Conclusie
Nr. 00466/02
Mr Fokkens
Zitting: 3 september 2002
Conclusie inzake:
[Verdachte]
1. Verdachte is door het Gerechtshof te Amsterdam veroordeeld tot acht jaren gevangenisstraf wegens 1. doodslag, 2. medeplegen van gijzeling, meermalen gepleegd en 3. de voortgezette handeling van medeplegen van opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid beroven en beroofd houden.
2. Tegen deze uitspraak heeft verdachte cassatieberoep doen instellen.
3. Namens verdachte heeft mr A.G. van der Plas, advocaat te Amsterdam, één middel van cassatie voorgesteld.
4. Het middel klaagt dat het hof het beroep op noodweer (-exces) ten onrechte althans onvoldoende gemotiveerd heeft verworpen.
5. Het Hof heeft bedoeld verweer in de bestreden uitspraak als volgt samengevat en verworpen:
"De strafbaarheid van de verdachte
De raadsvrouw van verdachte heeft het verweer gevoerd dat verdachte niet strafbaar is terzake van de doodslag op [slachtoffer 1], omdat hem terzake van dat feit een beroep op noodweer subsidiair op noodweerexces toekomt.
De raadsvrouw heeft daartoe - zakelijk weergegeven - het navolgende aangevoerd.
Verdachte is samen met [slachtoffer 2] en [medeverdachte 1] bij de woning van [slachtoffer 1] gearriveerd. Slechts verdachte had daarbij een wapen bij zich, doch [slachtoffer 1] heeft dat wapen niet kunnen zien, omdat verdachte het achter zijn broeksband verborgen had. Bij het openen van zijn voordeur heeft [slachtoffer 1] geen andere argwaanwekkende omstandigheid kunnen waarnemen dan dat [slachtoffer 2] een bebloede hoofdwond had. Onder deze omstandigheden was er geen sprake van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding van [slachtoffer 1] door verdachte en [medeverdachte 1] waartegen [slachtoffer 1] zich (door gebruikmaking van diens vuurwapen) mocht verdedigen. Integendeel, door het - onverwachte en gerichte - gebruik van diens wapen heeft [slachtoffer 1] zijnerzijds een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding jegens [medeverdachte 1] en verdachte begaan, waarop verdachte - ter noodzakelijke verdediging van [medeverdachte 1] en zichzelf - mocht reageren door zijn wapen te trekken en ermee op [slachtoffer 1] te schieten. Dit handelen van verdachte voldeed aan de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit, juist omdat het plaatsvond in reactie op het onverwacht en gericht gebruik van [slachtoffer 1]'s vuurwapen en omdat verdachte geen reële mogelijkheid ten dienste stond het gevaar op andere, minder ingrijpende, wijze af te wenden: er was geen mogelijkheid voor verdachte om weg te lopen naar een plaats waar hij tegen het vuurwapengebruik door [slachtoffer 1] beschermd zou zijn zonder daarbij het risico te lopen in zijn rug geschoten te worden. Voor zover die mogelijkheid wel bestond, kan verdachte niet worden tegengeworpen dat hij daarvan geen gebruik heeft gemaakt, enerzijds omdat hij met de situatie ter plekke onbekend was, anderzijds omdat het feit dat hij ondanks die mogelijkheid op [slachtoffer 1] heeft geschoten moet worden gezien als het gevolg van een heftige gemoedsbeweging bij verdachte, door het schieten door [slachtoffer 1] veroorzaakt en in ernst mede bepaald door het feit dat verdachte in het verleden in voormalig Joegoslavië in zijn rug is geschoten.
(Het) Hof overweegt daaromtrent, op grond en naar aanleiding van de gebezigde bewijsmiddelen, als volgt, een en ander zoals op grond van het onderzoek ter terechtzitting aannemelijk is geworden.
