ECLI:NL:PHR:2026:553

• Datum uitspraak: 2 juni 2026
• Publicatiedatum: 29 mei 2026
• Zaaknummer: 24/03869
• Instantie: Parket bij de Hoge Raad
• Type: Conclusie
• Rechtsgebied: Strafrecht
• Uitkomst: Afwijzend
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Bevestiging veroordeling feitelijk leidinggeven aan medeplegen zonder omgevingsvergunning

De zaak betreft een cassatieberoep tegen een arrest van het gerechtshof 's-Hertogenbosch dat de veroordeling van verdachte bevestigde wegens feitelijk leidinggeven aan medeplegen van een overtreding van artikel 2.1 lid 1 onder e van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De verdachte was bestuurder van een rechtspersoon die zonder vereiste omgevingsvergunning een inrichting exploiteerde voor het inzamelen, opslaan, overslaan, bewerken en mengen van afvalstoffen.

Het hof stelde vast dat verdachte en medeverdachte 2 als bestuurders feitelijk leiding gaven aan de verboden gedragingen, waarbij zij nauw samenwerkten met een derde die de feitelijke werkzaamheden uitvoerde. De verdachte had de inrichting ingericht en de logistiek en afnemers geregeld, terwijl de derde de afvalstoffen mengde en verladen. Er was geen vergunning voor deze activiteiten, ondanks dat de eigenaar van de loods wel een milieuvergunning had voor andere activiteiten.

De verdediging voerde onder meer aan dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk had moeten worden verklaard wegens schending van het gelijkheidsbeginsel, dat de verdachte geen opzet had, dat er geen sprake was van medeplegen en dat feitelijk leidinggeven niet bewezen was. Deze middelen werden door de Hoge Raad verworpen. Het hof had gemotiveerd geoordeeld dat het OM in redelijkheid tot vervolging kon overgaan, dat de verdachte bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat de verboden gedragingen plaatsvonden, dat sprake was van nauwe en bewuste samenwerking (medeplegen) en dat feitelijk leidinggeven was bewezen.

De Hoge Raad bevestigt dat feitelijk leidinggeven een zelfstandig opzetvereiste kent, waarbij bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans volstaat. De verdachte had de activiteiten georganiseerd en kon deze beëindigen. Het beroep wordt verworpen en de veroordeling blijft in stand.

Uitkomst: Het cassatieberoep wordt verworpen en de veroordeling wegens feitelijk leidinggeven aan medeplegen zonder omgevingsvergunning blijft in stand.

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 24/03869 E

Zitting 2 juni 2026

CONCLUSIE

D.J.M.W. Paridaens

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1967,

hierna: de verdachte.

1. Inleiding

1.1

Bij arrest van 4 oktober 2024 heeft het gerechtshof 's-Hertogenbosch ^[1] het vonnis van de rechtbank Oost-Brabant van 22 december 2022 onder aanvulling en verbetering van gronden bevestigd. Aldus is de verdachte wegens “medeplegen van overtreding van een voorschrift, gesteld krachtens artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, opzettelijk begaan door een rechtspersoon, terwijl de verdachte feitelijke leiding heeft gegeven aan de verboden gedraging” veroordeeld tot een geldboete van € 1.500,-, subsidiair 25 dagen hechtenis.

1.2

Er bestaat samenhang met de zaken 24/03860 en 24/03873. In deze zaken zal ik vandaag ook concluderen. In de ontnemingszaken die samenhangen met de zaken waarin ik vandaag concludeer (24/03859P, 24/03868P en 24/03872P) is door de Hoge Raad reeds de niet-ontvankelijkheid uitgesproken, omdat geen cassatiemiddelen zijn ingediend binnen de daarvoor geldende wettelijke termijn.

1.3

Namens de verdachte hebben E.M.A. Baetsen en S.B.M.A. Engelen, beiden advocaat in Venlo, vier middelen van cassatie voorgesteld.

2. Het eerste middel

2.1

Het eerste middel komt op tegen de verwerping door het hof van het door de verdediging gevoerde verweer strekkende tot niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie wegens schending van beginselen van een goede procesorde, in het bijzonder het gelijkheidsbeginsel, dan wel het niet voldoen aan de responsieplicht die voortvloeit uit art. 359 lid 2 Sv ten aanzien van voornoemd verweer.

2.2

Ten aanzien van het beroep op niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie heeft het hof het volgende overwogen:

“
Ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie

Door de raadsman van de verdachte is betoogd – althans zo begrijpt het hof – dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard vanwege schending van het gelijkheidsbeginsel. Daartoe heeft de raadsman aangevoerd dat het Openbaar Ministerie aan [medeverdachte 1] ter zake van – kort gezegd – het in de periode van 1 januari 2013 t/m 12 januari (het hof begrijpt: 2016) te [plaats] zonder omgevingsvergunning oprichten c.q. in werking hebben van een inrichting aan de [a-straat 1] , een voorstel ex artikel 74 van het Wetboek van Strafrecht heeft gedaan tot betaling (in termijnen) van € 3.000,00 ter voorkoming van strafvervolging (oftewel een transactievoorstel), terwijl het in de zaken van de verdachte en medeverdachten [A] B.V. en [medeverdachte 2] ter zake van hetzelfde verwijt wel tot vervolging is overgegaan.

Het hof stelt vast dat het in artikel 167, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering neergelegde opportuniteitsbeginsel met zich brengt dat de officier van justitie bevoegd is, op gronden aan het algemeen belang ontleend, af te zien van vervolging. Die beslissing kan door de rechter slechts marginaal worden getoetst. Enkel indien de vervolging in strijd is met (een) wettelijke of verdragsrechtelijke bepaling(en) of met (een) beginsel(en) van een goede procesorde – waartoe het gelijkheidsbeginsel behoort – kan sprake zijn van een verval van het recht tot strafvordering en kan de rechter het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk verklaren.

Het hof is van oordeel dat de omstandigheid dat [medeverdachte 1] voor zijn betrokkenheid bij het aan de verdachte en medeverdachten [A] B.V. en [medeverdachte 2] onder 1 tenlastegelegde feit niet strafrechtelijk is vervolgd, doch aan hem een transactie is aangeboden, op zichzelf onvoldoende grond oplevert voor de constatering dat het gelijkheidsbeginsel is geschonden.

Ook overigens is in deze zaak geen omstandigheid gebleken of aannemelijk geworden waaruit zou moeten worden afgeleid dat het Openbaar Ministerie bij zijn belangenafweging niet in redelijkheid heeft kunnen beslissen de verdachte te vervolgen. Het hof is van oordeel dat genoegzaam is gebleken dat de ten tijde van de vervolgingsbeslissing beschikbare informatie in belastende zin niet ten aanzien van alle verdachten gelijkluidend was, zodat niet kan worden gezegd dat het Openbaar Ministerie niet in redelijkheid tot de beslissing heeft kunnen komen om de verdachte en medeverdachten [A] B.V. en [medeverdachte 2] wel te vervolgen en [medeverdachte 1] niet. Zo verschilt de rol van de verdachte rechtspersoon, in samenhang bezien met de rollen van de verdachte en [medeverdachte 2] (blijkende uit hun met betrekking tot de inrichting ondernomen feitelijke werkzaamheden en initiatieven) in aanzienlijke mate van de rol van [medeverdachte 1] (blijkende uit de door hem verrichte feitelijke werkzaamheden met betrekking tot de inrichting), terwijl het Openbaar Ministerie daarnaast op basis van de resultaten van hetzelfde strafrechtelijke onderzoek voldoende reden heeft gezien de verdachte en medeverdachten [A] B.V. en [medeverdachte 2] ieder tevens strafrechtelijk te vervolgen ter zake van nog drie andere (milieu)misdrijven. In zoverre verschillen de zaken tegen de verdachte en tegen medeverdachten [A] B.V. en [medeverdachte 2] dermate van de zaak tegen [medeverdachte 1] , dat naar het oordeel van het hof niet gesproken kan worden van gelijke gevallen. Het beroep op het gelijkheidsbeginsel gaat reeds daarom niet op.

Het verweer van de raadsman wordt dan ook verworpen. Het Openbaar Ministerie is ontvankelijk in de strafvervolging tegen de verdachte .”

2.3

In de toelichting op het middel wordt aangevoerd dat het hof bij de verwerping van het verweer ten onrechte niet heeft gemotiveerd waarom degene die de werkzaamheden feitelijk uitvoerde, te weten [medeverdachte 1] , die bovendien de eigenaar van de loods was en degene was die verantwoordelijk was voor de juiste vergunning een lichtere afdoening (namelijk een op art. 74 Sr gestoeld transactievoorstel) verdient dan de verdachte die enkel een aansturende rol heeft gehad.

2.4

In art. 167 lid 1 Sv is aan het openbaar ministerie de bevoegdheid toegekend zelfstandig te beslissen of naar aanleiding van een ingesteld opsporingsonderzoek vervolging moet plaatsvinden. De beslissing om tot vervolging over te gaan, leent zich slechts in zeer beperkte mate voor een inhoudelijke rechterlijke toetsing in die zin dat slechts in uitzonderlijke gevallen plaats is voor een niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in de vervolging op de grond dat het instellen of voortzetten van die vervolging onverenigbaar is met beginselen van een goede procesorde, waaronder het gelijkheidsbeginsel. ^[2]

2.5

In de onderhavige zaak heeft het hof het verweer strekkende tot niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie wegens schending van het gelijkheidsbeginsel verworpen omdat:

i) de omstandigheid dat [medeverdachte 1] voor zijn betrokkenheid bij het aan de verdachte en zijn medeverdachten [A] B.V. (hierna: [A] ) en [medeverdachte 2] onder 1 tenlastegelegde feit niet strafrechtelijk is vervolgd, maar aan hem een transactie is aangeboden, op zichzelf onvoldoende grond oplevert voor de constatering dat het gelijkheidsbeginsel is geschonden, en

ii) geen sprake is van gelijke gevallen, onder meer omdat het openbaar ministerie op basis van de resultaten van hetzelfde strafrechtelijke onderzoek voldoende reden heeft gezien de verdachte en medeverdachten [A] en [medeverdachte 2] ieder tevens strafrechtelijk te vervolgen ter zake van nog drie andere (milieu)misdrijven.

