Uitspraak
RECHTBANK ALMELO
Sector civiel recht
zaaknummer: 104733 / HA ZA 09 - 905
datum vonnis: 8 augustus 2012
Vonnis van de rechtbank Almelo, meervoudige kamer voor burgerlijke zaken,
in de zaak van:
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
PANalytical B.V.,
gevestigd te Almelo,
eiseres in conventie,
verweerster in reconventie,
verder te noemen: PANalytical,
advocaten: mrs. R.H.G. Klatten en M. Bos te Amsterdam,
procesadvocaat: mr. E.D. Breuning ten Cate te Almelo,
tegen
[gedaagde],
wonende te [woonplaats], [land],
gedaagde in conventie,
eiser in reconventie,
verder te noemen: [gedaagde],
advocaat: mr. L.W.J.P.F. Einig te Roermond,
procesadvocaat: mr. J.A. Holsbrink te Enschede.
1. Het procesverloop
1.1. Na het tussenvonnis van deze rechtbank van 8 februari 2012 ("het
Tussenvonnis") zijn nog de volgende gedingstukken gewisseld:
(a) akte na vonnis zijdens PANalytical met 7 producties;
(b) akte uitlating zijdens [gedaagde];
(c) een tweede akte uitlating zijdens [gedaagde].
1.2 Partijen hebben vonnis gevraagd.
2. De standpunten van partijen
PANalytical
2.1 Ter onderbouwing van haar stelling dat de kosten verbonden aan het "herontwerpen" van het Systeem betrekking hadden op "hardware for upgrade of send and receive station" stelt PANalytical voorop dat zij begin 2006 niet slechts enkele verbeteringen in de (door [gedaagde]) vervaardigde ontwerpen moest doorvoeren, maar volledig terug moest naar de tekentafel om de ontwerpen grondig te herontwerpen. Zij diende daartoe het gehele binnenwerk te reviseren en ook het buitenwerk rigoureus aan te passen.
2.2 Voor het aanpassen en vervangen van de zend- en ontvangststations was, naast een aanzienlijk aantal arbeidsuren ook een grote hoeveelheid nieuw materiaal noodzakelijk. Dat materiaal is voor het grootste deel betrokken van Metal B.V.
2.3 Dat de door PANalytical bij Metal B.V. bestelde materialen zien op de zend- en ontvangststations, blijkt onder meer uit de verwijzing naar "TKS(1007)" in vrijwel alle opdrachtbevestigingen, zodat duidelijk is dat de bestellingen zijn gedaan ten behoeve van het Project.
2.4 PANalytical legt een overzicht over van de facturen van Metal B.V. en een toelichting per order, waaruit ook blijkt dat het bedrag door PANalytical genoemd in par. 104 Conclusie van Repliek € 115.518,-- dient te zijn en niet € 126.163,--.
2.5 Al deze kosten, aldus PANalytical, betreffen de koop van materialen, nodig voor het in rechtsoverweging 2.1 bedoelde bijna volledig herontwerpen van het Systeem. Die kosten hadden niet gemaakt hoeven te worden als [gedaagde] een goed werkend ontwerp zou hebben aangeleverd en zouden dus niet begrepen zijn in de laatste twee termijnen.
2.6 Met betrekking tot de gestelde schade als gevolg van renteverlies door te late betaling door TKS aan PANalytical verwijst PANalytical in de eerste plaats naar de opdrachtbevestiging van TKS van 18 augustus 2003. In die opdrachtbevestiging worden de betalingstermijnen genoemd.
2.7 Ter onderbouwing van haar stelling dat TKS de overeengekomen termijnen later dan overeengekomen heeft voldaan, legt PANalytical onder andere een betalingsoverzicht over. Eén betaling, aldus PANalytical, is verrekend met de door haar aan TKS verschuldigde boete.
2.8 Bij het berekenen van de rente heeft PANalytical de wettelijke handelsrente toegepast.
2.9 Dat de vertraging van de oplevering het gevolg is van de te late oplevering door [gedaagde] staat naar PANalyticals mening vast. De problemen met de software, de transportkokers en de zend- en ontvangststations waren de bottleneck bij de voltooiing van het totale Project.
2.10 Uit de in rechtsoverweging 2.6 genoemde opdrachtbevestiging blijkt dat tussen PANalytical en TKS een boete ("Konventionalstrafe") was overeengekomen, en hoe deze, indien sprake was van overschrijding van de termijn voor ingebruikname, zou worden berekend.
Tussen TKS en PANalytical is de boete uiteindelijk afgemaakt op
€ 165.750,--, welk bedrag in de plaats komt van het bedrag van € 160.000,-- genoemd in par. 79 van de dagvaarding en deze boete is voldaan door een creditnota van PANalytical aan TKS van 18 december 2006.
[gedaagde]
2.11 [gedaagde] bevestigt dat PANalytical de derde termijn aan haar wel heeft voldaan, maar niet de vierde en vijfde termijn en het meerwerk.
