Uitspraak
vonnis
RECHTBANK AMSTERDAM
Sector civiel recht, voorzieningenrechter
zaaknummer / rolnummer: 490472 / KG ZA 11-760 MvW/MRSB
Vonnis in kort geding van 28 juni 2011
in de zaak van
[eiseres],
wonende te [woonplaats],
eiseres bij dagvaarding van 16 mei 2011,
advocaat mr. R.K. Uppal te Amsterdam,
tegen
de publiekrechtelijke rechtspersoon
DE STAAT DER NEDERLANDEN (MINISTERIE VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE),
zetelend te ‘s-Gravenhage,
gedaagde,
advocaat mr. V. van Dam te 's-Gravenhage.
Partijen zullen hierna [eiseres] en De Staat worden genoemd.
1. De procedure
Voorafgaand aan de zitting van 14 juni 2011 om 14:45 uur is de zitting vervroegd naar 13:45 uur. De Staat is op dit eerdere tijdstip vrijwillig verschenen. Ter zitting heeft [eiseres] gesteld en gevorderd overeenkomstig de in fotokopie aan dit vonnis gehechte dagvaarding. De Staat heeft verweer gevoerd met conclusie tot weigering van de gevraagde voorziening. De zaak is gelijktijdig behandeld met een drietal andere vergelijkbare procedures tegen de Staat der Nederlanden, met zaaknummers 490639 / KG ZA 11-789 ([eiser 2] tegen de Staat der Nederlanden), 490213 / KG ZA 11-748 ([eiser 3] tegen de Staat der Nederlanden) en 490219 / KG ZA 11-751 ([eiser 4] tegen de Staat der Nederlanden). Beide partijen hebben producties en pleitnota’s overgelegd. Na verder debat hebben partijen verzocht vonnis te wijzen. Ter zitting waren aanwezig:
[eiseres], bijgestaan door mr. Uppal en P. Molenaar, tolk Engels-Nederlands en namens De Staat mr. V. van Dam.
Als toehoorder was onder meer aanwezig [toehoorder], werkzaam bij de Stichting Woningstichting Rochdale te Amsterdam (hierna: Rochdale).
2. De feiten
2.1. Rochdale is eigenaresse van de onroerende zaak staande en gelegen aan het adres [adres] te Amsterdam (hierna: de woning). Rochdale heeft de woning tot 2 december 2008 verhuurd. Daarna heeft de woning leeggestaan.
2.2. De woning is op of omstreeks 6 december 2009 gekraakt. [eiseres] vertegenwoordigt in de onderhavige procedure een bewonerscollectief dat de woning thans bewoont. De bewoners van de woning zullen in het hiernavolgende worden aangeduid als ‘de krakers’.
2.3. Rochdale heeft op 7 december 2009 aangifte gedaan van huisvredebreuk.
2.4. Met ingang van 1 oktober 2010 is in werking getreden de Wet van 24 juli 2010 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht, de Leegstandwet, en enige andere wetten in verband met het verder terugdringen van kraken en leegstand (Wet kraken en leegstand). Op grond van deze wet zijn aan het Wetboek van Strafrecht (Sr.) respectievelijk het Wetboek van Strafvordering (Sv.), voor zover hier van belang, de volgende bepalingen toegevoegd:
“Artikel 138a Sr.
Hij die in een woning of gebouw, waarvan het gebruik door de rechthebbende is beëindigd, wederrechtelijk binnendringt of wederrechtelijk aldaar vertoeft, wordt, als schuldig aan kraken, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. (…)
Artikel 551a Sv.
In geval van verdenking van een misdrijf als omschreven in de artikelen 138, 138a en 139 van het Wetboek van Strafrecht kan iedere opsporingsambtenaar de desbetreffende plaats betreden. Zij zijn bevoegd alle personen die daar wederrechtelijk vertoeven, alsmede alle voorwerpen die daar ter plaatse worden aangetroffen, te verwijderen of te doen verwijderen.”
2.5. Op 8 november 2010 heeft het Gerechtshof ’s-Gravenhage uitspraak gedaan over de Wet kraken en leegstand (LJN: BO3682). Het Gerechtshof heeft onder meer overwogen dat degene die met ontruiming wordt bedreigd in de gelegenheid moet zijn de zaak aan de rechter voor te leggen, voordat tot ontruiming wordt overgegaan. Voorts is overwogen dat de Wet kraken en leegstand onvoldoende waarborg biedt dat bij een dreigende ontruiming afdoende gelegenheid bestaat om het oordeel van de voorzieningenrechter in te roepen en dat het Openbaar Ministerie (OM) diens oordeel zal afwachten voordat tot ontruiming zal worden overgegaan. Evenmin was op dat moment sprake van nauwkeurig omschreven en deugdelijk gepubliceerde beleidsregels van het OM, die die waarborg zouden kunnen bieden, aldus het Gerechtshof.