2.6

Wat mij betreft, heeft het hof hiermee het verweer verworpen op gronden die deze beslissing kunnen dragen en wordt de motivering van de beslissing tot verwerping van het verweer niet onbegrijpelijk door de omstandigheid dat aan [medeverdachte 1] een transvoorstel voor (alleen) het onder 1 tenlastegelegde feit is gedaan.

2.7

Het voorgaande brengt vanzelfsprekend mee dat de klacht ook faalt voor zover een beroep wordt gedaan op art. 359 lid 2 Sv. Het hof heeft in voldoende mate gerespondeerd op het standpunt van de verdediging omtrent het gelijkheidsbeginsel. In dit verband merk ik op dat niet op elk detail van de argumentatie hoeft te worden ingegaan. ^[3]

2.8

Ten overvloede merk ik nog op dat blijkens de ter terechtzitting overgelegde pleitnota het beroep op het gelijkheidsbeginsel is gedaan in de gelijktijdig, maar niet gevoegd, behandelde ontnemingszaak tegen de verdachte. De slotsom van dit verweer luidt dan ook dat het wegens schending van het gelijkheidsbeginsel “niet meer opportuun is het OM te ontvangen in onderhavige
ontnemingsvordering” [cursivering door mij, D.P.] dan wel dat deze vordering dient te worden afgewezen. Het hof heeft het verweer echter breder opgevat en begrepen dat ook in de strafzaak een dergelijk verweer is gevoerd. Ik heb ervoor gekozen deze uitleg van het hof te eerbiedigen, maar er kan worden betwijfeld of onder die omstandigheden in cassatie met vrucht kan worden geklaagd over de verwerping van het gevoerde verweer dan wel het niet voldoen aan de uit art. 359 lid 2 Sv voortvloeiende responsieplicht omtrent dit verweer.

3. Bewezenverklaring, bewijsmiddelen en bewijsoverwegingen

3.1

Met het oog op de bespreking van de verdere middelen, waarin achtereenvolgens wordt geklaagd over het onder 1 bewezenverklaarde opzet (middel 2), medeplegen (middel 3) en feitelijk leidinggeven (middel 4), geef ik eerst de bewezenverklaring, bewijsmiddelen en bewijsoverwegingen van het hof weer.

3.2

Ten laste van de verdachte is onder 1 bewezenverklaard dat:

“
[A] B.V. in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016, te [plaats] in de gemeente [plaats] , tezamen en in vereniging met anderen, opzettelijk, zonder omgevingsvergunning aan of nabij de [a-straat 1] te [plaats] een project heeft uitgevoerd bestaande uit het in werking hebben van een inrichting als bedoeld in Bijlage 1, onderdeel C categorie 28. Besluit omgevingsrecht, aangezien binnen die inrichting zonder omgevingsvergunning afvalstoffen werden ingezameld en/of opgeslagen en/of overgeslagen en/of bewerkt en/of samengevoegd en/of gemengd;

zulks terwijl hij, verdachte, samen met een ander, feitelijke leiding heeft gegeven aan boven omschreven verboden gedraging .”

3.3

Het hof heeft bewijsmiddel 2 van de rechtbank verbeterd en aangevuld en verder de bewijsmiddelen 3 tot en met 6 (nieuw) toegevoegd. Hieronder geef ik de bewijsmiddelen weer zoals deze na de verbetering en aanvullingen door het hof zijn komen te luiden:

“
1. De verklaring van verdachte op de terechtzitting van 7 november 2022, voor zover inhoudende zakelijk weergegeven

[medeverdachte 2] en ik waren in de tenlastegelegde periode bestuurders van de [B] B.V. Deze holding is enig aandeelhouder en bestuurder van [A] B.V. Omtrent de situatie in [plaats] verklaar ik als volgt. Vanaf 2011 is [medeverdachte 1] de activiteiten onder andere bestaande uit liet opslaan, overslaan, vermengen en zeven van stoffen voor ons gaan doen. [medeverdachte 1] voerde de feitelijke werkzaamheden uit. De planning en de organisatie was van [A] . Wij regelden ook de afnemers. Als [medeverdachte 1] een batch klaar had, dan meldde hij dat bij ons. Wij kenden de vergunningssituatie van [medeverdachte 1] niet.

2. Een relaas van bevindingen (ELA-115, pag. 3000001 t/m 3000018), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

1.3

Omschrijving locatie [a-straat 1] [plaats]

Op het perceel [a-straat 1] te [plaats] staan verschillende gebouwen:

[…]

4. Loods links boven.

Het voorste gedeelte van de loods met nummer 4 is in gebruik bij/door/voor [A] B.V., gevestigd te [plaats] , [b-straat 1] , [postcode 1] . Het achterste deel van de loods is in gebruik bij de eigenaar [medeverdachte 1] .

1.3.1

Aangetroffen situatie 12 januari 2016

De loods onder […] kon worden verdeeld in twee delen. Het achterste gedeelte en het daarvoor liggende deel was afgescheiden met een muur (gestapelde blokken). In het voorste deel werd een hoeveelheid graanresten aangetroffen, van verschillende samenstellingen. Rechts in de loods stond een mengmachine, waarin het graan uit de loods werd gedaan en waarin het werd gemengd met een vochtige substantie afkomstig uit twee silo's die buiten de loods stonden. Middels een slang/buis waren beide silo's met elkaar verbonden via en met de mengmachine. Uit onderzoek bleek later dat er in de silo's Glycerine, Lecithine en Soapstock aanwezig was, welke met elkaar waren vermengd.

Na menging in de mengmachine werden de gemengde graanresten via een transportband naar de voorzijde van de loods getransporteerd, waarna het door middel van een verreiker (shovel) in een vrachtauto werd geladen en werd afgevoerd.

In de loods werden twee stromen afval, beide van verschillende samenstellingen, namelijk de droge fractie bestaande uit graanresten en de natte fractie bestaande uit een combinatie van eerder genoemde stoffen, Glycerine, Lecithine en Soapstock, samengevoegd tot 1 stroom. (Bron: ELA-037, pag. 4100297 (het hof begrijpt: pag. 4100279))

1.3.2

Aantreffen vrachtauto

Op het moment van doorzoeking van de locatie [a-straat 1] te [plaats] werd ter plaatse een vrachtauto met aanhangwagen aangetroffen. Deze vrachtauto voerde een Duits kenteken en was voorzien van een A-plaat, welke plaat in Duitsland gebruikt moet worden bij vervoer van afvalstoffen. De lading, bestaande uit graanresten, moest worden gelost op het adres [a-straat 1] te [plaats] . (Bron: ELA-037, pag. 4100297 (het hof begrijpt: pag. 4100279))

1.4

Inrichting / Vergunning

1.4.1

Gespreksverslag ODBN:

Op dinsdag 3 februari 2016 (opmerking hof: 3 februari 2016 betrof een woensdag; het proces-verbaal van verbalisanten vermeldt: “op 2 februari 2016”zodat het hof van die datum uitgaat) hadden wij, verbalisanten, een gesprek met [deskundige] , werkzaam als toezichthouder bij de Omgevingsdienst Brabant Noord (Bron: ELA-057, pag. 4100448 e.v.). De Omgevingsdienst Brabant Noord is namens de gemeente [plaats] aangewezen als toezichthouder. Uit dit gesprek bleek het volgende:

Voor de activiteiten op het perceel [a-straat 1] te [plaats] is door de gemeente [plaats] een beschikking (milieuvergunning) afgegeven d.d. 16 augustus 2011. Deze was een nieuwe vergunning ingevolge de Wet Milieubeheer, de gehele inrichting omvattend (art. 8.4 WM, revisie). (Bron: ELA-037, pag. 4100297 e.v.)

•
Als activiteiten van de inrichting worden genoemd: *het houden van dieren, *het bewaren van meststoffen, *het opslaan van diervoeders, *het opslaan van brandstoffen.

•
De inrichting valt (in 2011) onder de categorieën 1, 5, 7, 8 en 9 van bijlage 1 van het Inrichtingen- en vergunningbesluit Milieubeheer.

•
Vergunde activiteiten zijn voor een pluimveehouderij, met daaraan gekoppelde voorschriften.

•
Er is geen melding gedaan van activiteiten betreffende de op- overslag, be- verwerking, menging van (afval)stoffen, buiten de geldende melding om, in de loods in gebruik bij [A] BV.

1.4.5

Omschrijving vergunde situatie Inrichting [plaats] , [a-straat 1]

De inrichting gedreven op het perceel [a-straat 1] te [plaats] is een inrichting vallend onder:

•
Artikel 1.1 lid Wet Milieubeheer i.v.m. artikel 1.1 lid van de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht;

•
C inrichting gelet op artikel 2.1 lid 2 van het Besluit Omgevingsrecht (IPPC-installatie);

•
Naast de vergunningsvoorschriften zijn verschillende voorschriften van het Activiteitenbesluit en Activiteitenregeling van toepassing;

•
Hoofdactiviteit van de inrichting is het houden van pluimvee en valt daarmee onder categorie 8.a van bijlage 1 van het Besluit Omgevingsrecht.

Voor deze activiteiten is een omgevingsvergunning afgegeven.

1.4.6

Wettelijke grondslag inrichting afval be-/verwerking in de loods:

Gelet op vorenstaande onder 1.4.5 kan de conclusie getrokken worden dat de activiteiten uitgevoerd en aangetroffen in de loods genoemd onder 1.3.1 van dit proces-verbaal, zijnde het inzamelen van afvalstoffen, op- en overslaan, be- en verwerken, samenvoegen en/of mengen, NIET toegestane activiteiten betroffen.