2.12 Met betrekking tot de berekening van de schade stelt [gedaagde] - kort gezegd - dat de door PANalytical onbetaald gelaten (derde en vierde) termijn daarop in mindering moeten worden gebracht. PANalytical, aldus [gedaagde], zal, als alle in conventie gevorderde posten worden toegekend, nu zij op grond van het tussenvonnis de vierde en vijfde termijn niet hoeft te betalen, ten opzichte van [gedaagde] ongerechtvaardigd verrijkt worden. De schadevordering van PANalytical is slechts toewijsbaar voorzover die de totale aanneemsom inclusief "zuivere" meerwerken overstijgen.
2.13 Bij de berekening van de schade dient volgens [gedaagde] ook rekening te worden gehouden met door [gedaagde] verrichte inspanningen in verband met "aanvullende wensen van PANalytical", zoals bepaalde bestekswijzigingen.
2.14 In reactie op de stellingen van PANalytical aangaande de kosten van het herontwerpen van het systeem betwist [gedaagde] dat de facturen van Metal B.V. betrekking hebben op het buizentransportsysteem. Ook wijst [gedaagde] erop dat geen offertes van of bewijzen van betaling aan Metal B.V. zijn overgelegd.
2.15 Daarnaast, aldus [gedaagde], dienen de kosten van Metal B.V. wel ten dele in de laatste twee termijnen geacht worden begrepen te zijn. Dat zijn de termijnen waarmee de "Betriebsbereit" fase in rekening wordt gebracht. De laatste twee termijnen bedragen 20% van de totale aanneemsom, dus ook 20% van de kosten van Metal B.V. moet geacht worden betrekking te hebben op de laatste twee termijnen.
2.16 [gedaagde] betwist dat de late betaling door TKS, en dus het door PANalytical gevorderde renteverlies, het uitsluitende gevolg is van de te late oplevering van het buizentransportsysteem. Uit een aantal "Mängel- und Restpunktliste" blijkt immers dat er eind december 2005 ook op andere punten nog ernstige gebreken waren.
2.17 Op basis van dezelfde redenering als bedoeld in rechtsoverweging 2.16 stelt [gedaagde] dat niet vast staat dat de boete uitsluitend verschuldigd werd door de problemen met het Systeem.
2.18 [gedaagde] acht het ongeloofwaardig dat de uiteindelijk betaalde boete ad
€ 165.750,-- is voldaan door middel van een creditfactuur.
2.19 Er is, aldus [gedaagde], "een te ver verwijderd causaal verband tussen zijn tekortkoming en de boete".
2.20 Tenslotte moet volgens [gedaagde], die daarbij aansluiting zoekt bij de schadevergoedingsregeling in standaard Nederlandse bouwcontracten, de boete worden opgevat als een gefixeerde schadevergoeding, zodat die niet "naast andere schadeposten kan worden geïnd".
3. De beoordeling
3.1 PANalytical heeft de kosten verbonden aan het herontwerpen van het systeem onder meer onderbouwd met een nadere uitleg van de facturen van materialen van Metal B.V. en daarmee aannemelijk gemaakt dat die materialen inderdaad nodig waren met het oog op bedoeld herontwerpen. De rechtbank heeft geen aanleiding te twijfelen aan de juistheid van die facturen, ook nu niet van iedere order een offerte of betalingsbewijs is overgelegd.
3.2 De rechtbank acht het niet aannemelijk dat de hier bedoelde kosten geheel of gedeeltelijk geacht moeten worden begrepen te zijn in de laatste twee termijnen. Het (door PANalytical herontworpen) systeem was een essentieel onderdeel van het project dat uiteraard vóór de betriebsbereit-fase gereed diende te zijn, wilde het project zo ver zijn dat het opgeleverd kon worden.
3.3 De rechtbank zal mitsdien dit deel van de vordering toewijzen, met dien verstande dat de schadepost "cost of hardware for upgrade of send and receivestation" gesteld wordt op € 115.518,--.
3.4 PANalytical heeft door overlegging van de opdrachtbevestiging van TKS voldoende aannemelijk gemaakt dat door haar met TKS de daarin genoemde betalingstermijnen waren overeengekomen.
PANalytical heeft voldoende aannemelijk gemaakt dat TKS de door PANalytical verschuldigde termijnen op latere tijdstippen dan overeengekomen heeft betaald.
3.5 Aan [gedaagde]s stelling dat het renteverlies ten gevolge van de te late oplevering van het systeem niet het uitsluitend gevolg is van de late oplevering van het buizentransportsysteem gaat de rechtbank voorbij. Weliswaar blijkt uit de overzichten van punten die nog niet volledig functioneerden conform het bestek (de Mängel und Restpunktlisten) dat er nog enige niet tot het buizentransportsysteem behorende onderdelen waren die niet goed functioneerden, maar het systeem was een zodanig wezenlijk onderdeel van het project dat die andere onderdelen voor het geheel van ondergeschikt belang waren.
De rechtbank zal bij de bepaling van de schade uitgaan van een renteverlies ad € 111.164,-- conform de berekening in productie 5 bij PANalyticals akte na tussenvonnis in plaats van € 126.983,--, genoemd in productie 31 bij de dagvaarding.
