Uitspraak
College van Beroep voor het bedrijfsleven
AWB 04/559 20 september 2005
11200 Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
Uitspraak in de zaak van:
Turkey Farm Ospel B.V., te Ospel, appellante,
gemachtigde: mr. J.A.J.M. van Houtum, werkzaam bij Stichting Rechtsbijstand te Tilburg,
tegen
de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verweerder,
gemachtigde: mr. K.J. Oost, werkzaam bij verweerder.
1. De procedure
Appellante heeft bij brief van 29 juni 2004, bij het College binnengekomen op 30 juni 2004, beroep ingesteld tegen een besluit van verweerder van 19 mei 2004.
Bij dit besluit heeft verweerder het bezwaar van appellante gericht tegen de brief van 9 maart 2004 niet-ontvankelijk verklaard.
Bij brief van 31 augustus 2004 heeft verweerder een verweerschrift ingediend en de op de zaak betrekking hebbende stukken overgelegd.
Op 19 april 2005 heeft het onderzoek ter zitting plaatsgehad, waarbij partijen bij monde van hun gemachtigden hun standpunten hebben toegelicht. Aan de zijde van appellante is tevens verschenen A, directeur.
Bij brief van 3 mei 2005 heeft verweerder het College verzocht de uitspraak te verdagen om hem de gelegenheid te geven de mogelijkheid van een schikking te onderzoeken. Het College heeft te dien einde het onderzoek heropend. Nadat verweerder per brief van 27 juni 2005 had laten weten dat een schikking niet tot de mogelijkheden behoort, heeft het College het onderzoek gesloten.
2. De grondslag van het geschil
2.1 De Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (hierna: Gwd) bepaalt voor zover hier van belang:
" Artikel 21
1. Onze Minister besluit zo spoedig mogelijk tot het nemen van de door hem nodig geachte maatregelen tot bestrijding van een besmettelijke dierziekte.
Artikel 22
1. De in artikel 21 bedoelde Pro maatregelen kunnen zijn:
(…)
g. het onschadelijk maken van gedode of gestorven, zieke en verdachte dieren, en van produkten en voorwerpen, die besmet zijn of ervan worden verdacht gevaar op te leveren voor verspreiding van smetstof;
h. het reinigen en ontsmetten van gebouwen, terreinen, bewaarplaatsen van mest en voorwerpen;
(…)
Artikel 86
1. Uit het Diergezondheidsfonds wordt aan de eigenaar een tegemoetkoming in de schade uitgekeerd, indien:
(…)
b. produkten en voorwerpen krachtens het bepaalde in artikel 22, eerste lid, onderdeel g, onschadelijk worden gemaakt;
c. maatregelen krachtens het bepaalde in artikel 22, tweede lid, onderdeel f en g, zijn toegepast."
2.2 Op grond van de stukken en het onderzoek ter zitting zijn in deze zaak de volgende feiten en omstandigheden voor het College komen vast te staan.
- Bij brief van 22 mei 2003 heeft verweerder aan appellante medegedeeld dat ter aanvulling van de reeds op grond van artikel 21 Gwd Pro genomen maatregelen ter bestrijding en verdere voorkoming van het virus Aviaire Influenza (hierna: AI), het noodzakelijk is dat thans de pluimveemest op het bedrijf van appellante onschadelijk moet worden gemaakt teneinde het gevaar op verspreiding van het virus zoveel mogelijk in te dammen. Voorts is gemeld dat de mest bij appellante zal worden opgehaald, alsmede dat daaraan geen kosten zijn verbonden.
- Bij brief van 30 mei 2003 heeft verweerder appellante medegedeeld dat in aanvulling op de brief van 22 mei 2003 vanaf 2 juni aanstaande bij verschillende bedrijven de mest zal worden opgehaald voor de firma B B.V., waarover appellante afzonderlijk telefonisch zal worden benaderd. Voorts is medegedeeld dat in overleg met NOP en LTO is afgesproken dat individuele bedrijven voor de afvoer een eigen bijdrage moeten betalen van € 19,50 per ton voor de vaste mest.
- Op 19 juni 2003 is de mest bij appellante afgevoerd.
- Bij factuur van 21 juli 2003 heeft B B.V. € 11.234,41 bij appellante in rekening gebracht. Bij brieven van 18 augustus 2003 en 17 september 2003 heeft dit bedrijf bij appellante deze rekening in herinnering gebracht. In laatstgenoemde brief heeft het bedrijf aangegeven dat de vordering, indien deze niet binnen 10 dagen na dagtekening van de brief is betaald, wordt overgedragen aan verweerder.
- Bij brief van 9 maart 2004 heeft verweerder appellante medegedeeld dat de vordering van B aan hem is overgedragen. Voorts is vermeld dat de afvoer van de mest een voorwaarde was voor het vrijgeven van de door de crisis ingesloten gebieden, alsmede dat met belangenorganisaties in de sector overeen is gekomen dat in een gedeelte van de kosten voor de afvoer van de mest door individuele bedrijven wordt bijgedragen. Verweerder heeft appellante verzocht om het openstaande bedrag alsnog te voldoen.