Gelet op de activiteiten die feitelijk werden uitgevoerd in de loods, [a-straat 1] te [plaats] , was hier een inrichting in werking vallende onder het Besluit Omgevingsrecht Bijlage 1, onderdeel C cat. 28. Voor deze activiteiten is GEEN vergunning aangevraagd en/of verleend.

1.6

Kamer Van Koophandel

Bij de Kamer van Koophandel werden op verschillende data de volgende gegevens opgevraagd:

1.6.2

[A] B.V.

[b-straat 1] , [postcode 1] [plaats]

Aandeelhouder/Bestuurder:

[B] B.V.

[b-straat 1] , [postcode 1] [plaats]

Bestuurders:

[C] B.V.

[c-straat 1] , [postcode 2] [plaats]

Aandeelhouder/Bestuurder:

[verdachte] , [verdachte]

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1967

[c-straat 1] , [postcode 2] [plaats]

en

[D] B.V.

[b-straat 1] , [postcode 1] [plaats]

Aandeelhouder/Bestuurder:

[medeverdachte 2]

geboren te [plaats] op [geboortedatum] 1979

[b-straat 1] , [postcode 1] [plaats] .

(Bron: ELA-179, pag. 4101077)

1.7

Verhoren getuigen

1.7.3

Verhoor [medeverdachte 1]

Op 19 februari 2016 hoorden wij, verbalisanten, als getuige [medeverdachte 1] . Hij verklaarde in het kort weergegeven:

“Ik voer als eigenaar van de loods verladingen uit voor [A] BV. Ik laad hierbij vrachtauto 's met graanresten gemengd met Soapstock en/of Glycerine. De uitgevoerde verladingen worden door mij aan [A] gefactureerd. Bij het aan- en afvoeren van de graanresten, de soapstock en glycerine ben ik niet betrokken. Afspraken hierover worden gemaakt door [A] BV en niet door mij.” (Bron: ELA-051, pag. 4200009)

1.7.4

Aanvullend gesprek [medeverdachte 1] :

Op 16 maart 2016 omstreeks 11.00 uur hadden wij een aanvullend gesprek met de getuige [medeverdachte 1] over o.a. hoe de menging van de graanresten met de soapstock/glycerine/lecithine door hem plaats vond. Hij gaf hierbij, in het kort weergegeven, aan:

De chauffeurs lossen de graanresten en dat hij, [medeverdachte 1] , deze verschillende graanresten mengt en vervolgens mengt hij deze met Glycerine/Soapstock. N.a.v. de wens van de klant wordt er vloeistof toegevoegd. Dit in overleg met de planning van [A] . De Glycerine/Soapstock komt via 1 slang gekoppeld aan de twee silo's in de mengmachine. De pomp, slangen en het aansluitstuk zijn door [A] geleverd en door [medeverdachte 1] in elkaar gezet. (Bron: ELA-064, pag. 4200007)

1.11

Mengprocedure

Uit het ingestelde onderzoek bleek ons het volgende ten aanzien van de handelingen met betrekking tot de afvalstoffen in de loods [a-straat 1] te [plaats] :

•
Door meerdere vervoerders worden afvalstoffen in de loods gelost;

•
De geloste afvalstoffen worden betrokken van veel verschillende afnemers, in hoofdzaak uit Duitsland;

•
De gestorte afvalstoffen betreffen in hoofdzaak graanresten;

•
De gestorte afvalstoffen worden op niet vastgestelde plekken gestort;

•
Door [medeverdachte 1] worden de afstoffen in een mengmachine gemengd. Hierbij worden verschillende gestorte afvalstoffen door elkaar gebruikt;

•
In de mengmachine wordt er uit de buiten staande silo's natte fractie bijgemengd;

•
De twee silo's zijn middels slangen met elkaar verbonden;

•
Middels een pomp wordt de natte fractie in de mengmachine gepompt;

•
De natte fractie in de silo's was een samenvoeging van Glycerine, Lecithine en/of Soapstock, gelet op de aanvoer van stoffen naar [plaats] ;

•
De hoeveelheid bij te mengen natte fractie is afhankelijk van de afnemer;

•
De bijmenging werd gedaan op ervaringen en wensen van de klant. Hierbij werden geen formules o.i.d. gebruikt;

•
Na het mengen worden de vrachtauto's door [medeverdachte 1] geladen;

•
Het gemengde product wordt met verschillende benamingen afgevoerd, GRAANMIX, Graanresten, Graanresten met lecithine olie;

•
Er zijn meerdere vervoerders en afnemers van de afvalstoffen.

3. Een relaas van bevindingen (ELA-116, pag. 3000018 t/m 3000038), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

4.5

Onderzoek administratie

4.5.1

Aanvoer vaste afvalstoffen

Wij zagen in documenten dat er stoffen werden aangevoerd naar [a-straat 1] te [plaats] met de (Duitse) benamingen zoals: feldkornbruch, getreideresten, getreidereinigung, getreideabfalle, getreidefraction, getreidestaub, graanpulp, graanresten, Energy Best en kaf. Het merendeel van de aangevoerde stoffen is afkomstig van Duitse graanverwerkende bedrijven.

Hieronder worden enkele van de hierboven bedoelde documenten nader beschreven. Deze zijn representatief voor de overige documenten die door ons zijn aangetroffen.

• Energy Best/graanresten.

Bonnen voor de levering van Energy Best, afkomstig van [E] in [plaats] (Duitsland).

CMR documenten waaruit blijkt dat de stof is geleverd op de locatie in [plaats] . Bijlage VII documenten voor de grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen met de naam graanresten, en de code B3060 volgens Bijlage IX van het Verdrag van Bazel;

Code 83060 staat voor: Afvalstoffen van de agro-voederindustrie, mits deze niet infecterend zijn;

(Bron: pag. 4300003 t/m 4300013)

• Graanresten.

CMR voor levering van graanresten afkomstig van [F] in [plaats] (Duitsland) en volgens de ondertekening ontvangen in [plaats] .

Een bijbehorende weeg bon met de vermelding getreidereinigungs abgang.

Bijlage VII document voor de grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen met de naam graanresten, en de Euralcode 02 03 04.

Deze code staat voor:

02 Afval van landbouw, tuinbouw, aquacultuur, bosbouw, jacht en visserij en de

voedingsbereiding en —verwerking

02 03 Afval van de bereiding en verwerking van fruit, groente, granen, spijsolie, cacao, koffie, thee en tabak, de productie van conserven, de productie van gist en gistextract en de bereiding en fermentatie van melasse

02 03 04 Voor consumptie of verwerking ongeschikt materiaal;

(Bron: pag. 4300025 t/m 4300027)

• Getreideresten/graanresten.

CMR voor getreideresten afkomstig van [F] te [plaats] (Duitsland) en volgens de ondertekening ontvangen in [plaats] .

Een bijbehorende weegbon met de vermelding getreide reinigungs abgang.

Bijlage VII document voor de grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen met de naam graanresten en de Euralcode 02 03 04; (Zie voor uitleg van de Euralcode hierboven Graanresten)

(Bron: pag. 4300028 t/m 4300030)

• Getreide.

CMR voor getreide afkomstig van [G] te [plaats] (Duitsland).

Een bijbehorende weegbon met de vermelding Reinigungsausschuss getreide;

(Bron: pag. 4300031 en 4300032)

• Restgetreide/Kaff.

CMR en weegbon voor getreide afkomstig van [H] te [plaats] (Duisland) en geleverd te [plaats] .

Gelet op de benamingen betreft het hier afvalmateriaal dat niet doelbewust is geproduceerd in graanverwerkende bedrijven. Mede om het feit dat er bij een belangrijk deel van deze transporten een Bijlage VII-document op grond van de EVOA aanwezig was, kan worden geconcludeerd dat hier sprake is van afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1 van de Wet milieubeheer waarvan de houder zich heeft ontdaan. Omdat het hier geen huishoudelijke of gevaarlijke afvalstoffen betreft, is er sprake van bedrijfsafvalstoffen.

4.5.2

Aanvoer vloeibare afvalstoffen

Voorts zagen wij in documenten dat er vloeibare (afval)stoffen werden aangevoerd met de volgende (Duitse) benamingen: glycerinwasser, schleimstoffe, glycerin, lecitineolie, soapstock en plantaardig vet.

Hieronder worden enkele van de hierboven bedoelde documenten nader beschreven. Deze zijn representatief voor de overige documenten die door ons zijn aangetroffen.

• Glycerin.

CMR voor glycerin IBC abfalle afkomstig van [I] te [plaats]

(Duitsland) en geleverd te [plaats] ;

(Bron: pag. 4300017)

• Soapstock.

CMR voor soapstock afkomstig van [J] te [plaats] (Duitsland) en geleverd te [plaats] .

Een bijbehorende weegbon;

(Bron: pag. 4300123 en 4300124)

• Glycerin abfalle.

CMR voor glycerin abfalle afkomstig van [I] te [plaats] (Duitsland)en geleverd te [plaats] .

Lieferschein met de vermelding ‘wässriges gemisch van pflanzenöhl, deren estern, seifen, fettsäure und glycerin’.

Een bijbehorende weegbon met de vermelding glycerinabfall aus IBC;

(Bron: pag. 4300128 t/m 4300130)

• Lecithine.

CMR voor Lecithine (soapstock) van [K] te [plaats] (Duitsland) en

geleverd te [plaats] .

Bijbehorende weegbon met de vermelding soapstock;

(Bron: pag. 4300131 en 4300132)

• Lecithine olie.

CMR voor lecithine olie van [K] te [plaats] (Duitsland) en

geleverd te [plaats] .

Bijbehorende weeg bon met de vermelding soapstock;

(Bron: pag. 4300133 en 4300134)

• Glycerine water.

