Conclusie
Nr. 02812/06
Mr Machielse
Zitting 4 september 2007
Conclusie inzake:
[Verdachte]
1. Het Gerechtshof te Leeuwarden heeft verdachte op 6 september 2006 voor "Opzettelijk niet voldoen aan een vordering krachtens wettelijk voorschrift gedaan door een ambtenaar met de uitoefening van enig toezicht belast en bevoegd verklaard tot het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten" veroordeeld tot het betalen van een geldboete van EUR 60,-, subsidiair één dag hechtenis, geheel voorwaardelijk, met een proeftijd van één jaar.
2. Mr. E. Th. Hummels, advocaat te Zeist, heeft tijdig beroep in cassatie ingesteld en een schriftuur ingezonden, houdende twee middelen van cassatie.
3.1 Het eerste middel klaagt erover dat er geen sprake kan zijn geweest van een rechtsgeldig politiebevel, nu de desbetreffende politieambtenaar slechts uit naam van de rechthebbende en met onjuist gebruik van zijn bevoegdheden heeft gehandeld. Voorts is het oordeel van het hof dat de politieambtenaar dit bevel kon stoelen op art. 2 Politiewet Pro 1993 onjuist en heeft het hof de betekenis van art. 138 Sr Pro miskend, aldus de steller van het middel.
3.2. Ter verduidelijking schets ik eerst kort de gang van zaken. De verdachte maakte deel uit van een actiegroepje dat zich bevond op het terrein van een voormalig, leegstaand schoolgebouw. Deze school zou worden gekraakt. De eigenaar van de grond en de gebouwen heeft de krakers in spe gesommeerd het terrein te verlaten. De sommatie van de eigenaar werd kracht bij gezet door een vordering van politie-inspecteur [verbalisant 1]. De krakers verlieten vervolgens het terrein, maar de verdachte stapte terug het terrein op en verzocht de politieagent hem te arresteren, hetgeen prompt geschiedde.
3.3. Door en namens de verdachte is de bevoegdheid van de politieagent een dergelijke vordering te doen, betwist. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft verdachte het volgende verklaard:
"U vraagt mij naar de gebeurtenissen op 23 mei 2004 aan de [a-straat] te [plaats]. We waren daar met ongeveer 12, 13 mensen. Ik was daar vanaf half elf 's ochtends. Om half twaalf kwam de politie. Ze kwamen pas nadat ik ze al twintig minuten had geprobeerd te bellen. Ik wilde de politie bellen om hen in kennis te stellen dat we van plan waren de oude school aan de [a-straat 1] te kraken. De telefoon werd echter niet opgenomen en ik werd in de wachtrij geplaatst. Een buurman die toevallig bij de politie werkte heeft toen de politie van de kraking in kennis gesteld.
Het klopt dat ik, nadat verbalisant [verbalisant 1] van mij had gevorderd het terrein te verlaten, het terrein weer ben opgelopen. Ik wilde aantonen dat de vordering van de politie onredelijk was. [Getuige 1] heeft gezegd dat hij mij niet aardig vond. [Getuige 1] heeft niet van mij gevorderd om weg te gaan. Hij had niet het recht mij weg te sturen. De verklaring van [getuige 1] die in het proces-verbaal is opgenomen, heeft hij pas maanden later afgelegd. [Getuige 1] had het erf niet in gebruik en kon mij dus niet vorderen daar weg te gaan."
Blijkens een aan het proces-verbaal van het onderzoek ter terechtzitting gehechte pleitnota heeft de advocaat van verdachte betoogd dat er geen ambtelijk bevel is geweest maar slechts een sommatie door de politie namens de rechthebbende op grond van artikel 138 Sr Pro, welke, zo begrijp ik de woorden van de advocaat, niet mocht worden gegeven omdat de school niet feitelijk in gebruik was.
Het hof heeft het verweer als volgt verworpen:
"Inspecteur van politie [verbalisant 1] heeft de gegeven vordering, nadat de eigenaar verdachte vruchteloos had gesommeerd het - hem in eigendom toebehorende - terrein te verlaten, kunnen baseren op artikel 2 van Pro de Politiewet 1993."
3.4. Art. 2 Politiewet Pro 1993 luidde ten tijde van het feit en luidt nog steeds:
"De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegde gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven."
3.5. Reeds in 1917 werd al als taak van de politie beschouwd niet alleen het opsporen en constateren van overtredingen van wettelijke strafbepalingen, doch ook het door gepaste middelen verzekeren van de naleving daarvan. In die casus "hielp" een rijksveldwachter een herbergier een bezoeker, die na sluitingstijd de herberg niet wilde verlaten, uit de herberg te verwijderen.(1) Een persoon die zich in een klooster bevond en weigerde het bevel van de overste om zich te verwijderen op te volgen werd door politieagenten vastgepakt en het klooster uitgezet. Ook hier traden de agenten rechtmatig op. Door hun optreden verzekerden zij de naleving van het wettelijk voorschrift waarvan zij de overtreding wilden doen ophouden.(2) De politie verleent tevens hulp en steun aan deurwaarders die een ontruimingsvonnis willen uitvoeren.(3) De bevoegdheid van de politie om op te treden dient wel op een wettelijk voorschrift te berusten.(4)
Mijn ambtgenoot mr. Vellinga heeft in zijn conclusie vóór HR 23 januari 2007, LJN AZ3880 de reikwijdte van art. 2 Politiewet Pro 1993 uiteengezet. Zijn conclusie luidt dat de taakomschrijving van de politie in art. 2 Politiewet Pro 1993 uiteenvalt in drie delen, te weten
a. handhaving van de openbare orde,
b. strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en
c. hulpverlening aan hen die hulp nodig hebben.
