Uitspraak
Parketnummer: 24-002392-07
Parketnummer eerste aanleg: 18-630472-05
Arrest van 29 oktober 2009 van het gerechtshof te Leeuwarden, meervoudige strafkamer, op het hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank Groningen van 25 september 2007 in de strafzaak tegen:
[verdachte],
geboren op [1966] te [geboorteplaats],
wonende te [woonplaats], [adres],
niet ter terechtzitting verschenen. Wel verschenen is de raadsman van verdachte mr. R.J. Skála, advocaat te Haren (Gr).
Het vonnis waarvan beroep
De rechtbank Groningen heeft de verdachte bij het vonnis vrijgesproken van het ten laste gelegde en heeft omtrent de in beslag genomen goederen beslist, zoals in dat vonnis omschreven.
Gebruik van het rechtsmiddel
De officier van justitie is op de voorgeschreven wijze en tijdig in hoger beroep gekomen. Hij heeft dit hoger beroep aan verdachte doen betekenen.
Het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep
De raadsman van verdachte heeft verklaard uitdrukkelijk te zijn gemachtigd verdachte ter terechtzitting te verdedigen.
Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen in hoger beroep, alsmede het onderzoek op de terechtzittingen in eerste aanleg.
De vordering van de advocaat-generaal
De advocaat-generaal heeft gevorderd dat het hof verdachte zal vrijspreken van het onder 2, 3, 4 en 5 ten laste gelegde en verdachte ter zake van het onder 1 ten laste gelegde zal veroordelen tot een gevangenisstraf voor de duur van 120 dagen, waarvan 73 dagen voorwaardelijk, met een proeftijd van 2 jaren en met aftrek van voorarrest. De advocaat-generaal heeft voorts gevorderd dat het hof de in beslag genomen gegevens-dragers met dierenpornografie zal onttrekken aan het verkeer en de overige in beslag genomen goederen zal teruggeven aan verdachte.
De beslissing op het hoger beroep
Het hof zal het vonnis vernietigen en opnieuw recht doen.
Tenlastelegging
Aan de verdachte is ten laste gelegd, dat:
1.
hij op of omstreeks de periode 14 april 2000 tot en met 13 april 2002, in de gemeente [gemeente], meermalen, een of meer afbeelding(en) en/of voorwerp(en) en/of gegevensdrager(s), namelijk een of meer foto('s) en/of film(s) op zijn computer(s) en/of op video('s) en/of CD-rom(s) en/of DVD('s) en/of (een) internetsite(s), bevattende een of meer
- seksueel getinte - afbeeldingen, waarop onder meer (telkens) te zien was dat een persoon gedragingen verricht, bestaande uit het seksueel binnendringen van het lichaam door een dier en/of het seksueel binnendringen door een persoon van een dier, waarvan de vertoning (telkens) schadelijk was te achten voor personen beneden de leeftijd van zestien jaar, heeft verstrekt, aangeboden en/of vertoond aan een minderjarige, te weten aan een meisje, genaamd [slachtoffer] (geboren op [1986]), van wie hij wist of redelijkerwijs moest vermoeden, dat deze jonger was dan zestien jaar;
2.