CMR voor glycerine water afkomstig van [A] te [plaats] en geleverd te [plaats] ;

(Bron: pag. 4300135)

• Schleimstoffe.

CMR voor schleimstoffe 1 soapstock van [K] te [plaats] (Duitsland) en geleverd te [plaats] .

Bijbehorende weeg bon met de vermelding soapstock;

(Bron: pag. 4300136 en 4300137)

• Plantaardig vet.

CMR voor plantaardig vet, tankbodem plantaardig van [L] BV te [plaats] en geleverd te [plaats] .

Bijbehorende weeg bon met de vermelding tankbodems.

(Bron: pag. 4300138 en 4300139)

4.6

Deskundigen rapport

Aan de hand van de beschikbare documenten was niet vast te stellen of er met de aangevoerde vloeistoffen sprake was van bedrijfsafvalstoffen waarvan de houder zich heeft ontdaan, als bedoeld in artikel 1.1 van de Wet milieubeheer. Omdat wij vermoedden dat hier sprake was van bedrijfsafvalstoffen, werden door de Rechter-Commissaris één of meer medewerkers van het Nederlands Forensisch Instituut aangewezen als Deskundige in de zin van de Wet deskundigen in strafzaken. Vervolgens zijn door een aangewezen deskundige een aantal vragen beantwoord over de stoffen soapstock, slijmstof, lecithine en lecithineolie.

Uit de rapportage kan worden geconcludeerd dat slijmstof en lecithine als afval vrijkomen bij de zuivering van ruwe plantaardige olie, uit een proces waarbij een zuur wordt toegevoegd aan de olie. Soapstock ontstaat door ruwe olie te ontdoen van vetzuren, door de olie te behandelen met een loog (natriumhydroxide). Het bestaat uit water, olieresten en zepen. Op deze stoffen waren meerdere euralcodes van toepassing, afhankelijk van het proces van herkomst.

4.8

Mengen van afvalstoffen

Gelet op het bovenstaande werd in de inrichting in [plaats] graanmix samengesteld door bedrijfsafvalstoffen zoals graanresten, met vloeibare (bedrijfsafval)stoffen met de namen soapstock, slijmstoffen, Glycerine en Lecithine te mengen. De vloeibare (bedrijfsafval)stoffen werden zonder enige receptuur vanuit de silo's toegevoegd aan de graanresten. Het enige waar volgens de verklaring van [medeverdachte 1] rekening werd gehouden was het vochtgehalte van de graanmix. Er is tijdens het onderzoek niet gebleken dat de aangevoerde vloeibare stoffen in een specifieke silo per soort werden gelost. Aangenomen kan worden dat de aangevoerde vloeibare stoffen in beide silo's zijn gelost. Zoals weergegeven in het zaakdossier Inrichting [plaats] waren beide silo's middels slangen met elkaar verbonden en liep er 1 slang/buis vanaf beide silo's naar de mengmachine in de loods.

Het mengen van de graanresten met de vloeibare (bedrijfsafval)stoffen is geen handeling voor nuttige toepassing als bedoeld in artikel 1.1 lid 6 van de Wet milieubeheer.

4. Een proces-verbaal van bevindingen [plaats] (ELA-158, pag. 4100979 t/m 4100987), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Energie Best:

De grootste stroom, afkomstig van [E] , betreft een (afval)product dat in de

vervoersdocumenten wordt aangeduid met de benaming "Energie Best".

In de administratie werden bij meerdere transporten een gegevensblad van "Energy Best", afkomstig van [E] , aangetroffen. Hieruit blijkt dat "Energy Best" bestaat uit een mengsel van slibresiduen afkomstig van de voedingsmiddelenproductie en stro, dan wel voor 100% uit slib afkomstig van de voedingsmiddelenproductie.

Tevens wordt bij de productomschrijving aangegeven dat het product "Energy Best' niet als veevoeder mag worden ingezet. Dit is dus zowel wanneer het een mengsel is als wanneer het 100% slib is.

(…)

Gezien de productieomschrijvingen betreft het slib het restant van het door [E] als beslag genoemde materiaal wat overblijft na het productieproces. Het slib is dus een productieresidu waarvan [E] zich moet dan wel wil ontdoen.

Het stro bestaat, volgens het gegevensblad, uit uitgedorste droge halmen, stelen en

bladeren van granen, oliehoudende planten, vezelgewassen of peulvruchten. Uit de

omschrijving blijkt dat dit dus de gewasrestanten betreffen waaruit de voor de destillatie bruikbare delen zijn verwijderd (gedorst) en verder niet meer bruikbaar zijn voor [E] .

Energie Best is dus een afvalproduct dan wel een mengsel van twee afvalproducten

namelijk slib vermengd met gewasrestanten.

In de loop van 2014 en 2015 zijn in ieder geval een deel van de transporten van "Energie Best" uitgevoerd onder begeleiding van een Bijlage Vil als bedoeld in de verordening 101312006/EG (EVOA). Hieruit blijkt dus dat dit materiaal ook gezien wordt als afval.

Getreideresten / Getreide Reinigungsfraction:

De tweede stroom wordt op de vervoersdocumenten omschreven als Getreideresten

(gewasrestanten) dan wel als Getreide Reinigungsfraktion (gewassen reinigingsfractie). Uit de gebruikte benamingen kan worden opgemaakt dat hier sprake is van afval dat getransporteerd wordt.

Door [E] wordt aangegeven dat de gehele oogst wordt gebruikt en dat uit het residu biomethaan wordt gegenereerd. De plantrestanten die aan [A] worden afgegeven betreffen derhalve die restanten die zijn ontstaan bij een eventuele reiniging/selectie en dorsen voorafgaande aan het proces dan wel in de loop van het proces zijn ontstaan en die voor het bedrijf niet (meer) bruikbaar zijn. Dat dit materiaal afval betreft wordt bevestigd door het feit dat deze transporten voor een groot deel worden uitgevoerd onder begeleiding van een Bijlage VII formulier als bedoeld in de verordening 101312006/EG (EVOA).

5. Een relaas van bevindingen (ELA-117, pag. 3000039 t/m 3000059), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

7.1

Status rechtspersoon:

Het bedrijf [A] B.V., gevestigd [b-straat 1] , [postcode 1] in [plaats] heeft als bedrijfsomschrijving “gesorteerd materiaal voorbereiden tot recycling en het in- en verkopen en transporteren van biomassa voor biogasinstallaties, alsmede het afvoeren van digestaat”.

6.Een proces-verbaal van bevindingen [plaats] (ELA-037, pag. 4100277 t/m 4100280), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Vervoersdocumenten

Naast de roldeur hing een groene metalen brievenbus. Na openen van deze brievenbus, waarvoor voornoemde [medeverdachte 1] het sleuteltje ter beschikking stelde, zagen wij dat deze vrijwel geheel vol was met documenten. Bij het leegmaken zagen wij dat dit allemaal vervoersdocumenten, namelijk CMR-vrachtbrieven en EVOA-documenten, betroffen. In de brievenbus werden geen begeleidingsbrieven aangetroffen. Vrijwel alle documenten bleken nat en gedeeltelijk aan elkaar geplakt te zijn. Tijdens het drogen van deze documenten zagen wij dat deze vervoersdocumenten behoorden bij transporten van afvalstoffen, zoals graanrestanten, energiebest en lecithine, afkomstig van diverse bedrijven in Nederland en Duitsland […].

Afvalstof

Gezien de:

•
De in de brievenbus aangetroffen documenten Bijlage VII van de EVOA,

•
omschrijvingen, zoals graanresten, die op sommige vervoersdocumenten stonden vermeld,

•
op de vervoersdocumenten vermelde afzenders, zoals [M] ,

•
op het moment van onderzoek aantreffen van een aanvoer van materiaal onder begeleiding van een Bijlage VII en met voertuigen die voorzien waren van een “A”-bord,

•
wijze van opslag van de aangetroffen materialen in de schuur, namelijk niet beschermd tegen vervuiling en tegen onderlinge vermenging van de stoffen,

•
uiterlijk van de opgeslagen stoffen,

betreffen de in deze inrichting aangetroffen stoffen ons inzien afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1 Wet milieubeheer .”

3.4

Het hof heeft de bewijsoverwegingen van de rechtbank verbeterd en aangevuld zodat deze – naar ik begrijp ^[4] en voor zover hier van belang – als volgt komen te luiden:

“
Indien en voor zover in dit arrest wordt verwezen naar voorschriften uit wet- en regelgeving, wordt daarmee bedoeld de voorschriften uit wet- en regelgeving zoals die luidden ten tijde van het tenlastegelegde, dus in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016.

Onder feit 1 is aan de verdachte tenlastegelegd dat hij in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016 feitelijk leiding heeft gegeven aan de, tezamen en in vereniging begane, opzettelijke overtreding door [A] B.V. van een voorschrift, gesteld krachtens artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (hierna: Wabo), te weten het zonder omgevingsvergunning uitvoeren van een project, bestaande uit het in werking hebben van een inrichting als bedoeld in Bijlage 1, onderdeel C categorie 28 van het Besluit omgevingsrecht. Op grond van artikel 1a van de Wet op de economische delicten (hierna: WED) kwalificeert overtreding van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wabo als economisch delict.

Bij vonnis waarvan beroep is feit 1 door de rechtbank bewezenverklaard.

Verweren van de verdediging

[…]

Meer subsidiair heeft de raadsman aangevoerd dat geen sprake was van 1) opzet op en/of 2) medeplegen van de verboden gedraging door [A] B.V., omdat diens vertegenwoordigers, zijnde de verdachte en [medeverdachte 2] , 1) zich in meer dan voldoende mate op de hoogte hebben gesteld van de geldende wet- en regelgeving en daarmee niet de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat de verboden gedraging zich zou voordoen en 2) van een bewuste en nauwe samenwerking tussen (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. en [medeverdachte 1] geen sprake is geweest.

