ECLI:NL:GHARL:2021:10550

• Datum uitspraak: 15 november 2021
• Publicatiedatum: 15 november 2021
• Zaaknummer: 21-001418-19
• Instantie: Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
• Type: Uitspraak
• Rechtsgebied: Strafrecht
• Uitkomst: Veroordeling
• Procedures: Hoger beroep
• Rechters: J.A.W. Lensing; R.G.J. Welbergen; M.J. Vos
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl
• Verwijzingen: 19 uitgaand

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Veroordeling poging tot doodslag en verboden wapenbezit na vuurgevecht op carpoolplaats Vaassen

In de nacht van 10 op 11 maart 2017 vond op een carpoolplaats bij Vaassen een vuurgevecht plaats tussen meerdere verdachten en het slachtoffer, naar aanleiding van een drugsdeal. Het hof oordeelde dat niet bewezen kon worden dat sprake was van een ripdeal, maar wel dat verdachte meerdere keren heeft geschoten in de richting van het slachtoffer en een medeverdachte.

De rechtbank had verdachte veroordeeld voor medeplegen van gekwalificeerde doodslag, poging tot afpersing en het voorhanden hebben van een revolver. Het hof vernietigde dit vonnis wegens een andere bewijswaardering en sprak verdachte vrij van de doodslag, medeplegen en afpersing, maar veroordeelde hem voor poging tot doodslag en het verboden bezit van een revolver.

Verdachte voerde noodweer en noodweerexces aan, maar het hof kwalificeerde zijn handelen als aanvallend en verwierp deze verweren. Gelet op de ernst van de feiten, de omstandigheden waaronder deze zijn gepleegd en de persoonlijke omstandigheden van verdachte, legde het hof een gevangenisstraf op van zes jaar en vier maanden, rekening houdend met overschrijding van de redelijke termijn en wetswijzigingen omtrent voorwaardelijke invrijheidstelling.

De vordering tot schadevergoeding van de benadeelde partij werd deels niet-ontvankelijk verklaard wegens onvoldoende onderbouwing en het ontbreken van een wettelijke grondslag voor affectieschade ten tijde van het feit. De voorlopige hechtenis van verdachte werd opgeheven en een eerdere voorwaardelijke gevangenisstraf werd gedeeltelijk ten uitvoer gelegd.

Uitkomst: Verdachte is veroordeeld tot zes jaar en vier maanden gevangenisstraf voor poging tot doodslag en verboden wapenbezit.

Uitspraak

Afdeling strafrecht

Parketnummer: 21-001418-19

Uitspraak d.d.: 15 november 2021

TEGENSPRAAK

Verkort arrest van de meervoudige kamer voor strafzaken van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, gewezen op het hoger beroep, ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Zutphen, van 6 maart 2019 met parketnummer 05-880593-17 en de van dat vonnis deel uitmakende beslissing op de vordering tot tenuitvoerlegging, parketnummer 05-134448-16, in de strafzaak tegen

[Voornamen en achternaam verdachte 3],

geboren op [geboortedatum, -plaats en -land],

thans verblijvende in [detentieplaats].

Het hoger beroep

De verdachte heeft tegen het hiervoor genoemde vonnis hoger beroep ingesteld.

Onderzoek van de zaak

Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen van het hof van 7 februari 2020, 2 december 2020, 11 oktober 2021 en 12 oktober 2021 en, overeenkomstig het bepaalde bij artikel 422 van het Wetboek van Strafvordering, het onderzoek op de terechtzitting in eerste aanleg.

Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaten-generaal. Deze vordering is na voorlezing aan het hof overgelegd.

Het hof heeft voorts kennisgenomen van hetgeen door verdachte en zijn raadsman, mr. J.E. Kötter, naar voren is gebracht.

Ontvankelijkheid van het hoger beroep

Verdachte heeft blijkens de akte instellen hoger beroep van 15 maart 2019 onbeperkt hoger beroep ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank. Verdachte kan in dat hoger beroep niet worden ontvangen voor zover het gaat om de vrijspraak van het aan verdachte onder 5 ten laste gelegde feit, nu de wet daartegen van de zijde van de verdachte geen hoger beroep mogelijk maakt. Het hof zal verdachte in zoverre in het hoger beroep niet-ontvankelijk verklaren.

Het vonnis waarvan beroep

De rechtbank heeft verdachte veroordeeld ter zake van – kort gezegd – het medeplegen van de gekwalificeerde doodslag op [naam slachtoffer] en de poging daartoe op [naam verdachte 5], het medeplegen van een poging tot afpersing, terwijl het feit de dood ten gevolge heeft en het voorhanden hebben van een revolver.

Het hof zal het vonnis waarvan beroep vernietigen omdat het hof tot een andere bewijsbeslissing komt. Het hof doet daarom opnieuw recht.

De tenlastelegging

Aan verdachte is – na wijziging van de tenlastelegging ter terechtzitting in eerste aanleg en in hoger beroep en voor zover thans in hoger beroep nog aan de orde – tenlastegelegd dat:

1.
Primair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam slachtoffer] van het leven heeft beroofd, door met dat opzet met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal, op/in de richting van die [naam slachtoffer] te schieten, waarbij die [naam slachtoffer] in het lichaam werd geraakt, ten gevolge waarvan die [naam slachtoffer] is overleden,

welke doodslag werd gevolgd, vergezeld en/of voorafgegaan van enig strafbaar feit, te weten poging diefstal met geweld dan wel poging afpersing van een hoeveelheid cocaïne, en/of geld en/of een of meer goed(eren) van zijn/hun gading, in elk geval van enig goed, en welke doodslag werd gepleegd met het oogmerk om de uitvoering van dat feit voor te bereiden en/of gemakkelijk te maken en/of om, bij betrapping op heterdaad, aan zichzelf en/of aan de andere deelnemer(s) straffeloosheid en/of het bezit van het wederrechtelijk verkregene te verzekeren;

1.
Subsidiair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam slachtoffer] van het leven heeft beroofd, door met dat opzet met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal, op/in de richting van die [naam slachtoffer] te schieten, waarbij die [naam slachtoffer] in het lichaam werd geraakt, ten gevolge waarvan die [naam slachtoffer] is overleden;

1.
Meer subsidiair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam slachtoffer] van het leven te beroven, met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal op/in de richting van die [naam slachtoffer] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid,

welke poging tot doodslag werd gevolgd, vergezeld en/of voorafgegaan van enig strafbaar feit, te weten poging diefstal met geweld dan wel poging afpersing van een hoeveelheid cocaïne, en/of geld en/of een of meer goed(eren) van zijn/hun gading, in elk geval van enig goed, en welke poging tot doodslag werd gepleegd met het oogmerk om de uitvoering van dat feit voor te bereiden en/of gemakkelijk te maken en/of om, bij betrapping op heterdaad, aan zichzelf en/of aan de andere deelnemer(s) straffeloosheid en/of het bezit van het wederrechtelijk verkregene te verzekeren;

1.
Meest subsidiair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam slachtoffer] van het leven te beroven, met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal op/in de richting van die [naam slachtoffer] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid;

2.
Primair

hij in of omstreeks de nacht van 10 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een of meer anderen, althans alleen, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om een hoeveelheid (hard)drugs (te weten cocaïne) en/of geld en/of een of meer goed(eren) van zijn/hun gading, in elk geval enig goed, geheel of ten dele toebehorende aan [naam slachtoffer] en/of aan [naam verdachte 5], in elk geval aan een ander of anderen dan aan verdachte en/of zijn mededaders, weg te nemen met het oogmerk om het zich wederrechtelijk toe te eigenen en deze poging diefstal te doen voorafgaan, te doen vergezellen en/of te doen volgen van geweld en/of bedreiging met geweld tegen die [naam slachtoffer] en/of [naam verdachte 5], te plegen met het oogmerk om die voorgenomen diefstal voor te bereiden of gemakkelijk te maken, of om, bij betrapping op heterdaad, aan zichzelf en/of andere deelnemer(s) aan het misdrijf hetzij de vlucht mogelijk te maken, hetzij het bezit van het gestolene te verzekeren:

• een afspraak heeft gemaakt met die [naam slachtoffer] en/of [naam verdachte 5] om een hoeveelheid (hard)drugs (te weten cocaïne) van hen af te nemen en/of
• gewapend (met vuurwapens) naar een/die afspraak is gegaan,
• een of meer vuurwapen(s) op/in de richting van die [naam slachtoffer] en/of die [naam verdachte 5] heeft gericht en/of gericht gehouden en/of
• daarbij opzettelijk dreigend heeft gezegd 'maak je zakken leeg, maak je zakken leeg', en/of
• (vervolgens) met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal, op/in de richting van die [naam slachtoffer] en/of die [naam verdachte 5] heeft geschoten,

terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid, welk feit de dood van die [naam slachtoffer] ten gevolge heeft gehad;

2.
Subsidiair

hij in of omstreeks de nacht van 10 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een of meer anderen, althans alleen, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om met het oogmerk om zich en/of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, door geweld of bedreiging met geweld [naam slachtoffer] en/of [naam verdachte 5] te dwingen tot de afgifte van een hoeveelheid (hard)drugs (te weten cocaïne) en/of geld en/of een of meer goed(eren) van zijn/hun gading, in elk geval enig goed, geheel of ten dele toebehorende aan in elk geval aan een ander of anderen dan aan verdachte en/of zijn mededaders:

• een afspraak heeft gemaakt met die [naam slachtoffer] en/of [naam verdachte 5] om een hoeveelheid (hard)drugs (te weten cocaïne) van hen af te nemen en/of
• gewapend (met vuurwapens) naar een/die afspraak is gegaan,
• een of meer vuurwapen(s) op/in de richting van die [naam slachtoffer] en/of die [naam verdachte 5] heeft gericht en/of gericht gehouden en/of
• daarbij opzettelijk dreigend heeft gezegd 'maak je zakken leeg, maak je zakken leeg', en/of
• (vervolgens) met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal, op/in de richting van die [naam slachtoffer] en/of die [naam verdachte 5] heeft geschoten,

terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid, welk feit de dood van die [naam slachtoffer] ten gevolge heeft gehad;

3.
Primair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam verdachte 5] van het leven te beroven, met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal op/in de richting van die [naam verdachte 5] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid,

welke poging tot doodslag werd gevolgd, vergezeld en/of voorafgegaan van enig strafbaar feit, te weten poging diefstal met geweld dan wel poging afpersing van een hoeveelheid cocaïne, en/of geld en/of een of meer goed(eren) van zijn/hun gading, in elk geval van enig goed, en welke poging tot doodslag werd gepleegd met het oogmerk om de uitvoering van dat feit voor te bereiden en/of gemakkelijk te maken en/of om, bij betrapping op heterdaad, aan zichzelf en/of aan de andere deelnemer(s) straffeloosheid en/of het bezit van het wederrechtelijk verkregene te verzekeren;

3.
Subsidiair

hij in of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam verdachte 5] van het leven te beroven, met een of meer vuurwapen(s) meerdere malen, althans eenmaal op/in de richting van die [naam verdachte 5] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid;

4.

hij in of omstreeks de periode van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Zwolle en/of te Vaassen, in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, een of meer wapen(s) van categorie II en/of categorie III, te weten een of meer vuurwapen(s) (te weten onder andere een Uzi, een Glock, een revolver en/of een Zastava) voorhanden heeft gehad.

Indien in de tenlastelegging taal- en/of schrijffouten voorkomen, zijn deze – in het geval van bewezenverklaring – in de bewezenverklaring verbeterd. De verdachte is daardoor niet geschaad in de verdediging.

Overweging met betrekking tot het bewijs

Het standpunt van de advocaten-generaal

De advocaten-generaal hebben zich – kort gezegd – op het standpunt gesteld dat wettig en overtuigend bewezen kan worden geacht dat sprake is geweest van een door de verdachten [naam verdachte 1], [naam verdachte 2], [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] bekokstoofde ripdeal die is geëindigd in een schietpartij waarbij ook verdachte heeft geschoten. Daartoe hebben zij gewezen op de verklaring van [naam verdachte 5], die van een ripdeal rept, en op diverse feiten en omstandigheden die als steunbewijs kunnen dienen voor die lezing van [naam verdachte 5]. De advocaten-generaal menen voorts dat uitgegaan moet worden van de verklaringen van [naam verdachte 3] zoals hij deze bij de politie en bij de voorgeleiding bij de rechter-commissaris heeft afgelegd, nu daarvoor ondersteuning is te vinden in de verklaringen van de overige medeverdachten en in de verklaringen van de zus van [naam verdachte 3] en haar partner. Nu niet is vast te stellen uit welk vuurwapen het dodelijke schot afkomstig is geweest, hebben de advocaten-generaal zich op het standpunt gesteld dat een voltooide (gekwalificeerde) doodslag op [naam slachtoffer] niet kan worden bewezen verklaard. Volgens de advocaten-generaal kan bewezen worden verklaard dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van een poging tot gekwalificeerde doodslag op [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] in het kader van de voorgenomen ripdeal, een en ander zoals ten laste is gelegd onder feiten 1 meer subsidiair, 2 subsidiair en 3 primair. Voorts kan bewezen worden verklaard dat verdachte als medepleger wapens voorhanden heeft gehad die bewuste nacht.

Het standpunt van de verdediging

De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat geen sprake is geweest van een (poging tot een) ripdeal. Daartoe is gewezen op diverse feiten en omstandigheden die daarvoor een contra-indicatie zijn. De verdediging heeft zich verder aangesloten bij hetgeen uit de verklaringen van verdachte en medeverdachte [naam verdachte 4] naar voren komt, namelijk dat [naam verdachte 5] die nacht andere kwaliteit cocaïne aanbood dan eerder was getest en [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] onder vertoon van zijn vuurwapen wilde dwingen tot het afnemen van die cocaïne. Voorts heeft de verdediging betwist dat verdachte heeft geschoten. Daartoe is aangevoerd dat uitgegaan moet worden van zijn verhoor bij de raadsheer-commissaris en dat verdachtes voorgaande verklaringen – waarin hij het schieten heeft bekend – onjuist zijn. Dat moet leiden tot een integrale vrijspraak. Subsidiair heeft de verdediging zich op het standpunt gesteld dat als aangenomen wordt dat verdachte wèl heeft geschoten, hij daarmee in ieder geval geen voorwaardelijk opzet heeft gehad op het doden van [naam slachtoffer] en/of [naam verdachte 5], nu niets concreets kan worden vastgesteld over onder meer de richting waarin verdachte zou hebben geschoten en de frequentie daarvan, noch over een bewuste en nauwe samenwerking tussen [naam verdachte 3] en zijn medeverdachten met het oog op de ten laste gelegde feiten.

Het oordeel van het hof over de feiten

Ten aanzien van feiten 1 tot en met 3

Deze zaak betreft – kort gezegd – een vuurgevecht op een carpoolplaats dat heeft geleid tot de dood van [naam slachtoffer]. Zoals hierna nog nader zal blijken, wordt de vaststelling van de feiten bemoeilijkt doordat de verklaringen van de betrokkenen op diverse wezenlijke onderdelen uiteenlopen terwijl forensische gegevens slechts in beperkte mate uitsluitsel bieden. Het hof is daarom uiterst behoedzaam omgegaan met de verklaringen van ieder van de verdachten, met name voor zover daarin anderen worden belast, en heeft daarbij gekeken naar andere, meer objectieve bewijsmiddelen die onderdelen van de verklaringen kunnen ondersteunen om die onderdelen daarmee aan het bewijs van het tenlastegelegde te laten bijdragen.

Het hof geeft hieronder 1.) eerst een inleiding over de toedracht van hetgeen zich heeft afgespeeld in de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 bij de carpoolplaats te Vaassen. Daarna volgt de bespreking van de ten laste gelegde feiten aan de hand van aantal onderwerpen in de volgorde die het hof het beste voorkomt. Dat zijn in het bijzonder de vragen 2.) of bewezen is dat – kort gezegd – sprake was van een poging tot een ripdeal door verdachte en medeverdachten, 3.) of bewezen is dat verdachte zelf heeft deelgenomen aan het vuurgevecht, 4.) of hij, al dan niet samen met anderen, met een vuurwapen of vuurwapens heeft geschoten op [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] met het (voorwaardelijk) opzet op hun dood en 5.) of bewezen is dat verdachte, al dan niet samen met anderen, de dood van [naam slachtoffer] heeft veroorzaakt.

