Conclusie
12/02270
Mr. F.F. Langemeijer
1 maart 2013
Conclusie inzake:
[Verzoekster]
tegen
[Verweerster 1] e.a.
In deze zaak heeft een volwassen dochter de gegrondverklaring verzocht van haar ontkenning van het vaderschap van haar (inmiddels overleden) wettige vader en tevens de vaststelling verzocht van het vaderschap van een andere man. Het hof heeft een zuster van verzoekster als belanghebbende aangemerkt en in haar hoger beroep ontvangen, om vervolgens te oordelen dat het inleidend verzoek m.b.t. de ontkenning te laat is ingediend. In cassatie worden beide beslissingen bestreden.
1. De feiten en het procesverloop
1.1. In cassatie kan worden uitgegaan van de feiten zoals vermeld in de bestreden beschikking onder 2.1 - 2.3. In het kort houden deze feiten het volgende in:
1.1.1. [De moeder] (hierna: de moeder) is op 10 september 1940 gehuwd met [betrokkene 1] (hierna: [betrokkene 1] of [betrokkene 1]). Verzoekster tot cassatie (hierna: [verzoekster]) is op [geboortedatum] 1949 geboren uit de moeder. Uit het huwelijk zijn nog vier kinderen geboren, van wie er drie in leven zijn, te weten: [betrokkene 2], [betrokkene 3] en de huidige verweerster in cassatie (hierna: [verweerster 1]).
1.1.2. Het huwelijk tussen de moeder en [betrokkene 1] is op 22 oktober 1973 ontbonden door inschrijving van de echtscheidingsuitspraak. De moeder is op 9 november 1973 gehuwd met [betrokkene 4].
1.1.3. [Betrokkene 1] is overleden op 6 maart 1989. [Betrokkene 4] is overleden op 1 augustus 1991. De moeder is overleden op 24 februari 2006.
1.1.4. Bij testament heeft [betrokkene 4] de moeder tot enig erfgenaam benoemd onder de last dat hetgeen zij bij haar overlijden onvervreemd en onverteerd achterlaat dient te worden uitgekeerd aan [verweerster 1] en aan [verweerder 2], een zoon van zijn broer.
1.1.5. Na het overlijden van de moeder is een geschil ontstaan tussen [verweerder 2] en [verweerster 1] enerzijds en [betrokkene 2], [betrokkene 3] en [verzoekster] anderzijds over gelden die bij de bank Credit Suisse op een depot- en privérekening ten name van de moeder staan, maar die volgens [verweerder 2] en [verweerster 1] behoren tot de nalatenschap van [betrokkene 4]. Als gevolg van dit conflict zijn de nalatenschap van de moeder en die van [betrokkene 4] nog niet afgehandeld.
1.2. Bij inleidend verzoekschrift (2007) heeft [verzoekster] de rechtbank te Amsterdam verzocht haar ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] gegrond te verklaren (art. 1:200 lid Pro 1, aanhef en onder b, BW) en over te gaan tot de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap van [betrokkene 4] (art. 1:207 lid Pro 1, aanhef en onder b, BW). [Verzoekster] stelde dat een vriendin van haar moeder, kort na het overlijden van haar moeder (dus in of omstreeks 2006), aan haar heeft verteld dat zij een kind van [betrokkene 4] was. Ter onderbouwing van haar verzoek heeft [verzoekster] een op 21 juni 2007 gedateerd rapport van het in Duitsland gevestigde 'Institut für humangenetische Analytik' overgelegd, waarin is geconcludeerd dat [verzoekster] niet door dezelfde persoon kan zijn verwekt als [betrokkene 2] en [betrokkene 3].
1.3. Bij beschikking van 27 februari 2008 heeft de rechtbank op grond van dit rapport voorshands aannemelijk geacht dat [betrokkene 1] niet de biologische vader van [verzoekster] is. De rechtbank achtte voorshands niet voldoende bewijs aanwezig voor de vaststelling dat [betrokkene 4] de verwekker van [verzoekster] is. Zij overwoog dat het bij de vaststelling van het vaderschap gaat om een rechtsgevolg dat niet ter vrije beschikking van partijen staat, zodat de rechter ambtshalve bewijs kan verlangen (blz. 3). De rechtbank heeft [verzoekster] overeenkomstig haar bewijsaanbod toegelaten tot het leveren van aanvullend bewijs van feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat niet [betrokkene 1], maar [betrokkene 4] haar heeft verwekt(1).
