Conclusie
C 01/191 HR
Mr. F.F. Langemeijer
Zitting 18 oktober 2002
Conclusie inzake:
Juresta Card B.V.
tegen
1. Raad van Toezicht van de Orde van Advocaten in het arrondissement Zutphen
2. de Orde van Advocaten in het arrondissement Zutphen
In deze zaak worden uiteenlopende vraagstukken aan de Hoge Raad voorgelegd: de cassatietermijn bij sprongcassatie in kort geding; de ontvankelijkheid van een vordering ingesteld door een plaatselijke Orde van Advocaten en de regels voor het gebruik van het woord "advocaten" in de naam van een rechtspersoon.
1. De feiten en het procesverloop
1.1. In cassatie kan worden uitgegaan van de feiten zoals vermeld in het bestreden vonnis onder 2.1 - 2.7. Kort samengevat gaat het om het volgende. Eiseres tot cassatie, Juresta Card, is verbonden met diverse vennootschappen en stichtingen die (mede) de naam "Juresta" voeren en juristen in dienst hebben. Zij heeft bekend gemaakt dat zij vanaf 1 januari 2001 onder de naam "Juresta Advocaten" gaat werken. Op het kantoor van Juresta Card, te Apeldoorn in het arrondissement Zutphen, zijn slechts twee administratieve krachten en geen advocaten werkzaam. Juresta Card heeft in een brief van 14 februari 2001 aan de Deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement Zutphen medegedeeld dat zij samenwerkingsovereenkomsten heeft gesloten met 24 advocatenkantoren.
1.2. Bij inleidende dagvaarding d.d. 16 maart 2001 heeft de Orde van Advocaten in het arrondissement Zutphen, tezamen met de Raad van Toezicht en de Deken van die Orde(1), Juresta Card in kort geding gedagvaard voor de president van de rechtbank te Zutphen. Zij hebben gevorderd dat de president Juresta Card zal verbieden de handelsnaam "Juresta Advocaten" te voeren, of enige andere handelsnaam waarin het woord "advocaten" voorkomt, zulks op straffe van verbeurte van een dwangsom, en voorts aan Juresta Card zal gelasten de genoemde bekendmaking te rectificeren. De nevenvorderingen zijn vermeld in het bestreden vonnis onder 3.
1.3. Aan deze vorderingen hebben de eisende partijen samengevat ten grondslag gelegd dat Juresta Card jegens haar onrechtmatig, immers in strijd met art. 9a Advocatenwet en art. 435 Sr Pro, handelt door de naam "Juresta Advocaten" te voeren hoewel Juresta Card zelf geen advocaat is en evenmin personen in dienst heeft die tot het voeren van de titel advocaat bevoegd zijn. Voorts hebben zij gesteld dat de handelwijze van Juresta Card is te beschouwen als misleidende reclame in de zin van art. 6:194 onder Pro i BW.
1.4. Juresta Card heeft primair aangevoerd dat de Raad van Toezicht geen zelfstandige procesbevoegdheid heeft. Inhoudelijk heeft Juresta Card het verweer gevoerd dat, voor zover de vordering is gegrond op art. 9a Advocatenwet, de norm niet is overtreden omdat de juridische dienstverlening die via Juresta Card kan worden verkregen wordt verleend door althans onder de feitelijke leiding van personen die gerechtigd zijn de titel advocaat te voeren. De strafbepaling in art. 435 Sr Pro heeft daarnaast geen zelfstandige normstellende betekenis. Voor zover de vordering is gegrond op art. 6:194 BW Pro, heeft Juresta Card aangevoerd dat de behartiging van de belangen van consumenten niet aan de (plaatselijke) Orde van Advocaten is toevertrouwd in de zin van art. 3:305b BW. Voor zover de vordering is gegrond op art. 6:194 BW Pro handelt Juresta Card niet onrechtmatig jegens de Orde. Voor zover de norm van art. 6:194 BW Pro mede ziet op de bescherming van de beroepsgroep (de gezamenlijke advocaten in het arrondissement Zutphen) tegen oneerlijke concurrentie, heeft Juresta Card in eerste aanleg aangevoerd dat dit belang niet wordt geschaad.
1.5. Bij vonnis van 7 mei 2001 heeft de president de Raad van Toezicht in haar vorderingen niet-ontvankelijk verklaard. De president heeft de overige verweren van Juresta Card verworpen en de vorderingen van de plaatselijke Orde van Advocaten toegewezen.