1.
Inleiding

In de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 vond op een carpoolplaats langs de Rijksweg A50 bij Vaassen een vuurgevecht plaats. Tijdens dit vuurgevecht waren de verdachten [naam verdachte 1], [naam verdachte 2], [naam verdachte 3], [naam verdachte 4] en [naam verdachte 5] en het slachtoffer [naam slachtoffer] op de carpoolplaats aanwezig. De reden voor hun aanwezigheid hield verband met de afwikkeling van een drugsdeal tussen aan de ene kant [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] en aan de andere kant [naam verdachte 1], [naam verdachte 2], [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4]. Op de carpoolplaats hebben [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] (de beoogde kopers) plaatsgenomen op de achterbank van de auto waarin [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] (de beoogde verkopers) kort daarvoor waren aangekomen. [naam slachtoffer] was de bestuurder en [naam verdachte 5] was de bijrijder in de auto. [naam verdachte 3] is achter [naam slachtoffer] gaan zitten en [naam verdachte 4] achter [naam verdachte 5]. Niet gebleken is dat [naam slachtoffer] over een wapen beschikte. De drie andere inzittenden beschikten wel over een wapen. De afwikkeling van de drugsdeal in de auto heeft geleid tot een worsteling tussen (in ieder geval) [naam verdachte 5] en [naam verdachte 4]. Daarbij is het pistool van [naam verdachte 4] op een gegeven moment afgegaan. Alle inzittenden hebben de auto daarop aan de linkerzijde verlaten. Buiten de auto is een kortdurend handgemeen ontstaan tussen [naam verdachte 3] en [naam slachtoffer]. Het hof leidt uit de verklaringen af dat [naam slachtoffer] kort na het staken van het gevecht met [naam verdachte 3] enige tijd in dezelfde richting als [naam verdachte 5] achter [naam verdachte 5] heeft gerend. [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] zijn van de carpoolplaats weggerend. [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] zijn in de tegengestelde richting van de auto af de carpoolplaats op gerend. Er is op dat moment min of meer gelijktijdig over en weer op elkaar geschoten, waarbij [naam slachtoffer] dodelijk is getroffen.

2.)
Was sprake van een poging tot een ripdeal?

Onderdeel van diverse onderdelen van de onder 1, 2 en 3 ten laste gelegde feiten is dat er sprake zou zijn geweest van – kort gezegd – een poging tot een ripdeal door verdachte en enkele medeverdachten. [naam verdachte 5] heeft verklaard dat hij en [naam slachtoffer] kort na het instappen van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] door [naam verdachte 4] zouden zijn bedreigd met een vuurwapen en dat ze van hem hun zakken moesten leegmaken. Volgens de verdediging klopt dat niet. Volgens de verklaringen van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] was het [naam verdachte 5] die zijn vuurwapen pakte toen [naam verdachte 4] zei dat hij niet zou betalen omdat het niet om de eerder geteste cocaïne ging.

Het hof stelt voorop dat voor het bewijs van een poging tot afpersing de verklaring van [naam verdachte 5] als beslissend moet worden aangemerkt. ^[1] Aan de verklaring kleeft echter een aantal belangrijke gebreken.

Vaststaat in de eerste plaats dat [naam verdachte 5] op een aantal zeer essentiële onderdelen leugenachtig heeft verklaard. Zo heeft [naam verdachte 5] in eerste instantie, tegen beter weten in, ontkend dat hij die bewuste nacht zelf ook heeft geschoten en heeft hij ten behoeve van het onderzoek naar zijn rol bovendien bewust andere kleding aan de politie overhandigd dan de kleding die hij die bewuste nacht droeg. Deze gebreken nopen tot het betrachten uiterste behoedzaamheid ten aanzien van de waarheidsgetrouwheid van de rest van zijn verklaring.

Daar komt bij dat [naam verdachte 5] nooit als getuige ondervraagd is kunnen worden door onder meer de raadsman van verdachte. Bij de op verzoek van de verdediging gedane pogingen om [naam verdachte 5] als getuige te horen bij de rechter-commissaris en bij de raadsheer-commissaris is aangekondigd dat [naam verdachte 5] zich op zijn verschoningsrecht zou gaan beroepen, hetgeen telkens tot afgelasting van het verhoor heeft geleid. Door de verdediging is echter geen afstand gedaan van het horen van [naam verdachte 5] als getuige. Bij de inhoudelijke behandeling ter terechtzitting in eerste aanleg is alleen de verklaring die [naam verdachte 5] als verdachte in zijn eigen strafzaak tegenover de rechtbank heeft afgelegd gevoegd in onder meer de strafzaak tegen verdachte. Om de verklaring van [naam verdachte 5] desalniettemin als voldoende waarheidsgetrouw aan te kunnen merken zou vereist zijn dat voldoende (objectief) steunbewijs voorhanden is en/of dat anderszins sprake is van voldoende compensatie. Van dergelijk ander bewijs dat voldoende ondersteuning biedt voor de verklaring van [naam verdachte 5] of van compensatie op enigerlei wijze is het hof echter niet gebleken, zoals hieronder – aan de hand van de door de rechtbank en de advocaten-generaal vermelde punten – wordt toegelicht.

• Op 9 maart 2017 en 10 maart 2017 hebben [naam verdachte 2] en [naam verdachte 3] elkaar berichten gezonden. Daarin communiceren zij over – kort gezegd – ‘een Turk waar je makkelijk 100 van kan pakken’ en dat [naam verdachte 3] dat niet kan doen. [naam verdachte 2] en [naam verdachte 3] hebben verklaard dat deze berichtenwisseling niet gaat over het rippen van [naam slachtoffer]. Naar het oordeel van het hof valt het standpunt van [naam verdachte 2] en [naam verdachte 3] niet uit te sluiten. Het kan – zoals ter zitting naar voren is gekomen – zowel gaan om rippen als om kopen/aanschaffen. De inhoud van de berichtenwisseling levert noch op zichzelf, noch in combinatie met andere omstandigheden naar het oordeel van het hof voldoende ondersteuning op.
• Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat [naam slachtoffer] is aangetroffen met zijn broekzakken naar buiten gekeerd. Niet is vast komen te staan of dat bij de gedragingen in de auto is gebeurd of nadat hij aan de schotverwonding was bezweken.
• De omstandigheid dat [naam verdachte 4] en [naam verdachte 3] vuurwapens bij zich hadden levert eveneens onvoldoende ondersteuning op. Het valt niet in te zien waarom zij die niet om dezelfde reden bij zich zouden hebben gehad als [naam verdachte 5], die als verklaring geeft dat men ‘het’ niet vertrouwde, zoals het hof hun verklaringen ook begrijpt.
• Het feit dat de telefoons van [naam slachtoffer] niet op de plaats delict zijn aangetroffen maar op een locatie waar [naam verdachte 1], [naam verdachte 2], [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] na het vuurgevecht zijn langsgereden levert noch op zichzelf, noch in combinatie met ander bewijsmateriaal naar het oordeel van het hof voldoende ondersteuning op, alleen al omdat daarmee niet gezegd is dat tevoren sprake was van een voornemen tot een ripdeal.

Naar het oordeel van het hof vindt de verklaring van [naam verdachte 5] niet alleen onvoldoende ondersteuning in ander bewijsmateriaal, maar er is ook sprake van een aantal contra-indicaties, zoals betoogd door de raadsman van verdachte. Het hof neemt met name in aanmerking dat voorafgaand aan de drugsdeal meerdere afspraken tussen de betrokkenen hebben plaatsgevonden waarbij niet steeds dezelfde personen aanwezig zijn geweest. Dit had wel voor de hand gelegen als men op voorhand het plan had opgevat om [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] te beroven. Zo zijn [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] op enig moment die avond, nadat zij even daarvoor een monster van de cocaïne hadden afgenomen, met een vriend van [naam verdachte 3] op pad gegaan om de deal af te ronden, hetgeen uiteindelijk niet is gelukt omdat men niet tot een concrete afspraak kwam omtrent de plaats van levering. Op dat moment zijn [naam verdachte 1] en [naam verdachte 2] thuis bij de vriendin van deze vriend gebleven in afwachting van de terugkeer van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4].

Het bovenstaande in samenhang bezien leidt het hof tot de conclusie dat de verklaring van [naam verdachte 5] als onvoldoende waarheidsgetrouw moet worden aangemerkt voor zover hij heeft verklaard dat sprake was van een voornemen tot een ripdeal en van de dreiging met geweld die als eerste zou zijn uitgegaan van de kant van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4]. Anders dan de rechtbank en de advocaten-generaal gaat het hof dan ook niet uit van het zogenaamde ripdealscenario. Dit leidt ertoe dat verdachte moet worden vrijgesproken ter zake het tenlastegelegde onder feit 1 primair en meer subsidiair, onder feit 2 (integraal) en onder feit 3 primair.

