Uitspraak
RECHTBANK 'S-GRAVENHAGE
Sector civiel recht - voorzieningenrechter
Vonnis in kort geding van 9 oktober 2008,
gewezen in de zaak met zaak- / rolnummer: 317654 / KG ZA 08-1048 van:
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Van Eyk Sloopwerken B.V.,
gevestigd te Leiden,
eiseres,
advocaat mr. J.M. Kreeft te Leiden,
tegen:
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Vierstroomzorgring B.V.,
gevestigd te Gouda,
gedaagde,
advocaat mr. S. Könemann te Amsterdam,
in welke zaak heeft verzocht te mogen tussenkomen:
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid VSM Sloopwerken B.V.,
gevestigd te Hazerswoude Dorp (gemeente Rijnwoude),
tussenkomende partij,
advocaat mr. H. Stroeve te Den Haag.
Partijen worden hierna respectievelijk aangeduid als 'Van Eyk', 'Vierstroomzorgring' en 'VSM'.
1 De procedure
VSM heeft verzocht te mogen tussenkomen in dit geding. Van Eyk heeft zich aanvankelijk op het standpunt gesteld dat VSM geen recht heeft op tussenkomst. Omdat Van Eyk de kern van haar verweer op dit punt ook in de hoofdzaak zou bepleiten, heeft zij -na enige discussie- haar aanvankelijk ingenomen standpunt laten varen en heeft zij zich evenals Vierstroomzorgring gerefereerd aan het oordeel van de voorzieningenrechter hierover. De voorzieningenrechter heeft de tussenkomst van VSM vervolgens toegestaan.
2. De feiten
Op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting van 1 oktober 2008 wordt in dit geding van het volgende uitgegaan.
2.1. Vierstroomzorgring is een zorginstelling die thuiszorg en verpleeg- en verzorgingstehuizen beheert. Voor het slopen van verpleeghuis REC te Zoetermeer heeft Vierstroomzorgring als opdrachtgever een onderhandse aanbestedingsprocedure uitgeschreven. Op de procedure is het Aanbestedingsreglement Werken 2005 (ARW 2005) van toepassing. In opdracht van Vierstroomzorgring heeft [X] architecten de aanbesteding begeleid en uitgevoerd.
2.2. In artikel 7.10.7 van het ARW 2005 is bepaald dat een inschrijving slechts geldig is indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen zijn ingediend.
2.3. In de Bekendmakingsgegevens d.d. 14 mei 2008 staat vermeld dat als gunningscriterium de laagste prijs wordt gehanteerd. Daarin is onder meer ook bepaald wanneer de inschrijvingsbiljetten moeten worden ingeleverd alsmede het tijdstip van aanbesteding. Deze bepalingen luiden als volgt:
"waar en wanneer de inschrijvingsbiljetten, bedoeld in artikel 12, moeten worden ingeleverd
- de inschrijvingsbiljetten kunnen tot twee uur voor het tijdstip van aanbesteding worden ingeleverd op het volgende adres:
naam: Vierstroomzorgring Zoetermeer
adres/postbus: Antwerpseweg 7
postcode en plaats: 2803 PB GOUDA
plaats en tijdstip van aanbesteding
- de aanbesteding zal worden gehouden d.d. 11 juni 2008, om 14.00 uur, dit is minimaal 21 kalenderdagen na het versturen van de uitnodiging tot inschrijving.
- de aanbesteding zal worden gehouden op het volgende adres:
naam: Vierstroomzorgring Zoetermeer
adres/postbus: Antwerpseweg 7
postcode en plaats: 2803 PB GOUDA"
2.4. Na het terugsturen van het door de verschillende gegadigden ondertekende bekendmakingsdocument, zijn Van Eyk, VSM en nog twee andere bedrijven door [X] uitgenodigd tot inschrijving op de onderhandse aanbesteding van het werk.
2.5. In de betreffende uitnodiging d.d. 21 mei 2008, waarbij onder meer het bestek was gevoegd, staat onder andere vermeld dat de aanbesteding is vastgesteld op woensdag 11 juni 2008 om 14.00 uur.
