Uitspraak
RECHTBANK Gelderland
Civiel recht
Zittingsplaats Zutphen
Zaaknummer hoofdzaak: C/05/438935 / HZ ZA 24-250 en zaaknummer vrijwaringszaken: C/05/453849 / HA ZA 25-177 en C/05/449921 / HA ZA 25-89
Vonnis van 15 juli 2026
in de hoofdzaak van
AXIS SPECIALTY EUROPE SE (BRUSSELS BRANCH),
te Brussel (België),
eisende partij,
hierna te noemen: Axis,
advocaat: mr. O.B. Zwijnenberg en mr J.H. Huitema,
tegen
1.HONEYWELL INTERNATIONAL INC.,
te Charlotte, North Carolina (Verenigde Staten),
gedaagde partij,
hierna te noemen: Honeywell,
advocaat: mr. G.R.G. Driessen, mr. C.A.M. van Wesel en mr. D.J. Verduin,
advocaat: mr. G.R.G. Driessen, mr. C.A.M. van Wesel en mr. D.J. Verduin,
2.
TEXAS TURBINES CONVERSIONS INC.,
TEXAS TURBINES CONVERSIONS INC.,
te Decatur, Texas (Verenigde Staten),
gedaagde partij,
hierna te noemen: TTC,
advocaat: mr. R.L.S.M. Pessers, mr. A. Etienne en mr. V.R. Pool,
alsmede
3.3. AIRCRAFT MAINTENANCE NETHERLANDS B.V.,
te Teuge,
gevoegde partij aan de zijde van gedaagden,
hierna te noemen: AMN,
advocaat: mr. S.L. Boersen en mr E.A. Grondman,
en
in de vrijwaringszaak (C/05/453849 / HA ZA 25-177) van
HONEYWELL INTERNATIONAL INC.,
te Charlotte, North Carolina (Verenigde Staten),
eisende partij,
hierna te noemen: Honeywell,
advocaten: mr. G.R.G. Driessen, mr. C.A.M. van Wesel en mr. D.J. Verduin,
tegen
AIRCRAFT MAINTENANCE NETHERLANDS B.V.,
te Teuge,
gedaagde partij,
hierna te noemen: AMN,
advocaat: mr. S.L. Boersen en mr. E.A. Grondman,
en
in de vrijwaringszaak (C/05/449921 / HA ZA 25-89) van
TEXAS TURBINES CONVERSIONS INC.,
te Decatur, Texas (Verenigde Staten),
eisende partij,
hierna te noemen: TTC
advocaat: mr. R.L.S.M. Pessers, mr. A. Etienne en mr. V.R. Pool,
tegen
AIRCRAFT MAINTENANCE NETHERLANDS B.V.,
te Teuge,
gedaagde partij,
hierna te noemen: AMN,
advocaat: mr. S.L. Boersen en mr. E.A. Grondman,
1.De zaak in het kort
De kernvraag in deze procedure is welke partij de schade moet dragen die Axis als verzekeraar van Paracentrum Teuge heeft geleden als gevolg van de noodlanding van een vliegtuig van Paracentrum Teuge op 25 juni 2021. Axis stelt zich op het standpunt dat de schade is veroorzaakt door een constructiefout van een onderdeel van de vliegtuigmotor en dat deze schade moet worden vergoed door Honeywell, als producent van de motor, en door TTC, die de motor heeft geplaatst in het vliegtuig. Honeywell en TTC betwisten de aansprakelijkheid en stellen zich op het standpunt dat de schade het gevolg is van onjuist uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden aan het vliegtuig door AMN. AMN stelt zich op het standpunt dat zij de uitvoering van het onderhoud heeft gedaan in overeenstemming met de geldende onderhoudsvoorschriften, dat de handleiding van Honeywell ondeugdelijk was en dat, voor zover bepaalde onderhoudsstappen niet zouden zijn afgerond, dat niet aan AMN kan worden verweten. De rechtbank wijst de schadevorderingen van Axis af. Als gevolg hiervan worden ook de vorderingen in de vrijwaringen afgewezen.
2.De procedure in de hoofdzaak
2.1.
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- het tussenvonnis van 26 februari 2025
- het tussenvonnis van 1 oktober 2025
- de akte overlegging producties tevens houdende bewijsaanbod van AMN
- de akte overlegging aanvullende producties van Honeywell
- de akte overlegging producties van TTC
- het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 13 april 2026.
2.2.
Ten slotte is bepaald dat één vonnis zal worden gewezen in de hoofdzaak en de vrijwaringszaken.
3.De procedure in de vrijwaringszaken
3.1.
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de tussenvonnissen van 1 oktober 2025
- de akte vermindering van eis van Honeywell, waarin de vorderingen jegens Woodward Inc. worden ingetrokken
- de akte overlegging producties van TTC
- de akte overlegging aanvullende producties van Honeywell
- de akte overlegging producties tevens houdende bewijsaanbod van AMN
- het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 13 april 2026.
3.2.
Ten slotte is bepaald dat één vonnis zal worden gewezen in de hoofdzaak en de vrijwaringszaken.
4.De feiten
4.1.
Axis is de verzekeraar van Stichting Nationaal Parachutisten Centrum Teuge (hierna: Paracentrum Teuge). Paracentrum Teuge verzorgt parachutesprongen. Hiervoor gebruikt zij (onder meer) een eigen vliegtuig van het merk en type Cessna Caravan (hierna: het vliegtuig).
4.2.
Paracentrum Teuge heeft het vliegtuig laten modificeren door TTC. TTC is een Amerikaanse onderneming die gespecialiseerd is in het aanpassen van propellervliegtuigen.
TTC heeft de (standaard) motor van het vliegtuig vervangen door een krachtiger motor die geproduceerd is door Honeywell.