3.6 Hetgeen voor de late betaling door TKS (en dus het renteverlies voor PANalytical) geldt, geldt eveneens voor de boete. Niet valt uit te sluiten dat ook andere onderdelen van het project nog niet volmaakt waren, maar het buizentransportsysteem was essentieel in het geheel en PANalytical heeft voldoende aannemelijk gemaakt dat het niet bedrijfsklaar zijn daarvan leidde tot de vertraging op grond waarvan de boete verschuldigd werd.
3.7 PANalytical heeft door het overleggen van de opdrachtbevestiging van TKS aannemelijk gemaakt dat contractueel een boete was overeengekomen. Dat deze tot het door PANalytical genoemde bedrag van € 165.750,-- ook te harer laste is gekomen, is aannemelijk op grond van de overgelegde creditfactuur en de verklaring van TKS.
3.8 Aan [gedaagde]s bezwaar dat er onvoldoende oorzakelijk verband is tussen PANalyticals schade als gevolg van het door haar verschuldigd worden van de boete, gaat de rechtbank voorbij, omdat immers vast is komen te staan dat juist doordat [gedaagde] in gebreke is gebleven met de tijdige oplevering van een goed functionerend systeem, PANalytical jegens TKS in gebreke was, als direct gevolg waarvan zij een boete aan TKS moest betalen.
3.9 In de relatie tussen PANalytical en TKS is de overeengekomen boete kennelijk geen gefixeerde schadevergoeding, zodat aan [gedaagdes] interpretatie, gebaseerd op standaard Nederlandse bouwcontracten waarvan - wat daar ook van zij - ten deze geen sprake is, voorbij moet worden gegaan.
3.10 Voor de berekening van de schade uit hoofde van de boete zal de rechtbank uitgaan van € 165.750,--, in plaats van het bedrag van € 160.000,--, genoemd in productie 31 bij de dagvaarding.
3.11 [gedaagde] heeft naar voren gebracht dat, nu PANalytical door de gedeeltelijke ontbinding van de overeenkomst bevrijd is van haar verplichting de vierde en de vijfde termijn te betalen, PANalytical ongerechtvaardigd zou worden verrijkt als niet het saldo van bedoelde termijnen op de totale toe te kennen schadevergoeding in mindering zou worden gebracht.
3.12 [gedaagde] miskent hiermee echter dat de schade die PANalytical lijdt alle vermogensschade - voorzover door de rechtbank toegewezen - is die is veroorzaakt door [gedaagde]s wanprestatie en door de (gedeeltelijke) ontbinding als gevolg daarvan. Er is geen aanleiding of rechtsgrond een "besparing" van PANalytical, in de vorm van een niet te betalen deel van de aanneemsom in mindering te brengen op het schadebedrag. Als gevolg van de gedeeltelijke ontbinding van de overeenkomst is er ook geen grond om bij de bepaling van de schade rekening te houden met vergoedingen van werk ten behoeve van "aanvullende wensen van PANalytical", nog daargelaten dat hetgeen [gedaagde] daarover heeft gesteld onvoldoende specifiek is en door PANalytical gemotiveerd is betwist.
3.13 Op basis van het voorgaande en rekening houdende met hetgeen reeds in het Tussenvonnis is overwogen, komt de rechtbank tot de volgende berekening van de schade:
(i) kosten herontwerpen € 115.518,--
(ii) extra arbeidsuren € 71.325,--
(iii) reis- en verblijfskosten € 16.000,--
(iv) extra managementstijd € 0,--
(v) renteverlies € 111.164,--
(vi) boete TKS € 165.750,--
(vii) extra manuren etc. klant Frankrijk € 0,--
Totaal € 479.757,--
3.14 [gedaagde] zal worden veroordeeld in de kosten van het geding in conventie. Deze worden aan de zijde van PANalytical begroot op € 4.938,-- wegens griffierechten,
€ 72,25 wegens explootkosten en op € 14.190,-- (vijf en een halve punt x 2.580,--) wegens salaris advocaat.
3.15 [gedaagde] zal worden veroordeeld in de kosten van het geding in reconventie, aan de zijde van PANalytical begroot op € 1.421,-- (een punt x 1.421,--).
4. De beslissing
De rechtbank:
in conventie
I. veroordeelt [gedaagde] om binnen vijf dagen na betekening van dit vonnis aan PANalytical te voldoen € 479.757,-- te vermeerderen met de wettelijke rente daarover vanaf 12 mei 2009 tot de dag der algehele voldoening;
II. veroordeelt [gedaagde] in de kosten van het geding, aan de zijde van PANalytical begroot op € 19.200,25.
III. verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad;
IV. wijst af het meer of anders gevorderde.
in reconventie
I. wijst de vordering af;
II. veroordeelt [gedaagde] in de kosten van het geding, aan de zijde van PANalytical begroot op € 1.421,--;
III. verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad.
Dit vonnis is gewezen te Almelo door mrs. Van de Wall Bake, Zweers en Vermeulen, en is op 8 augustus 2012 in het openbaar uitgesproken in tegenwoordigheid van de griffier.