Uitspraak
7 november 2002
GERECHTSHOF TE AMSTERDAM
VIERDE MEERVOUDIGE BURGERLIJKE KAMER
ARREST
in de zaak van:
1. De vennootschap onder firma DE GOEDKOOPSTE NOTARIS.NL,
gevestigd en kantoorhoudende te Utrecht,
2. Peter Hugo RUYS, wonende te Utrecht,
3. René Willem Ernest DIJKSTRA, wonende te Utrecht,
APPELLANTEN IN HET PRINCIPAAL APPEL,
GEÏNTIMEERDEN IN HET INCIDENTEEL APPEL,
procureur: mr. J.F. Haeck,
t e g e n
de maatschap RIVIERDAEL NOTARISSEN,
gevestigd en kantoorhoudende te Venlo,
GEÏNTIMEERDE IN HET PRINCIPAAL APPEL,
APPELLANTE IN HET INCIDENTEEL APPEL,
procureur: mr. S.F. Kalff.
1. Het geding in hoger beroep
Appellanten in het principaal appel, geïntimeerden in het incidenteel appel worden hierna, tezamen, in enkelvoud, DGN genoemd, terwijl geïntimeerde in het principaal appel, appellante in het incidenteel appel wordt aangeduid als Rivierdael.
1.1 Bij exploit van 5 juli 2001 is DGN in hoger beroep gekomen van het vonnis van de president van de rechtbank te Utrecht van 21 juni 2001, in deze zaak onder kort gedingnummer 130030/KG ZA 01-468 gewezen tussen Rivierdael als eiseres en DGN als gedaagde.
1.2 Bij memorie van grieven met producties heeft DGN tegen het vonnis waarvan beroep dertien grieven aangevoerd en geconcludeerd dat het hof het vonnis zal vernietigen en, opnieuw rechtdoende, bij uitvoerbaar bij voorraad verklaard arrest Rivierdael alsnog niet-ontvankelijk zal verklaren in haar oorspronkelijke vorderingen, althans deze alsnog zal afwijzen, met veroordeling van Rivierdael in de kosten van het geding in beide instanties.
1.3 Bij memorie van antwoord tevens memorie van grieven in incidenteel appel heeft Rivierdael de grieven bestreden, harerzijds één grief aangevoerd en geconcludeerd dat het hof in het principaal appel het vonnis zal bekrachtigen en in het incidenteel appel - in zoverre met vernietiging van het vonnis - alsnog DGN zal veroordelen om - kort samengevat - ook de naam "Rivierdael Notarissen" van de internetsite "De Goedkoopste Notaris.NL" te verwijderen, met veroordeling van DGN in de kosten van het principaal en het incidenteel appel.
1.4 DGN heeft daarop in het incidenteel appel geantwoord, onder overlegging van twee producties, met conclusie dit appel af te wijzen en Rivierdael te veroordelen in de kosten ervan.
1.5 Rivierdael heeft hierop nog gereageerd bij akte houdende uitlating producties.
1.6 Tenslotte hebben partijen de stukken van het geding in beide instanties, waarvan de inhoud als hier ingevoegd geldt, aan het hof overgelegd voor het wijzen van arrest.
2. Grieven
Voor de inhoud van de grieven verwijst het hof naar de desbetreffende memories.
3. Feiten
De president heeft in overweging 2 onder 2.1 tot en met 2.8 een opsomming gegeven van in dit geding vaststaande feiten. DGN heeft in grief II bezwaar gemaakt tegen de vermelding in overweging 2.3 dat bij aanklikken van het achter de naam Rivierdael Notarissen voorkomende envelopje een pagina verschijnt waarop is vermeld: "Deze tariefinformatie is verkregen van het notariskantoor Wanders, Tijssen & Deuling ...". Partijen zijn het er over eens dat de hier bedoelde informatie niet verschijnt bij aanklikken van het envelopje maar van de naam Rivierdael, zodat ook het hof hiervan zal uitgaan.
Voor het overige bestaat geen geschil over de gegeven opsomming zodat ook het hof van die feiten zal uitgaan, behoudens enige aanvullingen hierna onder 4.1.