2.6. Op 11 juni 2008 om ongeveer 11.20 uur heeft [A], werkzaam bij Van Eyk, het inschrijfbiljet van Van Eyk ten kantore van Vierstroomzorgring ingeleverd. De overige inschrijvers waren omstreeks 13.30 uur eveneens bij het kantoor van Vierstroomzorgring aanwezig. Vervolgens zijn om 14.00 uur alle aanwezige inschrijvers door de voorzitter van de aanbestedingscommissie, [B], naar binnen geroepen. Op dat moment hebben de overige inschrijvers hun inschrijvingsbiljetten ingediend. Voordat de inschrijvingsbiljetten van de inschrijvers werden geopend heeft [A] bezwaar gemaakt tegen het, zijns inziens, te laat indienen van de inschrijvingsformulieren door de andere inschrijvers. Vervolgens heeft de voorzitter, het protest van [A] niet honorerend, de enveloppen geopend en voorgelezen. Blijkens de inschrijvingsbiljetten had Van Eyk ingeschreven voor een bedrag van € 474.500,-- en VSM voor een bedrag van € 429.000,--. De twee andere inschrijvers hadden ingeschreven voor € 629.192,-- dan wel € 161.000,--. Omdat deze laagste inschrijving nog tijdens de aanbesteding werd ingetrokken was VSM de inschrijver met de laagste prijs.
2.7. Eveneens op 11 juni 2008 (om 11.41 uur) heeft het projectsecretariaat van [X] -vermoedelijk naar aanleiding van een telefonische vraag eerder op die dag van VSM over het moment van indienen van de inschrijvingsformulieren- de inschrijvers een mailbericht gezonden met de volgende inhoud:
"Geachte inschrijver,
Heden middag is om 14.00 uur de aanbesteding van de sloopwerken REC te Zoetermeer.
Plaats aanbesteding: Kantoor Vierstroomzorgring Zoetermeer, Antwerpseweg 7, 2803 PB Gouda.
Voor alle duidelijkheid een overzicht van de op dat moment te overleggen documenten:
- de ondertekende 'eigen verklaring' zoals u met de bekendmakingsgegevens is verstrekt;
- ondertekende verklaring bestuurder volgens verstrekt model;
- het ingevulde inschrijfformulier
- de specificatie van de inschrijfsom (zoals in de bekendmakingsgegevens is aangegeven)
De documenten graag in afzonderlijke enveloppen ter beschikking stellen met op de buitenzijde een duidelijke vermelding van de inhoud ."
2.8. In een mailbericht van 12 juni 2008 heeft Van Eyk [X] bericht dat voormelde mail haar niet op 11 juni 2008 heeft bereikt, maar dat zij deze e-mail pas op 12 juni 2008 om 9.20 uur heeft ontvangen. Daarbij heeft zij opgemerkt dat in de e-mail niet staat dat de gegevens twee uur voor het aanbestedingstijdstip, conform de bekendmakingsgegevens, moesten worden ingeleverd. Tevens heeft zij in deze mail gevraagd de gunning nog even aan te houden.
2.9. Bij e-mail van 8 juli 2008 heeft [X] Van Eyk als volgt bericht:
"Vorige week donderdag 3 juli spraken wij elkaar over de aanbesteding van de sloopwerken voor het REC te Zoetermeer.
U gaf aan de sloopwerken, zoals aanbesteed, uit te willen voeren voor een bedrag van 439.500,- euro excl. btw.
Indien u het aanleggen van het op de bijlage aangegeven gedeelte bouwweg door u als onderdeel van de opdracht voor de sloopwerken kan worden uitgevoerd, is de opdrachtgever voornemens u hiervoor de opdracht te verstrekken. Een en ander voor een aanneemsom van 439.500,-- euro excl. btw.
Gaarne verneem ik uw spoedige reactie hierop, doch uiterlijk donderdag 10-07-08."
2.10. Bij brief van 9 juli 2008 heeft [X] VSM onder meer meegedeeld dat haar inschrijving ongeldig is omdat haar inschrijfbiljet niet op het opgegeven tijdstip is ingeleverd. Daarbij heeft [X] gerefereerd aan de inhoud van de bekendmakingsgegevens ingevolge waarvan de inschrijfbiljetten op 11 juni jl. uiterlijk twee uren voor de aanbesteding ingeleverd hadden moeten zijn. Daaraan is toegevoegd dat de opdrachtgever voornemens is het werk aan Van Eyk te gunnen omdat alleen het inschrijfbiljet van Van Eyk twee uren voor de aanbesteding aanwezig was.
