Uitspraak
RECHTBANK UTRECHT
Sector kanton
Locatie Utrecht
zaaknummer: 557206 UC EXPL 08-855 lh
vonnis d.d. 19 november 2008
inzake
[eiseres], wonende te [woonplaats], verder ook te noemen [eiseres],
eisende partij,
gemachtigde: mr. P.H. Burger,
tegen:
de besloten vennootschap ORACLE NEDERLAND B.V., gevestigd te De Meern, verder ook te noemen Oracle,
gedaagde partij,
gemachtigden: mrs. T.L. Cieremans en P.J.A. Huttenhuis.
Verloop van de procedure
[eiseres] heeft een vordering ingesteld. Oracle heeft geantwoord op de vordering. [eiseres] heeft voor repliek en Oracle heeft voor dupliek geconcludeerd. Hierna is uitspraak bepaald.
De vaststaande feiten
Als enerzijds gesteld en anderzijds erkend althans niet weersproken, neemt de kantonrechter het volgende als vaststaand aan.
1.1. [eiseres], geboren op [geboortedatum], is van 18 januari 1995 tot 1 december 2002 in dienst geweest van (de rechtsvoorgangster van) Oracle, vanaf 1 november 1995 als ‘product sales representative’ (PSR). Van het bedongen salaris heeft, naast een vast basisloon, steeds een aanzienlijke variabele, omzetafhankelijke component deel uitgemaakt. De overeen- gekomen arbeidstijd bedroeg 40 uren per week. Daarnaast werd een zekere mate van overwerk geacht aan het werk inherent te zijn en niet afzonderlijk vergoed.
1.2. Oracle is een dochteronderneming van een Amerikaans softwarebedrijf dat zich bezig houdt met de verkoop van computersoftware en aanverwante dienstverlening. In juli 1995 heeft Oracle de onderneming van IRI Software B.V., waarin [eiseres] werkzaam was, overgenomen. Het bedrijf heeft in de periode daarna een sterke groei doorgemaakt.
1.3. Na een traineeship van enkele maanden heeft [eiseres] vanaf 1 november 1995 op de verkoopafdeling van Oracle gewerkt, waar zij als PSR was belast met de verkoop van zogenoemde ‘business intelligence software’ en daarmee samenhangende diensten verleende, zoals advisering, onderhoud en trainingen. Op de afdeling ‘sales’ werkten indertijd ongeveer 200 mensen. In dit werk was regelmatig sprake van deadlines. Ook deden zich aan het eind van elk kwartaal en tegen het eind van het boekjaar (31 mei) pieken in de werkbelasting voor.
1.4. In haar werk voor Oracle heeft [eiseres] dagelijks meerdere uren beeldschermwerk verricht. Oracle streefde naar een ‘paperless office’. Met collega’s, leidinggevenden en clientèle werd veelal per e-mail gecommuniceerd en interne rapportages en presentaties geschiedden eveneens elektronisch. Op haar werkplek bediende [eiseres] zich daarvoor van een desktop-computer. Bij bezoek aan cliënten en als zij thuis (over)werkte, maakte zij gebruik van een haar door Oracle ter beschikking gestelde laptop.
1.5. Van oktober 1996 tot haar uitval in maart 1998 heeft [eiseres] als enige PSR van haar afdeling gewerkt voor twee ‘business units’ (te weten ‘industry’ en ‘distribution’). In de overige vier units werd het werk verricht door één PSR per ‘business unit’. Het door [eiseres] hiertegen in september 1996 ingebrachte bezwaar heeft Oracle niet tot een andere werkverdeling doen besluiten. [eiseres] bekleedde aldus een dubbelfunctie. Dit deed de omvang van haar werk en daarmee de hoeveelheid beeldschermwerk toenemen.
1.6. [eiseres] heeft de voor haar vastgestelde omzetdoelstellingen steeds ruimschoots gehaald. In de beoordelingsgesprekken van december 1995, juni 1996 en juli 1997 werd haar functioneren goed tot zeer goed beoordeeld. In deze gesprekken is de hoge werk- en tijdsdruk enkele keren aan de orde gesteld en werd gesignaleerd dat zij perfectionistisch ingesteld was en dat dit kon botsen met de hoge werkdruk, werd [eiseres] door haar leidinggevende geroemd om haar doorzettingsvermogen en harde werken.
1.7. In september 1997 heeft Oracle, in verband met haar voornemen om te komen tot een preventief RSI-beleid, een ergonomisch adviesbureau opdracht gegeven om de mogelijke RSI-risico’s te inventariseren, die haar werknemers van de afdeling ‘consultancy’, voornamelijk werkzaam op locatie bij opdrachtgevers, lopen.
1.8. In of omstreeks oktober 1997 bemerkte [eiseres] krachtsverlies van haar rechterarm. Na terugkeer van vakantie, kreeg zij in januari 1998 nek- en schouderklachten en last van een doof gevoel in haar rechter onderarm. Naar aanleiding van het advies van haar huisarts, om het rustiger aan te doen, heeft [eiseres] Oracle verzocht haar te ontlasten, hetgeen niet gebeurde. In maart 1998 namen haar klachten toe, en op 18 maart 1998 viel zij uit met ernstige pijn in nek, schouders, armen en handen en verkramping van schouders en armen.
1.9. In april 1998 heeft Oracle onder het voor haar werkzame personeel een brochure verspreid, waarin op de (RSI-)risico’s van beeldschermwerk werd gewezen. Daarin werden ook tips gegeven om RSI-klachten te voorkomen. [eiseres] heeft eerst na haar ontslag van de inhoud van deze brochure kennis gekregen.
1.10. Na verwijzing door haar huisarts werd [eiseres] in april 1998 poliklinisch onderzocht door R.H. Groen, neuroloog te Heemstede, die ‘geen aanwijzingen voor primair neurologische stoornissen’ vond, concludeerde tot ‘(a)specifieke klachten rechter hand, mogelijk surmenagesyndroom?’ en Mensendiecktherapie adviseerde. [eiseres] heeft zich onder behandeling van een fysiotherapeut gesteld. Ook heeft zij Mensendiecktherapie gehad. Hierdoor zijn de klachten niet verdwenen. Sinds medio 2002 is zij niet meer in behandeling.
1.11. De bedrijfarts van Oracle, J.P.M. Visschedijk van ArboNed, achtte [eiseres] op 16 oktober 1998 arbeidsongeschikt en zag ‘een relatie met de aard van het werk’. In het reïntegratieplan van 6 november 1998 vermeldde de bedrijfsarts als ziektediagnose ‘RSI’.