4.3.
Honeywell is een Amerikaanse onderneming die (onder meer) vliegtuigmotoren produceert.
4.4.
AMN is een bedrijf dat zich bezighoudt met het onderhouden en repareren van vliegtuigen, waaronder de vliegtuigen van Paracentrum Teuge.
4.5.
In 2017 heeft Paracentrum Teuge het vliegtuig gekocht in de Verenigde Staten en het vliegtuig laten afleveren bij TTC in Texas (VS) om de Honeywell-motor te laten inbouwen. Paracentrum Teuge en TTC hebben in dat verband een overeenkomst gesloten, de “
agreement for purchase of engine conversion kit” (productie 3 van Axis). Op deze overeenkomst is Texaans recht van toepassing verklaard. TTC heeft vervolgens een fabrieksnieuwe Honeywellmotor ingebouwd in het vliegtuig. Daarna is het vliegtuig naar Vliegveld Teuge gevlogen en in gebruik genomen door Paracentrum Teuge.
agreement for purchase of engine conversion kit” (productie 3 van Axis). Op deze overeenkomst is Texaans recht van toepassing verklaard. TTC heeft vervolgens een fabrieksnieuwe Honeywellmotor ingebouwd in het vliegtuig. Daarna is het vliegtuig naar Vliegveld Teuge gevlogen en in gebruik genomen door Paracentrum Teuge.
4.6.
Op 25 juni 2021 was een parachutespringvlucht met het vliegtuig gepland. Een piloot van Paracentrum Teuge is met een groep parachutisten met het vliegtuig opgestegen vanaf vliegveld Teuge. Kort na het opstijgen verloor het vliegtuig ineens het volledige motorvermogen, waarna het vliegtuig een noodlanding heeft gemaakt in een weiland naast de Rijksweg A50, op enkele kilometers afstand van vliegveld Teuge. Alle inzittenden zijn ongedeerd gebleven. Het vliegtuig was zo ernstig beschadigd dat sprake was van een totaal verlies. Ook is er schade ontstaan aan eigendommen van derden en is de Rijksweg A50 lange tijd afgesloten geweest in verband met de berging van het vliegtuig en uitgevoerd onderzoek.
4.7.
Voorafgaand aan de vlucht heeft AMN in opdracht van Paracentrum Teuge onderhoud uitgevoerd aan het vliegtuig. Aanleiding voor het onderhoud was dat de indicator van de uitlaatgastemperatuur in de cockpit een te hoge waarde voor de uitlaatgastemperatuur aangaf. In verband hiermee is een monteur van AMN overgegaan tot vervanging van de magnetische pick-up in de propeller governor van de motor.
4.8.
De propeller governor is een onderdeel van de motor van het vliegtuig. Dit is een systeem dat ervoor moet zorgen dat de vliegtuigmotor en de propeller hetzelfde toerental blijven aanhouden bij veranderende luchtweerstand door middel van het reguleren van de stand van de propellerbladen. De propeller governor is ontworpen en geproduceerd door de Amerikaanse onderneming Woodward Inc. (hierna: Woodward).
4.9.
De rotatiesnelheid van de propeller wordt gemeten door een magnetische pick-up die zich in de propeller governor bevindt. Dit is een onderdeel dat met een schroefdraad in de behuizing van de propeller governor wordt gedraaid. De magnetische pick-up bevindt zich in de nabijheid van een draaiend tandwiel met 15 tanden. Terwijl het tandwiel draait, passeert elke tand de magnetische pick-up, wat leidt tot een verandering in het magnetische veld. Deze verandering creëert een spanningsverandering binnen in de magnetische pick-up. De snelheid van deze spanningsveranderingen wordt gebruikt om de rotatiesnelheid van de propeller te monitoren.
4.10.
De monteur van AMN heeft, onder supervisie van een bevoegd onderhoudstechnicus, de oude magnetische pick-up verwijderd en de nieuwe magnetische pick-up geïnstalleerd. Daarbij heeft de monteur gebruik gemaakt van de destijds geldende onderhoudshandleiding van Honeywell. Deze handleiding bevat een stapsgewijze instructie voor de installatie van de magnetische pick-up (productie 6 van Axis).
4.11.
De instructie bestaat uit stappen 1 tot en met 8 die in totaal drie pagina’s beslaan. Stappen 1 tot en met 4 zijn weergegeven op de eerste pagina. Op de tweede pagina is een illustratie van deze stappen weergegeven. De derde pagina bevat de stappen 5 tot en met 8. Na stap 5 is de volgende waarschuwing opgenomen: “
CAUTION: DO NOT POSITION MAGNETIC PICKUP CLOSER THAN ONE EIGHTH TURN FROM FLYWEIGHT HEAD.”
CAUTION: DO NOT POSITION MAGNETIC PICKUP CLOSER THAN ONE EIGHTH TURN FROM FLYWEIGHT HEAD.”
4.12.
De monteur van AMN heeft de stappen 1 tot en met 4 uitgevoerd. Vervolgens heeft de piloot op verzoek van de monteur de motor gestart en heeft de monteur een statische motortest en een zogenaamde Single Red Line (SRL)-test uitgevoerd, die zijn gebruikt om vast te stellen of de propeller governor naar behoren werkte.
4.13.
Na deze tests is de piloot met het vliegtuig vertrokken om de parachutisten op te halen en is het vliegtuig naar de startbaan getaxied en vervolgens opgestegen.
4.14.
De stappen 5 tot en met 8 van de procedure in het onderhoudshandboek zijn niet uitgevoerd.
4.15.