1.4. [Verzoekster] heeft de rechtbank verzocht [verweerder 2] op te roepen in de procedure tot vaststelling van het vaderschap van wijlen [betrokkene 4] en hem opdracht te geven tot medewerking aan het vaderschapsonderzoek. Bij beschikking van 27 januari 2010 heeft de rechtbank [verweerster 1] en [verweerder 2] aangemerkt als belanghebbenden (art. 798 lid 1 Rv Pro): immers, de verzochte gerechtelijke vaststelling van het vaderschap heeft mede betrekking op rechten en verplichtingen van de erfgenamen van [betrokkene 4] (rov. 2.2.2 Rb). Vervolgens hebben [verweerster 1] en [verweerder 2] een verweerschrift ingediend en verweer gevoerd zowel tegen het inleidend verzoek van [verzoekster] tot gegrondverklaring van de ontkenning als tegen haar verzoek tot vaststelling van het vaderschap van [betrokkene 4]. Wat betreft het verzoek van [verzoekster] m.b.t. de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] hebben [verweerster 1] en [verweerder 2] aangevoerd dat [verzoekster] in dit verzoek niet ontvankelijk is, omdat het niet is ingediend binnen de termijn als bedoeld in art. 1:200 lid 6 BW Pro: zo blijkt onder meer uit een brief van haar hand dat zij begin jaren '70 al wist van het vermoedelijke biologisch vaderschap van [betrokkene 4].
1.5. Bij beschikking van 16 maart 2011 heeft de rechtbank het verzoek van [verzoekster] tot gegrondverklaring van haar ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] toegewezen. De rechtbank ging uitdrukkelijk voorbij aan het ontvankelijkheidsverweer van [verweerster 1] en [verweerder 2] ten aanzien van het verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning door [verzoekster] van het vaderschap van [betrokkene 1], "nu zij geen belanghebbenden zijn in de procedure tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap en hierin aldus geen verweer kunnen voeren". De beslissing op het verzoek van [verzoekster] tot gerechtelijke vaststelling van het vaderschap van [betrokkene 4] werd door de rechtbank aangehouden.
1.6. [Verweerster 1] en [verweerder 2] hebben bij het gerechtshof te Amsterdam hoger beroep ingesteld tegen de beschikking van 16 maart 2011 en, voor zover nodig, tegen de daaraan voorafgaande tussenbeschikkingen van 27 februari 2008, 26 augustus 2009 en 27 januari 2010.
1.7. Bij beschikking van 31 januari 2012 (rov. 4.6 en 4.7) heeft het hof [verweerder 2] in zijn hoger beroep niet-ontvankelijk verklaard. Die beslissing staat in cassatie niet ter discussie. Het hof heeft [verweerster 1] wel ontvankelijk verklaard in haar hoger beroep en daartoe overwogen:
4.5. Naar het oordeel van het hof dient [verweerster 1] te worden aangemerkt als belanghebbende in de zin van artikel 798 Rv Pro in de procedure tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1]. Tussen [verweerster 1] en [verzoekster] bestaat een nauwe familierechtelijke band; zij zijn zussen en zijn met hun beide broers ([betrokkene 2] en [betrokkene 3]) en hun reeds overleden zus ([betrokkene 5]) opgegroeid in hetzelfde gezin, waarin [betrokkene 1] hun (juridische) vader was. [Betrokkene 1] is in 1989 overleden en diens nalatenschap is ruim twintig jaar geleden verdeeld tussen de kinderen. De toewijzing van het onderhavige verzoek zou, gelet op artikel 1:202 lid 3 BW Pro, ertoe kunnen leiden dat de verdeling van de nalatenschap van [betrokkene 1] geheel of gedeeltelijk opnieuw moet plaatsvinden. Aldus raakt het verzoek rechtstreeks de rechten en verplichtingen van [verweerster 1]. Daar komt bij dat - naar het hof hieronder zal toelichten - [verzoekster] reeds ten tijde van het overlijden van [betrokkene 1] voldoende redenen had om te vermoeden dat [betrokkene 1] niet haar biologische vader was, maar niettemin wel in zijn erfenis heeft gedeeld. Dat is reden te meer om het belang van [verweerster 1] om niet opnieuw te worden geconfronteerd met de verdeling van de nalatenschap zwaar te laten wegen. Dat de mogelijkheid bestaat dat een nieuwe verdeling van de nalatenschap van [betrokkene 1] voor [verweerster 1] financieel gunstig zal uitpakken, doet aan het voorgaande niet af. Evenmin wordt door aldus te beslissen inbreuk gemaakt op het recht op "family life" van [verzoekster] in de zin van artikel 8 EVRM Pro, reeds omdat de daarbij betrokken personen (de moeder, [betrokkene 1] en [betrokkene 4]) allen zijn overleden.
