ECLI:NL:PHR:2011:BQ6720

• Datum uitspraak: 12 juli 2011
• Publicatiedatum: 5 april 2013
• Zaaknummer: 10/00264
• Instantie: Parket bij de Hoge Raad
• Type: Conclusie
• Rechtsgebied: Strafrecht
• Uitkomst: Veroordeling
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Hoge Raad oordeelt over noodweerexces bij openlijke geweldpleging met steekwapens

De zaak betreft een veroordeling door het gerechtshof Arnhem wegens openlijke geweldpleging waarbij verdachte samen met een ander geweld gebruikte tegen twee slachtoffers, waaronder het gebruik van steekwapens. Verdachte stelde zich primair op het standpunt van noodweer en noodweerexces en subsidiair psychische overmacht. Het hof verwierp deze verweren, stellende dat verdachte zich had kunnen terugtrekken en dat zijn verdediging disproportioneel was.

De Hoge Raad overweegt dat het oordeel van het hof dat verdachte zich onder de gegeven omstandigheden had moeten onttrekken aan de confrontatie niet begrijpelijk is zonder nadere motivering. Het hof stelde een te strenge eis aan het terugtrekken bij noodweer. Daarnaast is het oordeel dat de verdediging disproportioneel was begrijpelijk, maar dit kan de verwerping van noodweerexces niet dragen zonder nadere motivering, omdat het bij noodweerexces juist gaat om de vraag of de overschrijding van de noodzakelijke verdediging verontschuldigbaar is.

Het hof liet ook onduidelijk welke partij de aanval was begonnen, maar stelde dat zelfs als de slachtoffers waren begonnen, er geen sprake was van noodweer omdat verdachte zich had kunnen terugtrekken. De Hoge Raad benadrukt dat het recht om buiten voor de eigen winkel te staan en te blijven staan niet zonder meer betekent dat men zich had moeten terugtrekken.

De Hoge Raad concludeert dat het hof zijn oordeel onvoldoende heeft gemotiveerd en dat het beroep op noodweerexces niet op de juiste wijze is beoordeeld. Het middel van cassatie faalt echter, en de veroordeling blijft in stand. De zaak illustreert de complexiteit van noodweerexces en de noodzaak van een zorgvuldige motivering door de rechter.

Uitkomst: De Hoge Raad verwierp het cassatiemiddel en bevestigde de veroordeling wegens openlijke geweldpleging met steekwapens.

Conclusie

Nr. 10/00264

Mr Jörg

Zitting 24 mei 2011

Conclusie inzake:

[Verdachte]

1. Bij arrest van 21 december 2009 is verzoeker door het gerechtshof te Arnhem wegens openlijke geweldpleging veroordeeld tot een werkstraf van 160 uren, waarvan 40 uren voorwaardelijk.

2. Namens verzoeker heeft mr V.C. van der Velde, advocaat te Almere, bij schriftuur een middel van cassatie voorgedragen.

3. De zaak hangt samen met de zaak [medeverdachte] (10/00263), in welke zaak ik eveneens vandaag concludeer.

4. Het middel bevat de klacht dat het hof op dubbelzinnige wijze het beroep op noodweer en noodweerexces heeft verworpen.

5. Ten laste van verzoeker is bewezen verklaard dat:

"hij op 19 augustus 2006 te Harderwijk met een ander aan de openbare weg, Waltorenstraat, openlijk in vereniging geweld heeft gepleegd tegen [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2], welk geweld bestond uit

- het slaan en/of stompen tegen het hoofd of elders tegen de lichamen van [slachtoffer 1] en/of [slachtoffer 2] en

- het slaan met (de achterkant van) een schroevendraaier tegen de lip van [slachtoffer 1] en

- het maken van stekende bewegingen met een mes, althans een soortgelijk voorwerp naar het lichaam van deze [slachtoffer 1] en

- het maken van stekende bewegingen met een schroevendraaier of mes, althans een soortgelijk voorwerp naar het hoofd en/of nek en/of elders naar het lichaam van [slachtoffer 2];

- het steken met een schroevendraaier en/of een mes, althans een soortgelijk voorwerp op/in het hoofd en/of elders tegen/op/in het lichaam van [slachtoffer 2]."

6. Het hof heeft het verweer van de raadsman als volgt samengevat en verworpen:

"Strafbaarheid van de verdachte

De raadsman heeft ter zitting van het hof betoogd dat verdachte behoort te worden ontslagen van alle rechtsvervolging. Hij heeft daartoe primair een beroep gedaan op noodweer dan wel noodweerexces en subsidiair op psychische overmacht.

De raadsman heeft aangevoerd dat verdachte en zijn broer genoodzaakt waren zich te verweren tegen een wederrechtelijke aanval van de zijde van [slachtoffers] omdat zij geen kant op konden. Subsidiair heeft de raadsman betoogd dat bij verdachte en zijn broer gerede vrees bestond dat eerdere geuite ernstige bedreigingen van de zijde van [slachtoffers] daadwerkelijk uitgevoerd zouden worden. Verdachte en zijn broer stonden derhalve bloot aan een van buitenkomende drang waaraan zij redelijkerwijs geen weerstand konden bieden en waardoor zij hebben toegegeven aan hetgeen hen ten laste is gelegd.