hij in of omstreeks de periode van 14 april 2000 tot en met 13 april 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, door geweld of (een)andere feitelijkhe(i)d(en) en/of bedreiging met geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) [slachtoffer] heeft gedwongen tot het plegen en/of dulden van een of meer ontuchtige handeling(en), bestaande uit het doen aanraken door [slachtoffer] van verdachtes geslachtsdeel en/of het betasten, althans aanraken van kruis en/of borsten van die [slachtoffer] en/of het kussen op de mond van [slachtoffer] en/of het doen kijken door [slachtoffer] naar zijn, verdachtes, ontblote geslachtsdeel en bestaande dat geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) en/of die bedreiging met geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) uit dat verdachte
- die [slachtoffer] heeft geschopt en/of getrapt en/of geslagen en/of gestompt en/of geknepen en/of een arm omgedraaid en/of geduwd en/of
- (vaak) alleen is geweest met die [slachtoffer] en/of
- (vaak) onverhoeds heeft gehandeld en/of
- is gaan zitten op (de schoot van) die [slachtoffer] en/of gaan liggen op het lichaam van die [slachtoffer] en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd en/of gekleineerd en/of in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- eigenaar was van het paard [naam] waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was en/of
- in de slaapkamer van die [slachtoffer] sliep en/of
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of van de kwetsbare positie waarin zij zich bevond en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan;
althans, indien terzake van het vorenstaande geen veroordeling mocht volgen, dat
hij in of omstreeks de periode van 14 april 2000 tot en met 13 april 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en/of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige [slachtoffer], geboren op [1986], immers heeft hij het kruis en/of de borst(en) van die [slachtoffer] betast, althans aangeraakt en/of de mond van die [slachtoffer] gekust en/of die [slachtoffer] doen aanraken van verdachtes geslachtsdeel en/of doen kijken naar zijn, verdachtes, ontblote geslachtsdeel;
althans, indien terzake van het vorenstaande geen veroordeling mocht volgen, dat
hij in of omstreeks de periode van 14 april 2000 tot en met 13 april 2002 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, met [slachtoffer], geboren op [1986], die toen de leeftijd van zestien jaren nog niet had bereikt, buiten echt, een of meer ontuchtige handelingen heeft gepleegd en/of genoemde [slachtoffer] tot het plegen en/of dulden van (een) zodanige handeling(en) heeft verleid, bestaande die ontuchtige handeling(en) uit het doen aanraken door [slachtoffer] van verdachtes geslachtsdeel en/of het betasten, althans aanraken van kruis en/of borsten van die [slachtoffer] en/of het kussen op de mond van [slachtoffer] en/of het doen kijken door [slachtoffer] naar zijn, verdachtes, ontblote geslachtsdeel;
althans, indien terzake van het vorenstaande geen veroordeling mocht volgen, dat
hij op of omstreeks 14 april 2000 tot en met 20 december 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], een of meermalen, een minderjarige, [slachtoffer], geboren op
14 april 1986 wiens minderjarigheid verdachte kende of redelijkerwijs moest vermoeden, door giften of beloften van geld of goed of misbruik van uit feitelijke verhoudingen voortvloeiend overwicht of door misleiding, namelijk dat verdachte
- die [slachtoffer] heeft geschopt en/of getrapt en/of geslagen en/of gestompt en/of geknepen en/of een arm omgedraaid en/of geduwd en/of
- (vaak) alleen is geweest met die [slachtoffer] en/of
- (vaak) onverhoeds heeft gehandeld en/of
- is gaan zitten op (de schoot van) die [slachtoffer] en/of gaan liggen op het lichaam van die [slachtoffer] en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd en/of gekleineerd en/of in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- eigenaar was van het paard [naam] waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was en/of
- in de slaapkamer van die [slachtoffer] sliep en/of
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of van de kwetsbare positie waarin zij zich bevond en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan,
opzettelijk heeft bewogen ontuchtige handelingen, te weten het doen aanraken door [slachtoffer] van verdachtes geslachtsdeel en/of het betasten, althans aanraken van kruis en/of borsten van die [slachtoffer] en/of het kussen op de mond van [slachtoffer] en/of het doen kijken door [slachtoffer] naar zijn, verdachtes, ontblote geslachtsdeel, te plegen of zodanige handelingen van verdachte te dulden;
3.
