Uitspraak
vonnis
RECHTBANK NOORD-NEDERLAND
Afdeling privaatrecht
Locatie Leeuwarden
zaaknummer / rolnummer: C/17/124478 / HA ZA 13-15
Vonnis van 21 augustus 2013
in de zaak van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
TRIPLE S ADVIES EN BOUWMANAGEMENT B.V.,
gevestigd te Borne,
eiseres,
advocaat: mr. Y.H. Talstra te Heerenveen,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
POSTMA PROJECTONTWIKKELING EN BEHEER NOORDBERGUM BV,
gevestigd te Noardburgum,
gedaagde,
advocaat: mr. J.A.M. Bijlholt te Joure.
Partijen zullen hierna Triple S en PPBN genoemd worden.
1.De procedure
1.1.
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de dagvaarding;
- de conclusie van antwoord;
- het mondeling vonnis van 27 maart 2013 waarin een comparitie van partijen is gelast;
- het proces-verbaal van comparitie van 17 juni 2013.
1.2.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2.De feiten
2.1.
Triple S heeft een adviesbureau dat onderzoek doet naar de haalbaarheid van, en voorbereidingen verricht voor, nieuwbouwprojecten. PPBN is actief op het terrein van projectontwikkeling, inclusief de investering daarin.
2.2.
Partijen hebben op 20 december 2010 een samenwerkingsovereenkomst gesloten (hierna: de samenwerkingsovereenkomst) die, voor zover hier van belang, vermeldt:
"Doel van de samenwerking:
In gezamenlijkheid het ontwikkelen van vastgoedconcepten op het gebied van sport-, zorg en multifunctionele accommodaties.
Uitgangspunten van de samenwerking:
• Triple S voert voorafgaand aan een mogelijke vastgoed ontwikkeling een quickscan uit;
• De werkzaamheden van de quickscan voert Triple S met haar partner partijen uit;
• De quick-scan beslaat het inventariseren van de plantontwikkeling. De uitkomsten hiervan worden met PPBN besproken;
• Bij een positieve uitkomst van de quickscan worden de werkzaamheden van het vastgoedconcept opgesteld. Elk concept is maatwerk en derhalve dient per concept bekeken te worden welke werkzaamheden wenselijk zijn;
• Na afstemming en overeenstemming over het gaan uitvoeren van de quickscan bepalen beide partijen hiervoor het voor Triple S beschikbare budget;
• Van het vastgestelde budget nemen beide partijen 50% voor haar rekening.
Financiële uitgangspunten:
• Bouwmanagement: conform een vast percentage van de investeringssom. (…) Beide partijen zullen hieromtrent vóór aanvang van het betreffende project afstemming over hebben;
(…)
• Een vaste fee (3%) voor het aanbrengen van een ontwikkeling, de fee zal in drie termijnen worden voldaan:
- 1% bij aanvang van de ontwikkeling, zodra PPBN de beschikking heeft over de financieringsmiddelen voor het project;
- 1% bij gereed Definitief Ontwerp;
- 1% bij oplevering van het project.
• Een fee indien door opdrachtgever een rendement wordt behaald boven het vooraf vastgestelde rendement van 8% van de totale investeringskosten. Van dit rendement wordt de verdeling tussen partijen 50%/50%."
2.3.
Triple S en PPBN hebben op 18 januari 2011 een drie-partijen overeenkomst gesloten met Bewegingscentrum Switte (hierna: Switte), getiteld 'intentieovereenkomst". Deze overeenkomst heeft tot doel het gezamenlijk uitwerken van de planvorming rondom de ontwikkeling van een nieuw bewegingscentrum Switte te Buitenpost, de nieuwbouw en exploitatie van het zwembad en de sporthal en de exploitatie van de sporthal De Houtmoune te Buitenpost. Dit betreft de locatie Kuipersweg in Buitenpost.
2.4.
Voordien waren er plannen voor de locatie Marconistraat, maar deze hebben geen doorgang gevonden omdat de locatie niet geschikt werd geoordeeld. Voor de werkzaamheden betreffende locatie Marconistraat heeft Triple S aan PPBN een tweetal facturen, nummers 2010-077 en 2010-078, gedateerd 11 november 2010 gezonden, voor respectievelijk EUR 7.000,00 en EUR 7.500,00 exclusief BTW. Volgens de omschrijving op de facturen betreft dit "werkzaamheden uitwerking inventarisatie, te declareren 50%".