1.8. Vervolgens heeft het hof de beschikkingen van de rechtbank, voor zover aan zijn oordeel onderworpen, vernietigd en het verzoek van [verzoekster] tot gegrondverklaring van haar ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] alsnog afgewezen. Daartoe heeft het hof - voor zover in cassatie van belang - het volgende overwogen:
5.3 (...) Op grond van artikel 1:200 lid 6 BW Pro dient het verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap te worden ingediend binnen drie jaren nadat het kind bekend geworden is met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Deze bepaling is ingevolge de Wet van 24 december 1997 tot herziening van het afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie (Stb. 1997, 772) op 1 april 1998 in werking getreden. Krachtens artikel II lid 3 van laatstgenoemde wet kan een kind aan wie tijdens de meerderjarigheid bekend is geworden en op het moment van inwerkingtreding van deze wet bekend is dat de man die op het tijdstip van zijn geboorte de echtgenoot van zijn moeder was, vermoedelijk niet zijn biologische vader is, gedurende een termijn van drie jaren te rekenen vanaf het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, dus tot 1 april 2001, een verzoek tot ontkenning van het vaderschap doen.
5.4. Bepalend voor het antwoord op de vraag of [verzoekster] ontvankelijk is in haar verzoek is in beginsel of zij dat verzoek heeft ingediend binnen deze vervaltermijn. Bij de beoordeling daarvan is van belang de brief van 28 januari 2007 die [verzoekster] aan haar broers en zus en [verweerder 2] heeft geschreven. Hierin staat het volgende:
"Zoals jullie allemaal weten, gehoord hebben en zien, ben ik een biologische dochter van [betrokkene 4] ([betrokkene 4], hof) en Mammie (de moeder, hof). Zij hebben mij dit persoonlijk en in bijzijn van [betrokkene 6] (de ex-echtgenoot van [verzoekster], hof) verteld.
Het heeft toentertijd mijn hele leven aardig op zijn kop gesteld en het duurde even, voordat ik begreep, wat er allemaal om mij heen gebeurde.
Daarbij kreeg ik door lange gesprekken heel veel steun van [betrokkene 5], om dit allemaal te verwerken.
Als [betrokkene 6] en ik wilde gaan trouwen (in 1972, hof) kregen wij een startgeld van [betrokkene 4] en Mammie van Hfl. 10.000,- met de reden, dat zij mijn ouders waren. Zij vertelden ons, dat ik in hun liefde voor elkaar geboren ben, wat ik heel mooi vind. [Betrokkene 4] was altijd al een vader voor mij, wat betreft de opvoeding, de cultuur en de muziek. Hij was er op onze vakanties erbij. (...)
Ik heb er toentertijd nooit over nagedacht, dit met een vaderschapstest te bevestigen, omdat iedereen vond, dat het te zien en te merken was, ook mensen buiten de familie, die ik gesproken heb. (...)"
5.5 De inhoud van deze brief wordt in essentie bevestigd door [betrokkene 2] in zijn brief van 19/20 april 2010 aan de advocaat van [verzoekster]. Ook uit de e-mail van [betrokkene 7] (de ex-echtgenote van [betrokkene 2]) van 21 juni 2009 aan de advocaat van [verzoekster] blijkt dat rond het huwelijk van [verzoekster] met [betrokkene 6] het vaderschap van [betrokkene 4] is bekend gemaakt binnen de familie.