1.6. Partijen zijn op de voet van art. 398 onder Pro 2º Rv overeengekomen het hoger beroep over te slaan. Bij exploit d.d. 1 juni 2001 heeft Juresta Card cassatieberoep ingesteld. De Raad van Toezicht en de plaatselijke Orde van Advocaten hebben zich gerefereerd aan het oordeel van de Hoge Raad m.b.t. de vraag of het cassatieberoep tijdig is ingesteld en hebben voor het overige geconcludeerd tot verwerping daarvan. Beide partijen hebben hun standpunten schriftelijk laten toelichten.
2. De ontvankelijkheid van het cassatieberoep
2.1. Blijkens de gedingstukken bestaat bij partijen onduidelijkheid over de cassatietermijn in geval van sprongcassatie tegen een vonnis in kort geding. Art. 295 (oud) Rv, dat in deze zaak nog van toepassing is(2), stelt de termijn voor het instellen van hoger beroep op veertien dagen, te rekenen vanaf de dag van de uitspraak, en die voor het instellen van cassatieberoep op zes weken, gerekend vanaf de dag waarop het arrest is uitgesproken. Art. 398 Rv Pro bepaalt onder 2º dat partijen beroep in cassatie kunnen instellen tegen vonnissen die in eerste aanleg op tegenspraak zijn gewezen indien partijen nadien zijn overeengekomen het hoger beroep over te slaan. De wet geeft geen afzonderlijke regels voor de cassatietermijn bij sprongcassatie tegen een vonnis in kort geding, zodat deze termijn slechts door uitleg kan worden vastgesteld. In zijn noot onder HR 21 april 1995, NJ 1995, 682, heeft H.E. Ras uiteengezet dat in een geval als dit een termijn van zes weken dient te gelden. De Hoge Raad heeft dit standpunt gevolgd (rov. 2 van HR 18 december 1998, NJ 2000, 341 m.nt. DA). Een nog niet opgelost probleem is dat wanneer de partij die het rechtsmiddel wil aanwenden langer dan veertien dagen wacht, door de wederpartij aan haar zou kunnen worden tegengeworpen dat het vonnis van de president onherroepelijk is geworden door het verstrijken van de appeltermijn. M.i. is de geëigende remedie dat partijen vóór het verstrijken van de appeltermijn (naar het in 2001 geldende recht: binnen veertien dagen) overeenkomen het hoger beroep over te slaan. Vanaf het ogenblik waarop partijen zijn overeengekomen het hoger beroep over te slaan is de appeltermijn niet langer relevant. In het onderhavige geval kan worden aangenomen dat de overeenkomst als bedoeld in art. 398 onder Pro 2º Rv is gesloten vóór het verstrijken van de appeltermijn(3). Aangezien het cassatieberoep is ingesteld binnen de termijn van zes weken is het beroep in zoverre ontvankelijk.
3. Bespreking van de cassatiemiddelen
3.2. Middel I maakt bezwaar tegen de beslissing van de president dat de Orde ontvankelijk is in haar vordering, voor zover de Orde de vordering baseert op een schending van art. 6:194 onder Pro i BW en daarbij opkomt voor de belangen van consumenten, in elk geval voor de belangen van anderen dan de advocaten in het arrondissement. Het middel wijst op het bepaalde in art. 3:305a en 3:305b BW en stelt dat de behartiging van de belangen van anderen dan de advocaten in het arrondissement niet aan de plaatselijke Orde is "toevertrouwd". Het middel keert zich in het bijzonder tegen de passage, in rov. 5.2, luidende:
"Waar de Orde in het arrondissement Zutphen op grond van artikel 26 Advocatenwet Pro dient op te komen voor de rechten en belangen van de advocaten moet zij (...) tevens geacht worden te zijn belast met de op dit punt min of meer parallel lopende belangen van de consumenten bij de bescherming van de titel van advocaat."
In de s.t. namens de Orde (alinea 6) wordt m.i. terecht opgemerkt dat het middel faalt bij gebrek aan belang. De beslissing van de president is, in navolging van de vordering, niet alleen gebaseerd op art. 3:305b BW in verbinding met art. 6:194 onder Pro i BW, maar ook op art. 3:305b BW in verbinding met art. 9a Advocatenwet. Wanneer de beslissing stand houdt op deze tweede grondslag, doet de eerste grondslag niet meer ter zake. Niettemin zal ik de klacht kort bespreken.
3.3. Art. 3:305a, eerste lid, BW bepaalt dat een stichting of een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid een rechtsvordering kan instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, voor zover zij deze belangen ingevolge haar statuten behartigt. Die bepaling is hier niet van toepassing. Art. 3:305b BW bepaalt dat een rechtspersoon als bedoeld in art. 2:1 BW Pro een rechtsvordering kan instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, voor zover hem de behartiging van deze belangen is toevertrouwd(4). Welke belangenbehartiging aan de Orden van Advocaten is toevertrouwd moet worden afgeleid uit de Advocatenwet. Relevant zijn de volgende bepalingen:
- art. 9a Adv.wet: "Tot het voeren van de titel van advocaat is uitsluitend gerechtigd hij die als advocaat binnen Nederland is ingeschreven en hij die buiten Nederland tot het voeren van een overeenkomstige titel bevoegd is."