Naar aanleiding van de noodlanding hebben de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: de OVV) en een door Axis ingeschakelde deskundige, De Keersemaecker N.V. (hierna: DK Surveys), onderzoek verricht naar de oorzaak van het wegvallen van het motorvermogen van het vliegtuig.
4.16.
In het kader van het onderzoek is de motor van het vliegtuig vervoerd naar DAO Aviation AS (hierna: DAO) in Kopenhagen. Daar is de motor gedemonteerd en onderzocht door DAO, DK Surveys en de OVV.
4.17.
Op 30 december 2021 heeft de OVV – vooruitlopend op haar definitieve onderzoeksrapport – een “
Preliminary report/Safety alert” uitgebracht (productie 8 van Axis). Reden voor dit rapport was dat de OVV had vastgesteld dat het ontwerp van de propeller governor en/of het roterend tandwiel het mogelijk maakte om de magnetische pick-up tussen de tanden van het tandwiel in te draaien. In het rapport is vermeld dat de OVV geen aanbeveling doet, maar wel verwacht dat Honeywell en Woodward hun klanten informeren en, waar nodig, voorzorgsmaatregelen nemen.
Preliminary report/Safety alert” uitgebracht (productie 8 van Axis). Reden voor dit rapport was dat de OVV had vastgesteld dat het ontwerp van de propeller governor en/of het roterend tandwiel het mogelijk maakte om de magnetische pick-up tussen de tanden van het tandwiel in te draaien. In het rapport is vermeld dat de OVV geen aanbeveling doet, maar wel verwacht dat Honeywell en Woodward hun klanten informeren en, waar nodig, voorzorgsmaatregelen nemen.
4.18.
Naar aanleiding van voormeld rapport van de OVV heeft Honeywell een “
Service Information Letter” uitgebracht, waarin zij meldt dat een onjuiste installatie van de magnetische pick-up ertoe kan leiden dat deze in contact komt met het roterende tandwiel, wat kan leiden tot verlies van motorvermogen (productie 9 van Axis). Ook zijn in het rapport instructies opgenomen voor het correct installeren van de magnetische pick-up.
Service Information Letter” uitgebracht, waarin zij meldt dat een onjuiste installatie van de magnetische pick-up ertoe kan leiden dat deze in contact komt met het roterende tandwiel, wat kan leiden tot verlies van motorvermogen (productie 9 van Axis). Ook zijn in het rapport instructies opgenomen voor het correct installeren van de magnetische pick-up.
4.19.
Op 29 juli 2022 heeft Honeywell de gereviseerde handleiding uitgebracht (productie 10 van Axis). Hierin heeft Honeywell aanvullende instructies met afbeeldingen opgenomen en een waarschuwing gegeven dat een onjuiste positionering van het tandwiel tijdens de installatie van de magnetische pick-up kan leiden tot motoruitval. Ook is een expliciete instructie opgenomen hoe te handelen als bij de uit te voeren spanningstest een te hoog voltage wordt gemeten.
4.20.
In april 2023 heeft de OVV haar definitieve rapport en een Nederlandstalige samenvatting daarvan uitgebracht (producties 11 en 12 van Axis). In de samenvatting is onder meer het volgende opgenomen:
“
(...)
(...)
Analyse en conclusie
Onderzoek van de motor (...) wees uit dat de propeller governor beschadigd was. De ballhead assembly binnenin de propeller governor werd beschadigd aangetroffen en in de behuizing werden kleine losse metalen deeltjes (debris) gevonden. Daarnaast was het uiteinde van de magnetische pick-up beschadigd.
(...)
De schade was veroorzaakt door contact tussen de magnetische pick-up en roterende delen (tandwiel) van de propeller governor. De losse metalen deeltjes in de behuizing beperkten de vrije beweging van de ball head assembly binnenin de propeller governor. (...)
Dit resulteerde in een vermogensreductie, welke zichzelf versterkte totdat de motor stopte (flame out).
Er werd vastgesteld dat zeer waarschijnlijk voorafgaand aan de ongevalsvlucht de magnetische pick-up tussen twee tanden van het tandwiel in de propeller governor is gedraaid. Dit was niet merkbaar tijdens de montage en de normale autostart van de motor en de uitgevoerde SRL test (systemen die de input van de magnetische pick-up ook gebruiken). Het ontwerp van het tandwiel in de propeller governor maakt het mogelijk de magnetische pick-up tussen twee tanden te positioneren. Het onderhoudshandboek had dit niet specifiek vermeld.
De laatste stappen van de procedure, het uitvoeren van een spanningstest, waren niet uitgevoerd door het onderhoudspersoneel. De monteur was in de veronderstelling dat stap vier op de eerste pagina van de procedure de laatste stap was. De monteur was zich er niet van bewust dat stappen vijf, zes, zeven en acht op pagina drie stonden (pagina twee van de procedure bevatte een illustratie). De betrokken onderhoudstechnici verklaarden dat ze tijdsdruk hadden ervaren om de onderhoudstaak tijdig af te ronden. Het ontwerp van het tandwiel in combinatie met de procedure in het onderhoudshandboek lieten de onjuiste installatie toe.
(...)
Veiligheidsmaatregelen
(...)
Vanwege de reeds genomen maatregelen, doet de Onderzoeksraad geen aanbevelingen.”
4.21.
Op 12 april 2024 heeft DK Surveys haar onderzoeksrapport uitgebracht (productie 13 van Axis). In dit rapport is onder meer het volgende opgenomen:
“
(...)
(...)
5. ONDERZOEK NAAR DE OORZAAK
De Onderzoeksraad (OVV) heeft verschillende onderzoekingen uitgevoerd op het wrak. (...)
(...)
Bij onderzoek werd er ook een probleem gevonden in de propeller governor.
De voor de vlucht vervangen sensor; is ook beschadigd teruggevonden.