1.12. In februari 1999 heeft ArboNed in opdracht van Oracle een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) opgesteld. Daarin werd de globale werkzaamheid van de afdeling ‘sales’ aangeduid als beeldschermwerk. ArboNed stelde vast dat in de onderneming van Oracle voorlichting en onderricht over arbeidsomstandigheden ad hoc in het werkoverleg plaats vond, maar niet systematisch werd gegeven. Aanbevolen werd om de voorlichting, onder andere over het voorkomen van RSI bij beeldschermwerkers, te organiseren en de resultaten daarvan te toetsen. Tevens werd geconstateerd dat de meeste werknemers regelmatig meer dan negen uren per dag of 45 uren per week werkten, dat er geen vaste pauzes waren, dat er onder een grote tijdsdruk en in een hoog tempo werd gewerkt, met regelmatig voorkomende piekbelasting. Ten aanzien van de lichamelijke belasting van kantoorwerk werd Oracle geadviseerd om haar werknemers voor te lichten over een goede werkhouding en om bij individuele klachten een werkplekonderzoek te laten doen. Uit de RI&E blijkt dat Oracle indertijd doende was het kantoormeubilair afdelingsgewijs te vervangen. Met betrekking tot beeldschermwerk stelde ArboNed vast dat de meeste medewerkers per dag meer dan twee uren aan een beeldscherm werkten en dat meer dan de helft van het personeel meer dan zes uren per dag beeldschermwerk verrichtte.
1.13. In maart 1999 heeft [eiseres] gedurende twee ochtenden per week het werk voor Oracle hervat. Inmiddels had Oracle de eerder door [eiseres] verrichte werkzaamheden opgedragen aan twee andere PSR’s. Toen voor [eiseres] voornamelijk beeldschermwerk en geen aangepast ander werk beschikbaar bleek, heeft zij na enige tijd het werk weer gestaakt. Daarna heeft zij niet meer voor Oracle gewerkt.
1.14. Na [eiseres] vanaf medio maart 2000 neurologisch te hebben onderzocht, concludeerde D.L.J. Tavy, neuroloog te Den Haag, op 7 september 2000 tot een ‘chronisch pijnsyndroom armen en schouders beiderzijds. Combinatie van myofascieel painsyndroom met mogelijk thoracic outletsyndroom. Mogelijk een combinatie met een RSI-syndroom.’ Volgens Tavy is het chronisch pijnsyndroom van [eiseres] ‘waarschijnlijk complex bepaald’ - hij vond in aanleg ‘hypermobiele gewrichten’, in de nek en schouder ‘aanwijzingen voor chronisch verhoogde spierspanning’ - en ‘waarschijnlijk (-) mede ontstaan door chronische overbelasting en houdingsafhankelijke belasting’. Over de prognose schreef Tavy: ‘De klachten bestaan al lang en zullen moeilijk therapeutisch te beïnvloeden zijn.’
1.15. Eind september 2000 werd [eiseres] onderzocht door J.W. Stenvers, neuroloog te Amsterdam, die rapporteerde: ‘(D)e anamnese past bij repetitive strain injury.(-) Zodra er weer een relatie is tussen belasting en pijn dient de belastbaarheid verder opgebouwd te worden, liefst door middel van medische fitness. Daarbij dient vooral aandacht besteed te worden aan de duur van de pijn na belasting. (-) Met een dergelijk beleid is de prognose van RSI beter dan tot voor kort gedacht werd.’
1.16. In de loop der jaren is [eiseres] regelmatig medisch beoordeeld door en op instigatie van een verzekeringsarts van het GAK, die (ook) op den duur de diagnose RSI stelde, met chronische, niet inspanningsgebonden pijnklachten (in nek, schouders, armen en handen). Bij onderzoek in een rugtrainingscentrum (DBC) konden in november 1999 geen afwijkingen worden geobjectiveerd. Voor verdere behandeling aldaar zag men geen indicatie. Mede omdat [eiseres] zich op haar klachten leek te fixeren en met het oog op recidive-preventie, vond in mei 2000 een psychodiagnostisch beroepskeuzeonderzoek plaats. Door W.H.J. Lancée, GZ-psycholoog, werd [eiseres] beschreven als iemand met een hoog aspiratieniveau, een sterk verantwoordelijkheidsgevoel en plichtsbesef en met een mede uit faalangst en onzekerheid voortkomend overmatig perfectionisme. ‘Daardoor loopt betrokkene het gevaar zichzelf te overvragen en door anderen overvraagd te worden (-)’, zo werd gerapporteerd. Er werden geen aanwijzingen voor psychopathologie of ernstige persoonlijkheidsproblematiek gevonden. Op grond van de gevonden ‘beperking van de belastbaarheid als rechtstreeks en medisch objectief vast te stellen gevolg van ziekte en gebrek’ heeft het GAK aan [eiseres] vanaf 19 maart 1999 en tot op heden een WAO-uitkering verleend, berekend naar een arbeidsongeschiktheid van 80-100%.
1.17. Op verzoek van Oracle verleende de CWI in oktober 2002 toestemming tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst met [eiseres]. Oracle heeft aan [eiseres] opgezegd tegen 1 december 2002 en tot die tijd het overeengekomen vaste salaris aan haar doorbetaald. Haar vordering tot verkrijging van een schadevergoeding op grond van kennelijke onredelijkheid van het ontslag in de zin van artikel 7:681 BW Pro, heeft de kantonrechter te Utrecht bij vonnis van 5 november 2003 (rolnummer 306103 CV 03-5937) afgewezen. [eiseres] heeft de vraag naar de relatie tussen haar gezondheidsklachten en de arbeidsomstandigheden bij Oracle uitdrukkelijk buiten het geschil gehouden en haar rechten ter zake van de aansprakelijkheid van Oracle op de voet van artikel 7:658 BW Pro voorbehouden.
1.18. Eind januari 2003 heeft [eiseres] Oracle aansprakelijk gesteld voor de schade die zij door haar RSI-klachten heeft geleden en nog zal lijden. Oracle heeft die aansprakelijkheid van de hand gewezen.
1.19. In juni 2007 heeft R.S.H.M. Beijersbergen, neuroloog te Bilthoven, [eiseres] onderzocht. Deze stelde in augustus 2007 op grond van de door [eiseres] ervaren klachten en beperkingen de diagnose van ‘een klassiek RSI-syndroom’, in chronische fase 3: ‘Vooralsnog toont betrokkene ook bij ons onderzoek een klinisch beeld typerend voor het chronische RSI-syndroom. Aanwijzingen voor enige andere aandoening zijn er niet, met name niet op strikt neurologisch dan wel orthopaedisch terrein’. Op de hem gestelde vraag naar het verband met de door [eiseres] voor Oracle verrichte werkzaamheden, antwoordde de neuroloog: ‘Het moge duidelijk zijn, dat het toeschrijven van het RSI-syndroom aan de werkzaamheden die zij verrichtte bij Oracle uiteraard voor de hand ligt. Immers, zij was bij het optreden van de klachten werkzaam bij Oracle. Het bepalen van het al dan niet optreden van foutief uitvoeren, dan wel het geven van overmatig veel, werkzaamheden is uiteraard niet de taak van een neuroloog. Echter, doch bij arbeidsdeskundig onderzoek komt duidelijk naar voren dat de werkzaamheden dusdanig waren, dat - uiteraard in combinatie met haar persoonlijke instelling - het optreden van RSI onomstotelijk daaruit moet zijn voortgevloeid. Een andere verklaring dan deze kan thans niet worden gevonden voor de vigerende klachten. Het moet dus als uiterst waarschijnlijk worden beschouwd dat de gevonden afwijkingen en beperkingen inderdaad het gevolg zijn van de werkzaamheden die zij verricht heeft bij Oracle.’ De prognose werd, ook na multidisciplinaire behandeling met voorzichtige activering en gedragsmatige begeleiding, ‘dubieus’ en ‘tamelijk infaust’ genoemd.