3.6. De steller van het middel bedoelt kennelijk om aan te voeren dat er geen wettelijk voorschrift is aan te wijzen dat aan de eigenaar van het gebouw de bevoegdheid gaf aan personen die zich op het schoolterrein bevonden, te bevelen zich te verwijderen en dat de politie dus evenmin een afgeleide bevoegdheid had. De handelwijze van de eigenaar van de school was volgens de steller van het middel daarom in strijd met het geldende recht. De steller van het middel concentreert zich in dit verband op de artikelen 138 en 429sexies Sr. Het schoolterrein was geen besloten lokaal of erf, bij een ander in gebruik, en evenmin was er nog sprake van gebruik door de rechthebbende in de 12 maanden die voorafgingen. Daarom had het bevel geen basis in het recht en behoefde verdachte niet aan dat het bevel te voldoen.
3.7. Aldus ziet de steller van het middel over het hoofd dat de eigenaar van de grond en de gebouwen heeft verklaard dat de krakers, toen zij buiten op het terrein bleven staan, door hem gesommeerd zijn zich te verwijderen. Dat bevel is door de politie overgenomen en verdachte is blijven staan. Aldus overtrad verdachte art. 461 Sr Pro, dat de volgende inhoudt heeft:
"Hij die, zonder daartoe gerechtigd te zijn, zich op eens anders grond waarvan de toegang op een voor hem blijkbare wijze door de rechthebbende is verboden, bevindt of daar vee laat lopen, wordt gestraft met geldboete van de eerste categorie."
Art. 461 Sr Pro is niet alleen van toepassing op terreinen die afgesloten zijn of waar borden "verboden toegang" zijn geplaatst, maar ook op terreinen waarvan de eigenaar aan de persoon die zich daarop bevindt persoonlijk aanzegt dat hem de toegang verboden is.(5) Het bevel dat politie-inspecteur [verbalisant 1] aan verdachte gaf had de strekking aan het door art. 461 Sr Pro verboden gedrag van verdachte een einde te maken, en was daarmee gebaseerd op art. 2 Politiewet Pro.
Het oordeel van het hof dat het bevel rechtsgeldig is gegeven en kon worden gestoeld op art. 2 Politiewet Pro 1993 geeft dan ook geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting.
Het middel faalt.
4.1. Het tweede middel richt zich tegen de strafmotivering. Deze strafmotivering houdt in:
"De voorzitter heeft bij het bepalen van de op te leggen straf gelet op de aard en de ernst van het feit, de omstandigheden waaronder dit is begaan en de persoon van verdachte, voor zover daarvan uit het onderzoek ter terechtzitting is gebleken. De voorzitter heeft daarbij in het bijzonder het navolgende in beschouwing genomen.
Verdachte heeft niet voldaan aan een vordering van een bevoegd politieambtenaar. Verdachte heeft daarmee het gezag van de politie willen aantasten. Gelet echter op de beperkte ernst van het feit en het principiële karakter van verdachtes beroep, acht de voorzitter het opleggen van een voorwaardelijke geldboete passend en geboden. Gelet op de ouderdom van het feit zal de voorzitter de proeftijd vaststellen op een termijn van één jaar."
4.2. De steller van het middel valt over de zin dat de verdachte het gezag van de politie heeft willen aantasten. Verdachte was immers, aldus de steller van het middel, juist een slachtoffer van onrechtmatig politieoptreden.
Dat deze stelling geen hout snijdt volgt mijns inziens uit mijn bespreking van het eerste middel.
De strafmotivering is niet onbegrijpelijk.
Het middel faalt.
5. Beide middelen falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81 RO Pro ontleende motivering. Een andere grond waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen heb ik niet aangetroffen.
6. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
1 HR 19 maart 1917, Weekblad van het recht, nr. 10108.
2 HR 12 november 1963, NJ 1964, 205.
3 HR 25 juni 2002, NJ 2002, 568. Zie ook HR 23 januari 2007, NJ 2007, 94 en HR 23 januari 2007, LJN AZ0277 (nr. 03342/05, niet gepubliceerd); assistentie door de politie bij het ruimen van pluimvee.
4 HR 23 januari 2007, LJN AZ3880; HR 24 april 2007, LJN AZ3309.
5 HR 3 januari 1938, NJ 1938, 573.