Daar de testen voor de vlucht goed zijn verlopen en de piloot tevreden was met de uitgevoerde testen, tijdens het vol vermogen leveren bij de vertrek en klimvlucht, is het hoogstwaarschijnlijk toch door het opwarmen van de motor en alle componenten, waarschijnlijk door kleine uitzetting, dat de sensor beschadigd is geraakt.
Dit waarschijnlijk door een iets te krappe inbouw van de sensor op het onderliggende roterende tandwiel.
Uit verder onderzoek van OVV is gebleken dat de inbouwvoorschriften niet afdoende waren opgesteld om dit probleem te voorkomen.
Het feit dat de monopool te diep in het huis van de propeller governor kon worden gedraaid, door tussen de tanden van het tandwiel te komen is onderzocht.
Dit werd veroorzaakt door de wijziging van het ontwerp van het tandwiel. Het ontwerp van de governor is blijkbaar in de loop der tijd gewijzigd van 29 tanden naar 15 tanden, afhankelijk van de toepassing.
Bij het oude ontwerp was de afstand tussen de tanden kleiner dan de diameter van de monopool.
Door de grotere ruimte tussen de tanden van het aangepaste ontwerp tandwiel kon de monopool bij montage te veel tussen de tanden doorzakken, in plaats van enkel tot tegen een tand te raken.
Bij montage volgens de originele handleiding dient men de monopool tot tegen de tanden te schroeven en daarna een halve toer terug te schroeven om zo voldoende vrije ruimte te voorzien, en daarna te vergrendelen.
Het ontwerp van het tandwiel is in de loop der tijd veranderd van 29 tanden naar 15 tanden. (De afstanden tussen tanden werd merkelijk groter). Hierdoor kon de monopool tussen de tanden in worden geschroefd en was een halve toer terugschroeven niet meer voldoende.
Honeywell heeft op geen enkele manier gewaarschuwd voor deze ontwerpwijziging en het daaruit voortvloeiende risico dat de monopool tussen de tanden kan draaien i.p.v. tot tegen de tanden.
Dit probleem werd NIET gemeld in de onderhoudshandleidingen van het vliegtuig.
OORZAAK:
Door het niet deugdelijk werken van de propeller governor is de motor hoogstwaarschijnlijk uitgevallen.
(...)”
4.22.
In verband met de als gevolg van de noodlanding ontstane schade heeft Axis uitkeringen gedaan aan haar verzekerde (Paracentrum Teuge) en aan derden.
4.23.
Axis heeft Honeywell en TTC aansprakelijk gesteld en is vervolgens op 1 juni 2023 in de Verenigde Staten (Collin County, Texas) een gerechtelijke procedure begonnen (productie 14 van Axis). Honeywell en TTC zijn in die procedure verschenen. Honeywell heeft in die procedure een “motion to dismiss” ingediend en daarin aangevoerd dat de vorderingen van Axis niet aan de Amerikaanse, maar aan de Nederlandse rechter moeten worden voorgelegd omdat – kort gezegd – de zaak een nauwere band had met Nederland (productie 15 van Axis). TTC heeft zich aangesloten bij dit standpunt van Honeywell. In die procedure hebben Honeywell en TTC ingestemd met de bevoegdheid van de Nederlandse rechter. Op 13 december 2023 heeft de Amerikaanse rechter zich onbevoegd verklaard (productie 16 van Axis).
4.24.
Bij brief van 20 juni 2024 heeft Honeywell AMN aansprakelijk gesteld en bij brief van 3 juli 2024 heeft Honeywell Woodward aansprakelijk gesteld (producties 6 en 7 van Honeywell).
5.Het geschil
in de hoofdzaak
5.1.
Axis vordert – samengevat, na vermeerdering van eis – dat de rechtbank bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis:
1. voor recht zal verklaren dat Honeywell en TTC hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schade die is ontstaan als gevolg van de noodlanding van het vliegtuig op 25 juni 2021,
2. Honeywell en TTC afzonderlijk zal veroordelen om aan Axis de volgende bedragen te betalen:
$ 713.527,00
$ 240.000,00
$ 396.473,00
€ 9.461,97
€ 1.796,85
€ 3.405,00
€ 12.030,00
€ 3.500,00
€ 30.734,00
€ 14.026,32
€ 15.367,00
$ 3.246,00,
al deze bedragen te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf verschillende ingangsdata,
3. Honeywell en TTC zal veroordelen tot vergoeding aan Axis van nog te betalen schade-uitkeringen, nader op te maken bij staat,
4. Honeywell en TTC zal veroordelen in de proceskosten, te vermeerderen met de wettelijke rente.
5.2.
Axis legt aan de vorderingen het volgende ten grondslag. Axis maakt op grond van subrogatie in de zin van artikel 7:962 BW Pro aanspraak op vergoeding van schade, waarvoor zij een uitkering heeft verstrekt aan haar verzekerde en aan derden, en vergoeding van de door haar gemaakte onderzoekskosten. Axis stelt dat sprake is van een constructiefout van de propeller governor en/of een ontwerpfout van het daarin aanwezige tandwiel, doordat het mogelijk was om de magnetische pick-up tussen de tanden van het tandwiel in te draaien. Hierdoor biedt het ontwerp van de propeller governor en/of het tandwiel niet de veiligheid die men daarvan kon en mocht verwachten. Honeywell heeft daarmee een product in het verkeer gebracht dat bij normaal gebruik voor het doel waarvoor het bestemd is, schade veroorzaakt. Ook is er sprake van een instructiefout in de handleiding van Honeywell, omdat daarin niet staat dat het noodzakelijk is om bij vervanging van de magnetische pick-up de positionering ervan ten opzichte van het tandwiel te controleren. Door de constructiefout en de instructiefout is sprake van een onrechtmatige daad jegens de gebruiker van het product, Paracentrum Teuge. De onrechtmatigheid is toerekenbaar aan Honeywell en staat in causaal verband tot de noodlanding. Honeywell is daarom aansprakelijk voor de schade.