2.5.
Op 11 maart 2011 heeft een vergadering plaatsgevonden waarbij, naast Triple S en PPBN, aanwezig waren de door Triple S ingeschakelde onderaannemers Fides Diensten (financiëel management) en Focus (bouwmanagement). Op de agenda van de vergadering stond onder meer het vaststellen van het stappenplan voor de samenwerking met Switte en PPBN en het vaststellen van het budget voor uitwerking van fase 1 op "DO-nivo" (definitief ontwerp). Tijdens de vergadering van 11 maart 2011 zijn de twee facturen van Triple S van november 2011 aan de orde geweest, die tot op dat moment nog niet waren voldaan. Op enig moment na de vergadering, in de periode maart/ april 2011, heeft PPBN deze facturen voldaan.
2.6.
Op 3 november 2011 heeft Triple S PPBN een brief met bijlage gezonden. De brief vermeldt voor zover hier van belang:
"Hierbij doen wij u onze offerte toekomen inzake de ontwikkelingen rondom bewegingscentrum Switte. (…)
Wij vertrouwen u hiermee een passend voorstel te hebben gedaan en zien uw reactie met belangstelling tegemoet."
De bijlage bij de brief is een document getiteld "offerte' met kenmerk HLO / 007894. De bijlage vermeldt, voor zover hier van belang:
"Tot op heden zijn ten behoeve van de ontwikkeling rondom bewegingscentrum Switte de volgende werkzaamheden verricht:
- Opstellen investeringsbegroting (op basis van m²)
- Opstellen exploitatiebegroting (exploitant en Vastgoed B.V.)
- Een globaal Programma van Eisen
- Een gebouwmodel op basis van het opgestelde Programma van Eisen
Daarnaast zijn er diverse besprekingen gevoerd met betrokken partijen, waaronder de gemeente Achtkarspelen, bewegingscentrum Switte B.V. en PPBN B.V.
(…)
Er is door PPBN B.V. opdracht gegeven voor een 2-tal uit te voeren opdrachten. Een opdracht à € 14.000,- en één opdracht à € 15.000,-. Afgesproken is dat voor beide opdrachten 50% gedeclareerd kon worden.
Tot op heden is derhalve aan PPBN B.V. gefactureerd: € 7.000,- en € 7.500,-.
(…)
In onderstaande tabel is aangegeven welke werkzaamheden nodig zijn tot het voorlopig ontwerp. Per ontwikkeling is het totale offertebedrag aangegeven.
(...)
- Bewegingscentrum Switte € 27.000,-
- Zwembad € 30.000,-
- Sportzaal € 25.000,-
(…)
De totale projectkosten zijn 12 oktober jl. met u besproken. De kosten betreffende de initiatiefase zijn overeenkomstig met de voor u liggende offerte.
(…)
De afspraken zoals verwoord in de gezamenlijke overeenkomst d.d. 20 december 2010 worden in de definitieve opdracht verwerkt.
(…)
- De offerte heeft een geldigheidsduur van 2 maanden;
- Betalingstermijn: nader te bepalen."
2.7.
Op 10 november 2011 heeft de heer [X], adviseur bij Triple S, een
e-mail verzonden aan PPBN met, voor zover hier van belang, de volgende inhoud:
"Zoals gister besproken met Hans zullen wij een rapportage maken van alle ontwikkelingen die wij tot nu toe hebben gerealiseerd inzake Switte.De volgende onderdelen zullen we hierin meenemen:
- Inleiding
- Historie
- Toelichting bedrijfsplan Switte
- Plannen m.b.t. zwembad en sportzaal
- Financiële gegevens (reeds in bezit)
- Financiële gegevens Switte 2011 - tot nu toe
- Schets van de locatie
- Bijeenkomst met huurders, inclusief intentieovereenkomsten (huurders worden hierin genoemd)
- Afspraken met de gemeente
- Brief door Switte naar College van B&W, t.a.v. wethouder M. v.d. Veen
Wanneer er op bovenstaande onderdelen/hoofdstukken aanvullingen zijn dan hoor ik dit graag zo spoedig mogelijk (het liefst vandaag, omdat ik vandaag de concept rapportage maak)."