- art. 17 lid 2 Adv Pro.wet: "De gezamenlijke advocaten, die bij een zelfde rechtbank zijn ingeschreven, vormen de orde van advocaten in het arrondissement".
- art. 22 lid 1 Adv Pro.wet: "De orde in het arrondissement wordt bestuurd door een raad van toezicht (...)".
- art. 26 Adv Pro.wet: "De algemene raad en de raden van toezicht bevorderen een behoorlijke uitoefening der praktijk en zijn bevoegd tot het nemen van alle maatregelen, die daartoe kunnen bijdragen. Zij komen op voor de rechten en belangen en zien toe op de naleving van de plichten van de advocaten als zodanig en vervullen de taken die hun bij verordeningen zijn opgedragen."
Uit de wettekst volgt dat de behartiging van de rechten en belangen van de advocaten in het arrondissement Zutphen aan de Orde van Advocaten van dat arrondissement is toevertrouwd. De parlementaire geschiedenis van art. 26 Advocatenwet Pro biedt niet een voor deze zaak relevante opheldering van de vraag hoever de taak van de plaatselijke Orde van Advocaten reikt inzake het opkomen voor de rechten en belangen van de advocaten in het arrondissement(5).
3.4. Het lijkt mij dat het niet de bedoeling van de president kan zijn geweest de Orde aan te merken als een organisatie aan wie de behartiging van de belangen van consumenten is toevertrouwd. Waarschijnlijk heeft de president bedoeld hiermee aan te geven dat het belang van de advocaten in het arrondissement Zutphen bij het doen staken van de misleidende medelingen parallel loopt met het consumentenbelang. Het belang waarvoor de Orde opkomt blijft m.i.: het belang van de advocaten in het arrondissement. De regel van art. 6:194 onder Pro i BW beoogt zowel concurrenten als consumenten te beschermen. Dit volgt uit de parlementaire geschiedenis van de laatstgenoemde bepaling(6). Slechts volledigheidshalve noteer ik dat art. 6:194 BW Pro samenhangt met voorschriften van gemeenschapsrecht(7). Uit het voorgaande volgt dat een schending van art. 6:194 onder Pro i BW in beginsel onrechtmatig kan zijn jegens de advocaten in het arrondissement Zutphen voor zover deze advocaten als concurrenten van Juresta Card zijn aan te merken. Middel I, dat niet bestrijdt dat de advocaten in dit arrondissement voor de toepassing van deze bepaling als concurrenten zijn aan te merken, faalt.
3.5. Middel II keert zich tegen een m.i. wat ongelukkig geformuleerde passage in rov. 5.3, waar het geschil wordt omschreven. De president heeft mogelijk bedoeld dat vaststaat dat Juresta Card B.V. niet als advocaat is ingeschreven en niet een kantoor heeft waarin advocaten werkzaam zijn(8). De formulering van rov. 5.3 suggereert dat tussen partijen vaststaat dat Juresta Card niet gerechtigd is het woord "advocaten" in haar naam te voeren. Dat moet m.i. een vergissing zijn. Of Juresta Card wel of niet gerechtigd is de naam "Juresta Advocaten" te voeren, was nu juist het voornaamste geschilpunt. De motiveringsklacht is in zoverre gegrond. Niettemin leidt de klacht niet tot cassatie, in verband met het hierna volgende.
3.6. Middel III ziet op het inhoudelijke geschil. In de gedingstukken wordt verwezen naar HR 15 december 2000, NJ 2001, 57. In die zaak ging het om een enigszins vergelijkbare vraag, namelijk: of een architectenbureau zich "Architectenburo Alb. van de Visch B.V." mocht noemen, hoewel het voeren van de titel "architect" wettelijk is voorbehouden aan geregistreerde architecten en de genoemde Alb. van de Visch niet een geregistreerde architect was. In het incidenteel cassatiemiddel van de Stichting Bureau Architectenregister werd bepleit aansluiting te zoeken bij art. 66a (oud) WvK, hetgeen zou betekenen dat de rechtspersoon het woord "architect" of een afkorting daarvan in zijn naam mag voeren indien tenminste de helft van haar beherende vennoten of bestuurders geregistreerde architecten zijn. De Hoge Raad heeft die zienswijze verworpen. Een rechtspersoon is gerechtigd de benaming architectenbureau of een soortgelijke aanduiding te voeren indien de bouwkundige activiteiten van die rechtspersoon worden uitgevoerd door of onder de feitelijke leiding van een natuurlijk persoon die op grond van de wet gerechtigd is de titel architect te voeren.