4. Beoordeling
4.1 Het gaat in deze zaak om het volgende:
a. Rivierdael is een notariskantoor dat op 1 januari 2001 is ontstaan door een fusie van de notariskantoren Bakkers & Veltman en Wanders, Tijssen & Deuling te Venlo. De gefuseerde kantoren zetten hun beroepsuitoefening sedert 1 januari 2001 voort onder de naam "Rivierdael".
b. DGN exploiteert een website genaamd "De Goedkoopste Notaris.NL". Op de website is als doelstelling aangegeven dat DGN tracht als onafhankelijk medium door transparantie het vaste notariële tarievenstelsel te doorbreken. DGN geeft aan met het vermelden van de tarieven een bijdrage te willen leveren aan een vrije tariefvorming binnen het notariaat. Volgens de inschrijving bij de Kamer van Koophandel richt DGN zich op het aanbieden van een overzicht van de notaristarieven en het creëren van transparantie binnen het notariaat en het hiermee stimuleren van vrije marktwerking. DGN heeft van ongeveer 379 notariskantoren de namen met de tarieven vermeld op de website. Hierbij gaat het om de kosten van het passeren van een transport- en hypotheekakte bij een aankoopsom/geldlening van respectievelijk ƒ 300.000, ƒ 400.000 en ƒ 500.000 (sinds 1 januari 2002 zijn de bedragen uiteraard uitgedrukt in euro).
c. DGN heeft op de website in de lijst "Notariskantoren in Zuid Nederland" twee vermeldingen van Rivierdael opgenomen; deze luiden:
Notariskantoor Plaats ƒ 300.000 ƒ 400.000 ƒ 500.000
Rivierdael Notarissen Venlo ƒ 2.410,- ƒ 2.565,- ƒ 2.670,-
. . .
Rivierdael Notarissen Venlo ƒ 2.884,- ƒ 3.009,- ƒ 3.262,-
Bij aanklikken van de eerstvermelde naam Rivierdael verschijnt een pagina waarop, boven de opnieuw vermelde tarieven, wordt meegedeeld dat deze tariefinformatie is verkregen van het notariskantoor Wanders, Tijssen & Deuling dat per 1 januari 2001 is gefuseerd met het kantoor Bakkers & Veltman en wordt voortgezet onder de naam Rivierdael Notarissen. Tevens wordt daarop vermeld dat Rivierdael bij brief van 18 april 2001 heeft aangegeven dat de tarieven gewijzigd zijn.
Bij aanklikken van de tweede vermelding van de naam Rivierdael verschijnt een pagina waarop, boven de opnieuw weergegeven tarieven, wordt vermeld dat deze tariefinformatie is verkregen van het notariskantoor Bakkers & Veltman, dit onder toevoeging van, mutatis mutandis, dezelfde mededelingen.
d. De vermelding van de tarieven van Wanders, Tijssen & Deuling was gebaseerd op een brief van dit notariskantoor d.d. 29 september 2000 aan de heer R. Dijkstra te Utrecht, een van de vennoten van DGN. De heer Dijkstra had deze informatie persoonlijk, dat wil zeggen zonder vermelding van DGN, gevraagd. De vermelding van de tarieven van Bakkers & Veltman was gebaseerd op een telefonisch ingewonnen informatie door een persoon die zonder vermelding van DGN, meedeelde informatie te wensen over de tarieven van het kantoor voor transport- en hypotheekakten.
e. Op 15 januari 2001 heeft DGN een mailing gezonden aan een groot aantal notarissen in Nederland. In deze brief heeft zij meegedeeld dat de website is gelanceerd. Verder bericht zij o.m. het volgende:
"In de huidige opzet hebben wij ons beperkt tot informatie met betrekking tot de onroerend goed praktijk. Binnenkort zal de website worden uitgebreid met andere tariefgroepen binnen de onroerend goedpraktijk en tarieven binnen de familie- en ondernemingspraktijk. Om ook uw tarieven te kunnen vermelden, vragen wij U vriendelijk om bijgaand formulier in te vullen.