3.)
Wie namen deel aan het vuurgevecht?

Uit het dossier leidt het hof het volgende af over de aanwezigheid en het gebruik van vuurwapens door de verschillende betrokkenen die bewuste nacht. Er is gedurende het onderzoek geen enkel vuurwapen aangetroffen.

• [naam verdachte 3] : [naam verdachte 3] heeft bij de politie verklaard en daarna diverse malen herhaald (waaronder bij gelegenheid van zijn voorgeleiding bij de rechter-commissaris in het kader van de vordering tot inbewaringstelling) dat hij na het gevecht met [naam slachtoffer] zijn revolver heeft gebruikt om daarmee meerdere keren te schieten. Door het gebruik van een revolver zijn er geen hulzen achtergebleven op de plaats delict. Het forensisch onderzoek heeft geen bevindingen kunnen opleveren over (de frequentie van) het schieten door [naam verdachte 3]. De verklaring van [naam verdachte 3] wordt bevestigd door de verklaringen van [naam verdachte 2] en [naam verdachte 4], die daarvan niet in latere verklaringen zijn teruggekomen. Ter terechtzitting in eerste aanleg en in hoger beroep heeft [naam verdachte 3] echter ontkend dat hij heeft geschoten en heeft hij gesteld dat hij zijn revolver enkel op [naam verdachte 5] heeft gericht. Het hof acht die latere verklaringen ongeloofwaardig onder meer op basis van de verklaringen van [naam verdachte 2] en [naam verdachte 4], waarin ook specifiek wordt gesproken over mondingsvuur in de nabijheid van een voorwerp dat [naam verdachte 3] vasthield.
• [naam verdachte 4] : [naam verdachte 4] heeft verklaard dat hij een Glock-pistool aangereikt heeft gekregen van [naam verdachte 2] toen zij op weg waren naar de carpoolplaats. De vijf hulzen van het kaliber 9 mm Parabellum die op de carpoolplaats en de huls in de auto van [naam slachtoffer], zijn vermoedelijk verschoten met een pistool van het kaliber 9 mm Parabellum van het merk Glock, aldus het forensisch rapport. [naam verdachte 4] heeft ook verklaard dat het Glock-pistool is afgegaan, zowel in de auto als daarbuiten. Dat brengt met zich dat [naam verdachte 4] buiten de auto in ieder geval vijf keer heeft geschoten.
• [naam verdachte 5] : [naam verdachte 5] heeft verklaard dat hij die avond een Tokarev-pistool voorhanden heeft gehad en daarmee heeft geschoten. De vijf hulzen van het kaliber 7.62 mm Tokarev die op de carpoolplaats zijn aangetroffen, zijn vermoedelijk verschoten met een Tokarev of een daarvan afgeleid pistool, aldus het forensisch rapport. Dat brengt met zich dat [naam verdachte 5] buiten de auto in ieder geval vijf keer heeft geschoten.
• [naam verdachte 1] en [naam verdachte 2] : Uit de aanvankelijke verklaringen van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 5] zou kunnen worden afgeleid dat ook [naam verdachte 1] en [naam verdachte 2] op de carpoolplaats vuurwapens voorhanden hebben gehad en hebben gebruikt. Volgens die verklaringen zou [naam verdachte 1] dekking hebben gegeven en zou [naam verdachte 2] daadwerkelijk hebben geschoten. Zowel [naam verdachte 3] als [naam verdachte 5] is echter teruggekomen van zijn verklaringen op dit punt. In het dossier is geen ondersteunend bewijs voorhanden op basis waarvan kan worden geconcludeerd dat [naam verdachte 1] en [naam verdachte 2] op de carpoolplaats buiten de auto waarmee zij daar naartoe waren gekomen, vuurwapens voorhanden hebben gehad en hebben gebruikt. Onder die omstandigheden is het hof van oordeel dat niet buiten redelijke twijfel is vast te stellen dat [naam verdachte 1] en [naam verdachte 2] op de carpoolplaats een vuurwapen voorhanden hebben gehad en hebben gebruikt.

4.)
Het verloop van het vuurgevecht

Uit het dossier leidt het hof het volgende af over de richting waarin is geschoten door de verdachten die een vuurwapen voorhanden hebben gehad.

• [naam verdachte 3] : Hierboven heeft het hof reeds aangesloten bij de eerdere verklaringen van [naam verdachte 3] dat hij heeft geschoten. [naam verdachte 3] heeft daarbij ook nog verklaard dat hij meerdere keren in de richting van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] heeft geschoten.
• [naam verdachte 4] : [naam verdachte 4] heeft verklaard dat hij heeft geschoten in de richting van [naam verdachte 5]. Ondersteuning daarvoor ziet het hof nog in het in de hand van [naam verdachte 5] aangetroffen manteldeel dat waarschijnlijk afkomstig is van een patroon van het kaliber 9 mm Parabellum, welk patroon is gefragmenteerd na een eerste impact op een ander object. [naam slachtoffer] heeft na het verlaten van de auto enige tijd in de richting en nabijheid van [naam verdachte 5] gerend. Het hof leidt daaruit af dat [naam verdachte 4] ook in de richting van [naam slachtoffer] heeft geschoten.
• [naam verdachte 5] : [naam verdachte 5] heeft verklaard dat hij zijn wapen heeft gepakt en dat het slechts een paar seconden duurde om het wapen te laden en om er vervolgens mee te schieten. Hij schoot al rennend in de richting van de auto van [naam slachtoffer]. [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] zijn in de tegengestelde richting van [naam verdachte 5] gelopen en zij bevonden zich daarmee in het verlengde van de auto van [naam slachtoffer]. Het hof stelt vast dat [naam verdachte 5] daarmee in de richting van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] heeft geschoten.

Uit hetgeen het hof hiervoor uit de bewijsmiddelen heeft afgeleid blijkt dat verdachte met een vuurwapen meerdere keren in de richting van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] heeft geschoten. Het met een vuurwapen schieten in de richting van personen levert de aanmerkelijke kans op dat die personen geraakt zullen worden door één van de kogels uit dat vuurwapen met als gevolg dat zij komen te overlijden. Het schieten met vuurwapens in de richting van personen kan naar het oordeel van het hof naar zijn uiterlijke verschijningsvorm dan ook niet anders worden aangemerkt dan als zozeer gericht op het (pogen tot het) doden van die personen dat het, behoudens aanwijzingen voor het tegendeel, niet anders kan zijn geweest dan dat verdachte willens en wetens de aanmerkelijke kans op dat gevolg heeft aanvaard. Uit de richting, de manier waarop en uit de reden waarom verdachte heeft geschoten, alsmede uit de frequentie van het schieten, zoals van een en ander uit de bewijsmiddelen blijkt, leidt het hof af dat verdachte het voor (poging tot) doodslag vereiste opzet op de dood van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] heeft gehad.

5.)
De dood van [naam slachtoffer]

Bij onderzoek aan het lichaam van [naam slachtoffer] is vastgesteld dat hij als gevolg van het letsel dat hij heeft opgelopen door één doorschot aan de linkerzijde van zijn romp is overleden. Het schotkanaal verliep zeer waarschijnlijk van voren naar achteren en daarbij is onder meer het hart en de linkerlong geperforeerd. Uit het forensisch onderzoek blijkt dat het kaliber van de kogel die deze doorschotverwonding heeft veroorzaakt, niet is vast is te stellen. Op welk moment vanaf de worsteling en het schot in de auto hij dodelijk is getroffen, is evenmin precies vast te stellen. Dat kan, maar behoeft niet de vindplaats van zijn stoffelijk overschot te zijn. Uit de aanvullende beantwoording van de patholoog blijkt dat het mogelijk is dat [naam slachtoffer] nog enige tijd heeft geleefd en handelingen (zoals lopen of rennen) heeft kunnen verrichten nadat hij was geraakt door de kogel. Omdat zijn bloed niet in de auto is aangetroffen en het traject van het doorschot ook niet past bij het sporenbeeld dat uit de auto van [naam slachtoffer] naar voren komt, gaat het hof ervan uit dat het dodelijke schot niet is gevallen bij de worsteling in de auto.