2.11. Bij (aangetekend) schrijven van 11 juli 2008 heeft (de advocaat van) VSM [X], althans Vierstroomzorgring, gesommeerd om het werk alsnog aan haar te gunnen. Daartoe heeft VSM gesteld dat zij van tevoren telefonisch contact heeft gehad met het projectsecretariaat met de vraag of het echt nodig was om de inschrijving twee uur voor de aanbesteding in te dienen, gegeven het feit dat zulks zou resulteren in twee uur nutteloos wachten. In de brief heeft VSM daaraan toegevoegd dat het projectsecretariaat heeft aangegeven dat dat niet nodig was en dat het vroeg genoeg was om de inschrijving vlak voor 14.00 uur in te dienen en dat zulks op verzoek van VSM nog eens bevestigd is in een e-mail diezelfde dag.
2.12. Bij brief van 4 augustus 2008 heeft [X] aan Van Eyk en aan VSM als volgt bericht:
"Bij deze aanbesteding is verwarring ontstaan over het tijdstip, waarop de inschrijfbiljetten mochten en moesten worden ingediend. Deze verwarring is mede ontstaan door de, door ons, verstuurde e-mail van 11 juni 2008.
In eerste instantie is na de aanbesteding besloten om vast te houden aan het uiterste indieningtijdstip van 12.00 uur op de dag van aanbesteding, 11 juni 2008, zoals vermeld in de bekendmaking. Dit heeft geresulteerd in een voorlopige gunningbeslissing die in het voordeel uitviel van de inschrijver die om 12.00 uur aanwezig was.
Vervolgens heeft een kort geding, aangespannen door één van de overige inschrijvers, geleid tot een heroverweging. Na overleg met onze (juridisch) adviseur komen wij tot het oordeel dat ook de inschrijvingen die om 14.00 uur, of kort daarvoor, zijn ingediend geldig zijn. Hierbij baseren wij ons op het proces-verbaal van aanbesteding, waarin is vermeld dat door één der inschrijvers een vraag is gesteld over het tijdstip van indienen. Als antwoord hierop is verwezen naar de hiervoor bedoelde e-mail, waarin is vermeld dat het inschrijfbiljet, met de overige documenten, bij de aanbesteding en derhalve om 14.00 uur, kan worden overgelegd. Hiermee hebben alle aanwezigen zich, na het bespreken van de situatie, akkoord verklaard, hetgeen ook in het proces-verbaal van aanbesteding is opgetekend.
Een dergelijke aanvullende of afwijkende afspraak kan volgens vaste jurisprudentie worden gemaakt als alle bij de aanbesteding betrokken partijen hiermee instemmen. Blijkens het proces-verbaal is dat gebeurd.
De laagste inschrijver, Aanneming- en Transportbedrijf Transverco te Rijswijk heeft als gevolg van een calculatiefout een abnormaal lage inschrijving gedaan en kan in alle redelijkheid niet aan de inschrijfsom gehouden worden. Aanvulling van de inschrijving, resulterend in een hogere, marktconforme, prijs is in strijd met het aanbestedingsrecht. Deze inschrijver zal derhalve worden gepasseerd.
Bovenstaande leidt tot wijziging in de voorlopige gunningbeslissing. De opdrachtgever is thans voornemens om te gunnen aan de laagste inschrijver, die gehouden kan worden aan de inschrijfsom, zijnde VSM Sloopwerken te Hazerswoude."
2.13. Bij fax van 8 augustus 2008 heeft [X] op verzoek van Van Eyk haar bovenvermeld proces-verbaal van aanbesteding doen toekomen.
3. De vorderingen, de gronden daarvoor en het verweer
3.1. Van Eyk vordert na wijziging van eis - zakelijk weergegeven - Vierstroomzorgring te verbieden de opdracht aan VSM te gunnen en Vierstroomzorgring te gebieden de gunning aan Van Eyk gestand te doen, alsmede VSM niet ontvankelijk te verklaren in haar vordering, een en ander op verbeurte van een dwangsom.