Het hof overweegt daaromtrent als volgt.

Uit het onderzoek ter terechtzitting van het hof is vast komen te staan dat er vanwege sterk conflicterende belangen bij beide partijen sprake is geweest van heftige emoties - het hof laat daarbij in het midden of die emoties zijn veroorzaakt door culturele aspecten dan wel boosheid - waarbij zij elkaar over een weer hebben geslagen. Het hof is met de eerste rechter van oordeel dat de feitelijke gang van zaken onduidelijk blijft en derhalve niet met zekerheid kan worden vastgesteld welke partij de aanval heeft geopend.

Wat daar ook van zij, zelfs indien aangenomen zou moeten worden dat [slachtoffers] zijn begonnen, dan nog is niet aannemelijk geworden dat in casu sprake is geweest van een noodweersituatie. Volgens verdachte en zijn broer stonden zij vóór de winkel van verdachte, toen zij [slachtoffers] zagen aankomen. Verdachte en zijn broer hadden die confrontatie kunnen vermijden door zich terug te trekken in de winkel van verdachte. Daarenboven is ook de wijze waarop verdachte en zijn broer zich hebben verdedigd (met een mes of een daarop gelijkend voorwerp) disproportioneel te noemen nu uit het onderzoek ter terechtzitting niet is gebleken dat (een of meer van) [slachtoffers] de beschikking had(den) over dergelijke voorwerpen. Het hof verwerpt derhalve het beroep op noodweer dan wel noodweerexces."

Het hof verwerpt ook het beroep op psychische overmacht, nu uit het onderzoek ter terechtzitting niet aannemelijk is geworden dat verdachte (en zijn broer) eerder ernstig zijn bedreigd door [slachtoffers].

Verdachte is strafbaar nu ook overigens geen omstandigheid is gebleken of aannemelijk geworden die verdachte niet strafbaar zou doen zijn.

7. Blijkens het proces-verbaal van de appèlzitting zijn de in de bewezenverklaring genoemde [slachtoffers] zelf ook gestraft voor hun aandeel in de openlijke geweldpleging.

8. Volgens de toelichting op het middel heeft het hof twee argumenten gecombineerd ter verwerping van het beroep op noodweer, ten gevolge waarvan het onduidelijk is voor verzoeker op welke grond het beroep op noodweer is verworpen. Het hof redeneert enerzijds dat onduidelijk is gebleven welke partij met de aanval is begonnen; anderzijds dat zelfs als de aanval door [slachtoffers] is geopend, verzoeker zich had kunnen terugtrekken en zich bovendien op disproportionele wijze heeft verdedigd.

9. Op zichzelf is het toelaatbaar indien de rechter de feitelijke toedracht van een gebeurtenis in het midden laat, indien het handelen van een verdachte hoe dan ook strafbaar is, namelijk om de door de rechter uiteengezette redenen. In zoverre faalt de klacht.

10. Echter, blijkens de hierboven geciteerde overweging van het hof heeft het zich op het standpunt gesteld dat verzoeker en zijn broer [medeverdachte], die buiten de winkel stonden en [slachtoffers] zagen aankomen, de confrontatie met hen hadden kunnen vermijden door zich terug te trekken in de winkel. Aldus stelt het hof een eis aan een beroep op noodweer die net een stap te ver gaat. Hoe aanbevelenswaardig het misschien ook is om in een dreigende conflictsituatie de verstandigste te zijn en het conflict te vermijden: verzoeker was gerechtigd om buiten vóór zijn winkel te staan en te blijven staan. Zo is men ook gerechtigd om te proberen een vordering te innen bij iemand van wie men weet dat hij daardoor agressief kan worden;(1) en zo behoeft men ook niet zijn woonwagen te verlaten als kort tevoren is opgebeld dat er gewapende mannen in aantocht zijn.(2) In zoverre geeft het oordeel van het hof blijk van een onjuiste rechtsopvatting.

11. Het tweede anker waarvoor het hof is gaan liggen betreft de disproportionele wijze van verdedigen. Uit de bewijsmiddelen komt naar voren dat er een (ordinaire) knokpartij begonnen werd. Daarbij is het op zijn minst onsportief om - van de zijde van verzoeker - met steekinstrumenten op de proppen te komen (bewijsmiddelen 3, 4, 5). In zoverre is het oordeel van het hof dat de verdediging disproportioneel was begrijpelijk en rechtens niet onjuist.

12. Het middel faalt. Ambtshalve gronden waarop Uw Raad de aangevallen beslissing zou moeten vernietigen heb ik niet

aangetroffen.

13. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G

1 Taxichaffeursarrest, HR 28 maart 2006, LJN AU8087, NJ 2006, 509 m.nt. Y. Buruma.

2 Juliët-bende: HR 21 december 2004, LJN AR3687, NJ 2007, 469 m.nt. D.H. de Jong.