Naast tariefinformatie willen wij U de mogelijkheid bieden om de cliënt meer informatie te verstrekken over de achtergrond van kantoor en de dienstverlening. Dit betreft de vermelding van emailadres en website, een foto c.q. logo, alsmede een korte beschrijving van Uw kantoor. Voor U is dit de gelegenheid om zich op diverse manieren te onderscheiden. (...) De website wordt het digitale toegangsportaal van het notariskantoor, een belangrijke bron van informatie. Wij hopen dat ook U bijdraagt aan de realisatie daarvan."
f. Bij brieven van 7 en 16 maart 2001 heeft Rivierdael DGN op de hoogte gesteld van de fusie en meegedeeld geen prijs te stellen op vermelding van Rivierdael op de website.
g. Bij brief van 18 april 2001 aan DGN heeft Rivierdael nogmaals meegedeeld geen prijs te stellen op vermelding op de website. Tevens heeft zij verzocht de onjuist vermelde tarieven te verwijderen, en daaraan toegevoegd dat DGN onrechtmatig handelt indien zij aan deze verzoeken geen gehoor geeft en DGN aansprakelijk gesteld voor de hierdoor geleden en te lijden schade.
h. DGN heeft op 27 april 2001 aan Rivierdael meegedeeld geen aanleiding te zien op het verzoek in te gaan en gewezen op de mogelijkheid om online tarieven te doen toevoegen of wijzigen.
4.2 Grief III van DGN betreft de overweging van de president waarbij een spoedeisend belang van Rivierdael bij de gevraagde voorziening voldoende aannemelijk is geacht. DGN voert aan dat Rivierdael niet heeft gestaafd dat zij door de vermelding omzet zou mislopen. Bovendien is, aldus DGN, de prijsvergelijking niet onrechtmatig nu DGN op haar website precies heeft aangegeven wat Rivierdael omtrent de tarieven had meegedeeld. Tenslotte heeft Rivierdael eerst begin maart 2001 gereageerd.
Het hof acht met de president het spoedeisend belang van Rivierdael voldoende aannemelijk. De voortgaande publicatie van tariefgegevens waarvan Rivierdael stelt dat deze onjuist zijn kan voor haar tot schade leiden en beëindiging van deze toestand is daarom een voldoende spoedeisende zaak om een voorziening in kort geding te rechtvaardigen.
4.3 Het hof behandelt hierna eerst de grief van Rivierdael in het incidenteel appel. Met deze grief maakt Rivierdael bezwaar tegen de afwijzing van haar primaire vordering, waarbij zij heeft gevorderd DGN te veroordelen zowel haar naam als de daarachter vermelde tarieven uit de internetsite De Goedkoopste Notaris.NL te verwijderen.
Rivierdael baseert haar primaire vordering onder meer hierop dat zij niet geïdentificeerd wil worden met DGN, nu op de site diensten worden aangeboden in een systeem dat vrijwel uitsluitend de nadruk legt op de meegedeelde prijzen voor notariële diensten zonder dat belangrijke, met name kwalitatieve aspecten van de door de notaris verrichte werkzaamheden aan de orde komen. Rivierdael kan niet achter een dergelijke wijze van aanbieden van notariële diensten staan en wil daar niets mee te maken hebben.
4.4 Dit op zichzelf niet onbegrijpelijke standpunt kan niet tot de conclusie leiden dat DGN reeds onrechtmatig zou handelen door de vermelding van de naam Rivierdael op de site. Het staat DGN vrij gegevens te verzamelen omtrent tarieven van notariskantoren en deze met vermelding van die kantoren op haar website te publiceren, mits zij daarbij zorgvuldig te werk gaat. Dit verzamelen van gegevens kan in beginsel mede geschieden door inschakeling van derden of door gebruik te maken van reeds door derden verkregen gegevens van recente datum.
Van inbreuk op het recht van Rivierdael op haar handelsnaam is geen sprake. Het hof onderschrijft ook overigens wat door de president in dit verband onder 3.7 van het vonnis is overwogen.
Bij de behandeling van DGN's grieven in het principaal appel wordt ingegaan op de door Rivierdael gewraakte wijze van publicatie van tariefgegevens in het onderhavige geval. Het vorenstaande leidt tot de conclusie dat Rivierdaels grief in het incidenteel appel faalt.
