ECLI:NL:PHR:2021:774

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer19/04788 B

Zitting31 augustus 2021

AANVULLENDE CONCLUSIE

P.M. Frielink

In de zaak

[klager] ,

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1964,

hierna: de klager.

1.De aanleiding voor deze aanvullende conclusie

1.1.

In deze zaak, waarin de rechtbank Oost-Brabant bij beschikking van 17 september 2019 het op grond van art. 552a Sv ingediende klaagschrift van de klager, strekkende tot opheffing van het beslag en tot teruggave aan klager van een geldbedrag van € 100.770,-, ongegrond heeft verklaard, concludeerde ik op 6 juli 2021, ECLI:NL:PHR:2021:686. Die conclusie strekte tot het niet-ontvankelijk verklaren van klager in zijn cassatieberoep. De reden daarvoor was dat kort vóór het nemen van die conclusie het openbaar ministerie aan de strafgriffie van de Hoge Raad had bericht dat het conservatoire beslag waartegen het klaagschrift was gericht, zou worden opgeheven. Dat conservatoir beslag was oorspronkelijk gelegd in verband met een tegen [betrokkene 2] , dus niet zijnde klager, aangekondigde ontnemingsprocedure. Later kwam daar een Europees bevriezingsbevel bij in verband met een in België lopend strafrechtelijk onderzoek met eveneens een voorgenomen ontneming tegen dezelfde [betrokkene 2] . Op 6 juli j.l. moest het ervoor worden gehouden dat het beslag werd opgeheven omdat de Nederlandse ontnemingsprocedure van de baan zou zijn en van een Belgisch strafrechtelijk onderzoek niet langer sprake zou zijn.

1.2.

Echter, reeds de dag nadat de conclusie was genomen liet het openbaar ministerie aan de strafgriffie van de Hoge Raad weten dat de beslagene [betrokkene 2] in België nog wel strafrechtelijk werd vervolgd. Sterker nog, uit de dan verstrekte informatie blijkt dat hij op 25 februari 2021 zelfs al door de rechter in eerste aanleg is veroordeeld. Tegen die veroordeling heeft hij op 19 maart 2021 hoger beroep aangetekend. “Dit beroep zal worden ingeleid op de zitting van 15/09/21 bij het Hof van Beroep. Behandeling ten gronde zal nog voor enige tijd later zijn”, zo berichtte het Belgische openbaar ministerie aan de Nederlandse collegae.

1.3.

Deze informatie dwingt tot een aanvullende conclusie. Immers anders dan eerder is bericht, wordt het conservatoir beslag op gelden waarop klager – voor een deel – aanspraak maakt gehandhaafd en is er bepaald geen reden klager niet-ontvankelijk te verklaren in zijn beroep in cassatie. Het cassatiemiddel behoeft derhalve een integrale bespreking.

1.4.

Hetzelfde geldt in de samenhangende beklagzaak 19/04789 van de vader van klager. Ook in die zaak zal ik vandaag aanvullend concluderen.

2.De conclusie van 6 juli 2021

2.1.

Wat betreft het verloop van de zaak verwijs ik kortheidshalve naar paragraaf 2 van mijn conclusie van 6 juli j.l.

2.2.

In paragraaf 4 van die conclusie heb ik een aantal kanttekeningen geplaatst bij de wijze waarop de rechtbank tot de ontvankelijkheid van het beklag van klager was gekomen. Ik heb aangegeven dat de rechtbank naar mijn oordeel op andere wijze tot de ontvankelijkheid van dat beklag had kunnen en dienen te komen. Aangezien de uitkomst linksom of rechtsom gelijkluidend is, namelijk een ontvankelijk beklag, zie ik geen reden om hieraan in cassatie enige consequentie te verbinden.

2.3.

In paragraaf 5 van de conclusie van 6 juli 2021 heb ik de passages aangehaald op grond waarvan de rechtbank heeft geoordeeld dat niet buiten redelijke twijfel is komen vast te staan dat klager als eigenaar van een deel van het inbeslaggenomen geld moet worden aangemerkt. (Ik kom daar hierna in paragraaf 3 nog op terug).

2.4.