1.20. In januari en augustus 2005 heeft M.V. Borkent, arts te Bussum, zich op verzoek van de aansprakelijkheidsverzekeraar van Oracle, na bestudering van het medisch dossier van [eiseres], uitgelaten onder meer over de vraag naar het oorzakelijk verband tussen haar gezondheidsklachten en de wijze waarop [eiseres] voor Oracle haar arbeid heeft verricht. Borkent concludeerde dat [eiseres] ‘overbelast (is) geraakt daar zij niet kon voldoen aan de eisen die de functie aan haar stelde’ en dat zij ‘niet is opgewassen tegen werkzaamheden met een hoge tijdsdruk en een hoge verantwoordelijkheid’. Voor haar aspecifieke klachten hebben de verschillende onderzoekers geen objectiveerbare afwijking gevonden. De RSI-diagnose, die inmiddels is vervangen door de term KANS (klachten van arm, nek en schouder), zijnde een niet objectiveerbaar en multifactorieel bepaald pijnsyndroom, is gebaseerd op de van [eiseres] afgenomen anamnese. Volgens Borkent kan de hypermobiliteit van haar gewrichten aan de klachten hebben bijgedragen en vormen ‘een passief copinggedrag’ en ‘dwangmatige karaktertrekken’ een belangrijke intrapersoonlijke factor, die los staat van het werk dat [eiseres] voor Oracle deed. Voorts heeft zij ‘een neiging tot somatiseren.’ In reactie op het rapport van neuroloog Beijersbergen, wees Borkent in oktober 2007 op ‘een aantal ongevalsvreemde factoren’, zoals de luxatie van het sleutelbeen, verkalkingen rond de nekwervels, de afwezigheid van objectieve afwijkingen, ‘het feit dat betrokkene klachten blijft houden ondanks dat de belasting al jaren is weggevallen’, terwijl zij wel in staat is tot huishoudelijk werk en sport. Beijersbergen zou zich, in strijd met de voor zijn beroepsgroep geldende richtlijn, hebben begeven buiten zijn vakgebied, door alleen een pijnbeleving te beoordelen, die niet is gestoeld op een laesie van het zenuwstelsel, aldus Borkent.
De vordering en het daartegen gevoerde verweer
2.1. [eiseres] vordert dat voor recht wordt verklaard dat Oracle wegens schending van haar zorgverplichting als bedoeld in artikel 7:658 BW Pro aansprakelijk is en gehouden is om de daardoor ontstane schade, nader op te maken bij staat, te vergoeden. Voorts vordert [eiseres] dat Oracle wordt veroordeeld om aan haar, bij wijze van voorschot op de haar toekomende schadevergoeding, € 100.000,-- te voldoen, alsmede om haar € 4.271,80 aan buitengerechtelijke kosten te betalen, met veroordeling van Oracle in de proceskosten.
2.2. [eiseres] legt aan haar vordering ten grondslag dat Oracle, in de periode dat [eiseres] voor haar werkzaam was, is tekort geschoten in de op haar rustende zorgverplichting, en wel met betrekking tot de inrichting van de werkplek, de werkinhoud en -omvang, de organisatie van de arbeid en de voorlichting over de daaraan verbonden gevaren. Nu zij ten gevolge van de blootstelling aan deze risicofactoren aan het RSI-syndroom is gaan lijden, is Oracle aansprakelijk voor de daaruit voortvloeiende schade. [eiseres] stelt onder druk van deadlines veel te hebben overgewerkt, vanaf oktober 1996 tot in maart 1998 een dubbelfunctie te hebben vervuld, dagelijks meer dan zes uren en langer dan twee uren aaneengesloten, op een gebrekkig ingerichte en niet aan haar persoon aangepaste werkplek beeldschermwerk te hebben verricht (onder meer aan een laptop), zonder dat er gelegenheid was voor regelmatige pauzes of om het beeldschermwerk af te wisselen met andersoortige werkzaamheden. Door Oracle is zij voorafgaand aan haar uitval in maart 1998 niet geïnformeerd over de al geruime tijd bekende gevaren die aan beeldschermwerk zijn verbonden. Pas in februari 1999 heeft Oracle door haar arbo-dienst een RI&E doen opstellen. Daartoe was zij, ingevolge het Besluit Beeldschermwerk 1992, al veel eerder gehouden, aldus [eiseres].
3.1. Oracle betwist de vordering. Het is allereerst aan [eiseres] om te stellen en te bewijzen dat zij schade heeft geleden in de uitoefening van haar werkzaamheden. De enkele blootstelling aan RSI-risicofactoren is niet voldoende, net zo min als de enkele overtreding van de bij of krachtens de Arbeidsomstandighedenwet gegeven regels. In de op haar rustende stelplicht en bewijslast is [eiseres] niet geslaagd. De diagnose RSI is aanvankelijk door neuroloog Groen uitgesloten, en nadien voornamelijk gebaseerd op de door [eiseres] geuite, aspecifieke klachten. Objectieve afwijkingen zijn nimmer gevonden. Bij de op initiatief van [eiseres] verrichte onderzoeken is Oracle niet betrokken geweest; zij heeft op de keuze van de ingeschakelde medici en op de voorgelegde vraagstelling geen invloed kunnen uitoefenen. De neurologen Tavy, Stenvers en Beijersbergen hebben zich niet gehouden aan de voor hun beroepsgroep geldende richtlijn. Beijersbergen debiteerde achterhaalde opvattingen over RSI. De verzekeringsartsen van het GAK hebben, gezien het wettelijke (WAO-)kader waarin zij tot hun beoordeling kwamen, slechts beperkt eigen onderzoek gedaan.