4.5 In het hiernavolgende worden de niet besproken grieven van DGN in het principaal appel tezamen behandeld, daar zij zich daartoe lenen.
Voor zover DGN betoogt dat voor notarissen een verplichting bestaat inzage te geven in tarieven dient te gelden dat het notarissen vrij staat hun tarieven niet aan DGN door te geven maar deze uitsluitend mee te delen aan personen die zich tot hen wenden met een concreet verzoek om informatie met het oog op een zich bij hen voordoende, zo nodig te specificeren, situatie. Noch de Wet op het Notarisambt van 3 april 1999, noch door de KNB vastgestelde beroeps- en gedragsregels, noch de Wet Openbaarheid Bestuur leiden tot het aannemen van een verplichting mee te werken aan enige vorm van publicatie van de tarieven.
4.6 Het gaat er in de onderhavige zaak in het principaal appel om of DGN jegens Rivierdael onrechtmatig heeft gehandeld door de tariefvermeldingen van de kantoren Wanders, Tijssen & Deuling, respectievelijk Bakkers & Veltman na de fusie die per 1 januari 2001 had geleid tot het opgaan van deze kantoren in het kantoor Rivierdael, in de lijst van Notariskantoren in Zuid Nederland te vermelden achter de naam "Rivierdael Notarissen" en deze vermelding te handhaven ondanks de mededeling van Rivierdael dat zij geen prijs stelt op vermelding van haar naam en tarieven op de website van DGN en het gedane verzoek de naam en de tarieven, welke laatste bovendien inmiddels gewijzigd zijn, van de website te verwijderen. Deze vraag dient bevestigend te worden beantwoord. Na de mededeling van Rivierdael dat de oude tarieven waren gewijzigd had DGN deze in ieder geval van haar website dienen te verwijderen. Het zonder meer blijven vermelden van deze tarieven achter de naam Rivierdael Notarissen komt neer op het bewust verstrekken van onjuiste informatie. Het lag in de gegeven omstandigheden zonder meer voor de hand dat het nieuwe kantoor, gebaseerd op de gewijzigde kostenstructuur, eigen tarieven zou hanteren. DGN kan zich er niet op beroepen dat zij op haar website alles heeft opgenomen wat haar bekend is over de tarieven van Rivierdael. In feite was haar immers over die tarieven niets bekend. In dit verband geldt bovendien dat de nadere mededeling dat de vermelde tarieven gewijzigd zijn, ook wanneer deze wordt toegevoegd aan de regio-overzichten, niet tot een andere conclusie leidt.
De president heeft terecht overwogen dat van DGN verwacht mag worden dat zij, indien Rivierdael aangeeft dat de tariefgegevens onjuist zijn, deze van de website verwijdert waarna het vervolgens aan Rivierdael is te beslissen of zij haar geldende tarieven aan DGN wenst op te geven. Dit is slechts anders indien DGN aannemelijk maakt dat de door haar gepubliceerde tarieven toch juist zijn; dat geval doet zich echter niet voor.
4.7 Slotsom
Het vorenstaande leidt tot de slotsom dat de door DGN aangevoerde grieven falen terwijl, zoals reeds hiervoor onder 4.4 overwogen, hetzelfde geldt voor de grief van Rivierdael in het incidenteel appel. Het vonnis waarvan beroep moet derhalve worden bekrachtigd met veroordeling van DGN in de kosten van het principaal en van Rivierdael in de kosten van het incidenteel appel.
5. Beslissing
Het hof:
in het principaal en incidenteel appel:
bekrachtigt het vonnis waarvan beroep;
veroordeelt DGN in de kosten van het principaal appel, tot op deze uitspraak aan de zijde van Rivierdael begroot op € 986,98;
veroordeelt Rivierdael in de kosten van het incidenteel appel, tot op deze uitspraak aan de zijde van DGN begroot op € 385,71;
verklaart de kostenveroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.
Dit arrest is gewezen door mrs. Streefkerk, Arisz en Sieburgh en is in het openbaar uitgesproken op 7 november 2002.