Het hof ziet zich gesteld voor de vraag of sprake kan zijn van het door [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] medeplegen van de doodslag op [naam slachtoffer]. Uit de omstandigheid dat [naam verdachte 4] en [naam verdachte 3] in de richting van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] hebben geschoten kan – mede in het licht van de onduidelijkheid over het kaliber van het fatale schot – echter niet buiten redelijke twijfel worden afgeleid dat het dodelijk schot van één van hen afkomstig moet zijn geweest. Uit het forensisch onderzoek is onder meer gebleken dat op een beschadiging aan de kleding van [naam slachtoffer] – niet zijnde die ter hoogte van de fatale doorschotbeschadiging – sporen zijn aangetroffen die beter passen bij de munitie die is verschoten met het vuurwapen van [naam verdachte 5] en minder goed bij de munitie die is verschoten met het vuurwapen van [naam verdachte 4]. Dat betekent dat niet buiten redelijke twijfel is uit te sluiten dat (ook) de fatale kogel uit het vuurwapen van [naam verdachte 5] afkomstig is geweest. Daarbij neemt het hof in aanmerking dat de kogel aan de voorzijde het lichaam van [naam slachtoffer] is binnengedrongen. Als hij dodelijk zou zijn getroffen toen hij wegliep van de plaats waar de auto stond, ligt het voor de hand dat de voorzijde van zijn lichaam niet in de richting van [naam verdachte 4] en [naam verdachte 3] was gericht. Een en ander betekent evenmin dat [naam slachtoffer] dan dodelijk getroffen moet zijn door een schot uit het vuurwapen van [naam verdachte 5]. Bij deze stand van zaken is het hof van oordeel dat niet buiten redelijke twijfel kan worden bewezen dat [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] zich schuldig hebben gemaakt aan doodslag op [naam slachtoffer].

Een volgende vraag die het hof – op basis van hetgeen de rechtbank in het vonnis heeft overwogen en door de advocaten-generaal aan de orde is gesteld – heeft te beantwoorden is of op basis van de omstandigheid dat [naam verdachte 3], [naam verdachte 4] en [naam verdachte 5] hebben geschoten, kan worden geoordeeld dat zij als medeplegers voor de doodslag op [naam slachtoffer] verantwoordelijk kunnen worden gehouden. Het hof beantwoordt deze vraag ontkennend. In de eerste plaats acht het hof niet bewezen dat [naam verdachte 5] (voorwaardelijk) (dubbel) opzet heeft gehad op het medeplegen van de doodslag op [naam slachtoffer]. In de tweede plaats acht het hof ook niet bewezen dat sprake is geweest van een – in de kern – nauwe en bewuste samenwerking en gezamenlijke uitvoering van [naam verdachte 3], [naam verdachte 4] en [naam verdachte 5], ook niet in die zin dat men zich na het afvuren van de eerste schoten door één van de drie personen heeft aangesloten bij de intentie – al dan niet in de vorm van voorwaardelijk opzet – van de ander(en) op de dood van [naam slachtoffer].

Het hof is gelet op deze bevindingen van oordeel dat niet buiten redelijke twijfel kan worden vastgesteld dat verdachte de dood van [naam slachtoffer] heeft veroorzaakt, ook niet in de variant als medepleger, zodat hij behoort te worden vrijgesproken ter zake het tenlastegelegde onder feit 1 primair en onder feit 1 subsidiair.

Uit hetgeen hiervoor bij punt 4.) is opgemerkt en uit de conclusie van het hof hiervoor – inhoudende dat het dodelijk schot en daarmee de schutter niet kan worden aangetoond – vloeit voort dat het hof een poging tot doodslag van verdachte op [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] bewezen acht. Het hof acht niet bewezen dat sprake is geweest van het door [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] medeplegen van een poging tot doodslag op [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5]. De omstandigheid dat zij beiden in de richting van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] hebben geschoten is op zichzelf naar het oordeel van het hof onvoldoende om te kunnen spreken van een nauwe en bewuste samenwerking tussen beiden, nu uit de verklaringen van hen beiden niet blijkt dat zij dit hebben gedaan ter ondersteuning van elkaars schoten, maar veeleer in confrontatie met [naam verdachte 5].

Ten aanzien van feit 4

Uit hetgeen het hof hiervoor heeft overwogen volgt tevens dat verdachte die bewuste nacht een revolver, zijnde een vuurwapen als bedoeld in artikel 2, eerste lid, aanhef en onder Categorie III, onder 1⁰ van de Wet wapens en munitie, voorhanden heeft gehad. Het hof acht derhalve het tenlastegelegde onder 4 in zoverre eveneens wettig en overtuigend bewezen. Het hof zal verdachte wel vrijspreken van het ten laste gelegde medeplegen en van de overige wapens die in de tenlastelegging zijn opgenomen. Hoewel uit het dossier wel blijkt dat verdachte [naam verdachte 3] die bewuste nacht wetenschap had van de aanwezigheid van het vuurwapen van verdachte [naam verdachte 4], kan uit het dossier niet zonder redelijke twijfel worden vastgesteld of hij daarover ook op enig moment die nacht feitelijke macht kon uitoefenen.

Bewezenverklaring

Door wettige bewijsmiddelen, zoals deze later in de eventueel op te maken aanvulling op dit arrest zullen worden opgenomen en waarbij de inhoud van elk bewijsmiddel – ook in onderdelen – slechts wordt gebezigd tot het bewijs van dat tenlastegelegde feit waarop het blijkens de inhoud kennelijk betrekking heeft, en waarin zijn vervat de redengevende feiten en omstandigheden waarop de bewezenverklaring steunt, acht het hof wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het onder 1 meest subsidiair, 3 subsidiair en 4 tenlastegelegde heeft begaan, met dien verstande, dat:

1.
Meest subsidiair

hij in
of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen,
in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om
tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen , opzettelijk [naam slachtoffer] van het leven te beroven, met een
of meer vuurwapen
(s) meerdere malen,
althans eenmaal op/ in de richting van die [naam slachtoffer] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid;

3.
Subsidiair

hij in
of omstreeks de nacht van 10 maart 2017 op 11 maart 2017 te Vaassen,
in elk geval in de gemeente Epe, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om
tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, opzettelijk [naam verdachte 5] van het leven te beroven, met een
of meer vuurwapen
(s) meerdere malen,
althans eenmaal op/ in de richting van die [naam verdachte 5] heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid;

4.

hij in
of omstreeks de periode van 10 maart 2017 op 11 maart 2017
te Zwolle en/of te Vaassen,
in elk geval in de gemeente Epe, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, een
of meer wapen
(s) van
categorie II en/of categorie III,
te weten een of meer vuurwapen(s) (te weten
onder andere een Uzi, een Glock, een revolver
en/of een Zastava ) voorhanden heeft gehad.

Het hof acht niet bewezen hetgeen verdachte meer of anders is tenlastegelegd dan hierboven is bewezenverklaard, zodat deze daarvan behoort te worden vrijgesproken.

Strafbaarheid van het bewezenverklaarde

Het onder 1 meest subsidiair en onder 3 subsidiair bewezenverklaarde levert op:

poging tot doodslag, meermalen gepleegd.

Het onder 4 bewezenverklaarde levert op:

het handelen in strijd met artikel 26, eerste lid, van de Wet wapens en munitie en het feit begaan met betrekking tot een vuurwapen van categorie III.

Strafbaarheid van de verdachte

Door en namens verdachte is een beroep gedaan op noodweer, noodweerexces dan wel putatief noodweer. Daartoe is aangevoerd dat er is geschoten in de auto waarin verdachte zich bevond en dat hij eenmaal buiten de auto door [naam slachtoffer] op zijn hoofd is geslagen met een handlamp en later is beschoten door [naam verdachte 5]. De verdediging stelt zich op het standpunt dat verdachte zich tegen deze aanvallen had mogen verdedigen door te schieten, althans dat hij in zijn ervaren doodsangst te ver is gegaan in zijn verdediging door te schieten, dan wel dat hij verontschuldigbaar heeft gedwaald ten aanzien van het beschoten worden door [naam slachtoffer].

De advocaten-generaal hebben zich op het standpunt gesteld dat de handelingen van verdachte door het ripdealscenario naar de kern bezien als aanvallend moeten worden gekenmerkt.

Het hof overweegt als volgt.