Axis stelt dat ook TTC aansprakelijk is voor de schade als gevolg van de noodlanding. Paracentrum Teuge mocht verwachten dat TTC een veilige en deugdelijke motor zou leveren en inbouwen. Dat heeft zij, gelet op het gebrek in de motor, niet gedaan. Daardoor is TTC toerekenbaar tekortgeschoten in de nakoming van de overeenkomst. TTC heeft ook een (contractuele) zorgplicht geschonden door niet te waarschuwen voor de gebreken aan de Honeywell-motor. De schade van Axis bestaat uit de volgende posten:
- waarde vliegtuig $ 1.300.000,00
- bergings- en stallingskosten € 11.258,82
- schade van derden € 18.935,00
- ( onderzoeks)kosten ter vaststelling
van aansprakelijkheid en schade € 60.127,32 en $ 3.246,00
Op het gevorderde schadebedrag moet volgens Axis een bedrag van € 105.000,00 in mindering worden gebracht. Dit is de opbrengst van de verkochte wrakstukken van het vliegtuig, die aan Axis is betaald.
5.3.
Honeywell en TTC voeren verweer. Honeywell en TTC concluderen tot niet-ontvankelijkheid van Axis, dan wel tot afwijzing van de vorderingen van Axis, met uitvoerbaar bij voorraad te verklaren veroordeling van Axis in de kosten van deze procedure, te vermeerderen met de wettelijke rente.
5.4.
Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover nodig, nader ingegaan.
in de vrijwaringszaak
5.5.
Honeywell en TTC vorderen – samengevat – dat AMN wordt veroordeeld om aan Honeywell en TTC te betalen al hetgeen waartoe Honeywell en TTC in de hoofdzaak mochten worden veroordeeld, inclusief de proceskosten van de hoofdzaak, met uitvoerbaar bij voorraad te verklaren veroordeling van AMN in de kosten van de vrijwaring, te vermeerderen met de wettelijke rente.
5.6.
AMN voert verweer. AMN concludeert tot afwijzing van de vorderingen van Honeywell en TTC, met uitvoerbaar bij voorraad te verklaren veroordeling van Honeywell en TTC in de kosten van deze procedure, te vermeerderen met de wettelijke rente.
5.7.
Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover nodig, nader ingegaan.
6.De beoordeling
in de hoofdzaak
De Nederlandse rechter is bevoegd
6.1.
Deze procedure heeft een internationaal karakter, doordat partijen in verschillende landen zijn gevestigd. Axis stelt dat de Nederlandse rechter bevoegd is (rechtsmacht heeft) omdat er een forumkeuze is, die volgt uit de Amerikaanse procedure die Axis eerst is gestart (zie hiervoor onder 4.23.). In die procedure heeft Honeywell bepleit dat het geschil door de Nederlandse rechter moest worden behandeld en heeft zij toegezegd in te stemmen met de rechtsmacht van de Nederlandse rechter.
6.2.
In de onderhavige procedure heeft Honeywell geen standpunt ingenomen over de rechtsmacht. TTC heeft aangevoerd dat zij instemt met de bevoegdheid van deze rechtbank.
6.3.
De rechtbank is van oordeel dat de Nederlandse rechter bevoegd is, op grond van het volgende. In artikel 6 lid 1 van Pro de Verordening (EU) nr. 1215/2012 betreffende rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hierna: Brussel I-bis) is bepaald dat indien een verweerder geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, de bevoegdheid wordt geregeld door de wetgeving van die lidstaat, behoudens (onder meer) het bepaalde in artikel 25 Brussel Pro I-bis. In artikel 25 Brussel Pro I-bis is de forumkeuze geregeld. In dat artikel staat dat indien de partijen, ongeacht hun woonplaats, een gerecht of de gerechten van een lidstaat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen, dit gerecht of de gerechten van die lidstaat bevoegd zijn. In de Amerikaanse procedure hebben Honeywell en TTC (schriftelijk) toegezegd dat zij instemmen met de bevoegdheid van de Nederlandse rechter ten aanzien van de vorderingen van Axis. Gelet op deze toezeggingen en het ten aanzien van de bevoegdheid overeenkomende standpunt van Axis in de dagvaarding, is er sprake van een forumkeuze in de zin van artikel 25 Brussel Pro I-bis. De Nederlandse rechter is daarom bevoegd om dit geschil te beoordelen. Omdat de relatieve bevoegdheid van deze rechtbank niet ter discussie staat, acht de rechtbank zich bevoegd om van de vorderingen van Axis tegen Honeywell en TTC kennis te nemen.
Toepasselijk recht
Geschil Axis-Honeywell: Nederlands recht van toepassing
6.4.
Axis stelt dat op haar geschil met Honeywell Nederlands recht van toepassing is. Zij verwijst daarbij naar artikel 10:159 BW Pro in samenhang met de Verordening (EG) nr. 684/2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (hierna: Rome II). Honeywell is het eens met de toepasselijkheid van Nederlands recht.
6.5.