2.8.
Switte heeft op 10 november 2011 een verzoek ingediend bij de gemeente Achtkarspelen tot het verlenen van een optie aan Switte om op de locatie van de sporthal een nieuw bewegingscentrum te mogen realiseren. Dit verzoek is door de gemeente bij brief van 21 december 2011 afgewezen met als motivering dat de gemeente de mogelijkheid onderzoekt van een combinatie van sportvoorzieningen op de locatie Kuipersweg in Buitenpost en dat de gemeente deze ontwikkelmogelijkheid op marktconforme basis en volgens de daarvoor geldende wet- en regelgeving aan de markt zal aanbieden.
2.9.
Triple S heeft PPBN een factuur gezonden, nummer 2011-118, gedateerd 7 december 2011, tot een bedrag van EUR 22.404,73 inclusief BTW. De factuur vermeldt: "Fase 3 en 4: 50% van EUR 37.655,-". Bij de factuur is een korte toelichting gevoegd, waaruit volgt dat voor fase 3 extra kosten tot en met augustus 2011 worden gedeclareerd ad EUR 16.470,00 en dat voor fase 4 verwezen wordt naar "offerte oktober 2011". Ook is een kort overzicht van werkzaamheden in fase 4 toegevoegd, voor de periode september t/m november 2011, onder verwijzing naar "opdracht 007894". Deze factuur is door PPBN niet voldaan.
2.10.
Bij e-mailbericht van 2 april 2012 heeft Triple S PPBN medegedeeld dat Switte en Triple S nadere gesprekken hebben gevoerd met de gemeente maar dat de gemeente heeft besloten geen medewerking te verlenen aan de optieverstrekking.
2.11.
Triple S heeft PPBN op 14 mei 2012 een brief gezonden, met daarbij gevoegd een factuur, nummer 2012-023, gedateerd 11 mei 2012, tot een bedrag van EUR 18.016,60 inclusief BTW. De brief vermeldt, voor zover hier van belang:
"Op 16 april jl. ontvingen wij via de mail een brief waarin Switte de samenwerking (…) ontbindt. (…) Als gevolg hiervan is het project Switte (…) beëindigd. Aangezien wij als Triple S alle hiervoor benodigde werkzaamheden hebben verricht, doch door het feit dat de gemeente Achtkarspelen geen medewerking wenst te verlenen, en derhalve wij dit plan niet tot uitvoer kunnen brengen, zijn wij van mening dat de vergoedingen hiervoor, zoals overeengekomen in onze overeenkomsten van 20 december 2010 en 14 juli 2011 dienen te worden voldaan.
In onze brief van 08/02/2012 hebben wij u toegelicht welke werkzaamheden wij voor het project Switte hebben verricht. Vervolgens hebben wij conform afspraak alle benodigde werkzaamheden verricht om de presentatie bij de Rabobank op 1 februari jl. tot tevredenheid te laten verlopen. Tot het besluit van het gemeentebestuur van Achtkarspelen hebben wij alle door u gevraagde werkzaamheden verricht.Derhalve hebben wij een eindafrekening opgesteld, inzake de door ons verrichte werkzaamheden voor het project Switte, welke als bijlage is meegestuurd. Wij verzoek u deze factuur binnen de daarvoor gestelde betalingstermijn te voldoen."
De bijgevoegde factuur vermeldt: "Afrekening werkzaamheden project volgens afspraak: 50% van de gemaakte kosten cf overzicht dd 8 februari 2012: 50% van EUR 89.245". De twee facturen van 11 november 2010 en de factuur van 7 december 2011 worden van het totaal afgetrokken als "reeds gedeclareerd" en er worden "extra werkzaamheden t/m april 2012" toegevoegd, waarmee het saldo op EUR 18.016,60 inclusief BTW uitkomt. Deze factuur is door PPBN niet voldaan.
2.12.
Bij brief van 23 mei 2012 heeft Triple S PPBN medegedeeld dat zij de overeenkomsten van 20 december 2010 en 18 januari 2011 per direct ontbindt wegens het door PPBN niet nakomen van haar betalingsverplichting betreffende factuur 2011-118.