hij in of omstreeks de periode van 01 april 2004 tot en met 14 juli 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, door geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) en/of bedreiging met geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) [slachtoffer] (geboren op [1986]) heeft gedwongen tot het ondergaan van (een) handeling(en) die bestond(en) uit of mede bestond(en) uit het seksueel binnendringen van het lichaam van die [slachtoffer], hebbende verdachte (telkens) zijn, verdachtes, penis en/of vinger in de vagina en/of penis in de mond van die [slachtoffer] geduwd/gebracht en/of gehouden en bestaande dat geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) en/of die bedreiging met geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) hierin dat verdachte (doordat hij)
- eerst het vertrouwen had gewonnen van die [slachtoffer] (door zich voor te doen als een/haar vriend) en/of
- bevriend was met de/een ouder(s) van die [slachtoffer] en/of
- steeds stapsgewijs de grenzen van de seksuele handelingen met die [slachtoffer] verder verlegde en/of zijn gedrag naar die [slachtoffer] stapsgewijs steeds meer seksueel maakte en/of
- op de slaapkamer van die [slachtoffer] is gaan slapen en/of die [slachtoffer] en/of haar moeder de indruk heeft gegeven dat hij (op verzoek van de politie) in hun huis was ter bescherming en/of de-escalatie en/of
- die [slachtoffer] het paard [naam] (waar zij zeer op gesteld was) kado heeft gegeven en/of (daarbij en/of vervolgens) de eigendomspapieren van dat paard niet heeft gegeven en/of
- een relatie met die [slachtoffer] heeft afgedwongen door te vragen of zij een relatie met hem wou en/of bij haar weigering een relatie met hem aan te gaan, haar angst aan te jagen (door met zijn auto dicht langs het water te gaan rijden) en/of
- (telkens en/of zodoende) alleen met die [slachtoffer] was en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd (onder meer door het laten zien van en/of praten over een of meer wapens) en/of gekleineerd en/of vernederd en/of gekwetst en/of in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- (telkens) op die [slachtoffer] is gaan liggen en/of, terwijl die [slachtoffer] zich verzette (door te zeggen dat ze niet meer wilde en/of dat het pijn deed en/of hij moest stoppen en/of door te trachten hem, verdachte, weg te duwen), heeft doorgezet en/of die [slachtoffer] heeft belet weg te komen en/of
- die [slachtoffer] heeft vastgepakt en/of vastgehouden en/of
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan en/of
- de weerstand van die [slachtoffer] heeft gebroken;
althans, indien terzake van het vorenstaande geen veroordeling mocht volgen, dat
hij in of omstreeks 01 april 2004 tot en met 14 juli 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], door geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) en/of bedreiging met geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) [slachtoffer] heeft gedwongen tot het plegen en/of dulden van een of meer ontuchtige handeling(en), bestaande uit het brengen en/of doen brengen van zijn, verdachtes, penis en/of vinger in en/of tegen de vagina en/of zijn penis in en/of tegen de mond en/of hand van die [slachtoffer] en/of het betasten, althans aanraken van het kruis en/of de borsten van die [slachtoffer] en bestaande dat geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) en/of die bedreiging met geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) hierin dat verdachte (doordat hij)
- eerst het vertrouwen had gewonnen van die [slachtoffer] (door zich voor te doen als een/haar vriend) en/of
- bevriend was met de/een ouder(s) van die [slachtoffer] en/of
- steeds stapsgewijs de grenzen van de seksuele handelingen met die [slachtoffer] verder verlegde en/of zijn gedrag naar die [slachtoffer] stapsgewijs steeds meer seksueel maakte en/of
- op de slaapkamer van die [slachtoffer] is gaan slapen en/of die [slachtoffer] en/of haar moeder de indruk heeft gegeven dat hij (op verzoek van de politie) in hun huis was ter bescherming en/of de-escalatie en/of
- die [slachtoffer] het paard [naam] (waar zij zeer op gesteld was) kado heeft gegeven en/of (daarbij en/of vervolgens) de eigendomspapieren van dat paard niet heeft gegeven en/of
- een relatie met die [slachtoffer] heeft afgedwongen door te vragen of zij een relatie met hem wou en/of bij haar weigering een relatie met hem aan te gaan, haar angst aan te jagen (door met zijn auto dicht langs het water te gaan rijden) en/of
- (telkens en/of zodoende) alleen met die [slachtoffer] was en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd (onder meer door het laten zien van en/of praten over een of meer wapens) en/of gekleineerd en/of vernederd en/of gekwetst en/of in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- (telkens) op die [slachtoffer] is gaan liggen en/of, terwijl die [slachtoffer] zich verzette (door te zeggen dat ze niet meer wilde en/of dat het pijn deed en/of hij moest stoppen en/of door te trachten hem, verdachte, weg te duwen), heeft doorgezet en/of die [slachtoffer] heeft belet weg te komen en/of
- die [slachtoffer] heeft vastgepakt en/of vastgehouden en/of
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan en/of
- de weerstand van die [slachtoffer] heeft gebroken;
4.