De rechtbank is van oordeel dat Nederlands recht van toepassing is op grond van het Verdrag inzake de wet welke van toepassing is op de aansprakelijkheid wegens produkten
(Haags Productaansprakelijkheidsverdrag 1973). Dit verdrag is van toepassing op de aansprakelijkheid van fabrikanten, producenten en leveranciers voor schade veroorzaakt door een product. Op grond van artikel 28 van Pro Rome II hebben internationale verdragen – zoals het Haags Productaansprakelijkheidsverdrag 1973 – voorrang op Rome II. Artikel 4 van Pro het Haags Productaansprakelijkheidsverdrag 1973 bepaalt dat het toepasselijk recht is het recht van de staat van de plaats waar het schade berokkende feit zich heeft voorgedaan, indien die staat tevens de staat is van de gewone verblijfplaats van de persoon die rechtstreeks schade lijdt. De persoon die rechtstreeks schade lijdt is in dit geval Paracentrum Teuge, gevestigd in Nederland. De gebeurtenis waardoor de schade is ontstaan heeft plaatsgevonden in Nederland. Gelet hierop is Nederlands recht van toepassing op het geschil tussen Axis – als gesubrogeerd verzekeraar – en Honeywell.
Geschil Axis-TTC: Texaans recht van toepassing
6.6.
Axis heeft niet duidelijk aangegeven welk recht volgens haar van toepassing is op haar geschil met TTC. TTC heeft aangevoerd dat Texaans recht van toepassing is op grond van artikel 10:154 BW Pro in samenhang met de Verordening (EG) nr. 593/2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (hierna: Rome I). TTC wijst hierbij op de rechtskeuze die Paracentrum Teuge en TTC in hun overeenkomst, de “
agreement for purchase of engine conversion kit” (productie 3 van Axis en productie T-1 van TTC), hebben opgenomen.
agreement for purchase of engine conversion kit” (productie 3 van Axis en productie T-1 van TTC), hebben opgenomen.
6.7.
De rechtbank is van oordeel dat Texaans recht van toepassing op het geschil tussen Axis en TTC. In artikel 3 van Pro Rome I, welke verordening van toepassing is op voormelde overeenkomst, staat dat een overeenkomst wordt beheerst door het recht dat de partijen hebben gekozen. In de overeenkomst tussen Paracentrum Teuge en TTC is aan het slot opgenomen: “
This Agreement shall be governed by and construed in accordance with the laws of the State of Texas”. Hieruit blijkt dat zij gekozen hebben voor toepasselijkheid van het recht van Texas. Het geschil tussen Axis – als gesubrogeerd verzekeraar – en TTC dient daarom te worden beoordeeld naar Texaans recht.
This Agreement shall be governed by and construed in accordance with the laws of the State of Texas”. Hieruit blijkt dat zij gekozen hebben voor toepasselijkheid van het recht van Texas. Het geschil tussen Axis – als gesubrogeerd verzekeraar – en TTC dient daarom te worden beoordeeld naar Texaans recht.
De vorderingen (inhoudelijk) tegen Honeywell; geen onrechtmatige daad
6.8.
Alle partijen lijken aan te nemen dat het ongeval is veroorzaakt doordat de magnetische pick-up, bij de vervanging hiervan, tussen twee tanden van een tandwiel is ingedraaid. Vervolgens hebben de tanden van het tandwiel zich tijdens de vlucht stukgedraaid op de te diep ingedraaide pick-up, met uiteindelijk uitval van de motor tot gevolg. Ook de rechtbank gaat hiervan uit.
6.9.
Axis beroept zich op aansprakelijkheid op grond van artikel 6:162 BW Pro voor het door Honeywell in het verkeer brengen van een gebrekkig product.
6.10.
Uit de hierop betrekking hebbende jurisprudentie van de Hoge Raad [1] volgt dat het in het verkeer brengen van een product dat schade veroorzaakt bij normaal gebruik voor het doel waarvoor het bestemd is, onrechtmatig is jegens gebruikers van het product.
6.11.
Volgens Axis kwalificeert de door Honeywell op de markt gebrachte motor als een dergelijk gebrekkig product, omdat het mogelijk is om de magnetische pick-up bij het vervangen hiervan tussen de tanden van het tandwiel in te draaien, waarna het tandwiel zich kan stukdraaien op de te diep ingedraaide pick-up. Er is volgens Axis hierdoor sprake van een constructie- of ontwerpfout.
6.12.
De rechtbank volgt Axis niet in haar betoog dat sprake is van een gebrekkig product. Hiertoe is het volgende redengevend.
6.12.1.
Het gaat in dit geval om een gevaar dat zich – in de visie van Axis – alleen kan voordoen na het vervangen van een specifiek onderdeel (de propeller governor) van de motor.
6.12.2.
Gelet op de aard van het product (een motor bestemd voor in vliegtuigen), is van ‘normaal gebruik’ alleen sprake als het vervangen van het onderdeel gebeurt door een hiertoe gecertificeerde monteur en strikt volgens de handleiding met onderhoudsinstructies.
6.12.3.
Het staat vast dat de onderhoudsmonteur van AMN in dit geval gestopt is na het uitvoeren van alleen de eerste vier stappen van de onderhoudsinstructie. De stappen vijf tot en met acht zijn niet uitgevoerd. Uit de omstandigheid dat het ongeval heeft plaatsgevonden, kan dus op zichzelf niet worden afgeleid dat de motor gebrekkig is zoals hiervoor bedoeld, aangezien vanwege het niet opvolgen van de onderhoudsinstructies geen sprake is van ‘normaal gebruik’.
6.12.4.