In zijn arrest van 22 maart 2016 (ECLI:NL:HR:2016:456) heeft de Hoge Raad – onder het kopje ‘Verdediging van specifieke rechtsgoederen’ en vóór de bespreking van de onderdelen van noodweer, noodweerexces en putatief noodweer – onder meer het volgende overwogen.

3.3.

Een beroep op noodweer kan niet worden aanvaard ingeval de gedraging van degene die zich op deze exceptie beroept, noch op grond van diens bedoeling, noch op grond van de uiterlijke verschijningsvorm van zijn gedraging kan worden aangemerkt als "verdediging", maar - naar de kern bezien - als aanvallend moet worden gezien, bijvoorbeeld gericht op een confrontatie of deelneming aan een gevecht.

Uit het arrest van 8 juni 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BK4788) volgt dat in zo een geval ook een beroep op noodweerexces of op putatief noodweer niet kan slagen. De Hoge Raad spreekt van
‘een uitzondering’ (vgl. ECLI:NL:HR:2020:2043).

Het hof is van oordeel dat in dit geval niet aannemelijk is geworden dat, zowel aan de kant van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] als aan de kant van [naam verdachte 5], noch op grond van de bedoeling, noch naar de uiterlijke verschijningsvorm, de bewezen verklaarde gedragingen kunnen worden aangemerkt als ‘verdedigend’. Deze gedragingen moeten – naar de kern bezien – alle als aanvallende gedragingen worden gezien, gericht op confrontatie dan wel deelneming aan één (voortdurend) gevecht.

Het hof leidt uit de – overigens uiteenlopende – verklaringen en ander bewijsmateriaal af dat in de auto kennelijk sprake was van een meningsverschil, dat uitliep op een worsteling in de auto tussen in ieder geval [naam verdachte 4] en [naam verdachte 5]. Daarbij waren aan beide kanten vuurwapens binnen handbereik aanwezig en/of tevoorschijn gehaald, terwijl bij die van beide kanten (praktisch) gelijktijdig ingezette worsteling het pistool van [naam verdachte 4] is afgegaan. Uit de verklaringen en forensische gegevens over het schot heeft het hof – zoals eerder overwogen – afgeleid dat [naam verdachte 4] in de auto niet gericht op of bewust in de richting van [naam verdachte 5] en/of [naam slachtoffer] heeft geschoten.

Nadat zij als eersten uit de auto zijn gegaan, hebben [naam verdachte 3] en [naam slachtoffer] eerst nog kort met elkaar gevochten. Hierbij is niet geschoten. Nadat [naam verdachte 4] en [naam verdachte 5] kort daarna eveneens de auto hadden verlaten, zijn zij elk in tegengestelde richting weggerend van de auto. In plaats van de (verdere) confrontatie te vermijden door alleen maar van die plek weg te gaan, zijn allen, behoudens [naam slachtoffer], vervolgens (praktisch) gelijktijdig in elkaars richting gaan schieten. Nadat [naam verdachte 3] en [naam slachtoffer] na de worsteling uit elkaar zijn gegaan, is [naam verdachte 3] (ook) in de richting van [naam verdachte 5] gaan schieten. Nadat [naam verdachte 5] en [naam slachtoffer] in elkaars nabijheid waren gekomen hebben [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] in de richting van beiden geschoten, terwijl [naam verdachte 5] diverse schoten in de richting van [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] heeft afgevuurd.

Dat de gedragingen aan één van beide kanten op grond van de bedoeling dan wel de uiterlijke verschijningsvorm als ‘verdedigend’ kunnen worden aangemerkt, is daarmee niet aannemelijk geworden, nu het – naar de kern bezien – om aanvallende gedragingen ging die gericht waren op een confrontatie dan wel deelneming aan het (nog voortdurende) gevecht.

Uit het voorgaande bezien in het licht van de eerder vermelde arresten van de Hoge Raad vloeit voort dat het hof niet meer toekomt aan een beoordeling van het beroep op noodweer, noodweerexces en putatief noodweer.

Verdachte is strafbaar aangezien ook overigens geen omstandigheid is gebleken of aannemelijk geworden die verdachte niet strafbaar zou doen zijn.

Oplegging van straf en/of maatregel

De rechtbank Gelderland heeft de verdachte voor het in eerste aanleg bewezenverklaarde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van twaalf jaren, met aftrek van het voorarrest.

De advocaten-generaal hebben gevorderd dat de verdachte voor – kort gezegd – het medeplegen van een poging tot gekwalificeerde doodslag op [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5], het medeplegen van een poging tot afpersing de dood van [naam slachtoffer] ten gevolge hebbende en het medeplegen van het voorhanden hebben meerdere vuurwapens in de betreffende nacht zal worden veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van twaalf jaren, met aftrek van het voorarrest.

De raadsman heeft het hof verzocht in strafmatigende zin rekening te houden met de overschrijding van de redelijke termijn en de verminderde toerekeningsvatbaarheid van verdachte, zoals daarvan blijkt uit het psychologisch rapport van 13 oktober 2017. Voorts heeft de raadsman verzocht om rekening te houden met de wijziging van de regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling per 1 juli 2021, in die zin dat het hof rekening zal houden met de netto te ondergane strafduur onder de oude regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling. De reden daarvoor is dat een eerder geplande inhoudelijke behandeling op 18 mei 2021 door het hof is verplaatst om redenen die voor rekening van het hof behoren te komen. Als die zitting doorgang had gevonden, had het hof arrest gewezen voor 1 juli 2021 en had verdachte geen last gehad van de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling. Het is aldus redelijk om daar in de eventuele strafoplegging rekening mee te houden in voor verdachte gunstige zin. De raadsman heeft voorts verzocht om opheffing van het bevel tot voorlopige hechtenis.

Het hof heeft in hoger beroep de op te leggen straf bepaald op grond van de ernst van de feiten en de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en gelet op de persoon van de verdachte. Het hof heeft daarbij het volgende in beschouwing genomen.

Verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan twee pogingen tot doodslag door tijdens een vuurgevecht meerdere keren met zijn revolver, die hij niet voorhanden mocht hebben, in de richting van [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] te schieten. Dit vuurgevecht vond plaats nadat (het onderhandelen over) een drugsdeal was geëscaleerd. Van beide zijden heeft men daarbij het gebruik van ernstig geweld niet geschuwd. Verdachte heeft daarmee geprobeerd [naam slachtoffer] en [naam verdachte 5] hun kostbaarste bezit, het leven, te ontnemen. Tijdens dit vuurgevecht heeft [naam slachtoffer] ook daadwerkelijk het leven gelaten. Ten aanzien van [naam slachtoffer] heeft het hof slechts een poging tot doodslag bewezen kunnen verklaren omdat de schutter van het dodelijke schot niet kan worden aangewezen en van medeplegen niet kan worden gesproken. Dat laat onverlet dat mede door verdachtes bijdrage aan de gebeurtenissen die bewuste nacht de nabestaanden onherstelbaar leed is aangedaan, hetgeen ook is gebleken tijdens de uitoefening van het spreekrecht door de moeder van [naam slachtoffer] ter terechtzitting. Feiten als deze vallen, ook in de vorm van een poging, onder de meest verwerpelijke en afschuwelijke delicten in het Wetboek van Strafrecht en brengen daarmee in de samenleving ernstige gevoelens van angst en onveiligheid teweeg. Daarbij past naar het oordeel van het hof slechts een forse reactie in de vorm van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van aanzienlijke duur.

Het hof stelt vast dat er geen oriëntatiepunten voor straftoemeting zijn ter zake van (een poging tot) doodslag. Het hof heeft daarom acht geslagen op wat Nederlandse rechters in vergelijkbare zaken hebben opgelegd. Daaruit leidt het hof af dat de oplegging van een gevangenisstraf van acht jaren als uitgangspunt kan gelden voor een voltooide doodslag. Dat brengt met zich dat het hof voor een (enkelvoudige) poging tot doodslag als hier aan de orde, het schieten met een vuurwapen op één ander, in beginsel een onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor de duur van vijf jaren en acht maanden op zijn plaats vindt. Het hof heeft voorts in strafverzwarende zin meegewogen dat hierbij sprake is geweest van een drugsdeal, dat verdachte daarvoor als bemiddelaar is opgetreden, dat hij samen met medeverdachten gewapend naar die drugsdeal is afgereisd, dat de escalatie van het een en ander heeft geleid tot het (lichtvaardig) gebruik van potentieel dodelijk geweld waarbij verdachte meerdere keren in de richting van twee personen heeft geschoten, dat er uiteindelijk ook een dodelijk slachtoffer is gevallen en dat dit alles plaatsvond op een (openbare) carpoolplaats langs een Rijksweg.