Verdachte heeft welbewust deelgenomen aan een (door hem en drie anderen ondernomen) poging om een vordering van één van hen ([medeverdachte 1]) te incasseren, doordat hij samen met die anderen naar de woning van de schuldenaar is gereden en die woning is binnengedrongen. Alvorens naar die woning toe te gaan heeft verdachte zich voorzien van een pistool dat was voorzien van een patroonhouder met daarin meerdere kogels, welk wapen op eenvoudige wijze kon worden doorgeladen. Ook twee van de anderen die aan voormelde poging deelnamen, waren daarbij in het bezit van een vuurwapen, althans een op een vuurwapen gelijkend voorwerp. Bij de desbetreffende woning aangekomen heeft verdachte waargenomen dat zijn mededaders [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2], die voor verdachte die woning binnengingen, tegen de daar aanwezige personen riepen dat zij op de grond moesten gaan liggen en die personen met electriciteitsdraad vastbonden en hen tot bloedens toe sloegen, onder meer aan hen vragend "where is our fucking money?". Verdachte heeft daarbij gehoord dat het om f 10.000,- ging en dat er doden zouden vallen als er niet betaald werd. Voorts heeft hij gehoord dat één van de geslagen en gebonden aanwezige Engelsen zei dat hij iemand wist bij wie het geld gehaald kon worden en dat [medeverdachte 1] toen besloot dat die Engelsman mee moest om het geld te halen. Verdachte heeft daarop als bestuurder van een auto die Engelsman (te weten [slachtoffer 2], wiens handen toen nog steeds op zijn rug gebonden waren en die een bebloede hoofdwond had) en [medeverdachte 1] naar de woning van de persoon bij wie het geld gehaald kon worden ([slachtoffer 1]) gereden, waarbij de route door [slachtoffer 2] werd aangegeven. Nadat ze bij de woning van [slachtoffer 1] waren aangekomen, hebben [medeverdachte 1] en [slachtoffer 2] zich bij de voordeur van [slachtoffer 1] opgesteld en heeft verdachte zich, na de door hem bestuurde auto te hebben geparkeerd, bij hen gevoegd, een en ander in afwachting van het moment waarop [slachtoffer 1] de deur zou openen, opdat deze vervolgens ertoe zou kunnen worden gebracht de gewenste som geld af te geven.
Op grond van de voormelde feiten en omstandigheden is het hof van oordeel dat verdachte minstgenomen had moeten vermoeden en ook heeft vermoed dat de schuld, ter incasso waarvan hij en zijn mededaders naar de bungalow van [slachtoffer 2] gingen, voortvloeide uit een illegale transactie, zoals uit drugshandel. Op diezelfde grond, waarbij met name betekenis toekomt aan de omstandigheid dat er kennelijk een bekende van [slachtoffer 2] was die de desbetreffende f 10.000,- diezelfde avond of nacht in contacten (lees: contanten, JWF) kon fourneren, moet worden geoordeeld dat verdachte (wederom: minstgenomen) rekening heeft moeten houden en ook gehouden heeft met de reële mogelijkheid dat die persoon bekend was met [slachtoffer 2]'s schuld aan [medeverdachte 1] en het criminele karakter daarvan en met de reële mogelijkheid (welke laatstelijk voor verdachte kenbaar was op het moment waarop hij na het parkeren van de door hem bestuurde auto in de straat van [slachtoffer 1]'s woning, [slachtoffer 2] en [medeverdachte 1] bij [slachtoffer 1]'s voordeur zag staan en hij besloot - ter verwezenlijking van het voorgenomen doel - om zich bij hen te voegen), dat [slachtoffer 1] reeds vóór het openen van de deur heeft waargenomen dat [slachtoffer 2], geboeid en/of met bebloede hoofdwond, voor zijn deur stond in aanwezigheid van een of twee ander(en) én dat die waarneming leidde tot het, alvorens de deur te openen, ter hand nemen van een (vuur) wapen en eventueel gebruiken daarvan door die [slachtoffer 1].
Op grond van dit een en ander heeft verdachte, door zich bij [slachtoffer 2] en [medeverdachte 1] te voegen en met hen voor [slachtoffer 1]'s voordeur te wachten tot [slachtoffer 1] die deur opende opdat deze daarna ertoe kon worden gebracht de opgeëiste schuld (van [slachtoffer 2]) te voldoen, zich begeven in de in overwegende mate aan hemzelf toe te rekenen gevaarssituatie dat [slachtoffer 1], na het openen van de deur en nadat [medeverdachte 1] een stap in [slachtoffer 1]'s richting had gedaan en had gezegd "I just want my money", jegens verdachte en/of [medeverdachte 1] van een (vuur)wapen gebruik zou gaan maken.