In paragraaf 6 van de conclusie van 6 juli 2021 heb ik mij – op dat moment volstrekt ten overvloede – reeds uitgelaten over het naar mijn inschatting meest zwaarwegende punt uit het cassatiemiddel, namelijk dat de rechtbank in deze beklagzaak het klaagschrift aan een andere maatstaf zou hebben moeten toetsen dan door de Hoge Raad geformuleerd in zijn overzichtsbeschikking van 28 september 2010, ECLI:NL:HR:2010:BL2823,
NJ2010/654 m.nt. P.A.M. Mevis. In het middel wordt een lans gebroken voor een toetsingsmaatstaf waarvan de inhoud en omvang wordt bepaald door de (civielrechtelijke) opvatting dat het enkele bezit van het geld al zou gelden als onmiskenbare aanwijzing voor eigendom. Ik heb aangegeven dat ik voor de juistheid van die opvatting in de wetsgeschiedenis (op de ontnemingswetgeving) en in de jurisprudentie geen aanknopingspunten of argumenten heb kunnen vinden. Ik concludeerde dat ik met die opvatting ook niet uit de voeten kan in een situatie waarin het dossier aanwijzingen bevat dat degene onder wie het conservatoir beslag is gelegd met behulp van klager in de woning van de vader van klager crimineel geld heeft ondergebracht en ik voegde daar nog aan toe dat in het geval van klager een beroep op het ‘bezit’ ook bepaald niet sterk is omdat het geld in beslag is genomen in de woning van zijn vader.

3.
Aanvullend: conclusie reeds besproken deel van het middel en voorts bespreking en conclusie van het andere deel van het middel

3.1.

Aan hetgeen ik in mijn conclusie van 6 juli 2021 in paragraaf 6 heb opgemerkt over het door mij als meest zwaarwegend ingeschatte deel van het middel, heb ik destijds geen oordeel over de al dan niet haalbaarheid daarvan verbonden, althans niet expliciet. Dat was ook niet nodig. Ik meende op basis van de op dat moment beschikbare informatie immers te moeten concluderen tot het niet-ontvankelijk verklaren van klager in zijn cassatieberoep en meende er desalniettemin goed aan te doen om – ten overvloede – aandacht te besteden aan het (mij) meest prikkelende onderdeel van het middel. Nu het zich laat aanzien dat klager op grond van de meest actuele informatie wel ontvankelijk is in zijn beroep, dien ik alsnog een eindoordeel aan dat niet langer als ten overvloede aan te merken betoog te verbinden. Dat oordeel zal gelet op hetgeen ik over dit deel van het middel heb gezegd weinig verrassend zijn: het faalt.

3.2.

Het andere deel van het middel behoeft in deze aanvullende conclusie nog wel inhoudelijke bespreking. In dat deel richt de steller van het middel zich tegen de wijze waarop de rechtbank heeft getoetst aan het door de Hoge Raad in zijn overzichtsbeschikking gehanteerde criterium. Die wijze van toetsing blijkt uit de passages uit de beschikking van de rechtbank die ik in mijn conclusie van 6 juli 2021 in paragraaf 5 heb aangehaald en waarnaar ik hier kortheidshalve verwijs. De steller van het middel betoogt dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat niet buiten redelijke twijfel is dat klager de eigenaar is van een deel (te weten € 100.770,00) van het inbeslaggenomen geld. Klager zou – evenals zijn vader – aannemelijke verklaringen hebben gegeven voor de herkomst van het in de woning van zijn vader aangetroffen contante geld (in totaal € 227.270,00).

3.3.

In de schriftuur wordt gesteld dat het feit dat klager na lange tijd niet meer aan de hand van officiële bewijsstukken de herkomst van het geld kan aantonen, niet betekent dat hij niet als eigenaar van het geld moet worden aangemerkt. Wat daar ook van zij, de vraag waar de beklagrechter zich voor ziet gesteld is of buiten redelijke twijfel staat dat het geld aan klager toebehoort. Er is weinig fantasie voor nodig dat de beklagrechter die vraag onmogelijk bevestigend kan beantwoorden als klager enkel betoogt dat één ton van het inbeslaggenomen geld is terug te leiden naar een in het tijdperk van de gulden verkregen opbrengst van de verkoop van een huis. Een dergelijk betoog behoeft wel enig bewijs, al was het maar – zo voeg ik daaraan toe – omdat het verre van gebruikelijk is om gedurende tientallen jaren zoveel contant geld ongebruikt achter de hand te hebben. Maar dat bewijsmateriaal wordt niet overgelegd. Kennelijk is het er niet. Kennelijk zijn er geen bankafschriften waaruit blijkt van contante opnamen waarmee het bezit van een groot bedrag aan contant geld kan worden verklaard, kennelijk zijn er geen verklaringen van vrienden van klager bij wie klager naar eigen zeggen de guldens in euro’s heeft omgewisseld en kennelijk zijn er evenmin belastingaangiften waarin jaar in jaar uit melding wordt gemaakt van het bezit van een groot bedrag aan contante gelden. Tegen die achtergrond is het bepaald niet onbegrijpelijk dat de beklagrechter oordeelt dat niet buiten redelijke twijfel staat dat klager als eigenaar van het inbeslaggenomen geldbedrag van € 100.770,- moet worden aangemerkt, te meer niet als daarbij de in de beschikking aangehaalde onderzoeksbevindingen – verklaringen en afgetapte telefoongesprekken – worden betrokken.^[1]Dat oordeel acht ik evenmin onvoldoende gemotiveerd.