2.6. Bij besluit van 21 december 2010 heeft de Dienst Wonen, Zorg en Samenleven (hierna: DWZS) namens het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Amsterdam aan Rochdale een vergunning toegekend op grond waarvan aan Rochdale is toegestaan de woning tijdelijk te verhuren als bedoeld in artikel 15 van Pro de Leegstandwet. De vergunning is verleend tot 3 december 2011.
2.7. Bij uitspraak van 1 maart 2011 heeft het Gerechtshof Amsterdam uitspraak gedaan over de Wet kraken en leegstand ( LJN: BP6209). Het Hof Amsterdam heeft (in aanvulling op het Hof ’s-Gravenhage) overwogen dat de toets die door de voorzieningenrechter in het kader van artikel 8, lid 2 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) dient te worden uitgevoerd, naast de wederrechtelijkheid ook een proportionaliteitstoets omvat, en voorts dat de noodzaak van bindende, voldoende nauwkeurig omschreven en deugdelijk gepubliceerde regelgeving bestaat omtrent een tijdig voorafgaande aankondiging van de ontruiming aan de krakers.
2.8. Bij vonnissen van 18 maart 2011 heeft de voorzieningenrechter van deze rechtbank een nadere invulling gegeven aan de criteria die gelden bij het bepalen van de proportionaliteit van de inbreuk op het huisrecht van, in die gevallen, krakers. Tegen die vonnissen is hoger beroep ingesteld.
2.9. Rochdale heeft bij brief van 5 april 2011 aan de krakers geschreven dat zij de woning zonder recht of titel bewonen en daarmee onrechtmatig jegens Rochdale handelen. Rochdale heeft in de brief voorts verklaard niet bereid te zijn met de krakers een huurovereenkomst aan te gaan en hen gesommeerd de woning binnen 24 uur te verlaten. Hieraan is geen gehoor gegeven.
2.10. Bij brief van 10 mei 2011 heeft de officier van justitie de ontruiming van de woning aangezegd per 5 juli 2011, conform het beleid zoals dat door het College van procureurs-generaal op 30 november 2010 naar aanleiding van het arrest van het Gerechtshof ‘s-Gravenhage van 8 november 2010 in een beleidsbrief is vastgesteld en op 2 december 2010 in de Staatscourant is gepubliceerd. De brief van 10 mei 2011 is - nadat uitreiking in persoon niet mogelijk was gebleken - op diezelfde dag door een politieambtenaar in de woning achtergelaten en daarvan is proces-verbaal van bevindingen opgemaakt.
3. Het geschil
3.1. [eiseres] vordert samengevat - De Staat, en via De Staat de Officier van Justitie, te verbieden op strafrechtelijke gronden tot ontruiming van de woning aan de [adres] te Amsterdam over te gaan, waaronder begrepen het verlenen van medewerking aan overhandiging van die woning aan derden dan wel het niet optreden tegen huisvredebreuk jegens [eiseres] en/of de andere bewoners van die woning gedurende haar afwezigheid, bijvoorbeeld gedurende de tijd dat [eiseres] en/of de andere bewoners na aanhouding voor verhoor op een politiebureau verblijven, op straffe van een dwangsom van EUR 100.000,00, met veroordeling van De Staat in de kosten van de procedure.
3.2. [eiseres] heeft samengevat het volgende aan haar vordering ten grondslag gelegd. Zij heeft een baan in Amsterdam en heeft derhalve behoefte aan een woning in dezelfde stad. Haar inkomen is echter niet van dien aard dat zij een huurwoning in de vrije sector kan betalen of een woning kan kopen. Zij is derhalve aangewezen op sociale huurwoningen, maar heeft voor reguliere toewijzing daarvan te weinig inschrijftijd. Zij heeft derhalve geen andere uitweg dan een woning te kraken. Dit belang geeft in het onderhavige geval aanleiding om van ontruiming op strafrechtelijke gronden af te zien. De onderhavige woning heeft voorts voorafgaand aan de kraak langdurig leeg gestaan. De Staat heeft onvoldoende aannemelijk gemaakt dat de woning spoedig weer door Rochdale in gebruik genomen zal gaan worden. Ook in dit licht dient een materiële belangenafweging van de bescherming van het huisrecht van [eiseres] tegenover het belang van De Staat bij ontruiming van de woning in het voordeel van [eiseres] uit te vallen. De bewijslast van de stelling dat een inbreuk op het huisrecht gelet op het belang van de eigenaar gerechtvaardigd is, ligt bij De Staat nu deze daarop een beroep doet en slechts De Staat dit bewijs kan leveren.