- Bij brief van 7 april 2004 heeft appellante bezwaar gemaakt tegen de brief van 9 maart 2004.
- Vervolgens heeft verweerder het bestreden besluit genomen.
3. Het bestreden besluit
Bij het bestreden besluit heeft verweerder zich op het standpunt gesteld dat de brief van 22 mei 2003 een besluit behelst in de zin van artikel 1:3 Algemene Pro wet bestuursrecht (hierna: Awb) voor zover daarbij is aangezegd dat op grond van artikel 22, eerste lid, onderdeel g, Gwd de mest onschadelijk moet worden gemaakt en daartoe dient te worden afgevoerd. Tegen dit besluit had appellante geen bezwaar gemaakt.
In de brief van 30 mei 2003 is melding gemaakt van een eigen bijdrage door de pluimveehouder, welke bijdrage geen onderdeel uitmaakt van de in het besluit van 22 mei 2003 vervatte maatregel. Noch artikel 22 Gwd Pro noch artikel 86 (en volgende) van die wet bieden een basis om een dergelijke bijdrage op te leggen. Bij het ontbreken van een publiekrechtelijke grondslag kan de bestreden financiële bijdrage niet als een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb Pro worden gezien. Volgens verweerder heeft de eigen bijdrage een civielrechtelijk karakter. Tegen de mededeling daarvan kan dan ook geen bezwaar worden ingediend, hetgeen eveneens geldt voor de factuur en aanmaningen van B en de brief van verweerder van 9 maart 2004. Het bezwaar is om die reden niet-ontvankelijk verklaard.
4. Het standpunt van appellant
Appellant heeft ter onderbouwing van zijn beroep het volgende naar voren gebracht.
De afspraak tussen NOP en LTO is niet op appellant van toepassing nu hem in de brief van 22 mei 2003 is medegedeeld dat in zijn geval voor het ophalen van de mest geen kosten verschuldigd zouden zijn. De administratie bij de RVV laat te wensen over, wellicht is dit ook het geval met de verrekening van de kosten.
5. De beoordeling van het geschil
5.1 Het College stelt vast dat het bezwaar van appellante in essentie was gericht tegen de brief van 30 mei 2003, waarin verweerder is teruggekomen van zijn aanvankelijke beslissing dat het ophalen van mest kosteloos zou geschieden. Het College zal eerst oordelen over de vraag of de brief van 30 mei 2005 een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb Pro inhoudt.
5.2 In de brief van 22 mei 2005 heeft verweerder een maatregel genomen als bedoeld in artikel 22, eerste lid, onder h, Gwd en bepaald dat de mest die zich bevond op het besmet verklaarde bedrijf van appellante onschadelijk moest worden gemaakt. Blijkens de stukken en het verhandelde ter zitting diende het onschadelijk maken te gebeuren door de mest te verzamelen op een centraal depot en het daar gedurende 120 dagen onder gecontroleerde omstandigheden te laten liggen totdat de mest virusvrij zou zijn. Om verdere verspreiding van de besmetting te voorkomen gebeurde het verzamelen van de mest door de mest te laten ophalen door gespecialiseerde bedrijven, die ten behoeve van dit werk over speciale voertuigen beschikten. Het besluit van 22 mei 2003 houdt tevens in dat voor het afvoeren van de mest voor appellante geen kosten verschuldigd waren.
5.3 Bij brief van 30 mei 2005 is het besluit van 22 mei 2003 nader gepreciseerd doordat daarin is vermeld wanneer, op welke wijze en onder welke voorwaarden de maatregel van onschadelijk maken zou plaatsvinden. Met betrekking tot de kosten is verweerder teruggekomen van zijn eerdere oordeel dat de afvoer kosteloos zou zijn. Het College is, anders dan verweerder, van oordeel dat de brief van 30 mei 2003 moet worden beschouwd als een voortzetting van de besluitvorming, die met de brief van 22 mei 2003 een aanvang had genomen, en dat het daarin vervatte is gericht op rechtsgevolg. Immers, in deze brief is een nadere invulling gegeven van de verplichtingen die bij besluit van 22 mei 2003 aan appellante waren opgelegd. Tevens is haar daarbij, zoals in § 5.6 nader uiteen wordt gezet, een financiële verplichting opgelegd. Aangezien de op 22 mei 2003 aangezegde en op 30 mei nader gepreciseerde maatregel is gebaseerd op de bevoegdheid die verweerder op grond van artikel 21 en Pro 22 Gwd toekomt, is de brief van 30 mei 2003 een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb Pro, waartegen bezwaar openstaat.