3.4.

In de schriftuur wordt voorts nog in herinnering gebracht dat de klager van het openbaar ministerie een ongedateerde^[2]brief heeft ontvangen die klager als een duidelijke, uitdrukkelijke en ondubbelzinnige toezegging van de officier van justitie heeft beschouwd dat het geld, inclusief de wettelijke rente, aan hem zou worden teruggegeven. In de schriftuur wordt hieraan de conclusie verbonden dat ook het openbaar ministerie er vanuit ging dat klager daadwerkelijk aanspraak kon maken op het geld. De rechtbank ziet dat anders en heeft meer gewicht toegekend aan een brief van de officier van justitie d.d. 28 juni 2018 waarin staat dat er sprake is van een misverstand. Op grond daarvan én op grond van de omstandigheid dat de ongedateerde brief geen melding maakt van een concreet geldbedrag en uit die ongedateerde brief ook niet blijkt dat de daarin vervatte mededeling wordt gedaan door of namens een daartoe bevoegd persoon van het openbaar ministerie is de beklagrechter van oordeel dat klager er niet gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat hij het inbeslaggenomen geld zou ontvangen. Dat oordeel acht de steller van het middel onbegrijpelijk. Dat kan en dat mag de steller van het middel natuurlijk vinden, maar de vraag is of daar in het kader van deze beklagprocedure een consequentie aan kan worden verbonden. Ik zie dat niet en ik lees daar eigenlijk ook niets over in de schriftuur.

3.5.

Het oordeel van de beklagrechter dat de onherroepelijke veroordeling van [betrokkene 2] (zonder dat de rechtbank daarbij een beslissing heeft genomen over het onder [betrokkene 2] inbeslaggenomen geld) en de onherroepelijke vrijspraak van klager onvoldoende grond oplevert dat klager aanspraak kan maken op het inbeslaggenomen geld, acht ik evenmin onbegrijpelijk. De beklagrechter heeft in verband met de vrijspraak van klager immers overwogen dat aan klager niet was tenlastegelegd dat hij voor [betrokkene 2] contante gelden had verborgen, zodat de rechtbank daarvan ook niet kan hebben vrijgesproken. Dat de rechtbank bij de veroordeling van [betrokkene 2] niets heeft beslist over het inbeslaggenomen geld is niet verwonderlijk omdat het hier niet om waarheidsbeslag gaat, maar om conservatoir beslag dat is gelegd met het oog op een ontnemingsmaatregel. Het eventueel daarnaartoe leidende pad was wel aangekondigd, maar nog niet ingeslagen.

3.6.

Dat de beklagkamer in het slot van de beschikking ook nog heeft geoordeeld dat de omstandigheid dat de politie onderzoek heeft gedaan naar een alternatief scenario over de mogelijke herkomst van het geld niet betekent dat klager aanspraak kan maken op het inbeslaggenomen geld, acht ik evenmin onbegrijpelijk en behoeft geen nadere toelichting.

3.7.

In de schriftuur wordt gemeld dat klager desgewenst een uitgebreide en onderbouwde toelichting kan geven op de herkomst van het geld. De cassatieprocedure is daarvoor echter niet het podium. Klager heeft daar eerder de kans toe gehad, namelijk ter gelegenheid van de feitelijke behandeling van het klaagschrift. Als die kans niet wordt gegrepen, houdt het op. In cassatie is het daarvoor in elk geval te laat.

3.8.

Het middel faalt voor zover daarin wordt geklaagd over de wijze waarop de rechtbank het beklag ongegrond heeft verklaard en dat oordeel heeft gemotiveerd.

4.Conclusie

4.1.

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

4.2.

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

plv-AG

Aanvullende conclusie over ontvankelijkheid en eigendom conservatoir beslag in cassatieprocedure