Juridisch kader feit 1 […]

Hiervoor heeft het hof reeds vastgesteld dat onder feit 1 aan de verdachte is tenlastegelegd, kortgezegd, dat hij in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016 feitelijk leiding heeft gegeven aan de, tezamen en in vereniging begane, opzettelijke overtreding door [A] B.V. van een voorschrift, gesteld krachtens artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wabo.

Ingevolge artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, aanhef en onder 3°, van de Wabo is het verboden om zonder omgevingsvergunning een project uit te voeren, voor zover dat geheel of gedeeltelijk bestaat uit het in werking hebben van een inrichting. In artikel 1.1 van de Wet milieubeheer is het begrip ‘inrichting’ als volgt gedefinieerd: “elke door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid die binnen een zekere begrenzing pleegt te worden verricht”.

Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden categorieën inrichtingen aangewezen waarvan het oprichten, het veranderen (van de werking) of het in werking hebben moet worden onderworpen aan een voorafgaande toetsing (vergunningverlening), gezien de aard en de omvang van de nadelige gevolgen die die inrichtingen voor het milieu kunnen hebben (zie artikel 2.1, derde lid, van de Wabo).

Artikel 2.1 van het Besluit omgevingsrecht bepaalt dat als categorieën vergunningplichtige inrichtingen worden aangewezen (onder andere) de categorieën inrichtingen, genoemd in bijlage I, onderdeel B en C, van dat besluit. Onder categorie 28 van onderdeel C zijn als vergunningplichtige inrichtingen aangewezen (onder andere) inrichtingen voor het opslaan van bedrijfsafvalstoffen, die ten aanzien daarvan een capaciteit hebben van 5 m3 of meer, en inrichtingen voor het verwerken, vernietigen of overslaan van afvalstoffen.

Artikel 1.1, derde lid, van het Besluit omgevingsrecht verwijst voor de definitie van het begrip ‘afvalstoffen’ naar artikel 1.1 van de Wet milieubeheer. Daarin zijn afvalstoffen gedefinieerd als “alle stoffen, mengsels of voorwerpen, waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen.” Artikel 1.1 van de Wet milieubeheer definieert het begrip ‘bedrijfsafvalstoffen’ als “afvalstoffen, niet zijnde huishoudelijke afvalstoffen of gevaarlijke afvalstoffen”. Voor de nadere invulling van het begrip ‘afvalstoffen’ in de Wet milieubeheer is rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie leidend.

[…]

De feiten en omstandigheden met betrekking tot feit 1

Op grond van de inhoud van de bewijsmiddelen stelt het hof met betrekking tot het aan de verdachte onder 1 tenlastegelegde feit de volgende feiten en omstandigheden vast.

Op het perceel van [medeverdachte 1] aan de [a-straat 1] te [plaats] staat een loods, die in het dossier en de bewijsmiddelen is aangeduid als loods […] . Het voorste gedeelte van deze loods, dat van het achterste gedeelte was gescheiden door een muur van gestapelde blokken en waarin zich onder meer een mengmachine bevond, was sinds 1 januari 2013 in gebruik bij [A] B.V. Ook twee silo’s die zich buiten de loods bevonden, waren sinds 1 januari 2013 in gebruik bij [A] B.V. In het voorste gedeelte van de loods met mengmachine en de twee silo’s werden door (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. grote hoeveelheden stoffen ingezameld en/of opgeslagen en/of overgeslagen en/of bewerkt en/of verwerkt en/of samengevoegd en/of gemengd. Deze stoffen waren afkomstig van verschillende, voornamelijk Duitse bedrijven.

Het hof is van oordeel dat uit de bewijsmiddelen genoegzaam blijkt dat de door (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. verworven en ingenomen stoffen, ‘afvalstoffen’ in de zin van artikel 1.1 van de Wabo juncto artikel 1.1 van de Wet milieubeheer betroffen. Daarbij heeft het hof – naast de in de bewijsmiddelen opgenomen verklaringen omtrent de min of meer gebruikelijke herkomst of het ontstaan van die stoffen – met name in aanmerking genomen dat in een brievenbus in de loods een groot aantal vervoersdocumenten, gericht aan [A] B.V., is aangetroffen, waaronder zogenoemde ‘Bijlage II-documenten’. Op grond van de Europese verordening betreffende de overbrenging van afvalstoffen (EVOA) is het verplicht om bij het vervoer van afvalstoffen een ‘Bijlage II-document’ te gebruiken. Voorts heeft het hof gelet op de bewoordingen (ook Duitse) en afvalcodes (Eural-codes of codes van Bijlage IX van het Verdrag van Bazel) die op de desbetreffende vervoersdocumenten ter aanduiding van de vervoerde stoffen zijn gebruikt. Ook het feit dat tijdens de controle en doorzoeking op 12 januari 2016 op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] een Duitse vrachtauto met aanhanger stond, beide voorzien van een “A”-plaat (i.e. een plaat die in Duitsland bij het vervoer van afval verplicht op het voertuig moet worden aangebracht), waarvan de lading, zoals bleek uit de aanwezige vervoersdocumenten, diende te worden gelost bij [A] B.V. locatie [a-straat 1] te [plaats] , acht het hof van belang bij de vaststelling dat door (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. ‘afvalstoffen’ werden verworven en ingenomen. Uit het voorgaande blijkt voor het hof gevoeglijk dat de houder van wie de verdachte de voorwerpen heeft betrokken zich van de desbetreffende voorwerpen heeft ontdaan of voornemens was zich daarvan te ontdoen.

Van belang in dat verband is voorts dat uit het dossier niet is gebleken dat ‘hergebruik’ van de door de verdachte betrokken stoffen zeker was, noch dat door de houder van wie [A] B.V. de voorwerpen heeft betrokken, is aangetoond dat ‘hergebruik’ zeker was door ervoor te zorgen dat eerst een daartoe noodzakelijke controle heeft plaatsgevonden en een benodigde ‘handeling voor de nuttige toepassing’ of reparatie is benut of verricht.

Gelet op het voorgaande, is het hof van oordeel dat in en om de loods, aangeduid als loods […] op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] sprake was van een inrichting voor het opslaan van bedrijfsafvalstoffen, het verwerken en het overslaan van afvalstoffen, als bedoeld in categorie 28 van onderdeel C van het Besluit omgevingsrecht. Op grond van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wabo is het zonder omgevingsvergunning in werking hebben van een dergelijke inrichting verboden.

[medeverdachte 1] exploiteerde op zijn perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] een pluimveehouderij. Daarvoor heeft de gemeente [plaats] hem op 16 augustus 2011 een milieuvergunning verleend. In die vergunning zijn de volgende activiteiten opgenomen: het houden van dieren, het bewaren van meststoffen, het opslaan van diervoeders en het opslaan van brandstoffen. Hoofdactiviteit betreft het houden van pluimvee. In de vergunning zijn geen voorschriften opgenomen met betrekking tot de op- en overslag en verwerking van (bedrijfs)afvalstoffen.

Ten tijde van het tenlastegelegde was voornoemde vergunning van kracht. Een aangevraagde wijziging van de vergunning was door de gemeente afgewezen vanwege strijd met het bestemmingsplan. De gemeente heeft verder geen andere vergunning afgegeven voor activiteiten die op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] werden verricht.

Op grond van het voorgaande stelt het hof vast dat in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016 (in en om loods […] ) op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] een inrichting in werking was voor het opslaan van bedrijfsafvalstoffen, het verwerken en het overslaan van afvalstoffen, zonder dat voor die activiteiten de vereiste omgevingsvergunning was verleend. Ook het subsidiaire verweer van de verdediging, dat voor de ontplooide activiteiten wel een vergunning was afgegeven, wordt verworpen.

Toerekening en opzet

Een rechtspersoon kan als dader van een strafbaar feit worden aangemerkt indien de

verweten gedraging in redelijkheid aan hem kan worden toegerekend. Daarvoor is van

belang of de gedraging heeft plaatsgevonden in de sfeer van de rechtspersoon en in dat

verband is van belang of de gedraging past binnen de normale bedrijfsvoering van de

rechtspersoon en of het handelen is verricht door iemand die werkzaam is ten behoeve van

de rechtspersoon.

Van een gedraging in de sfeer van de rechtspersoon kan sprake zijn indien zich een of meer van de navolgende omstandigheden voordoen:

-
het gaat om een handelen of nalaten van iemand die hetzij uit hoofde van een dienstbetrekking hetzij uit anderen hoofde werkzaam is ten behoeve van de rechtspersoon,

-
de gedraging past in de normale bedrijfsvoering of taakuitoefening van de rechtspersoon,

-
de gedraging is de rechtspersoon dienstig geweest in het door hem uitgeoefende bedrijf of in diens taakuitoefening,

-
de rechtspersoon vermocht erover te beschikken of de gedraging al dan niet zou plaatsvinden en zodanig of vergelijkbaar gedrag werd blijkens de feitelijke gang van zaken door de rechtspersoon aanvaard of placht te worden aanvaard, waarbij onder bedoeld aanvaarden mede begrepen is het niet betrachten van de zorg die in redelijkheid van de rechtspersoon kon worden gevergd met het oog op de voorkoming van de gedraging.

Ingevolge het uittreksel van de Kamer van Koophandel is [A] B.V. een onderneming in het voorbereiden van gesorteerd materiaal tot recycling, meer specifiek het in- en verkopen en transporteren van biomassa voor biogasinstallaties alsmede het afvoeren van digestaat. Het inzamelen, opslaan, overslaan en mengen van maakte deel uit van de normale bedrijfsuitvoering van de verdachte. Met deze activiteiten werden inkomsten gegenereerd, die ten goede kwamen aan de onderneming.