Het is niet in geschil dat correcte uitvoering van de eerste vier stappen van de destijds geldende onderhoudsinstructie tot het resultaat kan leiden dat de pick-up tussen twee tanden van het tandwiel in wordt gedraaid. De instructies schreven immers voor dat de pick-up moet worden ingedraaid tot er contact wordt gemaakt met het tandwiel, waarna de pick-up een halve slag moet worden teruggedraaid. Deze instructie leidt alleen tot het juiste resultaat als de tanden van het tandwiel zo staan opgesteld dat de pick-up bij het indraaien direct tegen een tand tot stilstand komt. Als de tanden van het tandwiel echter precies zo staan opgesteld dat de pick-up tussen twee tanden in wordt gedraaid, dan leidt de instructie om de pick-up na contact een halve slag terug te draaien niet tot het juiste resultaat. In dat geval moet de pick-up meer dan een halve slag worden teruggedraaid om ervoor te zorgen dat de pick-up bij het draaien van het tandwiel geen contact maakt met de tanden. Voor dit geval bevatte de handleiding geen instructie en in zoverre liet het ontwerp van de motor in combinatie met de onderhoudsinstructie ruimte voor een onjuiste installatie, zoals ook door de OVV is gerapporteerd.
6.12.5.
Dit is echter op zichzelf onvoldoende voor het oordeel dat sprake is van een gebrekkig product zoals hiervoor bedoeld. De onderhoudsinstructie eindigt namelijk niet bij stap vier, maar loopt door tot en met stap acht. Zoals hierna zal worden besproken, leidt een juiste uitvoering van de overige stappen ertoe dat een onjuiste installatie voorkomen wordt.
6.12.6.
In stap 5 dient de monteur een voltagemeting uit te voeren, waarbij volgens de instructie de gemeten voltage 4,5 met een marge van +/- 0,5 moet zijn. De gemeten spanning moet dus minimaal 4,0 en maximaal 5,0 volt zijn. Hierbij is in hoofdletters de volgende waarschuwing gegeven:
CAUTION:DO NOT POSITION MAGNETIC PICKUP CLOSER THAN ONE EIGHTH TURN FROM FLYWEIGHT HEAD.
6.12.7.
Het is niet in geschil dat het juiste voltage (tussen de 4,0 en 5,0) alleen gemeten wordt als de pick-up op een juiste afstand van het tandwiel is ingedraaid. Een niet ver genoeg ingedraaide pick-up leidt tot een te laag voltage en een te ver ingedraaide pick-up tot een te hoog voltage. De noodzakelijke gevolgtrekking hiervan is dat in het geval de pick-up na de uitvoering van de eerste vier stappen tussen twee tanden is ingedraaid, de spanningsmeting naar alle waarschijnlijkheid een resultaat zal geven dat hoger is dan de maximaal toegestane 5,0 volt en in ieder geval niet een resultaat zal geven dat valt binnen de voorgeschreven bandbreedte.
6.12.8.
Axis heeft erop gewezen dat de handleiding geen expliciete instructie bevat hoe te handelen in het geval van een te hoge spanning, in tegenstelling tot de situatie bij een te lage spanning (in welk geval de handleiding voorschrijft dat de pick-up verder moet worden ingedraaid). Volgens Axis betekent dit – kort samengevat – dat de monteur een te hoge uitslag van de spanningsmeting moet negeren. De rechtbank gaat hier niet in mee. Gelet op de instructie om binnen de bandbreedte van 4,0 en 5,0 te blijven, in combinatie met de daarbij gegeven waarschuwing om de pick-up niet te dicht bij het tandwiel te positioneren en het gegeven dat bij onderhoud aan een vliegtuigmotor de luchtveiligheid in geding is, is de rechtbank van oordeel dat van een monteur kan en mag worden verwacht dat deze een bij stap 5 te hoog gemeten voltage niet negeert. Het is daarbij ook niet zo dat voor een monteur – ondanks het ontbreken van een expliciete instructie in de handleiding – geen logische oplossingsmogelijkheden beschikbaar zijn. Zo kan opnieuw worden begonnen bij stap één, om zo het vervangen van de pick-up opnieuw te proberen. Ook kan contact worden opgenomen met de fabrikant, om te bespreken hoe te handelen nu in de handleiding een expliciete instructie ontbreekt. Het geheel negeren van een te hoog meetresultaat en gewoon verder gaan met de installatie is in ieder geval niet een passende handelwijze.
6.12.9.
Het voorgaande leidt er naar het oordeel van de rechtbank toe dat als alle stappen van de onderhoudsinstructie correct worden uitgevoerd, er geen risico bestaat op schade als gevolg van een te ver ingedraaide pick-up.
6.13.
Dat Honeywell op advies van de OVV haar onderhoudsinstructie heeft verbeterd, leidt niet tot een ander oordeel. Dat er ruimte was voor verbetering van de onderhoudsinstructie, is niet voldoende voor het oordeel dat die instructie voordien gebrekkig was.
6.14.
Hetgeen Axis naar voren heeft gebracht over het tandwiel, dat volgens haar in het verleden 29 tanden had en nu 15, kan ook niet tot een ander oordeel leiden. Allereerst niet omdat dit aspect geen zelfstandige betekenis heeft. Hiervoor is immers al geoordeeld dat het huidige ontwerp met 15 tanden niet gebrekkig is. Dat het ontwerp mogelijk in het verleden anders is geweest, kan aan dit oordeel niets veranderen. Daarnaast heeft Honeywell gemotiveerd weersproken dat het tandwiel voor dit type motor ooit een ander aantal tanden dan 15 heeft gehad en Axis heeft haar stelling dat het tandwiel vroeger 29 tanden had in het licht hiervan onvoldoende onderbouwd.
6.15.
Het vorenstaande leidt tot de slotsom dat niet kan worden vastgesteld dat Honeywell een product in het verkeer heeft gebracht dat bij normaal gebruik voor het doel waarvoor het is bestemd, schade veroorzaakt. Van onrechtmatig handelen van Honeywell is geen sprake. Zij is niet aansprakelijk voor de door Axis gestelde schade. Gelet hierop hoeven de overige verweren van Honeywell niet te worden beoordeeld. De vorderingen jegens Honeywell zullen worden afgewezen.