3.2. Dat er een causaal verband bestaat tussen haar klachten en de uitoefening van haar werkzaamheden is volgens Oracle evenmin gebleken. Voor toepassing van de zogenoemde omkeringsregel is hier geen plaats, omdat de door [eiseres] gepresenteerde RSI-klachten meerdere oorzaken kunnen hebben, ook buiten het werk gelegen, zoals omstandigheden in de privésfeer, aanleg of psycho-sociale factoren. Dat de klachten van [eiseres] in dit geval niet met het werk samenhangen, volgt uit de omstandigheid dat haar klachten niet zijn verminderd nadat zij haar werkzaamheden had gestaakt. Aan het oordeel van Beijersbergen over het bedoelde oorzakelijk verband komt geen gewicht toe, omdat hij zich daarvoor heeft gebaseerd op het eenzijdige verhaal van [eiseres] over haar arbeidsomstandigheden, de invloed van haar persoonlijkheidskenmerken heeft miskend en heeft verzuimd ongevals-vreemde factoren bij zijn oordeel te betrekken. De klachten van [eiseres] worden verklaard door andere, niet met het werk verband houdende factoren. Zoals Borkent op grond van het medisch dossier heeft geconcludeerd, liggen de persoonlijkheidskenmerken van [eiseres], in het bijzonder haar fixatie op lichamelijke klachten en haar neiging tot somatiseren, aan haar klachten ten grondslag. Voorts speelt daarbij de overbeweeglijkheid van haar gewrichten een rol. Oracle bepleit benoeming van een psychiater en orthopedisch chirurg als deskundigen.
3.3. Eerst nadat [eiseres] zal hebben voldaan aan de op haar rustende stelplicht en bewijslast, en concreet is vastgesteld dat zij de schade waarvan vergoeding wordt gevorderd in de uitoefening van haar werkzaamheden voor Oracle heeft geleden, welk gedrag of nalaten door Oracle die schade heeft veroorzaakt en welke norm daardoor is geschonden, is het aan Oracle om te bewijzen dat zij aan haar zorgverplichting ex artikel 7:658 BW Pro heeft voldaan of dat de maatregelen die in redelijkheid van haar gevergd konden worden de schade niet hadden kunnen voorkomen. Eerder is Oracle ook niet in staat gericht verweer te voeren of bewijs te leveren. Daarvoor bestaat te veel onzekerheid over de oorzaken van RSI en over de normen waaraan het beeldschermwerk in de jaren ’90 moest voldoen. Voorts ondervindt Oracle er bij haar verweer nadeel van dat [eiseres] bijna tien jaar heeft gewacht alvorens te dagvaarden.
3.4. Oracle bestrijdt dat zij in haar zorgverplichting jegens [eiseres] is tekort geschoten. Het door [eiseres] van haar arbeidsomstandigheden bij Oracle geschetste beeld is niet (geheel) juist. Tot haar werkzaamheden behoorde weliswaar beeldschermwerk, maar zij werkte minimaal de helft van haar werktijd ambulant. Zij had dan ook de mogelijkheid om het beeldschermwerk met andersoortige werkzaamheden af te wisselen en pauzes te nemen. De aanwezigheid van ergonomisch meubilair is ter voorkoming van RSI niet relevant. Oracle heeft wel degelijk aandacht besteed aan de preventie van RSI-klachten van haar werknemers. In september 1997 heeft zij opdracht gegeven tot inventarisatie van RSI-risico’s en zich ergonomisch doen adviseren. Zij heeft haar personeel geïnformeerd over de gevaren van beeldschermwerk en in februari 1999 is een RI&E tot stand gebracht. Oracle erkent dat indertijd sprake was van een hoge werkdruk, maar betwist dat de werkdruk te hoog is geweest. Het lag op de weg van [eiseres] om tijdig over de werkdruk te klagen en kenbaar te maken dat zij daartegen niet bestand was, hetgeen zij heeft nagelaten. Zij was ambitieus en is zelfs een dubbelfunctie gaan bekleden. De werktijden bleven binnen de wettelijke grenzen.
3.5. Indien zou worden geoordeeld dat Oracle is tekort geschoten in haar zorgverplichting jegens [eiseres], ontbreekt een causaal verband met haar gezondheidsklachten, omdat nakoming van die verplichting de schade niet zou hebben kunnen voorkomen. Niet alleen ontbreekt bewijskracht voor de effectiviteit van preventieve maatregelen vrijwel volledig, maar ook geldt dat, nu de klachten van [eiseres] niet werkgerelateerd zijn, ervan moet worden uitgegaan dat zij vroeg of laat RSI-klachten zou hebben ontwikkeld.
3.6. Tenslotte betwist Oracle dat er voldoende grond bestaat om met toekenning van een voorschot als gevorderd vooruit te lopen op de schadestaatprocedure. Met name kan [eiseres] geen aanspraak maken op de volledige variabele looncomponent, omdat die afhankelijk was van de gerealiseerde verkoop. Er is voorts reden om de schadevergoeding te beperken tot het verlies van verdienvermogen gedurende enkele jaren, omdat het uitblijven van herstel niet verwacht behoefde te worden, omdat [eiseres] heeft geweigerd mee te werken aan een gedragsmatige therapie, en omdat van haar verlangd mocht worden dat zij na enkele jaren weer werk zou aanvaarden. Aan haar schadebeperkingsplicht heeft [eiseres] aldus niet voldaan. Oracle betwist de buitengerechtelijke kosten, als te weinig gespecificeerd.
De beoordeling van het geschil
4.1. Partijen hebben uitvoerig gedebatteerd over de verdeling van de stelplicht en bewijslast in een procedure als deze, die betrekking heeft op de vraag naar de aansprakelijkheid voor het ontstaan van RSI. Oracle heeft zich in dat verband op het standpunt gesteld dat het allereerst aan [eiseres] is om te stellen en te bewijzen dat zij schade heeft geleden en dat die schade in en door de uitoefening van haar werkzaamheden is ontstaan. Oracle meent dat eerst daarna aan de orde kan komen of zij aan de op haar rustende zorgverplichting van artikel 7:658 BW Pro heeft voldaan. Oracle stelt daartoe eerder ook niet in staat te zijn. Hierover overweegt de kantonrechter het volgende.