Sinds 19 september 2012 is [B] B.V. enig aandeelhouder en bestuurder van [A] B.V. In de tenlastegelegde periode waren [C] B.V., met enig aandeelhouder en bestuurder [C] , en [D] B.V., met enig aandeelhouder en bestuurder [medeverdachte 2] , de bestuurders van [B] B.V. Ten tijde van het tenlastegelegde waren [C] en [medeverdachte 2] aldus indirect/middellijk bestuurders van [A] B.V.

Op grond van de inhoud van de bewijsmiddelen stelt het hof vast dat de verdachte en [medeverdachte 2] de inrichting binnen de loods op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] zelf hebben vormgegeven en dat zij verantwoordelijk waren voor de in- en verkoop van de afvalstoffen die via deze loods plaatsvond. Bij deze handel in afvalstoffen waren medewerkers van [A] B.V. betrokken, die werkten onder directe verantwoordelijkheid van de verdachte en [medeverdachte 2] . Gelet op de positie en zeggenschap van de verdachte en [medeverdachte 2] in de onderneming, is het hof van oordeel dat bij uitstek zij konden beschikken over de gang van zaken binnen de onderneming. De gedragingen van de verdachte en [medeverdachte 2] en de gedragingen van anderen die in hun opdracht hebben plaatsgevonden, waaronder begrepen de gedragingen zoals die onder feit 1 zijn tenlastegelegd, kunnen naar het oordeel van het hof dan ook aan redelijkerwijs aan [A] B.V. worden toegerekend.

Met de rechtbank is het hof van oordeel dat (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. in de periode van 1 januari 2013 tot en met 12 januari 2016 willens en wetens in de loods en de silo’s bij de loods op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] afvalstoffen hebben ingezameld, opgeslagen, samengevoegd en gemengd. Van een professionele marktdeelnemer als [A] B.V. mag verwacht worden dat deze zich terdege laat informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot dergelijke activiteiten en de beperkingen waaraan die activiteiten zijn onderworpen. Dat heeft zij evenwel nagelaten. Weliswaar hebben de vertegenwoordigers van [A] B.V. telkens nagevraagd bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) of de door hen aan anderen geleverde mix van stoffen voldeed aan de meststoffenwetgeving (zodat het verbod van artikel 10.37, eerste lid, van de Wet milieubeheer niet van toepassing is); uit het dossier blijkt niet dat de vertegenwoordigers van [A] B.V. zich hebben laten informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen. Daarmee hebben zij ten minste bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat zij op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] een inrichting in werking hadden voor het opslaan van bedrijfsafvalstoffen, het verwerken en het overslaan van afvalstoffen, zonder dat voor die activiteiten de vereiste omgevingsvergunning was verleend. Het verweer van de verdediging dienaangaande wordt verworpen.

Medeplegen

Op grond van de inhoud van de bewijsmiddelen stelt het hof vast dat het [medeverdachte 1] was die de loods aan de [a-straat 1] te [plaats] ter beschikking stelde aan (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. en die de aangeleverde afvalstoffen samenvoegde en mengde, en zorgdroeg voor het laden van het eindproduct ten behoeve van de aflevering aan derden. Dit deed hij in opdracht van en overleg met de verdachte en [medeverdachte 2] . [medeverdachte 1] kreeg per geladen ton (van het eindproduct) uitbetaald door de verdachte.

[medeverdachte 1] exploiteerde op zijn perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] een pluimveehouderij en voor de daarmee gepaard gaande activiteiten heeft de gemeente [plaats] hem op 16 augustus 2011 een milieuvergunning verleend. In die vergunning zijn geen voorschriften opgenomen met betrekking tot de op- en overslag en verwerking van (bedrijfs)afvalstoffen. Een aangevraagde wijziging van de vergunning was door de gemeente afgewezen vanwege strijd met het bestemmingsplan en de gemeente heeft verder geen andere vergunning afgegeven voor activiteiten die op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] werden verricht.

De verdachte en [medeverdachte 2] organiseerden, in hun hoedanigheid van bestuurders van [A] B.V., de inkoop van de afvalstoffen, bepaalden welke afvalstoffen naar de loods gingen, organiseerden het transport, bepaalden waar de samengestelde stoffen heengingen en hadden contact met de afnemers. Uit het dossier blijkt niet dat de vertegenwoordigers van [A] B.V. zich hebben laten informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen.

Het hof is van oordeel dat zowel [medeverdachte 1] als (de vertegenwoordigers van) [A] B.V. hun werkzaamheden niet zouden hebben kunnen uitvoeren zonder een bewuste en nauwe samenwerking onderling, aan welke samenwerking door eenieder een wezenlijke bijdrage moest worden geleverd. Gelet hierop is het hof van oordeel dat sprake is geweest van medeplegen. Het verweer van de verdediging dienaangaande wordt verworpen.

Feitelijk leidinggeven

Op grond van artikel 51 lid 2 van het Wetboek van Strafrecht kan ook de feitelijk

leidinggever voor strafbare gedragingen van de rechtspersoon worden vervolgd. De Hoge

Raad heeft in zijn overzichtsarrest van 26 april 2016 (ECL1:NL:HR:2016:733) uiteengezet wanneer sprake is van feitelijk leiddinggeven. Bij de beoordeling daarvan moet worden vooropgesteld dat uit de taalkundige betekenis van het begrip feitelijke leidinggeven enerzijds voortvloeit dat de enkele omstandigheid dat de verdachte bijvoorbeeld bestuurder van een rechtspersoon is, niet voldoende is om hem aan te merken als feitelijke leidinggever aan een door die rechtspersoon begaan strafbaar feit. Maar anderzijds is een dergelijke juridische positie geen vereiste, terwijl ook iemand die geen dienstverband heeft met de rechtspersoon feitelijke leidinggever kan zijn aan een door de rechtspersoon begaan strafbaar feit. Aan hetzelfde strafbare feit kan door meer personen – al dan niet gezamenlijk – feitelijke leiding worden gegeven. Ook een rechtspersoon kan een feitelijke leidinggever zijn.

Feitelijk leidinggeven zal vaak bestaan uit actief en effectief gedrag dat onmiskenbaar binnen de gewone betekenis van het begrip valt. Van feitelijke leidinggeven kan voorts sprake zijn indien de verboden gedraging het onvermijdelijke gevolg is van het algemene, door de verdachte (bijvoorbeeld als bestuurder) gevoerde beleid. Ook kan worden gedacht aan het leveren van een zodanige bijdrage aan een complex van gedragingen dat heeft geleid tot de verboden gedraging en het daarbij nemen van een zodanig initiatief dat de verdachte geacht moet worden aan die verboden gedraging feitelijke leiding te hebben gegeven. Niet is vereist dat een ander de fysieke uitvoeringshandelingen heeft verricht.

Het hof heeft hiervoor reeds vastgesteld dat de verdachte en [medeverdachte 2] , ten tijde van het tenlastegelegde, beiden via [B] B.V. middellijk bestuurder en aandeelhouder waren van [A] B.V. De verdachte heeft verklaard dat hij samen met [medeverdachte 2] de dagelijkse leiding had in de onderneming. Samen deelden de verdachte en [medeverdachte 2] de zeggenschap over en verantwoordelijkheid voor de activiteiten die binnen de onderneming werden verricht. [medeverdachte 1] , die in de loods op zijn perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] de feitelijke werkzaamheden voor [A] B.V. uitvoerde, deed dit telkens in opdracht van één van de verdachten. Door [medeverdachte 2] is verklaard dat de verdachte en hijzelf binnen [A] B.V. een gelijke beslissingsbevoegdheid hadden.

Gelet op het voorgaande is het hof van oordeel dat zowel de verdachte als [medeverdachte 2] niet alleen op de hoogte waren van de binnen de inrichting in het voorste gedeelte van loods […] op het perceel aan de [a-straat 1] te [plaats] ontplooide (strafbare) gedragingen, maar dat zij deze gedragingen ook aanstuurden en het bovendien in hun macht hadden de gedragingen te beëindigen. Om die reden kunnen de verdachte en [medeverdachte 2] als feitelijk leidinggevenden van de strafbare gedragingen van de rechtspersoon worden aangemerkt.

Conclusie

Al met al acht het hof wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte het hem onder 1 tenlastegelegde feit heeft begaan, een en ander zoals nader omschreven in de bewezenverklaring die is opgenomen in het vonnis .”

4. Het tweede middel

4.1

Het tweede middel bevat de klacht dat het hof op onbegrijpelijke en ontoereikend gemotiveerde wijze heeft gereageerd op het door de verdediging ingenomen uitdrukkelijk onderbouwde standpunt ten aanzien van het onder 1 tenlastegelegde opzet van de verdachte.

4.2

In de onderhavige zaak gaat het bij het onder 1 tenlastegelegde om het opzettelijk zonder een omgevingsvergunning een project uitvoeren, geheel of gedeeltelijk bestaande uit het in werking hebben van een inrichting waar afvalstoffen werden ingezameld en/of opgeslagen en/of overgeslagen en/of bewerkt en/of samengevoegd en/of gemengd. Het inmiddels vervallen art. 2.1 lid 1 aanhef en onder e onder 3 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht zoals dat luidde ten tijde van de bewezenverklaarde periode verbood dit. Overtreding van dit verbod was destijds strafbaar gesteld in art. 1a lid 1 WED. Het betrof daarmee een economisch delict. ^[5]

4.3

In de toelichting op het middel wordt in de kern aangevoerd dat uit de gedragingen van de verdachten blijkt dat zij “de intentie [hadden] om juist te handelen”. Meer in het bijzonder wordt allereerst aangevoerd dat de bestuurders het voorschrift niet kenden en vertrouwden op [medeverdachte 1] , die als houder van de loods de verantwoordelijkheid draagt voor de werkzaamheden die daarin plaatsvinden en dus ook voor het aanvragen van de vereiste vergunningen. Het hof had volgens de stellers van het middel dienen te overwegen of het vertrouwen dat werd gesteld in [medeverdachte 1] – mede gezien diens positie als eigenaar van een bedrijf, eigenaar van de loods en vergunninghouder – en de inspanningen die de bestuurders hebben verricht (ik begrijp: om zich op de hoogte te stellen van geldende regelgeving), afdoet aan de aanmerkelijke kans die zou zijn aanvaard. Verder is de overweging van het hof dat van een professionele marktdeelnemer als [A] B.V. (de B.V. waarvan de verdachte en zijn medeverdachte middellijk bestuurder zijn; verder: [A] ) mag worden verwacht dat deze zich terdege laat informeren over de geldende wet- en regelgeving onvoldoende om aan te nemen dat dit ook is nagelaten door de verdachte. Er blijkt uit het dossier juist wel dat de verdachte en zijn medeverdachte zich als vertegenwoordigers van [A] hebben laten informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen.