5.6 Gelet op dit een en ander is het hof van oordeel dat [verzoekster] niet pas bij het overlijden van haar moeder in 2006 bekend is geworden met het feit dat [betrokkene 1] vermoedelijk niet haar biologische vader is, maar al in de jaren '70 van de vorige eeuw. De omstandigheid dat de hiervoor aangehaalde correspondentie allemaal heeft plaatsgevonden na 2006 acht het hof geen reden om aan de inhoud daarvan geen of minder gewicht toe te kennen. Immers, [verzoekster] beschrijft in haar brief uit 2007 heel gedetailleerd de wijze waarop zij - begin jaren '70 - op de hoogte is geraakt van het (vermoedelijke) vaderschap van [betrokkene 4], informatie die zij (blijkens die brief) rechtstreeks heeft verkregen van haar moeder en [betrokkene 4] en die zij blijkens de bewoordingen in die brief als waarheid heeft aanvaard. Tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep heeft [verzoekster] ook niet voldoende overtuigend kunnen toelichten waarom zij deze details in die brief heeft opgenomen als zij niet juist zouden zijn. Bij die stand van zaken kan ook niet worden aangenomen dat er destijds bij [verzoekster] slechts vage vermoedens waren dat [betrokkene 1] niet haar biologische vader was en dat die vermoedens niet op concrete feiten zouden zijn gebaseerd.
5.7 Het verweer van [verzoekster] dat zij een evident belang heeft om aansluiting te zoeken bij haar biologisch vaderschap en zekerheid te hebben in overeenstemming met artikel 8 lid 1 EVRM Pro, gaat in dit geval niet op. [Verzoekster] heeft op grond van artikel 1:200 lid 1 BW Pro deze mogelijkheid (gehad). Dat er in de wet een vervaltermijn van drie jaar is opgenomen is niet zonder meer strijdig met het in artikel 8 lid 2 EVRM Pro neergelegde verbod, nu een dergelijke termijn noodzakelijk is in een democratische samenleving teneinde de rechtszekerheid te waarborgen. Die rechtszekerheid is hier ook concreet van belang, nu [verweerster 1] zich als belanghebbende tegen toewijzing van het verzoek heeft verzet. Het hof neemt daarbij in aanmerking dat het hier niet gaat om een geringe termijnoverschrijding. Uit het voorafgaande volgt immers dat moet worden aangenomen dat [verzoekster] al in of omstreeks 1972 - zij was toen reeds meerderjarig - op de hoogte geraakte van het feit dat [betrokkene 1] vermoedelijk niet haar biologische vader was. Zij diende dus uiterlijk op 1 april 2001 het verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning in te dienen, maar heeft pas in 2007 het onderhavige verzoek aanhangig gemaakt. Daarbij komt, zoals hiervoor al vermeld, dat de meest direct betrokkenen (de moeder, [betrokkene 1] en [betrokkene 4]) allen reeds zijn overleden, zodat inzoverre geen sprake is van een inbreuk op [verzoekster]s 'family life'. [verzoekster] heeft voorts geen bijzondere feiten en omstandigheden gesteld die rechtvaardigen dat in haar geval de vervaltermijn buiten toepassing moet worden gelaten. Naar het oordeel van het hof is de vervaltermijn in het onderhavige geval dan ook van toepassing.
(...)
1.9. [Verzoekster] heeft - tijdig - beroep in cassatie ingesteld(2). In cassatie is geen verweerschrift ingediend.
2. Bespreking van de cassatiemiddelen
2.1. Middel 1 is gericht tegen de beslissing dat [verweerster 1] kan worden ontvangen in haar hoger beroep tegen de beslissing tot gegrondverklaring van de ontkenning door [verzoekster] van het vaderschap van [betrokkene 1]. De middelen 2 en 3 hebben betrekking op de datum waarop de termijn in art. 1:200 BW Pro aanvangt.
2.2. [Betrokkene 1] geldt voor de wet als de vader van [verzoekster], omdat zij staande het huwelijk van de vader en de moeder is geboren. Op grond van art. 1:200, lid 1 onder b, BW kan het vaderschap door de vader, de moeder of het kind worden ontkend, op de grond dat de man niet de biologische vader van het kind is. Het verzoek van het kind tot gegrondverklaring van de ontkenning wordt bij de rechtbank ingediend binnen drie jaren nadat het kind bekend is geworden met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Indien het kind gedurende zijn minderjarigheid bekend is geworden met dit feit, kan het verzoek nog bij de rechtbank worden ingediend tot uiterlijk drie jaren na de datum waarop het kind meerderjarig is geworden. Voor zover dit uit de gedingstukken valt op te maken, is [verzoekster] naar Nederlands recht meerderjarig geworden in 1970 (art. 1:233 oud Pro BW).