3.3. De Staat voert verweer. Op dit verweer wordt in het hiernavolgende voor zover van belang nader ingegaan.
4. De beoordeling
4.1. Omdat in dit geval sprake is van een procedure waarin een voorlopige voorziening wordt gevorderd, zal de voorzieningenrechter artikel 127a lid 1 en lid 2 Rv - waarin is bepaald dat aan het niet tijdig betalen van het griffierecht consequenties worden verbonden - buiten beschouwing laten. Toepassing van deze bepaling zou immers, gelet op het belang van één of beide partijen bij de toegang tot de rechter, leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard.
4.2. Het gerechtshof te Amsterdam heeft bij arrest van 1 maart 2011 geoordeeld dat het in artikel 8 lid 2 EVRM Pro besloten liggende proportionaliteitsvereiste meebrengt dat de geadieerde voorzieningenrechter, naast de wederrechtelijkheid, tevens heeft te toetsen of de in abstracto door de wetgever gegeven voorrang van het belang van de openbare orde/de bescherming van de rechten van derden boven het huisrecht van de krakers, in de concrete omstandigheden van het geval de proportionaliteitstoets kan doorstaan. In het arrest is voorts de stelplicht en de bewijslast van de aanwezigheid van feiten of omstandigheden die in het concrete geval tot een andere (dan door de wetgever gemaakte) afweging zouden moeten leiden, bij de krakers gelegd. Het hof overweegt bij rechtsoverweging 3.3.4. immers:
“De tweede reden dat de grieven geen doel treffen is dat door [kraker I] en [kraker II] geen feiten of omstandigheden zijn aangevoerd die in het concrete geval tot een andere (dan door de wetgever gemaakte) afweging zouden moeten leiden en dat zij in zoverre bij hun grief geen belang hebben.” Er wordt geen aanleiding gevonden om van dit door het hof gegeven oordeel met betrekking tot de te maken belangenafweging, noch van het oordeel over de verdeling van de bewijslast af te wijken. Hierbij wordt overwogen dat de voorzieningenrechter in beginsel is gebonden aan het rechtsoordeel van een hogere rechter, tenzij dat oordeel klaarblijkelijk berust op een misslag, of sprake is van bijzondere omstandigheden die maken dat in het specifieke geval van dat rechtsoordeel moet worden afgeweken. Hiervan is in het onderhavige geval echter niet gebleken. [eiseres] heeft immers de door het hof vastgestelde invulling van de te maken belangenafweging in de onderhavige procedure niet ter discussie gesteld en gesteld noch gebleken is dat het oordeel van het hof met betrekking tot de verdeling van de bewijslast berust op een kennelijke misslag. Het is immers [eiseres] die stelt dat de bijzondere omstandigheden van het onderhavige geval rechtvaardigen dat van de door de wetgever in het voordeel van de eigenaar gemaakte belangenafweging moet worden afgeweken. Derhalve is het, anders dan [eiseres] meent, aan [eiseres] om te stellen en voldoende aannemelijk te maken dat haar belang, althans het belang van het bewonerscollectief, in het onderhavige geval zwaarder moet wegen dan het reguliere belang van de Staat om aan een strafbare toestand, in het belang van de rechten van de eigenaar, een einde te maken.
4.3. De Staat heeft het in dit kader door [eiseres] gestelde (zie onder 3.2.) betwist. De persoonlijke omstandigheden van [eiseres] rechtvaardigen volgens De Staat geen afwijking van de door de wetgever gemaakte belangenafweging in abstracto. Daarnaast kan ook de stelling dat Rochdale de woning niet meer in gebruik zou nemen de krakers niet baten. De Staat heeft ter onderbouwing van dit verweer met name gewezen op de vergunning voor tijdelijke verhuur die door de DWZS aan Rochdale is toegekend. Hiermee kan volgens De Staat niet worden volgehouden dat moet worden gevreesd dat Rochdale de woning in de toekomst niet in gebruik zal nemen.