4.2. Uit het bepaalde in artikel 7:658 lid 1 BW Pro volgt dat het aan de werknemer, die zijn werkgever aansprakelijk houdt voor een schending van zijn zorgverplichting, is om te stellen en, bij betwisting, te bewijzen dat zijn letsel in de uitoefening van zijn werkzaamheden is ontstaan. Het tweede lid legt op de werkgever de last te bewijzen dat hij zijn verplichting om voor een veilige werkplek en gezonde arbeidsomstandigheden te zorgen is nagekomen. Om tot aansprakelijkheid van de werkgever te kunnen concluderen, dient derhalve zowel een (causale) relatie te kunnen worden gelegd tussen het werk van de werknemer en zijn schade, als tussen een tekortkoming van de werkgever en die schade. Bij de eerste is het, overeenkomstig de hoofdregel van artikel 150 Rv Pro, de werknemer die voldoende feiten en omstandigheden moet stellen - en zonodig bewijzen - die het ingeroepen rechtsgevolg kunnen rechtvaardigen, bij de tweede is de bewijslast omgekeerd, wordt de schending van de zorgverplichting voorondersteld en rust op de werkgever de last om aan te tonen dat hij heeft gedaan wat van hem redelijkerwijs mocht worden verlangd. Bij klassieke arbeidsongevallen en monocausale beroepsziekten leidt dit schema in het algemeen tot een redelijke en billijke verdeling van de stelplicht en bewijslast. Bij multicausale beroepsziekten, zoals RSI, die niet slechts één oorzaak kennen, kan dit anders zijn. Dan dient er enerzijds tegen te worden gewaakt dat de werkgever feiten en omstandigheden moet stellen en bewijzen die voornamelijk in de sfeer van de werknemer liggen en dat hij aansprakelijk wordt gehouden voor schade die geen verband houdt met de omstandigheden waaronder hij de werknemer heeft doen werken. Dit maakt dat, indien de ziekte door andere dan werkgerelateerde factoren kan zijn ontstaan, relatief veel gewicht toekomt aan de vraag naar de relatie tussen werk en schade. Anderzijds staat het dan de werknemer vrij - en zal hij er in de regel ook niet aan ontkomen - om in verband met de op hem rustende stelplicht bewijs bij te brengen dat de werkgever in zijn zorgplicht is tekort geschoten en dat het risico op letsel dat daarvan het gevolg is, zich heeft verwezenlijkt. Hierbij dient gezien de strekking van artikel 7:658 BW Pro, waarmee de wetgever de bewijspositie van de werknemer heeft beoogd te verlichten, te worden voorkómen dat de werknemer er aldus via een omweg alsnog mee wordt belast te bewijzen dat de werkgever zijn zorgplicht heeft geschonden. Aan zijn stelplicht behoeven daarom geen al te hoge eisen te worden gesteld, en hij kan er in beginsel mee volstaan aannemelijk te maken dat hij schade heeft geleden in de uitoefening van het werk.
Wat in voorkomende gevallen van de procespartijen mag worden verwacht, i.e. hoe concreet zij hun stellingen zullen hebben in te kleden en te onderbouwen, zal steeds afhangen van de omstandigheden van het geval. Daarbij geldt dat het aan de werkgever is om feiten en omstandigheden te stellen en aannemelijk te maken dat niet aan het werk te relateren factoren de oorzaak van de ziekte vormen. Van zijn kant dient de werknemer openheid van zaken te geven over mogelijke aspecten van zijn privésfeer, aanleg en persoonlijkheid die aan zijn ziekte kunnen hebben bijgedragen, nu die aspecten vooral in zijn sfeer liggen.
4.3. Hieruit volgt dat de door Oracle voorgestane opsplitsing van het geschil in twee nauwkeurig gescheiden en achtereenvolgende fases, te weten - als eerste - die over de vraag naar de relatie met het werk en - vervolgens - die over de zorgverplichting, niet strookt met de tekst en de strekking van artikel 7:658 BW Pro. Gezien de hierboven beschreven verwevenheid tussen beide, bestaat voor een dergelijke aanpak geen goede grond. Oracle diende zich er reeds aanstonds
- gemotiveerd - over uit te laten hoe zij aan haar zorgverplichting jegens [eiseres] heeft voldaan. Dat zij daartoe niet eerder in staat is dan nadat is komen vast te staan waardoor de gezondheidklachten van [eiseres] precies zijn veroorzaakt en welke concrete normen Oracle in dat verband heeft geschonden, is niet geloofwaardig. Oracle heeft ervan blijk gegeven zich voldoende tegen de vordering van [eiseres] te hebben kunnen verweren. Voor zover zij daarbij haar kruit heeft willen droog houden, om dit in een later stadium alsnog te verschieten, komt dat voor haar (proces-)risico. Reeds in het kader van de stelplicht van [eiseres], en teneinde haar daarvoor de benodigde aanknopingspunten te verschaffen, mocht van Oracle worden verlangd dat zij voldoende feitelijke gegevens verstrekte ter motivering van haar betwisting van [eiseres]s stellingen. Ook hier geldt dat hoe specifieker de stellingen van de ene partij, en dat zijn die van [eiseres], des te hoger de eisen die aan de motivering van de betwisting daarvan door de andere worden gesteld.
4.4. Oracle heeft betwist dat de gezondheidsklachten van [eiseres] als RSI-klachten kunnen worden geduid en zij bestrijdt de door [eiseres] in het geding gebrachte medische rapportage. Gelet op het rapport van de Gezondheidsraad van 27 november 2000 (publicatienummer 2000/22, p. 22) kan, gelet op de huidige stand van de wetenschap nog steeds, worden uitgegaan van de volgende definitie van RSI: ‘RSI is een tot beperkingen of participatieproblemen leidend multifactorieel bepaald klachtensyndroom aan nek, bovenrug, schouder, boven- of onderarm, elleboog, pols of hand of een combinatie hiervan, gekenmerkt door een verstoring van de balans tussen belasting en belastbaarheid, voorafgegaan door activiteiten met herhaalde bewegingen of een statische houding van één of meer van de genoemde lichaamsdelen als een van de veronderstelde etiologische factoren.’
4.5. Op grond van de door [eiseres] overgelegde medische rapportage staat vast dat zij in maart 1998 met (pijn-)klachten aan nek, schouders, armen en handen is uitgevallen. Deze klachten zijn in de periode daarna door opvolgende neurologen bij herhaling geduid als passend bij een RSI-syndroom. Met name neurologen Stenvers (september 2000) en Beijersbergen (augustus 2007) hebben die diagnose gesteld en in hun rapporten onderbouwd. Anders dan Oracle suggereert hebben zij zich voor hun bevindingen niet uitsluitend gebaseerd op (auto-)anamnestische gegevens. Wèl is de anamnese van groot belang bij klachten als die van [eiseres]. Uit haar medisch dossier komt naar voren dat haar mededelingen consistent waren en dat de presentatie van haar klachten overeen kwam met het klinische beeld. Er bestaat daarom geen aanleiding te veronderstellen dat [eiseres] haar klachten heeft gesimuleerd of geaggraveerd. Stenvers en Beijersbergen hebben beiden niet alleen met [eiseres] gesproken, maar haar ook aan een lichamelijk onderzoek onderworpen, terwijl Beijersbergen tevens de beschikbare informatie uit de behandelende sector en het eerder verrichte beeldvormende onderzoek in zijn beschouwing heeft betrokken. Dat de klachten van [eiseres] (door neuroloog Groen in april 1998) niet direct na haar uitval reeds aan RSI zijn toegeschreven, en dat (door neuroloog Tavy in september 2000) tevoren de mogelijkheid van een RSI-syndroom slechts niet werd uitgesloten, geeft geen aanleiding om aan het deskundig oordeel van Stenvers en Beijersbergen te twijfelen. Dat zij hebben gehandeld in strijd met de voor hun beroepsgroep geldende richtlijn en de grenzen van hun vakgebied hebben overschreden, is niet aannemelijk, omdat zij zich niet uitsluitend op de door [eiseres] gepresenteerde pijnbeleving hebben gebaseerd. Dat zij geen neurologische afwijkingen hebben kunnen vaststellen, staat naar algemeen wordt aangenomen aan het stellen van de diagnose RSI niet in de weg, omdat aspecifieke RSI-klachten, als die van [eiseres], zich nu eenmaal erdoor kenmerken dat daarvoor geen anatomische oorzaak kan worden gevonden. RSI is daarin niet uniek; ook bij andere ziekten doet zich dit voor. Zoals Beijersbergen aan het eind van zijn rapport heeft toegelicht, wordt RSI aangemerkt als een functionele stoornis. Net als Stenvers, heeft hij het ontbreken van neurologische afwijkingen onder ogen gezien en daarin geen reden gevonden van het stellen van de diagnose RSI af te zien. Ondanks de door hen
- gezien het (WAO-)kader waarin zij werkten - in het algemeen gebezigde terughoudendheid, hebben ook de verzekeringsartsen van het GAK geconcludeerd dat [eiseres] beperkt belastbaar was ‘als rechtstreeks en medisch objectief vast te stellen gevolg van ziekte of gebrek.’