4.4

In de onderhavige zaak heeft het hof – voor zover hier van belang – op grond van de bewijsmiddelen het volgende vastgesteld:

- op het perceel van [medeverdachte 1] te [plaats] staat een loods. Het voorste gedeelte van deze loods, dat van het achterste gedeelte was gescheiden door een muur van gestapelde blokken en waarin zich onder meer een mengmachine bevond, was sinds 1 januari 2013 in gebruik bij [A] ;

- ook twee silo’s die zich buiten de loods bevonden, waren sinds 1 januari 2013 in gebruik bij [A] ;

- in het voorste gedeelte van de loods met mengmachine en de twee silo’s werden door (vertegenwoordigers van) [A] grote hoeveelheden stoffen ingezameld en/of opgeslagen en/of overgedragen en/of bewerkt en/of verwerkt en/of samengevoegd en/of gemengd. Deze stoffen waren afkomstig van verschillende, voornamelijk Duitse bedrijven;

- de verdachte en [medeverdachte 2] hebben de inrichting binnen de hier betreffende loods zelf vormgegeven en waren verantwoordelijk voor de in- en verkoop van de afvalstoffen die via deze loods plaatsvond;

- de stoffen werden in opdracht van (vertegenwoordigers van) [A] door [medeverdachte 1] in de mengmachine gedeponeerd. Naar de wens van de klant (van [A] ) werd vloeistof toegevoegd. Verder werden de stoffen gemengd met glycerine, lecithine en/of Soapstock en – na de menging – door [medeverdachte 1] in vrachtwagens geladen;

- de uitgevoerde verladingen werden door [medeverdachte 1] aan [A] gefactureerd;

- afspraken over het aan- en afvoeren van de graanresten, de Soapstock en glycerine werden door [A] gemaakt;

- [medeverdachte 1] beschikte voor activiteiten op zijn terrein over een milieuvergunning d.d. 16 augustus 2011, waarin als activiteiten van de inrichting werden genoemd het houden van dieren, het bewaren van meststoffen, het opslaan van diervoeders en het opslaan van brandstoffen;

- [medeverdachte 1] beschikte niet over een vergunning strekkende tot de op- overslag, be- verwerking, menging van (afval)stoffen;

- de verdachte heeft verklaard dat hij en zijn medebestuurder van [A] de vergunningssituatie van [medeverdachte 1] niet kenden.

4.5

Gelet op voormelde vaststellingen, waaruit blijkt dat door of in opdracht van [A] afvalstoffen werden ingezameld en/of opgeslagen en/of overgeslagen en/of bewerkt en/of samengevoegd en/of gemengd en dat [A] ten behoeve van deze activiteiten een deel van een loods op het perceel van [medeverdachte 1] in gebruik had en zelf had ingericht, kon het hof wat mij betreft niet onbegrijpelijk tot het oordeel komen dat van een professionele marktdeelnemer als [A] mag worden verwacht dat deze zich terdege laat informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen en dus niet zonder meer mocht vertrouwen op [medeverdachte 1] . Dat de loods eigendom was van [medeverdachte 1] doet daaraan niet af. Dat vertegenwoordigers van [A] telkens navraag hebben gedaan bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) of de aan anderen geleverde mix van stoffen voldeed aan de meststoffenwetgeving, zodat een verbod van de Wet milieubeheer niet van toepassing was, doet evenmin af aan de verantwoordelijkheid van vertegenwoordigers van [A] om navraag te doen naar andere in acht te nemen verplichtingen op grond van wet- en regelgeving. Nu de verdachte en zijn [medeverdachte 2] als bestuurders van [A] niet op de hoogte waren van de vergunningssituatie van [medeverdachte 1] en niet blijkt dat namens [A] onderzoek is gedaan naar de wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen, is het oordeel van het hof dat zij bewust de aanmerkelijke kans hebben aanvaard dat zonder de vereiste vergunningen de in de bewezenverklaring genoemde gedragingen zijn verricht, niet onbegrijpelijk.

4.6

Het voorgaande brengt mee dat ook de klacht faalt dat het hof niet heeft voldaan aan de uit art. 359 lid 2 Sv voortvloeiende responsieplicht ten aanzien van het opzet van de verdachte. Ik merk in dit verband wederom op dat niet op elk detail van de verdediging hoeft te worden ingegaan.

4.7

De door de stellers van het middel opgenomen verwijzing naar de kennisstand in 2013, waarbij een beroep wordt gedaan op het "Rapport Risicobeoordeling van contaminanten in afval- en reststoffen bestemd voor gebruik als covergistingsmateriaal" en stellers verwijzing naar de "Handreiking afvalstof of product plantaardige productieresten" laat ik buiten bespreking. Deze documenten zijn van belang voor de beantwoording van de vraag of de gemengde graanmix moet worden aangemerkt als bijproduct (en dus niet als afvalstof), maar over het oordeel van het hof dat in de onderhavige zaak sprake is van afvalstoffen wordt in het middel niet geklaagd.

4.8

Het middel faalt.

5. Het derde middel

5.1

Het derde middel klaagt over het bewezenverklaarde medeplegen. Volgens de stellers van het middel blijkt niet dat sprake is geweest van een nauwe en bewuste samenwerking noch van dubbel opzet.

5.2

Voor een bewezenverklaring van medeplegen is vereist dat sprake is van nauwe en bewuste samenwerking met een of meer anderen, waarbij de bewezenverklaarde – intellectuele en/of materiële – bijdrage van de verdachte aan het delict van voldoende gewicht is ^[6] Verder geldt dat het opzet van de verdachte zowel op de nauwe en bewuste samenwerking met zijn mededader(s) als op de verwezenlijking van dat tenlastegelegde grondfeit moet zijn gericht. ^[7]

5.3

Het hof heeft in verband met de bewezenverklaring van het medeplegen van [A] met anderen vastgesteld dat:

- [medeverdachte 1] (een deel van) een loods op zijn perceel beschikbaar heeft gesteld aan [A] ;

- de verdachte en [medeverdachte 2] , als bestuurders van [A] , met externe leveranciers afspraken hebben gemaakt over het afleveren van afvalstoffen op het perceel van [medeverdachte 1] en ook contact hadden met afnemers;

- [medeverdachte 1] in opdracht van en in overleg met de verdachte en [medeverdachte 2] het laden en lossen en het mengproces van deze stoffen heeft verzorgd en [A] hiervoor heeft gefactureerd;

- voor de activiteiten op het perceel van [medeverdachte 1] niet de vereiste omgevingsvergunning was verleend en uit het dossier niet blijkt dat de vertegenwoordigers van [A] zich hebben laten informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen.

5.4

Het op deze vaststellingen gegronde oordeel van het hof dat vertegenwoordigers van [A] nauw en bewust hebben samengewerkt met [medeverdachte 1] is wat mij betreft toereikend gemotiveerd en niet onbegrijpelijk. Uit de vaststellingen van het hof blijkt immers dat vertegenwoordigers van [A] een wezenlijke bijdrage hebben geleverd aan de werkzaamheden die hebben plaatsgevonden in en rondom de loods van [medeverdachte 1] en dat daarbij nauw en bewust is samengewerkt met [medeverdachte 1] . Dat de bijdrage van [A] vooral – maar niet uitsluitend – logistiek van aard is geweest, doet hier in het geheel niet aan af.

5.5

Voor zover de stellers van het middel menen dat
de verdachte fysiek betrokken dient te zijn geweest bij de feitelijke uitvoering van het mengproces om te kunnen spreken van medeplegen, miskennen zij dat is bewezenverklaard dat het de rechtspersoon is die het feit heeft medegepleegd en dat de verdachte wordt verweten feitelijke leiding te hebben gegeven aan de verboden gedraging. Het spreekt voor zich dat voor feitelijk leidinggeven geen fysieke betrokkenheid van de verdachte is vereist. Bovendien is ook voor medeplegen niet vereist dat (de vertegenwoordigers van) [A] fysiek is/zijn betrokken bij het bewezenverklaarde feit. ^[8]

5.6

Wat betreft de klacht dat verdachtes (dubbel) opzet niet uit de bewijsvoering kan blijken merk ik op dat ik in het kader van de bespreking van het vorige middel reeds ben ingegaan op verdachtes (voorwaardelijk) opzet op het handelen zonder vergunning zodat dit hier geen verdere bespreking behoeft. Verder blijkt verdachtes opzet op de samenwerking voldoende uit de afstemmingshandelingen tussen de verdachte en [medeverdachte 1] . Voor zover het middel verder nog klaagt dat het opzet van [medeverdachte 1] niet uit de bewijsmiddelen blijkt, wordt een eis gesteld die het recht niet kent. ^[9]

5.7

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

6. Het vierde middel

6.1

Het vierde middel klaagt over het oordeel van het hof dat de verdachte feitelijk heeft leidinggegeven aan een door [A] begaan economisch delict.

6.2

Over feitelijk leidinggeven in de zin van art. 51 lid 2 onder 2 Sr heeft de Hoge Raad in zijn arrest van 26 april 2016 ^[10] het volgende overwogen (met weglating van voetnoten):

“3.3.