hij in of omstreeks de periode van 01 augustus 2004 tot en met 20 december 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, door geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) en/of bedreiging met geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) [slachtoffer] (geboren op [1986]) heeft gedwongen tot het ondergaan van (een) handeling(en) die bestond(en) uit of
mede bestond(en) uit het seksueel binnendringen van het lichaam van die [slachtoffer], bestaande uit
- het leggen van de hand van die [slachtoffer] op de penis van verdachte en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond brengen en/of dulden van verdachtes penis en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond brengen en/of dulden van de penis van een pony (genaamd [naam] en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond en/of vagina brengen en/of dulden van de penis van een hond (genaamd [naam] en/of
- het omhoogdoen van het t-shirt en/of ontbloten en/of bekijken van de borsten van die [slachtoffer] en/of en bestaande dat geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) en/of die bedreiging met geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) hierin dat verdachte (doordat hij)
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of
- eerst het vertrouwen had gewonnen van die [slachtoffer] (door zich voor te doen als een/haar vriend) en/of
- die [slachtoffer] in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- die [slachtoffer] onderdak heeft aangeboden en/of (daarbij) toegezegd dat zij een eigen kamer zou krijgen en/of (vervolgens) (in plaats daarvan) haar bij hem in de kamer een slaapplaats gegeven en/of
- de houder was van de eigendomspapieren van het paard [naam] (waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was) en/of
- de eigenaar was van het weiland waar de pony [naam] (waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was) op gestald was en/of
- (telkens) alleen met die [slachtoffer] was en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd (onder meer door zijn wapenbezit) en/of gekleineerd en/of vernederd en/of gekwetst en/of
- die [slachtoffer] heeft geschopt en/of getrapt en/of geslagen en/of gestompt en/of geknepen en/of een arm omgedraaid en/of geduwd en/of
- (telkens) die [slachtoffer] (stevig) heeft vastgepakt en/of vastgehouden en/of
- die [slachtoffer] heeft meegenomen naar de stal waar de pony [naam] zich bevond en/of
- de deur van de stal waarin die [slachtoffer] zich met voornoemde [naam] bevond op slot heeft gedaan (zodat die [slachtoffer] zich niet aan de situatie kon onttrekken) en/of
- die [slachtoffer] heeft toegevoegd dat "als ze het niet zou doen, hij, verdachte, tegen iedereen zou vertellen wat ze met (de pony's en/of paarden) [naam] en/of [naam] had gedaan", althans woorden van dergelijke strekking en/of
- die [slachtoffer] met een arm tegen een rugleuning heeft geduwd en/of achterover geduwd en/of (vast)gehouden en/of zijn hond ([naam] op die [slachtoffer] heeft laten springen en/of
- (telkens) op die [slachtoffer] is gaan zitten en/of liggen en/of, terwijl die [slachtoffer] zich verzette (door te zeggen dat ze niet meer wilde en/of dat het pijn deed en/of hij moest stoppen en/of door te trachten hem, verdachte, weg te duwen), heeft doorgezet en/of die [slachtoffer] heeft belet weg te komen en/of
- steeds stapsgewijs de grenzen van de seksuele handelingen met die [slachtoffer] verder verlegd en/of zijn gedrag naar die [slachtoffer] stapsgewijs steeds meer seksueel gemaakt en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan en/of haar weerstand heeft gebroken;
althans, indien terzake van het vorenstaande geen veroordeling mocht volgen, dat
hij in of omstreeks de periode van 01 augustus 2004 tot en met 20 december 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], door geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) en/of bedreiging met geweld of (een) andere feitelijkhe(i)d(en) [slachtoffer] heeft gedwongen tot het plegen en/of dulden van een of meer ontuchtige handeling(en), bestaande uit
- het leggen van de hand van die [slachtoffer] op de penis van verdachte en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond brengen/dulden van verdachtes penis en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond brengen/dulden van de penis van een pony (genaamd [naam] en/of
- het doen vastpakken en/of in haar mond en/of vagina brengen/dulden van de penis van een hond (genaamd [naam] en/of