De vorderingen (inhoudelijk) tegen TTC; geen“
breach of contract”
/toerekenbare tekortkoming
breach of contract”
/toerekenbare tekortkoming
6.16.
Axis stelt dat TTC toerekenbaar is tekortgeschoten in de nakoming van de overeenkomst met Paracentrum Teuge (“breach of contract”), doordat zij geen veilige en deugdelijke motor heeft geleverd en ingebouwd. Ook heeft TTC volgens Axis een (contractuele) zorgplicht geschonden door niet te waarschuwen voor de gebreken aan de Honeywell-motor.
6.17.
In het voorgaande is over de vorderingen jegens Honeywell geoordeeld dat niet kan worden vastgesteld dat sprake is van een ontwerpfout of een constructiefout van de propeller governor en/of het tandwiel. Gelet hierop is geen sprake van een gebrekkig product, en daarom kan niet worden geoordeeld dat TTC had moeten waarschuwen voor een gebrek aan de motor. Van een toerekenbare tekortkoming van TTC is daarom – ook naar Texaans recht – geen sprake. Dit leidt ertoe dat het beroep op de exoneratieclausule door TTC niet beoordeeld hoeft te worden. Gelet hierop wordt het verzoek van Axis om een akte te nemen over hetgeen TTC ter zitting heeft aangevoerd naar aanleiding van het beroep van Axis op “unconsionability” van de exoneraties, niet gehonoreerd.
6.18.
Omdat geen sprake is van een toerekenbare tekortkoming van TTC, is zij niet aansprakelijk voor de door Axis gestelde schade. Gelet hierop hoeven de overige verweren van TTC niet te worden beoordeeld. De vorderingen jegens TTC zullen worden afgewezen.
Proceskosten
6.19.
Axis is in het ongelijk gesteld en moet daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van Honeywell worden begroot op:
- griffierecht
€
9.825,00
- salaris advocaat
€
9.262,00
(2 punten × € 4.631,00)
- nakosten
€
189,00
(plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)
Totaal
€
19.276,00
De proceskosten van TTC worden begroot op:
- griffierecht
€
9.825,00
- salaris advocaat
€
9.262,00
(2 punten × € 4.631,00)
- nakosten
€
189,00
(plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)
Totaal
€
19.276,00
6.20.
De gevorderde wettelijke rente over de proceskosten wordt toegewezen zoals vermeld in de beslissing.
AMN
6.21.
Het voorgaande betekent dat bespreking van het verweer van gevoegde partij AMN niet meer nodig is om tot een beslissing op de vorderingen van Axis te komen. Dit betekent dat in dit kader geen van de betrokken partijen als de in het ongelijk gestelde partij wordt beschouwd. Daarom zullen de proceskosten tussen Axis en AMN worden gecompenseerd, in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt.
in de vrijwaringszaken
6.22.
Omdat de vorderingen in de hoofdzaak worden afgewezen, moeten ook de vorderingen in de vrijwaringszaken worden afgewezen.
6.23.
Honeywell en TTC zijn in het ongelijk gesteld en moeten daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van AMN in de vrijwaringszaak van Honeywell worden begroot op:
- griffierecht
€
4.912,50
- salaris advocaat
€
4.631,00
(1 punt × € 4.631,00)
- nakosten
€
189,00
(plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)
Totaal
€
9.732,50
De proceskosten van AMN in de vrijwaringszaak van TTC worden begroot op:
- griffierecht
€
4.912,50
- salaris advocaat
€
4.631,00
(1 punt × € 4.631,00)
- nakosten
€
189,00
(plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)
Totaal
€
9.732,50
6.24.
Aan AMN is voor beide vrijwaringsprocedures in totaal één keer griffierecht van € 9.825,00 in rekening gebracht. Dit griffierecht is gelijkelijk verdeeld over beide proceskostenveroordelingen. Daarnaast is in beide zaken bij de post salaris advocaat gerekend met in totaal één punt voor de conclusie van antwoord en de mondelinge behandeling (in plaats van de gebruikelijke twee punten), vanwege de nauwe samenhang tussen beide vrijwaringsprocedures.
6.25.
De gevorderde wettelijke rente over de proceskosten wordt toegewezen zoals vermeld in de beslissing.
7.De beslissing
De rechtbank
in de hoofdzaak
7.1.
wijst de vorderingen van Axis af,
7.2.
veroordeelt Axis in de proceskosten van Honeywell van € 19.276,00, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als Axis niet tijdig aan de veroordelingen voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,
7.3.
veroordeelt Axis in de proceskosten van TTC van € 19.276,00, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als Axis niet tijdig aan de veroordelingen voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,
7.4.
veroordeelt Axis tot betaling van de wettelijke rente als bedoeld in artikel 6:119 BW Pro over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn betaald,
7.5.
verklaart dit vonnis wat betreft de proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad,
7.6.
compenseert de proceskosten tussen Axis en AMN, in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt,
in de vrijwaringszaken
7.7.
wijst het gevorderde af,
7.8.
veroordeelt Honeywell in de proceskosten van AMN van € 9.732,50, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als Honeywell niet tijdig aan de veroordeling voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,
7.9.
veroordeelt TTC in de proceskosten van AMN van € 9.732,50, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als TTC niet tijdig aan de veroordeling voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,
7.10.
veroordeelt Honeywell en TTC tot betaling van de wettelijke rente als bedoeld in artikel 6:119 BW Pro over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn betaald,
7.11.
verklaart dit vonnis wat betreft de proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.
Dit vonnis is gewezen door mr. E. Schippers, mr. K.H.A. Heenk en mr. A.J.J.M. Weijnen en in het openbaar uitgesproken op 15 juli 2026.
sa