Bij de beantwoording van de vraag of een verdachte strafrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld ter zake van het feitelijke leidinggeven aan een door een rechtspersoon verrichte verboden gedraging, dient eerst te worden vastgesteld of die rechtspersoon een strafbaar feit heeft begaan (dat wil zeggen: een strafbaar feit heeft gepleegd of daaraan heeft deelgenomen). Ingeval die vraag bevestigend wordt beantwoord, komt de vraag aan de orde of kan worden bewezen dat de verdachte aan die gedraging feitelijke leiding heeft gegeven.

[…]

3.5.1.

Pas nadat is vastgesteld dat een rechtspersoon een bepaald strafbaar feit heeft begaan, komt aan de orde of iemand als feitelijke leidinggever daarvoor strafrechtelijk aansprakelijk is. Bij de beoordeling daarvan moet worden vooropgesteld dat uit de taalkundige betekenis van het begrip feitelijke leidinggeven enerzijds voortvloeit dat de enkele omstandigheid dat de verdachte bijvoorbeeld bestuurder van een rechtspersoon is, niet voldoende is om hem aan te merken als feitelijke leidinggever aan een door die rechtspersoon begaan strafbaar feit. Maar anderzijds is een dergelijke juridische positie geen vereiste, terwijl ook iemand die geen dienstverband heeft met de rechtspersoon feitelijke leidinggever kan zijn aan een door de rechtspersoon begaan strafbaar feit.

Aan hetzelfde strafbare feit kan door meer personen — al dan niet gezamenlijk — feitelijke leiding worden gegeven. Ook een rechtspersoon kan een feitelijke leidinggever zijn.

3.5.2.

Feitelijke leidinggeven zal vaak bestaan uit actief en effectief gedrag dat onmiskenbaar binnen de gewone betekenis van het begrip valt. Van feitelijke leidinggeven kan voorts sprake zijn indien de verboden gedraging het onvermijdelijke gevolg is van het algemene, door de verdachte (bijvoorbeeld als bestuurder) gevoerde beleid. Ook kan worden gedacht aan het leveren van een zodanige bijdrage aan een complex van gedragingen dat heeft geleid tot de verboden gedraging en het daarbij nemen van een zodanig initiatief dat de verdachte geacht moet worden aan die verboden gedraging feitelijke leiding te hebben gegeven. Niet is vereist dat een ander de fysieke uitvoeringshandelingen heeft verricht.

Onder omstandigheden kan ook een meer passieve rol tot het oordeel leiden dat een verboden gedraging daardoor zodanig is bevorderd dat van feitelijke leidinggeven kan worden gesproken. Dat kan in het bijzonder het geval zijn bij de verdachte die bevoegd en redelijkerwijs gehouden is maatregelen te treffen ter voorkoming of beëindiging van verboden gedragingen en die zulke maatregelen achterwege laat.

3.5.3.

In feitelijke leidinggeven ligt een zelfstandig opzetvereiste op de verboden gedraging besloten. Voor dit opzet van de leidinggever geldt als ondergrens dat hij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat de verboden gedraging zich zal voordoen. Van het bewijs van dergelijke aanvaarding kan — in het bijzonder bij meer structureel begane strafbare feiten — ook sprake zijn indien hetgeen de leidinggever bekend was omtrent het begaan van strafbare feiten door de rechtspersoon rechtstreeks verband hield met de in de tenlastelegging omschreven verboden gedraging. Een ander voorbeeld van een geval waarin onder omstandigheden voldaan kan zijn aan het voor de feitelijke leidinggever geldende opzetvereiste biedt een leidinggever die de werkzaamheden van een onderneming zo organiseert dat hij ermee rekening houdt dat de aan de betrokken werknemers gegeven opdrachten niet kunnen worden uitgevoerd zonder dat dit gepaard gaat met het begaan van strafbare feiten.
”

6.3

Uit de bewijsvoering blijkt, zoals reeds uiteengezet, dat de feitelijke werkzaamheden in en om de loods werden verricht door [medeverdachte 1] . Hij heeft verklaard dat de afspraken van het aan- en afvoeren van de graanresten, Soapstock en glycerine werden gemaakt door [A] . Deze lezing is bevestigd door de verklaring van de verdachte waaruit blijkt dat de planning en organisatie werd verzorgd door [A] , inclusief het regelen van afnemers. De verdachte heeft voorts verklaard dat het bestuur van [A] lag bij [B] B.V. waarvan de verdachte en [medeverdachte 2] de bestuurders zijn.

6.4

Volgens de stellers van het middel ontbreekt elk concreet aanknopingspunt dat de verdachte “feitelijk betrokken was” bij het uitvoeren van de werkzaamheden zonder vereiste vergunning dan wel dit heeft bevorderd of niet heeft belet. Ik zie dit anders. Uit de bewijsvoering van het hof blijkt dat de verdachte en [medeverdachte 2] (zoals eerder aangegeven beide via [B] B.V. middellijk bestuurder en aandeelhouder van [A] ) in feite samen de logistieke kant van de aan- en afvoer van de afvalstoffen hebben geregeld. In dit verband wijs ik erop dat de verdachte heeft verklaard dat de planning en de organisatie door [A] werd verricht en dat “wij” ook de afnemers regelden. De verdachte en zijn [medeverdachte 2] functioneerden dus binnen [A] als meewerkend voorman en [medeverdachte 1] die op zijn perceel werkzaamheden verrichtte zonder vergunning, handelde telkens in opdracht van [A] , en dus van de verdachte en zijn [medeverdachte 2] . Naar het niet onbegrijpelijke oordeel van het hof stuurden zij de gedragingen van [medeverdachte 1] aan en lag het bovendien in hun macht om de gedragingen te beëindigen. Met het hof ben ik daarmee van oordeel dat de verdachte en zijn [medeverdachte 2] als feitelijk leidinggevenden van de strafbare gedragingen van de rechtspersoon kunnen worden aangemerkt.

6.5

Voor zover het middel nog klaagt over het niet responderen op het uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat de verdachte geen voorwaardelijk opzet had, faalt het ook. Ik verwijs in dit verband naar hetgeen ik in het kader van de bespreking van het tweede middel heb overwogen. Hoewel in feitelijk leidinggeven een afzonderlijk opzetvereiste besloten ligt, was het hof gelet op de omstandigheden die uit de bewijsmiddelen blijken niet gehouden om hier aanvullende overwegingen aan te wijden. In de onderhavige zaak heeft de verdachte als feitelijk leidinggevende direct en opzettelijk opdracht gegeven voor de handelingen met afvalstoffen op het perceel van [medeverdachte 1] . Nu de verdachte zich niet heeft laten informeren over de geldende wet- en regelgeving met betrekking tot vergunningplichtige inrichtingen heeft hij minst genomen de aanmerkelijke kans voor lief genomen dat de verboden gedraging zich zou voordoen.

6.6

Het middel faalt.

7. Slotsom

7.1

Alle middelen falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.

7.2

Ambtshalve heb ik geen grond aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoort te geven.

7.3

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

Voetnoten

1. Parketnummer: 20-000064-23. Dit arrest is gepubliceerd op rechtspraak.nl onder ECLI:NL:GHSHE:2024:3146.

2. Vgl. HR 7 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:15,

3. HR 11 april 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU9130,

4. Het hof heeft in dit verband overwogen: “Het hof verenigt zich in grote lijnen met de bewijsoverwegingen van de rechtbank en maakt die tot de zijne. Echter, gelet op hetgeen door de raadsman van de verdachte in hoger beroep is aangevoerd alsmede ter verduidelijking, ziet het hof aanleiding om de bewijsoverwegingen van de rechtbank te verbeteren en aan te vullen op na te melden wijze.” Uit het voorgaande en een vergelijking van bewijsoverwegingen leid ik af dat het hof heeft beoogd de bewijsoverwegingen in het vonnis van de rechtbank geheel te vervangen door de in het arrest opgenomen bewijsoverwegingen.

5. In art. 1.1 van de Wet milieubeheer zoals dat destijds luidde, wordt een inrichting gedefinieerd als “elke door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid die binnen een zekere begrenzing pleegt te worden verricht”. Art. 2.1 van het inmiddels vervallen Besluit Omgevingsrecht bepaalt dat als categorieën vergunningplichtige inrichtingen worden aangewezen (onder andere) de categorieën inrichtingen, genoemd in bijlage I, onderdeel B en C, van dat besluit. Onder categorie 28 van onderdeel C zijn als vergunningplichtige inrichtingen aangewezen (onder andere) inrichtingen voor het opslaan van bedrijfsafvalstoffen, die ten aanzien daarvan een capaciteit hebben van 5 m3 of meer, en inrichtingen voor het verwerken, vernietigen of overslaan van afvalstoffen. Het inmiddels vervallen art. 1.1, derde lid, van het Besluit omgevingsrecht verwees voor de definitie van het begrip ‘afvalstoffen’ naar artikel 1.1 van de Wet milieubeheer, waarin bedrijfsafvalstoffen worden gedefinieerd als “afvalstoffen, niet zijnde huishoudelijke afvalstoffen of gevaarlijke afvalstoffen”.

6. Vgl. HR 2 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3474,

7. Vgl. HR 13 januari 2026, ECLI:NL:H​R:2026:41,

8. HR 17 november 1981, ECLI:NL:HR:1981:AC7387,

9. Uit de jurisprudentie van de Hoge Raad blijkt dat slechts ingeval de rechter daadwerkelijk vaststelt dat de medeverdachte niet strafbaar is, omdat bij hem het vereiste opzet heeft ontbroken, dit in de weg staat aan het oordeel dat de verdachte zich heeft schuldig gemaakt aan het medeplegen van dat misdrijf (HR 6 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BQ8596, r.o. 5.6 en HR 6 december 2005, ECLI:NL:HR:2005:AU2246, r.o. 4.6).

10. HR 26 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:733,