4.6. Tegenover de aldus beschikbare bevindingen van ter zake deskundige medisch specialisten, vermag de klacht van Oracle, dat zij bij de door hen verrichte onderzoeken niet is betrokken, niet te imponeren. Niet gesteld is dat zij daartoe op enig moment bij [eiseres] de wens te kennen heeft gegeven. Kennelijk heeft zij zich aanvankelijk bij de gestelde diagnose neergelegd en daarop ook haar verzoek aan de CWI tot verkrijging van een ontslag-vergunning gebaseerd. Nadien heeft zij er klaarblijkelijk voor gekozen zich te verlaten op het oordeel van de door haar verzekeraar ingeschakelde arts. Blijkens hetgeen hierboven is overwogen, snijden de door Borkent - die kennelijk zelf geen relevant medisch specialisme heeft - tegen de RSI-diagnose ingebrachte bezwaren geen hout. Dat er inmiddels nieuwe wetenschappelijke inzichten bestaan die aan de diagnose - onder welke benaming ook - moeten doen twijfelen, is niet aannemelijk gemaakt. Kennelijk tasten ook de onderzoeksbevindingen van bewegingswetenschapper S. IJmker de realiteit van RSI-klachten niet aan en heeft hij met zijn promotieonderzoek aan het VU Medisch Centrum, waarop Oracle heeft gewezen, slechts de gangbare verklaring voor het ontstaan van die klachten willen aanvechten. Ook kan uit de stellingen van Oracle niet worden gedestilleerd welke (andere) vragen zij zou hebben willen stellen en dat die door de onderzoekend neurologen onbeantwoord zijn gelaten.
4.7. Het verweer van Oracle, dat in de periode dat [eiseres] voor haar heeft gewerkt geen voldoende specifieke normen voor beeldschermwerk waren gesteld, faalt. De wet- en regelgeving op het gebied van de arbeidsomstandigheden verplichtte werkgevers, ook toen reeds, om een preventief beleid te voeren in het kader van de zorg voor de veiligheid, de gezondheid en het welzijn bij de arbeid, om zich te doen informeren over de stand van de wetenschap met betrekking tot risico’s en preventie, te inventariseren welke risico’s het werk in de onderneming met zich mee bracht, om in dat verband passende maatregelen te nemen en aan het personeel daarover voorlichting en onderricht te geven. Oracle had derhalve ook reeds in de in geding zijnde periode de verplichting om de inrichting van de arbeidsplaatsen op ergonomisch verantwoorde wijze aan de individuele werknemer aan te passen, de werknemers te informeren over de gevaren en te instrueren omtrent de wijze van beheersing van die gevaren. Toegespitst op de bescherming tegen aan beeldschermwerk verbonden risico’s, gaf reeds de Europese richtlijn nr. 90/270/EEG van 29 mei 1990 minimum-voorschriften inzake veiligheid en gezondheid bij het werken met beeldschermapparatuur. Die voorschriften zijn in Nederland verwerkt en opgenomen in het Besluit Beeldschermwerk (Stb. 1992, nr. 677), dat op 31 december 1992 in werking is getreden. Dit besluit verplicht de werkgever onder meer tot een analyse van de risico’s van de lichamelijke en geestelijke belasting tengevolge van arbeid aan een beeldscherm (RI&E) en tot het treffen van passende maatregelen om de bij de inventarisatie en evaluatie vastgestelde risico’s te ondervangen. Ook dient het beeldschermwerk zodanig te worden georganiseerd dat het werk telkens na ten hoogste twee achtereenvolgende uren wordt afgewisseld door andersoortige arbeid of door een rusttijd, zodanig dat de belasting van het verrichten van beeldschermarbeid wordt verlicht. Voor de vereiste pauzes geldt een absoluut minimum van tien minuten. Op een werkdag van acht uren zal het beeldschermwerk tot 5 à 6 uren moeten worden beperkt. Voorts werden aan de inrichting van de werkplek van beeldschermwerkers eisen gesteld, onder meer aan de werktafel en de stoel. Dat Oracle niet reeds geruime tijd voordat [eiseres] bij haar in dienst trad op de hoogte is geweest van deze normen, is gezien de omvang van haar onderneming, het internationale karakter van de groep waarvan zij deel uitmaakt en de aard van haar ondernemersactiviteiten, niet wel voorstelbaar. Gezien de prevalentie van RSI-klachten onder beeldschermwerkers, had zij zich daarvan in elk geval tijdig op de hoogte dienen te stellen.