2.3. In de op 1 april 1998 in werking getreden wet van 24 december 1997 tot herziening van het afstammingsrecht (Stb. 1997, 772) werd de mogelijkheid ingevoerd dat het kind zelf het vaderschap van zijn wettige vader ontkent(3). In art. III lid 3 van deze wet is een overgangsbepaling opgenomen voor gevallen van vóór de datum van inwerkingtreding. Een kind dat tijdens zijn meerderjarigheid bekend is geworden met het feit dat de man die ten tijde van zijn geboorte de echtgenoot van zijn moeder was vermoedelijk niet zijn biologische vader is, kan gedurende een termijn van drie jaren, te rekenen vanaf het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet - dus tot 1 april 2001 - een verzoek tot ontkenning van het vaderschap doen.
2.4. Middel 1 is, zoals gezegd, gericht tegen de beslissing om [verweerster 1] in haar hoger beroep te ontvangen als belanghebbende, óók wat betreft de beslissing tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] (rov. 4.1 - 4.9). De klachten zijn geformuleerd in het cassatierekest onder nrs. 19 - 29 en toegelicht onder nrs. 30 - 48. Zij komen (i.h.b. onder 19 en 20) erop neer dat het hof miskent dat 'belanghebbende' slechts diegene is op wiens rechten of verplichtingen de zaak rechtstreeks betrekking heeft. Niet voldoende is dat de gevolgen van de verzochte beslissing (de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1]) zich ook tot [verweerster 1] uitstrekken.
2.5. In het algemeen geldt de regel dat tegen beschikkingen van de rechtbank in rekestprocedures hoger beroep worden ingesteld door de verzoeker en door de in de procedure verschenen belanghebbenden (art. 358 lid 1 en Pro lid 2 Rv). Voor zaken betreffende het personen- en familierecht (niet zijnde scheidingszaken) is het begrip 'belanghebbende' evenwel beperkt. Onder 'belanghebbende' wordt in zaken betreffende het personen- en familierecht verstaan: degene op wiens rechten of verplichtingen de zaak rechtstreeks betrekking heeft (art. 798 lid 1 Rv Pro)(4). Uit art. 806 Rv Pro volgt dat van een beschikking betreffende het personen- en familierecht hoger beroep kan worden ingesteld door de verzoeker en door een belanghebbende in de zin van art. 798 Rv Pro.
2.6. Het hof heeft onderscheid gemaakt tussen enerzijds het verzoek (van [verzoekster]) tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] en anderzijds het verzoek (van [verzoekster]) tot gerechtelijke vaststelling van het vaderschap van [betrokkene 4]. Ten aanzien van het eerste verzoek (de ontkenningsprocedure) heeft het hof [verweerster 1] ontvankelijk geacht in haar appel: alleen die beslissing is in dit cassatiemiddel aan de orde.
2.7. Art. 1:200 BW Pro regelt de afstammingsrelatie tussen de vader en het kind. Een verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap kan uitsluitend worden ingediend door de moeder, de vader of het betrokken kind. Andere familieleden, bijvoorbeeld een broer of zuster van het betrokken kind, zijn niet bevoegd het vaderschap van de vader van het kind te ontkennen. Hun eigen afstammingsrelatie verandert niet indien de afstammingsrelatie tussen het betrokken kind en zijn wettige vader wordt doorgesneden (en trouwens ook niet wanneer deze blijft bestaan). Zij kunnen wel een belang hebben bij het voortbestaan van het vaderschap (bij afwijzing van het verzoek van het verzoek tot gegrondverklaring van een ontkenning van het vaderschap) of, omgekeerd, bij het doorsnijden van de afstammingsrelatie (bij toewijzing van het verzoek), maar dat maakt hen nog niet tot een rechtstreeks belanghebbende in de zin van art. 798 Rv Pro(5).
2.8. De grond waarop het hof tot een andersluidend oordeel is gekomen, schijnt mij ontoereikend toe. De omstandigheid dat tussen [verweerster 1] en [verzoekster] een nauwe familierechtelijke band bestaat en dat zij in hetzelfde gezin zijn opgegroeid, kan meebrengen dat tussen hen een nauwe persoonlijke betrekking (family life in de zin van art. 8 EVRM Pro) bestaat, maar daarmee is niet gegeven dat [verweerster 1] rechtstreeks belang heeft bij het wel of niet voortbestaan van de juridische afstammingsrelatie tussen [verzoekster] en [betrokkene 1]: de nauwe persoonlijke betrekking is immers niet afhankelijk van het bestaan van die afstammingsrelatie. De door het hof genoemde omstandigheid dat de toewijzing van het verzoek van [verzoekster] tot gevolg kan hebben dat de verdeling van de nalatenschap van [betrokkene 1] geheel of gedeeltelijk opnieuw moet plaatsvinden is wellicht aan te merken als een belang van [verweerster 1] bij handhaving van de bestaande toestand, maar daarmee nog niet als een rechtstreeks belang in de zin van art. 798 Rv Pro bij de afstammingsrelatie tussen [verzoekster] en [betrokkene 1]; hoogstens als een afgeleid belang.