- het omhoogdoen van het t-shirt en/of ontbloten en/of bekijken van de borsten van die [slachtoffer] en/of en bestaande dat geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) en/of die bedreiging met geweld of die andere feitelijkhe(i)d(en) hierin dat verdachte (doordat hij)
- (telkens) misbruik heeft gemaakt van het uit feitelijke verhoudingen en/of uit leeftijdsverschil (van 20 jaar) voortvloeiend overwicht en/of
- eerst het vertrouwen had gewonnen van die [slachtoffer] (door zich voor te doen als een/haar vriend) en/of
- die [slachtoffer] in een afhankelijkheidsrelatie met hem, verdachte, heeft gebracht en/of
- die [slachtoffer] onderdak heeft aangeboden en/of (daarbij) toegezegd dat zij een eigen kamer zou krijgen en/of (vervolgens) (in plaats daarvan) haar bij hem in de kamer een slaapplaats gegeven en/of
- de houder was van de eigendomspapieren van het paard [naam] (waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was) en/of
- de eigenaar was van het weiland waar de pony [naam] (waar die [slachtoffer] zeer op gesteld was) op gestald was en/of
- (telkens) alleen met die [slachtoffer] was en/of
- die [slachtoffer] heeft geïntimideerd (onder meer door zijn wapenbezit) en/of gekleineerd en/of vernederd en/of gekwetst en/of
- die [slachtoffer] heeft geschopt en/of getrapt en/of geslagen en/of gestompt en/of geknepen en/of een arm omgedraaid en/of geduwd en/of
- (telkens) die [slachtoffer] (stevig) heeft vastgepakt en/of vastgehouden en/of
- die [slachtoffer] heeft meegenomen naar de stal waar de pony [naam] zich bevond en/of
- de deur van de stal waarin die [slachtoffer] zich met voornoemde [naam] bevond op slot heeft gedaan (zodat die [slachtoffer] zich niet aan de situatie kon onttrekken) en/of
- die [slachtoffer] heeft toegevoegd dat "als ze het niet zou doen, hij, verdachte, tegen iedereen zou vertellen wat ze met (de pony's en/of paarden) [naam] en/of [naam] had gedaan", althans woorden van dergelijke strekking en/of
- die [slachtoffer] met een arm tegen een rugleuning heeft geduwd en/of achterover geduwd en/of (vast)gehouden en/of zijn hond ([naam] op die [slachtoffer] heeft laten springen en/of
- (telkens) op die [slachtoffer] is gaan zitten en/of liggen en/of, terwijl die [slachtoffer] zich verzette (door te zeggen dat ze niet meer wilde en/of dat het pijn deed en/of hij moest stoppen en/of door te trachten hem, verdachte, weg te duwen), heeft doorgezet en/of die [slachtoffer] heeft belet weg te komen en/of
- steeds stapsgewijs de grenzen van de seksuele handelingen met die [slachtoffer] verder heeft verlegd en/of zijn gedrag naar die [slachtoffer] stapsgewijs steeds meer seksueel heeft gemaakt en/of
- (aldus) voor die [slachtoffer] een bedreigende situatie heeft doen ontstaan en/of haar weerstand heeft gebroken;
5.
hij in of omstreeks de periode van 01 augustus 2004 tot en met 20 december 2004 te [plaats], gemeente [gemeente], meermalen, zich opzettelijk oneerbaar op een niet openbare plaats, te weten in zijn, verdachtes, woning en/of stal, met ontbloot geslachtsdeel heeft bevonden en/of seksuele handelingen verrichtte met een dier, terwijl daarbij [slachtoffer] haars ondanks tegenwoordig was.
Vrijspraak
Het hof acht - evenals de advocaat-generaal en de raadsman - niet wettig en overtuigend bewezen hetgeen onder 2, 3, 4 en 5 aan verdachte is ten laste gelegd, zodat hij daarvan moet worden vrijgesproken.
Anders dan de advocaat-generaal acht het hof evenmin wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het onder 1 ten laste gelegde heeft begaan. Dat verdachte het in de tenlastelegging genoemde beeldmateriaal in de ten laste gelegde periode aan aangeefster heeft getoond, kan immers enkel worden afgeleid uit de verklaring van aangeefster hier-omtrent. Weliswaar bevat het dossier aanwijzingen dat verdachte het litigieuze beeld-materiaal aan anderen dan aangeefster heeft getoond, maar hiermee staat niet vast dat dat ook bij aangeefster het geval is geweest. Gelet hierop dient verdachte van het
onder 1 ten laste gelegde te worden vrijgesproken.
De uitspraak
HET HOF,
RECHT DOENDE OP HET HOGER BEROEP:
vernietigt het vonnis, waarvan beroep, en opnieuw recht doende:
verklaart het verdachte onder 1, 2, 3, 4 en 5 ten laste gelegde niet bewezen en spreekt hem daarvan vrij;
gelast de teruggave aan verdachte van:
- alle in beslag genomen goederen.
Dit arrest is aldus gewezen door mr. P. Koolschijn, voorzitter, mr. G. Dam en mr. J. Hielkema, in tegenwoordigheid van mr. E. Hoekstra als griffier, zijnde mr. Hielkema voornoemd buiten staat dit arrest mede te ondertekenen.