Het hof heeft voorts acht geslagen op het strafblad van verdachte, waaruit blijkt dat hij eerder met politie en justitie in aanraking is gekomen, doch niet voor soortgelijke feiten in de vijf jaren voorafgaand aan het onderhavige. Het hof heeft dat in dit verband derhalve niet als strafverzwarend meegewogen.

Het hof heeft voorts acht geslagen op hetgeen door en namens verdachte naar voren is gebracht over zijn persoonlijke omstandigheden en hetgeen daaromtrent overigens is gebleken uit de over verdachte opgemaakte rapportages. Het hof zal in het voordeel van verdachte rekening houden met deze persoonlijke omstandigheden, waaronder de verminderde toerekeningsvatbaarheid van verdachte.

Het bovenstaande leidt het hof tot de conclusie dat een onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor de duur van zeven jaren passend en geboden is.

Wat betreft het beroep op de overschrijding van de redelijke termijn overweegt het hof als volgt. Als uitgangspunt heeft volgens vaste jurisprudentie te gelden dat een strafzaak waarin een verdachte voorlopig gehecht is (geweest), binnen zestien maanden afgerond moet zijn met een einduitspraak. Dit uitgangspunt geldt voor zowel de procedure in eerste aanleg als die in hoger beroep. Gelet op de ingewikkeldheid van de zaak – waaronder de omvang van het verrichte onderzoek door de politie en het openbaar ministerie en het belang van de gelijktijdige berechting van de zaken tegen de medeverdachten – en gelet op het op verzoek van de verdediging verrichte onderzoek – ook in de appelfase – is het hof van oordeel dat voor de onderhavige zaak als uitgangspunt heeft te gelden dat de zaak in beide instanties binnen twee jaren afgerond had moeten kunnen zijn met een einduitspraak. Het aanvangspunt van de redelijke termijn in eerste aanleg is vast te stellen op de datum waarop verdachte in verzekering is gesteld op 31 maart 2017. Het hof stelt vast dat met het vonnis van de rechtbank op 6 maart 2019 de procedure in eerste aanleg binnen de als redelijk te beschouwen termijn is afgerond. De aanvang van de redelijke termijn in hoger beroep wordt gevormd door het instellen van het appel op 15 maart 2019. Bij het wijzen van dit arrest op 15 november 2021 is derhalve sprake van een overschrijding van de redelijke termijn met ongeveer acht maanden. Deze overschrijding dient volgens vaste jurisprudentie in beginsel gecompenseerd te worden door een vermindering van de straf. Het hof zal deze overschrijding compenseren door de op te leggen straf te verminderen met zes maanden.

Met de raadsman is het hof van oordeel dat rekening moet worden gehouden met het feit dat na het wijzen van het vonnis door de rechtbank, de regeling inzake de voorwaardelijke invrijheidstelling per 1 juli 2021 is gewijzigd. De inhoudelijke behandeling bij het hof stond eerder gepland voor 18 mei 2021, hetgeen betekent dat een afronding van de zaak vóór de inwerkingtreding van de voornoemde wetswijziging mogelijk zou zijn geweest. Dat de inhoudelijke behandeling destijds niet is doorgegaan is niet aan verdachte toe te rekenen.

De wijziging van de regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling houdt in dat de voorwaardelijke invrijheidstelling niet meer in alle gevallen na tweederdedeel van de gevangenisstraf kan plaatsvinden. Volgens de nieuwe regeling zal een voorwaardelijke invrijheidstelling ten hoogste een periode van twee jaren kunnen bedragen, hetgeen feitelijk betekent dat elke gevangenisstraf boven de zes jaren een verdachte in de nieuwe regeling een hogere netto strafduur oplevert.

Het hof heeft hiervoor de oplegging van een gevangenisstraf van zeven jaren als uitgangspunt genomen, waarvan wegens een overschrijding van de redelijke termijn zes maanden zullen worden afgetrokken. Bij een gevangenisstraf van zes jaren en zes maanden zou verdachte in de oude regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling na tweeënvijftig maanden in aanmerking zijn gekomen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. In de nieuwe regeling voor voorwaardelijke invrijheidstelling zou verdachte na vierenvijftig maanden in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Teneinde eenzelfde netto strafduur van de gevangenisstraf te verkrijgen, als ware dit arrest vóór 1 juli 2021 gewezen, zal het hof de hiervoor genoemde gevangenisstraf derhalve nog verminderen met twee maanden.

Concluderend legt het hof aan verdachte een gevangenisstraf voor de duur van zes jaren en vier maanden op, met aftrek van het door verdachte ondergane voorarrest. Deze door het hof opgelegde straf kan (als verdachte voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld) ertoe leiden dat verdachte eerder op vrije voeten komt dan voordat de gevangenisstraf van zes jaren en vier maanden volledig ten uitvoer is gelegd.

Voorlopige hechtenis

Voor wat betreft het verzoek tot opheffing van de voorlopige hechtenis overweegt het hof als volgt. Het hof acht thans – mede gelet op de duur van het reeds ondergane voorarrest van ruim vierenvijftig maanden – geen gronden en geen termen aanwezig voor het voortduren van het bevel tot voorlopige hechtenis. Het hof heft het bevel tot voorlopige hechtenis daarom op. Het bevel tot opheffing van de voorlopige hechtenis wordt afzonderlijk geminuteerd.

Vordering van de benadeelde partij [naam benadeelde partij]

De benadeelde partij – de vader van het overleden slachtoffer [naam slachtoffer] – heeft zich in eerste aanleg in het strafproces gevoegd met een vordering tot schadevergoeding. Deze bedraagt € 26.750,-. De vordering bestaat voor € 6.750,- uit materiële schade, bestaande uit een bedrag van € 5.900,- ten gevolge van de kosten voor een grafsteen van het slachtoffer en uit een bedrag van € 850,- ten gevolge van de kosten voor vliegtickets naar Turkije voor de begrafenis van het slachtoffer. Voorts is verzocht om een bedrag van € 20.000,- aan affectieschade toe te wijzen (bij wijze van immateriële schade). Tot slot is een bedrag van € 4.170,- aan proceskosten gevorderd. De vordering is door de rechtbank toegewezen tot het bedrag aan materiële schade en een deel van de proceskosten. De benadeelde partij heeft de vordering in hoger beroep gehandhaafd.

De raadsman van verdachte heeft primair verzocht om afwijzing dan wel niet-ontvankelijkverklaring van de vordering gelet op de bepleite vrijspraak. Subsidiair heeft de raadsman de opgevoerde materiële schadeposten gemotiveerd betwist en verzocht om niet-ontvankelijkverklaring op dat punt. Daartoe is aangevoerd dat de nota voor de grafsteen geen datum bevat en dat de nota voor de vliegtickets eveneens aan duidelijkheid te wensen overlaat. Ten aanzien van de gevorderde affectieschade is – kort gezegd – verzocht om niet-ontvankelijkverklaring omdat er geen wettelijke grondslag bestond ten tijde van het feit. De proceskosten dienen te worden berekend naar het liquidatietarief Kanton omdat het gaat om een vordering onder de € 25.000,- nu de affectieschade niet voor vergoeding in aanmerking kan komen.

De advocaten-generaal hebben zich op het standpunt gesteld dat de materiële schade hoofdelijk moet worden toegewezen. Voorts moeten de gevorderde proceskosten worden toegewezen. Ten aanzien van de gevorderde affectieschade is – kort gezegd – verzocht om niet-ontvankelijkverklaring omdat er geen wettelijke grondslag bestond ten tijde van het feit.

Het hof overweegt als volgt.

Het hof ziet zich gesteld voor de vraag of er causaal verband is tussen het bewezenverklaarde handelen van verdachte – een poging tot doodslag – en de ten gevolge van het overlijden van [naam slachtoffer] ontstane schade. Het hof acht een causaal verband niet op voorhand afwezig en ziet derhalve geen reden om de vordering om die reden niet-ontvankelijk te verklaren.

Ten aanzien van de gevorderde affectieschade constateert het hof dat de Wet affectieschade per 1 januari 2019 in werking is getreden. De overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek luidt als volgt.