2.9. De slotsom is dat middel 1 slaagt en dat de bestreden beslissing niet in stand kan blijven.
2.10. Middel 2 is gericht tegen rov. 5.1 - 5.7 en tegen de daaruit voorvloeiende beslissing dat het verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap te laat door [verzoekster] is ingediend. De klachten zijn geformuleerd in het cassatierekest onder nrs. 52 - 55 en toegelicht onder nrs. 56 - 74. Zoals gezegd heeft het hof aangenomen dat [verzoekster] omstreeks 1972 - zij was toen al meerderjarig - op de hoogte geraakte van het feit dat [betrokkene 1] vermoedelijk niet haar biologische vader was. Daarvan uitgaande, kon zij het verzoek tot gegrondverklaring van haar ontkenning van het vaderschap indienen tot 1 april 2001. De termijn van art. 1:200, lid 1, BW is een ambtshalve door de rechter toe te passen vervaltermijn; niet een verjaringstermijn waarop de wederpartij een beroep moet hebben gedaan (art. 3:322 BW Pro)(6).
2.11. De eerste klacht (cassatierekest onder nr. 52) houdt in dat het hof miskent dat niet te snel mag worden aangenomen dat een kind bekend is met het feit dat de wettige vader vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Volgens de klacht dient sprake te zijn van een behoorlijk gefundeerd vermoeden. Volgens de toelichting moet de termijn voor het indienen van het verzoek extra terughoudend worden toegepast indien de bekendheid met dit vermoeden is ontstaan vóór de invoering van dit termijnvoorschrift. In het cassatierekest onder nr. 55 wordt, subsidiair, geklaagd dat het oordeel omtrent de bekendheid van [verzoekster] met dit feit ontoereikend is gemotiveerd.
2.12. De wet stelt geen bijzondere eisen aan het in art. 1:200 BW Pro bedoelde vermoeden dat de wettige vader niet de biologische vader van het kind is. Informatie over de biologische afstamming die afwijkt van hetgeen het kind tot dan toe voor waar heeft gehouden, kan psychologisch beschouwd gevolgen hebben voor het kind. Afhankelijk van de informant, van het kind en van de leeftijd waarop het kind de informatie ontvangt, kan bijvoorbeeld sprake zijn van een fase van ontkenning en niet willen geloven. Daarnaast valt niet uit te sluiten dat schaamte over een buitenechtelijke relatie van een van de ouders (naar de maatschappelijke opvattingen in de jaren 1972 - 2001), angst voor repercussies binnen de familieverhoudingen of andere factoren een rol spelen bij de vestiging van het vermoeden dat de wettige vader niet de biologische vader is. Om die reden is in het algemeen prudentie geboden bij de vaststelling dat het vermoeden, dat een ander dan de wettige vader de biologische vader is, op een bepaald tijdstip gevestigd is.
2.13. Daartegenover staat, dat niet zonder reden een vervaltermijn in de wet is opgenomen. Het recht verbindt aan de afstammingsrelatie rechtsgevolgen. Het belang van de rechtszekerheid daaromtrent verklaart niet alleen waarom de veronderstelling van het vaderschap van de man met wie de moeder tijdens de geboorte van het kind gehuwd was in de wet is opgenomen. Het verklaart ook waarom een verzoek tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap aan een termijn gebonden is(7). In het middel is geen beroep gedaan op rechtsdwaling, in die zin dat het verzoek niet tijdig (vóór 1 april 2001) is ingediend vanwege onbekendheid van [verzoekster] met de wettelijke termijn. Overigens is in ander verband (in de rechtspraak over de verjaringstermijn van vijf jaren in art. 3:310 BW Pro, die kort gezegd begint te lopen nadat de benadeelde bekend is geworden zowel met de schade als met de daarvoor aansprakelijke persoon en daadwerkelijk in staat is een vordering tot vergoeding van de schade in te stellen) beslist dat bekendheid met de juridische beoordeling van de feiten en omstandigheden niet vereist is om de verjaringstermijn een aanvang te doen nemen(8).