3.7. Het middel omschrijft de activiteiten van Juresta Card als volgt:
"Juresta Card sluit enerzijds overeenkomsten met bedrijven, waarbij zij zich verbindt die bedrijven tegen gereduceerd tarief in aanmerking te doen komen voor rechtsbijstand door een advocaat. Om aan die verplichting te kunnen voldoen, sluit Juresta Card anderzijds overeenkomsten met advocatenkantoren, welke bereid zijn tegen gereduceerd tarief rechtsbijstand te verlenen aan de cliënten, welke naar haar door Juresta Card worden verwezen. Voornoemde werkzaamheden zijn de enige werkzaamheden die Juresta Card verricht."
Hieruit moet worden afgeleid dat Juresta Card zich niet bezig houdt met het verlenen van rechtsbijstand of meer in het algemeen met juridische advisering, maar met bemiddeling (art. 7:425 BW Pro) tussen enerzijds de aangesloten bedrijven en anderzijds de aangesloten advocatenkantoren. De activiteiten van Juresta Card (de bemiddelingswerkzaamheden) worden niet door of onder de feitelijke leiding van een advocaat verricht.
3.8. Voor zover het middel de opvatting ingang wenst te doen vinden dat, om gerechtigd te zijn tot het voeren van de titel "advocaat" in de naam van de vennootschap, reeds voldoende is dat de diensten, die door haar bemiddeling tot stand komen, worden geleverd door of onder de feitelijke leiding van advocaten, acht ik de klacht ongegrond. De norm van art. 6:194 onder Pro i BW ziet op de identiteit, hoedanigheden, bekwaamheid of bevoegdheid en degene door wie, onder wiens leiding of toezicht of met wiens medewerking de diensten worden verricht. Van een aanduiding als bijv. "Bemiddelingsbureau voor het vinden van een advocaat" gaat niet de pretentie uit dat de vennootschap zélf werkzaamheden verricht die des advocaats zijn. Van een aanduiding als "Juresta Advocaten" gaat die pretentie wel uit. De in het middel bepleite ruime uitleg schept m.i. het risico van een vervaging van de grens tussen geoorloofd en niet geoorloofd, welke normvervaging gevolgen kan hebben waartegen de regel consumenten en concurrenten nu juist beoogt te beschermen. In dit verband kan worden gewezen op de discussie die in feitelijke aanleg tussen partijen is gevoerd over de vraag of klanten die naar het centrale telefoonnummer van Juresta bellen worden doorverbonden met een echte advocaat, met wie Juresta Card een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten, dan wel met een jurist niet zijnde advocaat, verbonden aan een van de incasso- en adviesbureaus van de Juresta-groep(9). Rov. 5.5 doelt op deze discussie. Om deze redenen acht ik middel III ongegrond.
4. Conclusie
De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden,
1 De Deken heeft zich als eisende partij teruggetrokken; aanv. pleitnota eisers blz. 1.
2 Zie voor het huidige recht: art. 339 lid 2 Rv Pro (appeltermijn vier weken) en art. 402 lid 2 Rv Pro (cassatietermijn het dubbele, dus acht weken).
3 S.t. namens de Orde c.s. blz. 3. Art. 398 onder Pro 2º Rv is op 1 januari 2002 niet gewijzigd.
4 Losbl. Vermogensrecht, aant. 1-8 op art. 3:305b BW (A.W. Jongbloed); N. Frenk, Kollektieve akties in het privaatrecht, diss. 1994, i.h.b. blz. 127-131.
5 Zie de MvT op de Advocatenwet, Kamerstukken II 1947/48, 892, nr. 3, blz 6-7, en de MvT op de wet van 12 september 1984, Stb. 417, tot wijziging van art. 26: Kamerstukken Pro II 1979/80, 16 094, nrs. 3-4, blz. 5.
6 MvT, Kamerstukken II 1975/76, 13 611, nr. 3, blz. 4 en 8; MvA, Kamerstukken II 1978/79 nr. 6, blz. 6-7. In gelijke zin: Asser-Hartkamp 4-III (2002) nr. 245.
7 Richtlijn van de Raad van 10 september 1984, nr. 84/450/EEG, inzake misleidende reclame, Pb EG L 250 blz. 17. Blijkens de considerans en art. 2 lid 2 strekt Pro deze richtlijn zowel tot bescherming van de consument als tot bescherming van de concurrenten.
8 De Orde c.s. hadden dit gesteld in de inleidende dagvaarding onder 4.
9 Aanv. pleitnota namens de Orde c.s., blz. 1 en 2.