2.13.
Op 7 juni 2012 heeft Triple S PPBN een betalingsherinnering gezonden betreffende factuur 2012-023 en daar een toelichting bijgevoegd betreffende de uitgevoerde werkzaamheden "vanaf september 2010 tot en met heden (24-01-2012)". Als conclusie vermeldt deze toelichting, voor zover van belang:
"Samenvatting van het voorafgaande:
- Gemaakte kosten tot 31-12-2011: € 89.245
- Gefactureerd op factuurnummer 2010-077 € 7.000
- Gefactureerd op factuurnummer 2010-078 € 7.500
- Gefactureerd op factuurnummer 2011-118€ 18.827,50
(nog niet voldaan)
Resterend OHW per 31/12-2011: € 55.917,50
Afspraak volgens overleg op 11 maart 2011:
Zodra het bouwbudget voor het project Switte beschikbaar is gesteld door de bank, kan Triple S de resterende 50% indienen. De bespreking bij de bank is op 01-02-2012 geweest, zodat op korte termijn een besluit te verwachten valt.
Afgesproken op 11 maart 2011 is dat deze factuur binnen één week wordt voldaan."
2.14.
Tussen (advocaten van) partijen is gecorrespondeerd over de verschuldigdheid van de op facturen 2011-118 en 2012-023 vermelde bedragen, zonder dat dit tot overeenstemming heeft geleid.
3.De vordering
3.1.
Triple S vordert dat de rechtbank bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad,
I. PPBN veroordeelt tot betaling aan Triple S van een bedrag van EUR 41.921,33 te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 2 juli 2012, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen dag, tot aan de dag der algehele voldoening;
II. PPBN veroordeelt in de kosten van het geding, met bepaling dat indien dit bedrag niet binnen twee weken na betekening van het vonnis is betaald daarover de wettelijke rente vanaf die datum zal zijn verschuldigd, alsmede in de nakosten tot een bedrag van EUR 131,00 dan wel, indien betekening van het vonnis plaatsvindt, van EUR 199,00.
3.2.
PPBN voert verweer. Op de stellingen en verweren van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
4.Het geschil en de beoordeling
4.1.
Triple S legt - samengevat - aan haar vordering ten grondslag dat partijen op de vergadering van 11 maart 2011 een van de samenwerkingsovereenkomst afwijkende afspraak hebben gemaakt. Deze afspraak houdt in dat bepaalde werkzaamheden, die op de vergadering zijn besproken en die kenbaar zijn uit de agenda voor die vergadering, door Triple S (en haar onderaannemers) in opdracht van PPBN zouden worden verricht en dat PPBN 50% van de kosten daarvan zou dragen, zonder dat de omvang van die kosten van te voren was vastgesteld. De "offerte" van 3 november 2011 is een vastlegging van de op 11 maart 2011 gemaakte afspraken, aldus Triple S. Dat PPBN met deze offerte akkoord ging volgt uit de e-mail van 10 november 2011 van Triple S aan PPBN. Deze e-mail is geschreven naar aanleiding van een bespreking met betrekking tot die offerte. De overeengekomen werkzaamheden zijn door Triple S verricht en hebben geleid tot factuur 2011-118 en, na stopzetting van het project, tot de eindafrekening neergelegd in factuur 2012-023. Nadat PPBN protesteerde heeft Triple S op 7 juni 2012 nog een uitvoerige schriftelijke toelichting verstrekt van de verrichte werkzaamheden. Op basis van de afspraken van 11 maart 2011 is PPBN gehouden de facturen te voldoen, aldus nog steeds Triple S.
4.2.