4.8. [eiseres] heeft uitvoerig beschreven welke werkzaamheden zij in dienst van Oracle heeft verricht en onder welke omstandigheden zij haar werk heeft moeten uitvoeren. Daartegen heeft Oracle opvallend weinig ingebracht. Dat dit zijn oorzaak vindt in het feit dat [eiseres] pas in januari 2008 tot dagvaarding is overgegaan, is niet aannemelijk. De arbeidsovereen-komst van partijen is eerst op 30 november 2002 geëindigd, terwijl Oracle er sinds de sommatiebrief van 28 januari 2003, waarin de verjaring werd gestuit, rekening mee heeft moeten houden dat zij door [eiseres] tot vergoeding van schade zou worden aangesproken. Over de aard van het werk van een verkoopmedewerker als [eiseres] heeft Oracle slechts opgemerkt dat de functie zeker voor de helft ‘ambulant’ of ‘extern’ was. [eiseres] heeft gesteld dat het bezoeken van (potentiële) cliënten weliswaar een onderdeel van haar werk was, maar dat dit slechts een beperkt deel van haar functie heeft gevormd. In reactie hierop heeft Oracle bij dupliek geen nadere feiten gesteld over de aard en omvang van de door haar als ambulant of extern aangemerkte werkzaamheden. De door [eiseres] overgelegde functiebeschrijving geeft geen reden om te veronderstellen dat zij een aanmerkelijk deel van haar arbeidstijd buiten het kantoor van Oracle werkte. Het werk van [eiseres] bestond voor een belangrijk deel uit het voeren van correspondentie per e-mail en ook de interne rapportage geschiedde elektronisch. Er moet daarom van worden uitgegaan dat zij het merendeel van haar werk en het grootste gedeelte van haar arbeidstijd achter een beeldscherm doorbracht. Dit strookt met de in de RI&E van februari 1999 gegeven globale omschrijving van het werk van de afdeling ‘sales’ als beeldschermwerk. [eiseres] heeft gesteld dat zij dagelijks meer dan zes uren beeldschermwerk heeft verricht. Uit de RI&E volgt dat dit in de onderneming van Oracle bepaald niet ongebruikelijk was. Dat ook uren achtereen aan een beeldscherm, ook aan een laptop, werd gewerkt, heeft Oracle niet gemotiveerd weersproken. Als evenmin voldoende gemotiveerd betwist, staat vast dat Oracle de arbeid van [eiseres] niet zodanig had georganiseerd dat het beeldschermwerk tijdig werd afgewisseld met ander werk of rusttijd. Begin 1999 golden geen vaste pauzes en niet gebleken is dat die er eerder wèl waren. Oracle heeft niet betwist dat de werkdruk en het werktempo hoog waren, dat overwerk geacht werd inherent aan de functie te zijn en dat regelmatig sprake was van deadlines en piekbelasting. Uit de RI&E van februari 1999 blijkt dat ook toen nog massaal, op kantoor en thuis, werd overgewerkt. Oracle heeft niet betwist dat [eiseres] vanaf oktober 1996 tot haar uitval in maart 1998 als PSR twee ‘business units’ heeft bediend, terwijl het overigens zo was dat elke unit over één PSR beschikte. Omdat de werkdruk reeds in de daaraan voorafgegane functioneringsgesprekken als een knelpunt was aangemerkt, moet worden geconcludeerd dat Oracle eind 1996 heeft geweten dat de omvang van het werk de grenzen van het toelaatbare ver te buiten ging. Door [eiseres], niettegenstaande het door haar daartegen ingebrachte bezwaar, gedurende bijna anderhalf jaar aan een dubbele werkbelasting bloot te stellen, is Oracle in haar zorg voor haar gezondheid en welzijn ernstig tekort geschoten.
4.9. Oracle heeft gesteld wel degelijk werk te hebben gemaakt van de preventie van RSI-klachten. Zij heeft evenwel niet weersproken dat zij eerst nadat [eiseres] in maart 1998 was uitgevallen haar kantoormeubilair heeft vervangen, terwijl dat blijkens de RI&E van februari 1999 niet aan de daaraan te stellen eisen voldeed. Ook heeft Oracle niet gesteld dat zij haar beeldschermwerkers eerder dan in april 1998 heeft geïnformeerd over de aan hun werk verbonden risico’s. Dat had zij jaren eerder kunnen en moeten doen. De ergonomische advisering, waartoe Oracle (pas) in september 1997 opdracht gaf, had slechts betrekking op de afdeling ‘consultancy’, waarin veelal elders, bij opdrachtgevers van Oracle, werd gewerkt. Nog in februari 1999 was het zo dat ArboNed haar erop moest attenderen dat zij de voorlichting en het onderricht aan haar personeel niet alleen ad hoc tijdens het werkoverleg moest doen plaats vinden, maar het onderricht diende te organiseren en de relevante informatie systematisch moest verstrekken. Tot februari 1999 ontbrak tenslotte in de onderneming van Oracle de voorgeschreven RI&E.
4.10. Het voorgaande leidt tot de slotsom dat Oracle jegens [eiseres] niet heeft voldaan aan haar zorgverplichting, die indertijd voortvloeide uit de specifiek ter bescherming van beeldschermwerkers gegeven regels. Gelet op het minimumkarakter van deze beschermingsregels komt Oracle geen beroep toe op de volgens haar recentelijk gewijzigde inzichten over het ontstaan van RSI. Het komt niet zelden voor dat in wetenschappelijke publicaties een lans wordt gebroken voor een verandering van de totdantoe vigerende zienswijze, zoals ook de bewegingswetenschapper IJmker dat in juli 2008 ten aanzien van RSI heeft gedaan. Of zijn pleidooi weerklank zal vinden bij (andere) medici, moet worden afgewacht. Daarop kan de praktijk evenwel niet wachten. De zorgplicht die de wet op de werkgever legt, brengt mee dat het treffen van preventieve maatregelen niet mag worden uitgesteld totdat de effectiviteit daarvan wetenschappelijk is bewezen of weerlegd. In de tussentijd blijven de minimumvoorschriften gelden, en kan een werkgever als Oracle, die zelfs daaraan niet tijdig heeft voldaan, zich er niet op beroepen dat preventieve maatregelen het ontstaan van de klachten mogelijk niet zouden hebben voorkómen. Gezien het door Oracle gestelde en haar slechts in algemene termen vervatte bewijsaanbod, bestaat er geen reden haar in de gelegenheid te stellen nader bewijs te leveren.
4.11. De vaststelling dat Oracle jegens [eiseres] haar zorgverplichting heeft geschonden, leidt in beginsel tevens tot het oordeel dat [eiseres] de schade in de uitoefening van haar werkzaamheden heeft geleden. Dit is slechts anders, indien aannemelijk is dat haar RSI-klachten zijn veroorzaakt door buiten het werk gelegen factoren. Dat dit in dit geval zo is, vormt de kern van het verweer van Oracle. Zij wijst erop dat sprake is van ‘ongevalsvreemde factoren’, te weten de persoonlijkheidskenmerken van [eiseres] en de overbeweeglijkheid van haar gewrichten.