3.2. Daartoe voert Van Eyk onder meer het volgende aan.
Vierstroomzorgring heeft zeer onzorgvuldig en verwijtbaar jegens Van Eyk gehandeld. Door van het bekendmakingsdocument af te wijken schiet Vierstroomzorgring toerekenbaar tekort in de nakoming van de verplichtingen die voortvloeien uit de in dat document gemaakte en voor akkoord ondertekende aanbestedingsafspraken en handelt zij in strijd met de algemene beginselen van het aanbestedingsrecht zoals het transparantiebeginsel en het gelijkheidsbeginsel. Van een communicatiefout door de aanbestedende dienst is geen sprake. In het bekendmakingsdocument stond het uiterste tijdstip voor het indienen van de inschrijvingen vast en over dat tijdstip is ook nooit discussie geweest. Omdat er geen rechtsgeldige wijziging in de procedure heeft plaatsgevonden, kon Vierstroomzorgring niet anders dan de te laat ingediende inschrijvingen ongeldig verklaren en de opdracht aan Van Eyk gunnen. Van Eyk, die de betreffende e-mail van 11 juni 2008 niet op tijd heeft ontvangen, heeft nimmer ingestemd met een wijziging van het tijdstip van indiening van de inschrijvingen. Zij heeft bij monde van [A] bij de aanbesteding expliciet protest aangetekend tegen de gang van zaken. Daarbij heeft [A] de voorzitter gevraagd de procedure te stoppen vanwege de ongeldige inschrijving van de andere inschrijvers. Omdat VSM een ongeldige inschrijving heeft gedaan, komt haar geen vorderingsrecht toe.
3.3. Vierstroomzorgring en VSM voeren gemotiveerd verweer, dat hierna, voor zover nodig, zal worden besproken.
3.4. VSM vordert -zakelijk weergegeven- het volgende:
primair: (I) Van Eyk niet ontvankelijk te verklaren in haar vorderingen, althans deze af te wijzen, (II) Van Eyk te gebieden te gedogen dat het werk alsnog aan VSM zal worden gegund en (III) Vierstroomzorgring te gebieden haar voornemen tot gunning aan VSM d.d. 4 augustus 2008 tot uitvoering te brengen, althans Vierstroomzorgring te verbieden de opdracht voor het werk aan een andere aannemer dan aan VSM te gunnen;
subsidiair: Vierstroomzorgring te verbieden alsnog een opdracht voor het werk te verlenen aan een andere aannemer zonder voorafgaande heraanbesteding door middel van een éénduidige inschrijvingsprocedure en Vierstroomzorgring te gebieden dat ook VSM alsdan gelegenheid krijgt zich voor het werk in te schrijven.
3.5. Hiertoe voert VSM -zakelijk weergegeven- onder meer het volgende aan.
Bij VSM is twijfel gerezen over de vraag op welk tijdstip de inschrijving uiterlijk in het bezit van Vierstroomzorgring moest zijn. Mede om nodeloos wachten te voorkomen heeft VSM op 11 juni 2008 omstreeks 9.00 uur hierover telefonisch contact opgenomen met het projectsecretariaat van [X]. De reden van de twijfel was dat bij de uitnodiging tot inschrijving van 21 mei 2008 alléén melding werd gemaakt van het aanbestedingstijdstip van 14.00 uur en geen melding van een gelegenheid tot indiening op een tijdstip vóór het moment van aanbesteding zoals in de bekendmakingsgegevens. Ook uit de redactie van de betreffende passage in de bekendmakingsgegevens volgde niet zonneklaar -gelet op het woord 'kunnen'- dat 12.00 uur ook werkelijk de laatste mogelijkheid zou zijn. Omdat op de ochtend van 11 juni 2008 telefonisch en per e-mail is verduidelijkt dat de inschrijvingen ook op 14.00 uur konden ingediend, is er geen sprake van een wijziging tengevolge waarvan de belangen van Van Eyk zijn geschaad, dit temeer niet omdat geen van de inschrijvers van plan was niet in persoon te verschijnen. In ieder geval, zo er al sprake zou zijn van een wijziging, hebben alle inschrijvers inclusief Van Eyk daarmee ingestemd.
3.6 Van Eyk en Vierstroomzorgring voeren gemotiveerd verweer, dat hierna, voor zover nodig, zal worden besproken.
4. De beoordeling van het geschil
4.1. De kernvraag in dit kort geding is of de in deze zaak ingediende inschrijvingsbiljetten slechts geldig zijn indien deze voor het tijdstip van 12.00 uur op 11 juni 2008 zijn ingeleverd.