2.14. Hoe dan ook, in het onderhavige geval heeft het hof doorslaggevende betekenis toegekend aan het feit dat uit een door [verzoekster] zelf geschreven brief(9) volgt dat zij omstreeks 1972 van haar moeder en van [betrokkene 4] heeft vernomen dat de laatstgenoemde haar biologische vader is. [Verzoekster] was toen al volwassen. Het hof overweegt dat de inhoud van deze brief door andere producties wordt bevestigd en dat [verzoekster] niet overtuigend heeft toegelicht waarom zij dit in haar brief heeft opgenomen indien dit niet juist zou zijn. Op grond van deze feiten en omstandigheden heeft het hof tot zijn oordeel kunnen komen dat [verzoekster] omstreeks 1972 bekend is geworden met het feit dat [betrokkene 1] vermoedelijk niet haar biologische vader was. Aldus heeft het hof niet een te lichte maatstaf aangelegd en zijn oordeel voldoende gemotiveerd. Voor het overige gaat het om een waardering van de feiten door de feitenrechter, waarvan de juistheid in cassatie niet kan worden onderzocht.
2.15. De klacht onder nrs. 53 en 54 houdt in dat het hof heeft miskend dat de partij die zich op het standpunt stelt dat de termijn van art. 1:200 lid 6 BW Pro is verstreken dit dient te bewijzen. Het hof zou ten onrechte hebben nagelaten [verweerster 1] met het bewijs hiervan te belasten, althans (indien het oordeel van het hof wordt beschouwd als een voorlopig bewijsoordeel) [verzoekster] toe te laten tot het leveren van tegenbewijs. Subsidiair klaagt het middel over een verboden prognose door het hof omtrent de uitkomst van het te leveren (tegen)bewijs.
2.16. Deze klachten falen. Een partij behoeft niet tot bewijs te worden toegelaten indien de gestelde feiten reeds zijn komen vast te staan. Die situatie is naar het oordeel van het hof aanwezig; [verzoekster] heeft de authenticiteit van de in het geding gebrachte, door haar geschreven brief niet bestreden. Zij heeft daarin opgemerkt dat zij reeds in het begin van de jaren '70 van haar moeder en [betrokkene 4] heeft vernomen dat de laatstgenoemde haar biologische vader is. Van een verboden bewijsprognose is om dezelfde reden geen sprake.
2.17. In het cassatierekest onder nr. 55 wordt geklaagd dat het hof ten onrechte is voorbijgegaan aan essentiële stellingen of bewijsaanbiedingen van [verzoekster]. Indien zij met deze klacht het oog heeft op het in de inleiding op het middel onder nr. 51 genoemde bewijsaanbod, was dat bewijsaanbod onvoldoende gespecificeerd. Nu het hof heeft overwogen dat [verzoekster] onvoldoende heeft toegelicht waarom zij in haar brief heeft geschreven dat zij reeds in het begin van de jaren '70 van haar moeder en [betrokkene 4] heeft vernomen dat de laatstgenoemde haar biologische vader is, indien zulks niet juist zou zijn, kwam het hof niet toe aan het bewijsaanbod van die (ontoereikend bevonden) stelling.
De in de klacht opgenomen verwijzing naar de algemene inleiding onder nrs. 2 - 18 van het cassatierekest ten spijt, is zonder nadere aanduiding voor de lezer niet duidelijk op welke andere stellingen of bewijsaanbiedingen de klacht onder nr. 55 verder nog betrekking heeft. In dat opzicht voldoet het cassatiemiddel niet aan de eisen van precisie die de wet aan een cassatiemiddel stelt. De slotsom is dat middel 2 faalt.