PPBN heeft betwist dat op de vergadering van 11 maart 2011 - dan wel op enig ander moment - afspraken zijn gemaakt die inhouden dat er, in afwijking van wat in de samenwerkingsovereenkomst overeen is gekomen, werkzaamheden zouden worden verricht door Triple S zonder voorafgaand vastgesteld budget, waarvan PPBN 50% van de kosten zou dragen. PPBN heeft daartoe - samengevat - aangevoerd dat zij, op basis van eerdere slechte ervaringen met adviesbureau's, er sterk op gespitst was om van te voren duidelijke afspraken te maken over de kosten. Zij wenste niet achteraf voor verrassingen te komen staan. Om die reden is dit ook zo vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst. PPBN betwist niet dat Triple S werkzaamheden heeft verricht, maar zij bestrijdt dat zij daartoe opdracht heeft gegeven alsmede dat overeen is gekomen dat zij 50% van de kosten van die werkzaamheden van Triple S zou vergoeden. Werkzaamheden die Triple S heeft verricht komen voor haar eigen rekening, net zoals de door PPBN gemaakte kosten met betrekking tot het project voor Switte voor haar eigen rekening zijn gekomen. Op 11 maart 2011 is volgens PPBN slechts afgesproken dat zij de twee facturen uit 2010 voor het project locatie Marconistraat zou voldoen (50% van de kosten van Triple S) maar dat was een project dat dateerde van vóór de samenwerkingsovereenkomst. Afspraken daarover hebben geen betrekking op de kosten voor het project locatie Kuipersweg; daarvoor is nu juist de samenwerkingsovereenkomst aangegaan. De offerte van 3 november 2011 kwam voor PPBN als een volledige verrassing. PPBN heeft de offerte niet geaccordeerd en slechts voor kennisgeving aangenomen, omdat zij er van uit ging dat die pas relevant zou worden op het moment dat de gemeente een akkoord zou hebben gegeven en de financiering van het project rond was. De e-mail van 10 november 2011 is geen bevestiging van de instemming van PPBN met de offerte. PPBN betwist facturen 2011-118 en 2012-0232 voorts ook inhoudelijk. Voor wat betreft de omschrijving van de verrichte werkzaamheden, inclusief de nader door Triple S verstrekte toelichting, voert PPBN aan dat de omschrijving en de toelichting zodanig algemeen en (te) weinig gespecificeerd is, dat voor PPBN niet is na te gaan welk onderdeel van de factuur op welke werkzaamheden betrekking heeft. Wat is gefactureerd komt volgens PPBN voorts ook niet overeen met de offerte van 3 november 2011, zodat aan de hand van de offerte ook geen duidelijkheid verkregen kan worden. Bovendien zijn de gefactureerde bedragen bovenmatig hoog en betwist PPBN dat dit reële gemaakte kosten zijn. Kosten met betrekking tot overleg tussen Triple S en PPBN kunnen volgens PPBN sowieso al niet in rekening te worden gebracht omdat PPBN zelf ook kosten heeft gemaakt door aan dit overleg deel te nemen. Op die manier zou PPBN die kosten dubbel moeten dragen.
4.3.
De rechtbank stelt bij de beoordeling voorop dat tussen partijen niet in geschil is dat in de samenwerkingsovereenkomst overeen is gekomen dat er zal worden gewerkt op basis van een van te voren vast te stellen budget, waarvan elke partij 50% voor zijn rekening neemt en dat een zodanig budget niet is vastgesteld. Daaruit volgt dat Triple S op basis van de samenwerkingsovereenkomst niet zonder meer gerechtigd is het onderhavige bedrag van PPBN te vorderen. Triple S heeft evenwel gesteld dat op 11 maart 2011 in overleg van de samenwerkingsovereenkomst is afgeweken, dat de overeengekomen afwijkingen zijn bevestigd in een stuk getiteld "offerte" van 3 november 2011 alsmede dat de aanvaarding van die "offerte" door PPBN volgt uit de e-mail van 10 november 2011. Zoals ook door PPBN tot haar verweer aangevoerd kan naar het oordeel van de rechtbank uit de tekst van de betreffende e-mail niet worden opgemaakt dat PPBN met de offerte van 3 november 2011 heeft ingestemd. In de e-mail wordt verwezen naar een afspraak aangaande het maken van een rapportage van door Triple S gerealiseerde ontwikkelingen inzake Switte. Tussen partijen is evenwel niet in geschil dát Triple S bepaalde werkzaamheden heeft verricht, maar is verschil van mening over de vraag of PPBN, conform daarover gemaakte afspraken, 50% van de kosten daarvan voor haar rekening dient te nemen. Daarover geeft de betreffende e-mail geen uitsluitsel. De gestelde afspraak volgt naar het oordeel van de rechtbank evenmin uit het document getiteld "offerte". Het stuk gaat immers juist van het tegendeel uit, te weten dat er nog geen overeenstemming is met PPBN, terwijl er verder slechts gerefereerd wordt aan twee door PPBN verstrekte opdrachten, die beide op dat moment reeds gefactureerd waren en die geen betrekking hebben op het project op de locatie Kuipersweg.