4.2. Vierstroomzorgring en VSM hebben als eerste verweer aangevoerd dat de omstandigheid van onvermeld blijven van het indieningstijdstip in de uitnodiging aan de inschrijvers -dit in tegenstelling tot het daarvan wel vermelden in het bekendmakingsdocument- tot misverstanden bij inschrijvers heeft geleid die ertoe nopen dat dit indieningstijdstip niet meer in acht genomen behoeft te worden. Dit verweer treft echter geen doel. Het bekendmakingsdocument bevat allerlei (formele) criteria zoals termijnen van uitvoering en gestanddoening, het gunningscriterium en bepalingen terzake zekerheidstelling, specificatie van de inschrijvingssom en in te dienen bescheiden en gegevens. Hieruit kan worden afgeleid dat de inschrijvers wisten, althans hadden kunnen weten dat het bekendmakingsdocument voor hen, waar het de verschillende termijnen en andere gestelde vereisten betreft, van beslissende betekenis was. Bovendien is het bekendmakingsdocument ondertekend door de inschrijvers hetgeen betekent dat de inschrijvers in beginsel gehouden zijn de in dit document vermelde verplichtingen na te komen. Het argument van Vierstroomzorgring dat verklaarbaar is dat het juiste tijdstip niet voor alle gegadigden duidelijk was omdat het traditioneel gezien gebruikelijk was dat bij aanbestedingen de enveloppe met de inschrijving tot het moment van de aanbesteding in "de bus" gegooid kon worden waarna de bus en de enveloppen in aanwezigheid van de inschrijver werden geopend, snijdt geen hout. Vierstroomzorgring heeft er zelf al op gewezen dat met de invoering van het ARW 2004 verandering is gekomen in die praktijk en dat sindsdien de aanbestedende dienst de keuze heeft of de inschrijvers al dan niet bij het openen van de enveloppen aanwezig mogen zijn. Dit betekent dat het tijdstip van het indienen van de enveloppen en van het openen daarvan nu uiteen kunnen lopen. Van oplettende inschrijvers mag verlangd worden dat zij daarmee bekend zijn. Opmerkelijk is dat VSM blijkens de brief van haar advocaat aan [X] (hiervoor vermeld onder 2.11) in haar telefonisch contact op 11 juni 2008 omstreeks 9.00 uur met het projectsecretariaat van [X] vragen heeft gesteld over het indieningstijdstip in verband met het praktische probleem van nutteloos twee uur wachten. Gesteld noch gebleken is dat VSM er op dat moment blijk van heeft gegeven over de twee verschillende tijdstippen van indiening en van aanbesteding in onzekerheid te verkeren. Hoe dit ook zij, in ieder geval had het op de weg van VSM gelegen om op dit punt tijdig te informeren naar de eventuele bedoeling van de aanbestedende dienst indien zij werkelijk in verwarring was over het tijdstip of indien zij anderszins wijziging daarvan wenste.
4.3. VSM heeft voorts nog gesteld dat uit de redactie van de tekst ten aanzien van het indieningstijdstip in het bekendmakingsdocument niet zonneklaar blijkt dat het tijdstip van twee uur voor het tijdstip van aanbesteding de laatste gelegenheid zou zijn om de inschrijfbiljetten in te leveren. VSM wordt in dit standpunt niet gevolgd. VSM heeft niet aannemelijk gemaakt dat de redactie van de zinsnede "de inschrijvingsbiljetten kunnen tot twee uur voor het tijdstip van aanbesteding worden ingeleverd op het volgende adres ...." ruimte laat voor het nog indienen van de inschrijvingen op een tijdstip ná 12.00 uur. Van onduidelijkheid is geen sprake. De verwijzing door VSM naar een vonnis van de rechtbank Zwolle Lelystad van 27 mei 2008 kan haar dan ook niet baten. In ieder geval geldt dat ook ten aanzien van door VSM mogelijk ervaren onduidelijkheden, zij bij twijfel over de juiste interpretatie van deze tekst tijdig de aanbestedende dienst om uitsluitsel had kunnen vragen.