2.18. Middel 3 is gericht tegen rov. 5.1 - 5.7 en het dictum, voor zover het hof vaststelt dat het recht van [verzoekster] om een verzoek in te dienen tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap vervallen is. Blijkens de toelichting bouwt de klacht voort op de eerdere middelonderdelen; in zoverre behoeft zij geen bespreking meer. Voor zover de klacht op de gedachte berust dat het hof de vervaltermijn in art. 1:200 BW Pro buiten toepassing had behoren te laten, omdat de handhaving van deze termijn in de weg staat aan de uitoefening van het recht van [verzoekster] op family life met de persoon die volgens haar haar biologische vader is ([betrokkene 4]), geeft het bestreden oordeel niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting. Op de door het hof genoemde grond, dat [betrokkene 4] is overleden, heeft het hof tot zijn oordeel kunnen komen dat het handhaven van de termijn [verzoekster] niet kan hinderen in de uitoefening van haar recht op een family life met [betrokkene 4](10). Ten overvloede: voor zover de toelichting op het middel impliciet ervan uitgaat dat art. 8 EVRM Pro eveneens het recht op privéleven (private life) beschermt, welk recht mede de mogelijkheid omvat om met andere personen naar keuze betrekkingen aan te gaan en te onderhouden zonder inmenging van overheidswege(11), geldt mutatis mutandis hetzelfde. Middel 3 faalt.
2.19. Gegrondbevinding van middel 1 leidt tot vernietiging van het bestreden arrest. Na verwijzing is m.i. geen andere beslissing mogelijk dan dat [verweerster 1] in haar beroep tegen de beslissing tot gegrondverklaring van de ontkenning van het vaderschap van [betrokkene 1] niet-ontvankelijk wordt verklaard. Daarmee herleeft de beslissing van de rechtbank op dit punt. Om deze reden zou de Hoge Raad, in geval van gegrondbevinding van middel 1, ervoor kunnen kiezen, de middelen 2 en 3 buiten behandeling te laten omdat [verzoekster] bij die klachten geen belang meer heeft.
3. Conclusie
De conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden beschikking en tot verwijzing van de zaak naar een ander gerechtshof.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden,
a. - g.
1 Bij (niet overgelegde) tussenbeschikking van 26 augustus 2009 heeft de rechtbank de behandeling van de zaak aangehouden in afwachting van informatie van [verzoekster].
2 De cassatietermijn eindigde op 30 april 2012, zodat de cassatietermijn is verlengd tot de eerstvolgende werkdag; zie art. 1 en Pro 3 Algemene termijnenwet.
3 Voor de achtergrond van dit wetsvoorstel wordt verwezen naar de MvT: Kamerstukken II 1995-1996, 24 649, nr. 3.
4 Zie over de term 'rechtstreeks' onder meer: MvT (herziening van het procesrecht in zaken van personen- en familierecht), Kamerstukken II 1991-1992, 22 487, nr. 3, blz. 6 - 7; S.F.M. Wortmann, noot onder HR 21 mei 2010 (LJN: BL7043), NJ 2010/397.
5 Vgl. HR 9 december 2005 (LJN: AU3262), NJ 2006/560: de vermeende biologische vader is bij de behandeling van het verzoek tot ontkenning van het vaderschap van de wettige vader nog niet een belanghebbende in de zin van art. 429n (oud) Rv, thans art. 798 Rv Pro.
6 Zie HR 17 september 1993, NJ 1994/372 m.nt. WH-S. Onder verwijzing naar EHRM 10 oktober 2006 (LJN: AZ4346) is in de vakliteratuur wel betoogd dat de rechter de termijn buiten toepassing moet kunnen laten indien en voor zover de toepassing onaanvaardbaar zou zijn naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid: Asser/De Boer 1*, 2010, nrs. 709 en 713; P. Vlaardingerbroek, in: Kluwers Personen- en Familierecht (losbl.), art. 200, aant. 8.
7 Vgl. MvT, Kamerstukken II 1995-1996, 24 649, nr. 3, blz. 17-18; MvA, Kamerstukken II 1996-1997, 24 649, nr. 6, blz. 38.
8 HR 26 november 2004 (LJN AR1739), NJ 2006/115 m.nt. C.E. du Perron; HR 5 januari 2007 (LJN: AY8771), NJ 2007/320 m.nt. MRM.
9 Als productie 1 overgelegd bij het verweerschrift in eerste aanleg.
10 Vgl. HR 25 maart 2005 (LJN: AT0412), NJ 2005/313.
11 "Respect for 'private life' must also compromise to a certain degree the right to establish relationships with other human beings", EHRM 7 februari 2002 (LJN: AP0839), EHRC 2002/25, m.nt. Janssen. Vgl. E. Brems, S. Ouald-Chaib, S. Smet & A. Timmer, in: EVRM Rechtspraak & Commentaar, ad art. 8, 3.8.3.1, blz. 23-24; A.W. Heringa & H.L. Janssen, in: EVRM Rechtspraak & Commentaar, art. 8, 3.8, blz. 8.