5.4 Appellante heeft bij brief van 7 april 2004 bezwaar gemaakt tegen de verplichting tot betalen, zoals die voortvloeide uit het besluit van 30 mei 2003, en heeft daarmee de wettelijke termijn voor het indienen van bezwaar overschreden. Het College is van oordeel dat deze termijnoverschrijding verschoonbaar is, omdat het voor appellante niet kenbaar was en ook niet hoefde te zijn, dat de brief van 30 mei 2003 een besluit inhield waartegen bezwaar kon worden gemaakt. De brief van 30 mei 2003 bevatte bovendien geen rechtsmiddelverwijzing. Dat het ging om een (appellabel) besluit bleek pas nadat verweerders agentschap LASER de vordering van B had overgenomen en appellante sommeerde om aan LASER het openstaande bedrag van de factuur te voldoen.
5.5 Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen heeft verweerder het bezwaar van appellante ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard. Het beroep is mitsdien gegrond en het bestreden besluit zal worden vernietigd.
5.6 Het College ziet aanleiding om de zaak zelf af te doen. De stelling van verweerder dat het aan de eigenaar van de pluimveehouderij was om zorg te dragen voor de uitvoering van de maatregel, dat de kosten daarvan dientengevolge voor zijn rekening dienden te komen en dat verweerder slechts faciliterend optrad, faalt, evenals de stelling dat verweerder enkel heeft medegedeeld wat in de branche omtrent de afvoer van de mest en de kosten daarvan was afgesproken. Zoals hiervoor in § 5.2 is vermeld, diende de afvoer van de mest te gebeuren onder streng gecontroleerde omstandigheden, teneinde verdere verspreiding van het AI-virus te voorkomen. Daartoe heeft verweerder gezorgd voor een gesloten systeem van afvoer van mest naar door verweerder ingerichte depots. Naar blijkens het verhandelde ter zitting is komen vast te staan, werden de pluimveebedrijven alleen vrijgegeven als uit een ondertekend formulier was gebleken dat de mest door door verweerder met name genoemde gespecialiseerde bedrijven was opgehaald. Onder die omstandigheden kan naar het oordeel van het College niet met vrucht worden gesteld dat het bepalen van de wijze van onschadelijk maken en van de voorwaarden waaronder dit moest gebeuren ter beoordeling van appellante stond. Als gevolg van het door gehanteerde systeem was appellant verplicht om mee te werken aan de afvoer en afzet op de wijze zoals door de minister bepaald en de daaraan verbonden kosten te betalen.
5.7 De Gwd bepaalt in artikel 21 dat Pro de minister maatregelen kan treffen ter bestrijding van besmettelijke dierziekten. Artikel 22 vermeldt Pro welke maatregelen de minister kan nemen. In hoofdstuk VIII van de Gwd zijn bepalingen opgenomen met betrekking tot het opleggen van heffingen en het toekennen van schadevergoeding. In het onderhavige geval heeft verweerder aan appellante de verplichting opgelegd voor afvoer, dan wel afzet van de mest een geldsom te betalen van € 19,50 per ton. Het opleggen van deze verplichting vindt, zoals ook verweerder in zijn beslissing op bezwaar heeft vermeld, geen grondslag in de Gwd, noch in enige andere toepasselijke wet. Dientengevolge moet worden geoordeeld dat het besluit van 30 mei 2003 is genomen in strijd met de wet.
5.8 Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen kan verweerder bij het opnieuw op het bezwaar van appellante te nemen besluit niet anders doen dan overgaan tot gegrondverklaring van het bezwaar tegen het besluit van 30 mei 2003 en tot herroeping van dit besluit. Het College ziet hierin aanleiding om, met toepassing van artikel 8:72, vierde lid, Awb, zelf in de zaak te voorzien door te bepalen dat het bezwaar gegrond is, en het primaire besluit van 30 mei 2003 te herroepen.
5.9 Het College ziet aanleiding om verweerder met toepassing van artikel 8:75, eerste lid Awb te veroordelen in de proceskosten van appellante, en kent overeenkomstig het Besluit proceskosten bestuursrecht één punt toe voor het beroepschrift en één punt voor het verschijnen ter zitting met wegingsfactor 1 per punt. Het verzoek om veroordeling in de kosten van de bezwaarprocedure wijst het College af, aangezien appellant daarom in bezwaar niet reeds heeft verzocht en het bestreden besluit daarop geen betrekking heeft.
6. De beslissing
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit van 19 mei 2004;
- verklaart het bezwaar tegen het besluit van 30 mei 2003 alsnog gegrond;
- herroept het besluit van 30 mei 2003;
- bepaalt dat deze uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit;
- veroordeelt verweerder in de proceskosten van appellant tot een bedrag van € 644,-- (zegge: zeshonderdvierenveertig euro),
onder aanwijzing van de Staat als rechtspersoon die deze kosten moet vergoeden;
- bepaalt dat de Staat aan appellant het door hem betaalde griffierecht ten bedrage van € 136 (zegge: honderdzesendertig
euro) vergoedt.
Aldus gewezen door mr. H.C. Cusell, mr. J.L.W. Aerts en mr. A.J.C. de Moor - van Vugt, in tegenwoordigheid van mr. P.M. Beishuizen als griffier, en uitgesproken in het openbaar op 20 september 2005.
w.g. H.C. Cusell w.g. P.M. Beishuizen