4.4. Tussen partijen is in geschil of de op 11 juni 2008 door de aanbestedende dienst telefonisch gedane mededelingen over het verruimen van het indieningstijdstip in die zin dat het tijdstip van aanbesteding ook zou mogen gelden als indieningstijdstip van de inschrijfbiljetten, opgevat dienen te worden als een verduidelijking (opvatting van VSM) dan wel een wijziging (opvatting van Van Eyk) van het bekend maken van gegevens terzake de aanbesteding. Desgevraagd heeft Vierstroomzorgring ter zitting verklaard de betreffende mededelingen te zien als een wijziging. Daaraan heeft Vierstroomzorgring toegevoegd dat ingevolge het ARW het indieningstijdstip in deze zaak twee uren voor het tijdstip van aanbesteding was gelegen. Daarbij heeft Vierstroomzorgring verklaard dat er echter sprake is van opgewekt vertrouwen bij de partijen die tengevolge van de mededelingen op het laatste moment hun inschrijvingen op het tijdstip van aanbesteding, te weten om 14.00 uur hebben ingediend. Geoordeeld wordt evenwel dat dit opgewekte vertrouwen Van Eyk niet regardeert, maar dat dit tot de verantwoordelijkheid van Vierstroomzorgring behoort.
4.5. Voorts is tussen partijen in geschil of Van Eyk bij monde van [A] ten tijde van de aanbesteding haar protest tegen de gevolgde procedure heeft laten varen op een wijze die zou kunnen worden opgevat als een instemming met de wijziging. Dat Van Eyk expliciet zou hebben ingestemd met de wijziging, zoals door een personeelslid van VSM is betoogd, is op geen enkele wijze aannemelijk geworden. Het enkele feit dat Vierstroomzorgring aanvankelijk is overgegaan tot gunning aan Van Eyk is ook niet concludent om een dergelijke expliciete instemming aan te nemen. De omstandigheid dat [A] wellicht in de betreffende bijeenkomst zijn protest niet is blijven uiten, bijvoorbeeld nadat de voorzitter hem van repliek had gediend en was overgegaan tot het openen van de enveloppen, kan op zichzelf genomen niet leiden tot de conclusie dat Van Eyk heeft berust in de wijziging of dat zij haar protest heeft laten varen.
4.6. Uit het voorgaande volgt dat Van Eyk zich terecht op het standpunt stelt dat de inschrijvingsbiljetten die in deze zaak zijn ingediend ná het tijdstip vermeld in het bekendmakingsdocument -te weten 11 juni 2008 twee uur voor het tijdstip van aanbesteding (bepaald om 14.00 uur)- als ongeldig dienen te worden aangemerkt. Een en ander leidt ertoe dat de vordering van Van Eyk op de wijze als hierna vermeld zal worden toegewezen en dat VSM niet ontvankelijk zal worden verklaard in haar vordering.
4.7. Oplegging van een dwangsom, als stimulans tot nakoming van de te geven beslissing, is aangewezen, zij het dat deze zal worden gematigd. Voorts zal er worden bepaald dat de op te leggen dwangsom vatbaar is voor matiging door de rechter, voor zover handhaving daarvan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn, mede in aanmerking genomen de mate waarin aan de veroordeling is voldaan, de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid daarvan.
4.8. Vierstroomzorgring en VWS zullen, als de in het ongelijk gestelde partijen, worden veroordeeld in de kosten van dit geding.
5. De beslissing
De voorzieningenrechter:
verbiedt Vierstroomzorgring de opdracht aan VSM te gunnen;
gebiedt Vierstroomzorgring de opdracht aan Van Eyk te gunnen, voor zover zij nog tot gunning wenst over te gaan;
bepaalt dat Vierstroomzorgring een dwangsom verbeurt van € 50.000,-- indien zij in gebreke blijft aan deze veroordeling te voldoen;
verklaart VSM niet ontvankelijk in haar vordering;
bepaalt dat bovenstaande dwangsom vatbaar is voor matiging op de wijze zoals onder 4.7 is vermeld;
veroordeelt Vierstroomzorgring en VSM in de kosten van dit geding, tot dusverre aan de zijde van Van Eyk begroot op € 1.141,80, waarvan € 816,-- aan salaris advocaat, € 254,-- aan griffierecht en € 71,80 aan dagvaardingskosten;
verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad;
wijst af het meer of anders gevorderde.
Dit vonnis is gewezen door mr. R.J. Paris en in het openbaar uitgesproken op 9 oktober 2008.
AB