In het licht van de strekking van de desbetreffende strafrechtelijke wetsbepalingen kan onder deze omstandigheden het bewezenverklaarde schieten op [slachtoffer 1] niet gerechtvaardigd of verontschuldigd worden geoordeeld op grond van noodweer onderscheidenlijk noodweerexces. Het gevoerde verweer wordt reeds hierom in beide onderdelen verworpen.
Verdere beoordeling van dat verweer kan derhalve achterwege blijven."
6. In de eerste plaats bevat het middel de klacht dat het oordeel van het Hof dat verdachte in de door het Hof vastgestelde omstandigheden rekening had moeten houden met het schieten door [slachtoffer 1], onbegrijpelijk is. Uitgaande van hetgeen het Hof heeft vastgesteld, zou de reactie van [slachtoffer 1] in redelijkheid niet te voorzien zijn geweest.
7. Die klacht acht ik niet gegrond. Wat het Hof heeft vastgesteld komt op het volgende neer. Het bezoek aan [slachtoffer 1] vond plaats in het kader van het op zeer gewelddadige wijze innen van een schuld met een crimineel karakter. Verdachte had zich daarbij tevoren voorzien van een vuurwapen. De situatie voor de deur van [slachtoffer 1] - met de gebonden en gehavende [slachtoffer 2] vergezeld van twee andere mannen - was voor [slachtoffer 1] zonder meer bedreigend en dat werd er niet minder op toen hem na het openen van de deur werd toegevoegd "I just want my money". Het oordeel dat verdachte in die omstandigheden rekening moest houden met de mogelijkheid dat [slachtoffer 1] van een wapen gebruik zou maken, vind ik niet onbegrijpelijk. Dat oordeel is niet afhankelijk van de vraag of [slachtoffer 1] op de hoogte was van het geweld dat tevoren tegen [slachtoffer 2] en anderen was gebruikt. Wellicht had verdachte op een zodang doortastend en agressief optreden door [slachtoffer 1] niet direct gerekend, maar het lijkt mij uitgesloten dat hij geen rekening heeft gehouden met de mogelijkheid dat de actie op een gewapend handgemeen uit zou lopen. Hoe dat handgemeen zou kunnen ontstaan en verlopen was te voren niet precies te voorzien, maar dat neemt niet weg dat het gevaar dat een handgemeen zou ontstaan, bijvoorbeeld doordat [slachtoffer 1] een vuurwapen zou gaan gebruiken, een gevolg was van het optreden van verdachte en zijn mededader. Om die redenen acht ik het oordeel van het Hof dat de gevaarssituatie dat [slachtoffer 1] van een vuurwapen gebruik zou gaan maken in overwegende mate aan verdachte zelf te wijten is, niet onbegrijpelijk.
8. Vervolgens bevat het middel nog de klacht dat het Hof geen, dan wel onvoldoende rekening heeft gehouden met "de onmiddellijke levensbedreigende situatie" waarin verdachte was komen te verkeren nadat [slachtoffer 1] - na opening van de deur - op [medeverdachte 1] had geschoten.
9. Ook die klacht is ongegrond. Verdachte heeft zich, zoals dat ook het geval was in de zaak die leidde tot HR NJ 1999, 402, willens en wetens in een situatie gebracht waarin een reactie als heeft plaatsgevonden van de zijde van het latere slachtoffer te verwachten was. Onder dergelijke omstandigheden kan, ook al zou een levensbedreigende situatie zijn ontstaan, van noodweer geen sprake zijn. Het Hof concludeerde dan ook dat het bewezenverklaarde schieten op [slachtoffer 1] onder deze omstandigheden niet gerechtvaardigd of verontschuldigd kan worden geoordeeld op grond van noodweer respectievelijk noodweerexces. Dat oordeel geeft geen blijk van een verkeerde rechtsopvatting (vgl. HR NJ 1989, 389, m.nt. ALM, HR NJ 1990, 48, m.nt. 'tH, HR NJ 1990/353, m.nt. 'tH, HR NJ 1996, 753; NJ 2001, 11 m.nt. dH). Tegen de achtergrond van de door het Hof vastgestelde feiten en omstandigheden is het oordeel bovendien, zoals hierboven al is vastgesteld, niet onbegrijpelijk.
10. Het middel faalt in alle onderdelen.
11. Ik heb ook overigens geen gronden voor cassatie aangetroffen. Daarom concludeer ik dat de Hoge Raad het beroep zal verwerpen.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden,
plv.