4.4.
Nu Triple S zich beroept op de rechtsgevolgen van afspraken die, in afwijking van hetgeen in de samenwerkingsovereenkomst is vastgelegd, zijn gemaakt op 11 maart 2011 is het, tegenover de gemotiveerde betwisting van PPBN, aan Triple S om, conform de hoofdregel van art. 150 Rv Pro, voornoemde stellingen te bewijzen. Triple S heeft uitdrukkelijk bewijs van haar stellingen aangeboden, zodat zij daartoe in de gelegenheid zal worden gesteld, als nader in het dictum te bepalen.
4.5.
Indien Triple S slaagt in het haar op te dragen bewijs zullen de verweren van PPBN tegen de hoogte van de vordering worden besproken. Voor zover Triple S het haar op te dragen bewijs wenst te leveren door middel van het horen van getuigen en deze getuigen tevens kunnen verklaren over de hoogte van de vordering, zullen de getuigen om proceseconomische redenen in de gelegenheid worden gesteld om tevens over dit aspect van de vordering te verklaren.
4.6.
Partijen dienen er op voorbereid te zijn dat de rechtbank op een zitting bepaald voor de getuigenverhoren een mondeling tussenvonnis kan wijzen waarbij een verschijning van partijen op diezelfde zitting wordt bevolen om inlichtingen over de zaak te vragen en om te onderzoeken of partijen het op een of meer punten met elkaar eens kunnen worden. Zij moeten daarom in persoon op de getuigenverhoren verschijnen. Een rechtspersoon moet ter zitting vertegenwoordigd zijn door iemand die van de zaak op de hoogte is en bevoegd is tot vertegenwoordiging.
4.7.
Iedere verdere beslissing zal worden aangehouden in afwachting van de bewijslevering door Triple S.
5.De beslissing
De rechtbank
5.1.
draagt Triple S op te bewijzen dat op de vergadering van 11 maart 2011 tussen partijen overeen is gekomen dat bepaalde werkzaamheden, die op die vergadering zijn besproken en die kenbaar zijn uit de agenda voor die vergadering, door Triple S (en haar onderaannemers) in opdracht van PPBN zouden worden verricht en dat PPBN 50% van de kosten daarvan zou dragen, zonder dat de omvang van die kosten van te voren was vastgesteld;
5.2.
bepaalt dat de zaak weer op de rol zal komen van
woensdag 4 september 2013voor uitlating door Triple S of zij bewijs wil leveren door het overleggen van bewijsstukken, door het horen van getuigen en/of door een ander bewijsmiddel;
woensdag 4 september 2013voor uitlating door Triple S of zij bewijs wil leveren door het overleggen van bewijsstukken, door het horen van getuigen en/of door een ander bewijsmiddel;
5.3.
bepaalt dat Triple S indien zij geen bewijs door getuigen wil leveren maar wel bewijsstukken wil overleggen, die stukken direct in het geding moet brengen;
5.4.
bepaalt dat Triple S, indien zij getuigen wil laten horen, (namen en woonplaatsen van) de getuigen en de verhinderdata van de getuigen, partijen en hun advocaten in de maanden oktober tot en met december 2013 direct moet opgeven, waarna dag en uur van het getuigenverhoor zullen worden bepaald;
5.5.
bepaalt dat het getuigenverhoor zal plaatsvinden op de terechtzitting van mr. E.Th.M. Zwart-Sneek in het gerechtsgebouw te Leeuwarden aan Zaailand 102;
5.6.
bepaalt dat alle partijen uiterlijk twee weken voor het eerste getuigenverhoor alle beschikbare bewijsstukken aan de rechtbank en de wederpartij moeten toesturen;
5.7.
houdt iedere verdere beslissing aan.
Dit vonnis is gewezen door mr. E.Th.M. Zwart-Sneek en in het openbaar uitgesproken op 21 augustus 2013.