Artikel 68a

- lid 1: Van het tijdstip van haar in werking treden af is de wet van toepassing, indien op dat tijdstip is voldaan aan de door de wet voor het intreden van een rechtsgevolg gestelde vereisten, tenzij uit de volgende artikelen iets anders voortvloeit.

- lid 2: Voor zover en zolang op grond van de volgende artikelen de wet niet van toepassing is, blijft het vóór haar in werking treden geldende recht van toepassing.

Artikel 69, aanhef en onder d

Wanneer de wet van toepassing wordt, heeft dat niet tot gevolg dat alsdan een vorderingsrecht ontstaat, indien alle feiten die de wet daarvoor vereist, reeds voordien waren voltooid.

Het hof leidt daaruit af dat vergoeding van affectieschade slechts mogelijk is als de schadeveroorzakende gebeurtenis na inwerkingtreding van de Wet affectieschade heeft plaatsgevonden. Het slachtoffer is reeds overleden in 2017. Dit betekent dat de wettelijke grondslag voor het vorderen van affectieschade ontbrak ten tijde van het ten laste gelegde feit. Het hof zal de vordering voor dit deel derhalve afwijzen.

Ten aanzien van de materiële schade overweegt het hof dat uit artikel 150 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering volgt dat een benadeelde partij in beginsel het door haar gestelde moet bewijzen, een en ander voor zover het gestelde niet reeds uit de inhoud van het dossier kan worden vastgesteld (vgl. ECLI:NL:HR:2019:793). Uit het dossier is het hof niet gebleken van enige ondersteuning voor het gevorderde aan materiële schade. Het hof heeft in dat verband kennisgenomen van de ter onderbouwing van de materiële schadeposten overgelegde nota’s. Uit de nota voor de grafsteen – die kennelijk is opgesteld in de Turkse taal en vervolgens is vertaald in het Nederlands – heeft het hof niet kunnen afleiden van welke valuta sprake is. Daarmee heeft de benadeelde partij naar het oordeel van het hof het gestelde onvoldoende gemotiveerd.

Voorts blijkt uit de nota voor de vliegtickets en uit hetgeen daar overigens over is gesteld in de vordering en de onderbouwing daarvan, onvoldoende dat de benadeelde partij de kosten heeft gemaakt zoals die zijn opgegeven op basis van de opgegeven nota. Zo is onder meer onvoldoende duidelijk geworden of de benadeelde partij de opgegeven kosten volledig heeft gedragen en is niet duidelijk geworden waarom in de nota geen bedragen zijn opgegeven bij de benadeelde partij of zijn vrouw. Daarmee heeft de benadeelde partij naar het oordeel van het hof het gestelde onvoldoende gemotiveerd.

Om de benadeelde partij in de gelegenheid te stellen de vordering op de voornoemde punten nader te onderbouwen zou de behandeling van de strafzaak in hoger beroep moeten worden geschorst. Dit levert een onevenredige belasting van het strafgeding op. Daarbij neemt het hof in aanmerking dat de benadeelde partij voldoende tijd heeft gehad, ook na de verweren op de eerste zittingsdag van het hof, om de vordering van een nadere onderbouwing te voorzien. Het hof zal de vordering van de benadeelde partij voor wat betreft de materiële schade daarom niet-ontvankelijk verklaren. Voor dat deel kan de benadeelde partij zijn vordering slechts bij de burgerlijke rechter aanbrengen.

Ten aanzien van de gevorderde proceskosten ziet het hof gelet op het voorgaande, aanleiding om te bepalen dat ieder van de partijen zijn eigen kosten draagt.

Vordering tenuitvoerlegging

Het openbaar ministerie heeft de tenuitvoerlegging gevorderd van de bij vonnis van de politierechter in de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Zutphen, parketnummer 05-134448-16, van 28 oktober 2016 opgelegde voorwaardelijke gevangenisstraf. Deze vordering is in hoger beroep opnieuw aan de orde.

De raadsman van verdachte heeft verzocht om afwijzing van de vordering omdat een toewijzing gelet op het tijdsverloop geen enkel strafdoel dient.

Het hof heeft geconstateerd dat veroordeelde zich voor het einde van de proeftijd aan een (nieuw) strafbaar feit heeft schuldig gemaakt. Naar het oordeel van het hof ligt in beginsel reeds daarin een grondslag waarom een vordering tot tenuitvoerlegging van een eerdere voorwaardelijk opgelegde straf kan en moet worden toegewezen. Dat is slechts anders indien bijzondere omstandigheden, bijvoorbeeld (prangende) persoonlijke omstandigheden van de verdachte, aanleiding geven om daarvan af te zien. Het hof is daarvan niet gebleken. Het enkele tijdsverloop sinds het plegen van het bewezenverklaarde, noch het tijdsverloop sinds de voorwaardelijke veroordeling zijn naar het oordeel van het hof grond om in het geheel van tenuitvoerlegging van de opgelegde voorwaardelijke straf af te zien. Het hof zal daarom de tenuitvoerlegging van die voorwaardelijk opgelegde straf gelasten, met dien verstande dat het hof – gelet op de eerder gelaste (en reeds ondergane) tenuitvoerlegging voor een periode van twee weken bij het arrest van dit hof van 28 mei 2018 – de tenuitvoerlegging zal gelasten voor het resterende deel van zestien dagen.

Toepasselijke wettelijke voorschriften

Het hof heeft gelet op de artikelen 45, 57, 63 en 287 van het Wetboek van Strafrecht en de artikelen 26 en 55 van de Wet wapens en munitie.

Deze voorschriften zijn toegepast, zoals zij golden ten tijde van het bewezenverklaarde.

BESLISSING

Het hof:

Verklaart de verdachte niet-ontvankelijk in het hoger beroep, voor zover gericht tegen de beslissing ter zake van het onder 5 tenlastegelegde.

Vernietigt het vonnis waarvan beroep en doet opnieuw recht:

Verklaart niet bewezen dat de verdachte het onder 1 primair, 1 subsidiair, 1 meer subsidiair, 2 primair, 2 subsidiair en 3 primair tenlastegelegde heeft begaan en spreekt de verdachte daarvan vrij.

Verklaart zoals hiervoor overwogen bewezen dat de verdachte het onder 1 meest subsidiair, 3 subsidiair en 4 tenlastegelegde heeft begaan.

Verklaart niet bewezen hetgeen de verdachte meer of anders is tenlastegelegd dan hierboven is bewezenverklaard en spreekt de verdachte daarvan vrij.

Verklaart het onder 1 meest subsidiair, 3 subsidiair en 4 bewezenverklaarde strafbaar, kwalificeert dit als hiervoor vermeld en verklaart de verdachte strafbaar.

Veroordeelt de verdachte tot een
gevangenisstraf voor de duur van
6 (zes) jaren en 4 (vier) maanden .

Beveelt dat de tijd die door de verdachte vóór de tenuitvoerlegging van deze uitspraak in enige in artikel 27, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht bedoelde vorm van voorarrest is doorgebracht, bij de uitvoering van de opgelegde gevangenisstraf in mindering zal worden gebracht, voor zover die tijd niet reeds op een andere straf in mindering is gebracht.

Heft op het bevel tot voorlopige hechtenis.

Vordering van de benadeelde partij [naam benadeelde partij]

Wijst de vordering van de benadeelde partij tot schadevergoeding voor een bedrag van
€ 20.000,- (twintigduizend euro) aan immateriële schade af.

Verklaart de benadeelde partij voor het overige niet-ontvankelijk in de vordering en bepaalt dat de benadeelde partij in zoverre de vordering slechts bij de burgerlijke rechter kan aanbrengen.

Bepaalt dat de benadeelde partij en de verdachte ieder hun eigen kosten dragen.

Gelast de tenuitvoerlegging van de straf, voor zover voorwaardelijk opgelegd bij vonnis van de politierechter in de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Zutphen van 28 oktober 2016, parketnummer 05-134448-16, te weten van:
gevangenisstraf voor de duur van
16 (zestien) dagen .

Aldus gewezen door

mr. J.A.W. Lensing, voorzitter,

mr. R.G.J. Welbergen en mr. M.J. Vos, raadsheren,

in tegenwoordigheid van mr. R. van Maaren, griffier,

en op 15 november 2021 ter openbare terechtzitting uitgesproken.

Voetnoten

1. Vgl. o.m. EHRM 15 december 2011, ECLI:CE:EHRM:2011:1215JUD002676605