4.4. Vooropgesteld wordt dat [toehoorder] ter zitting namens Rochdale desgevraagd heeft verklaard dat Rochdale niet bereid is een huur/gebruiksovereenkomst met de krakers van de woning aan te gaan. Hiermee is het belang van De Staat bij handhaving van de aangezegde strafrechtelijke ontruiming in beginsel gegeven.
4.5. Geoordeeld wordt dat de stelling van [eiseres] dat geen sprake is van huisvredebreuk omdat Rochdale de woning op het moment van kraak niet in gebruik had, niet kan leiden tot de door [eiseres] bepleite slotsom. [eiseres] verliest hierbij uit het oog dat de bevoegdheid op grond waarvan de officier van justitie de ontruiming heeft bevolen niet alleen berust op artikel 138 Sr Pro, op grond waarvan inderdaad sprake moet zijn van een woning die in gebruik is, maar ook op artikel 138a Sr, dat de bevoegdheid in het leven heeft geroepen om op te treden tegen de enkele inbreuk op het eigendomsrecht van de eigenaar, ook als deze het gebruik van de woning voor de kraak al heeft beëindigd. Slechts indien sprake is van bijzondere persoonlijke omstandigheden aan de zijde van de kraker, valt te rechtvaardigen dat de bescherming van het huisrecht van de kraker dient te prevaleren boven de bescherming van het eigendom van de eigenaar. Deze persoonlijke omstandigheden kunnen echter per definitie niet zijn gelegen in de omstandigheid dat de woning voor de kraak bij Rochdale niet in gebruik was. Het kraken van een pand waarvan het gebruik is geëindigd, heeft de wetgever immers met de Wet kraken en leegstand en het op grond van die wet aan het Wetboek van Strafrecht toegevoegde artikel 138a juist strafbaar willen stellen. Bij de totstandkoming van deze wet is een belangenafweging tussen de bescherming van het huisrecht van de kraker en het eigendomsrecht van de eigenaar reeds in het voordeel van de eigenaar gemaakt. Deze stelling kan derhalve niet succesvol aan de vordering van [eiseres] ten grondslag worden gelegd.
4.6. Ook de stelling dat Rochdale de woning om welke reden dan ook niet direct in gebruik zal nemen, kan [eiseres] niet baten, nu De Staat deze stelling gemotiveerd heeft betwist. Volgens De Staat wil Rochdale de woning renoveren en tot die tijd de woning gebruiken voor tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandwet. De DWZS heeft aan Rochdale reeds hiervoor een vergunning verleend. Het is daarom niet aannemelijk dat Rochdale de woning niet in gebruik zal nemen.
4.7. Voorts kunnen ook de door [eiseres] gestelde persoonlijke omstandigheden niet tot het oordeel leiden dat een materiële belangenafweging in haar voordeel moet uitvallen. Het feit dat zij, zoals zij stelt nog niet in aanmerking komt voor een sociale huurwoning en een huurwoning in de vrije sector of een koopwoning niet kan betalen, is niet uitzonderlijk. Het kraken om goedkoop onderdak te hebben heeft de wetgever bij de totstandkoming van de Wet kraken en leegstand juist willen terugdringen. Dit heeft tot gevolg dat met betrekking tot het huisrecht van [eiseres] geen andere omstandigheden aannemelijk zijn geworden dan die welke de wetgever reeds bij de afweging in abstracto in aanmerking heeft genomen, zodat afwijking van de uitkomst van die belangenafweging in het onderhavige geval niet te rechtvaardigen valt. De door [eiseres] gevraagde voorziening dient derhalve te worden geweigerd.
4.8. [eiseres] zal als de in het ongelijk gestelde partij in de proceskosten worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van De Staat worden begroot op:
- griffierecht EUR 568,00
- salaris advocaat 816,00
Totaal EUR 1.384,00
5. De beslissing
De voorzieningenrechter
5.1. weigert de gevraagde voorziening,
5.2. veroordeelt [eiseres] in de proceskosten, aan de zijde van De Staat tot op heden begroot op EUR 1.384,00,
5.3. verklaart dit vonnis voor wat betreft de kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.
Dit vonnis is gewezen door mr. M. van Walraven, voorzieningenrechter, bijgestaan door mr. M.R.S. Bacon, griffier, en in het openbaar uitgesproken op 28 juni 2011.