4.12. Bij herhaling heeft Oracle er in dit kader op gewezen dat de klachten van [eiseres] niet zijn verdwenen nadat zij haar werkzaamheden had beëindigd en ook jaren later beweerdelijk nog steeds bestaan. Dit zou meebrengen dat de klachten met het werk geen verband houden. Dit verweer wordt verworpen. Van algemene bekendheid is dat RSI-klachten naar hun ernst en duurzaamheid plegen te worden onderscheiden in die welke behoren tot drie opeenvolgende fasen. Niet gemotiveerd betwist is dat [eiseres] lijdende is aan RSI-klachten van de derde fase. Haar klachten zijn derhalve inmiddels van chronische aard, zodat het langdurig voortbestaan van de klachten, ook nadat de werkzaamheden die deze hebben geprovoceerd zijn gestaakt, niet zonder meer grond vormt om aan te nemen dat die klachten met die werkzaamheden geen verband houden en ook daarzonder zouden zijn ontstaan. De neurologen Stenvers en Beijersbergen hebben er in hun rapportage blijk van gegeven het aspect van de niet inspanningsgebondenheid en dat van de duurzaamheid van de klachten van [eiseres] onder ogen te hebben gezien en zij hebben daarin geen reden gezien anders te oordelen dan zij deden. Ook het snelle verloop van het ontstaan van de klachten vormde voor Beijersbergen daartoe geen reden. Dat RSI zich snel kan manifesteren blijkt ook uit de in het kader van de door Oracle in mei 1999 georganiseerde ‘pilot training’ over RSI-preventie door ‘De gezonde zaak’ verstrekte informatie, waarin erop wordt gewezen dat
RSI-klachten zich ‘schokkend snel’ kunnen ontwikkelen.
4.13. Oracle heeft er omstandig op gewezen dat er voldoende aanwijzingen zijn om aan te nemen dat de RSI-klachten van [eiseres] zijn veroorzaakt door haar persoonlijkheids-kenmerken. Met name wordt gewezen op het somatiseren, het fixeren op een lichamelijke oorzaak van de klachten, haar perfectionisme en dwangmatigheid. Hierover overweegt de kantonrechter het volgende.
4.14. De visie van Borkent, dat [eiseres] gezien haar perfectionisme, ‘passief copinggedrag’ en ‘dwangmatige karaktertrekken’ niet tegen de aan haar functie verbonden werkdruk en verantwoordelijkheid was opgewassen, vindt geen steun in de vaststaande feiten. Met name de verslagen van de in de jaren voorafgaand aan haar uitval gehouden beoordelings-gesprekken bieden voor die veronderstelling geen aanknopingspunt. Veeleer ontstaat daaruit, en gezien de dubbelfunctie die [eiseres] vanaf oktober 1996 heeft vervuld, de indruk dat zij ondanks de moeilijke omstandigheden waaronder zij haar werk moest doen, is blijven proberen het hoofd boven water te houden. Daartoe heeft Oracle haar ook, in de opstelling van haar leidinggevenden bij de gevoerde functioneringsgesprekken, maar ook door de wijze waarop zij de beloning had geregeld (met een aanzienlijk variabele component), nadrukkelijk gestimuleerd en daarin is [eiseres] tot haar uitval in maart 1998, ook - wonderwel - geslaagd.
4.15. In bovengenoemd rapport van de Gezondheidsraad is op pagina 10 gesteld: ‘Risicofactoren voor RSI zijn onder meer: overmatig uitoefenen van kracht, werken in ongemakkelijke houdingen, voortdurend werken in dezelfde houding (statische belasting) en repeterende bewegingen. Psychosociale arbeidsgebonden factoren leiden op zichzelf niet tot RSI-klachten, maar kunnen er in combinatie met fysieke factoren aan bijdragen. Te weinig hersteltijd, psychische belasting (hoge werkdruk, hoge werkstress, hoog werktempo, werk met hoge mentale eisen) en geringe sociale ondersteuning (relatie met collega’s, hoger geplaatsten en management) zijn waarschijnlijk belangrijk. Over de bijdrage van persoonsgebonden risicofactoren (bijvoorbeeld lichaamsbouw, het omgaan met stress) aan de kans op het krijgen van RSI is nog vrijwel niets bekend.’ Dit onderstreept enerzijds het multicausale karakter van RSI, maar leidt anderzijds tot de conclusie dat intrapersoonlijke en psychosociale factoren niet als zelfstandige oorzaken van RSI worden aangemerkt. Kern van de ziekte is de verstoring van de balans tussen draaglast en draagkracht. Gezien het hiervóór overwogene is er geen aanleiding om te veronderstellen dat de draagkracht van [eiseres] te wensen heeft overgelaten. Evenmin is aannemelijk geworden dat de genoemde mechanismen van fixatie en somatisering reeds bij het ontstaan van de klachten een rol hebben gespeeld. Daarvan wordt in de rapportage eerst geruime tijd nadat [eiseres] in maart 1998 was uitgevallen melding gemaakt. Er moet daarom van worden uitgegaan dat het hier gaat om factoren die bij het ontstaan van de klachten geen rol hebben gespeeld, maar pas naar aanleiding daarvan zijn opgetreden.
4.16. Uit de overgelegde stukken komt naar voren dat [eiseres] zich na haar uitval in de loop der jaren de nodige moeite heeft getroost om de aard en ernst van haar ziekte opgehelderd te krijgen. In dat verband heeft zij zich ook aan een psychologisch onderzoek onderworpen. Met name uit de GAK-rapportage volgt dat de beschrijving van haar persoonlijkheid een eigen leven is gaan leiden en dat daaraan meer gewicht is toegekend dan gerechtvaardigd is. Waar dat onderzoek is verricht in verband met de behandeling en met het oog op risico-preventie, lijken de bevindingen van de psycholoog later uit dat verband te zijn gerukt. In de WAO-bezwaarprocedure die [eiseres] in 2005 tegen het besluit tot afschatting heeft gevoerd, is dit door het GAK hersteld. Oracle is daarentegen, met een beroep op de beoordeling van Borkent, daaraan blijven vasthouden. Zulks ten onrechte, omdat geen psychopathologie of ernstige persoonlijkheidsproblematiek is vastgesteld.
4.17. Ook indien het zo mocht zijn geweest dat [eiseres] gepredisponeerd was om RSI-klachten te ontwikkelen en haar herstel (mede) daardoor niet of niet binnen de redelijkerwijs te verwachten termijn is ingetreden, wordt daardoor het oorzakelijk verband niet doorbroken en staat dit aan de aansprakelijkheid van Oracle niet in de weg. Bij schending van veiligheidsvoorschriften als die welke in verband met de aan beeldschermwerk verbonden gevaren zijn gegeven, en in het geval van letselschade als door [eiseres] geleden, dient schade ruim te worden toegerekend. Ook buiten de normale lijn der verwachting gelegen schade komt daarom in beginsel voor rekening van Oracle. Zij heeft haar werknemers te nemen zoals ze zijn, met hun sterke èn hun zwakke kanten. Waar Oracle jarenlang van de sterke kanten van [eiseres] heeft geprofiteerd, kan zij haar zwakke(re) kanten niet aan haar tegenwerpen teneinde aan aansprakelijkheid te ontkomen. De mogelijke persoonlijke predispositie van [eiseres] kan slechts een factor vormen waarmee bij de begroting van de schade rekening is te houden. Er bestaat dan ook thans geen reden tot benoeming van een psychiater als deskundige.
4.18. Dat de overbeweeglijkheid van de gewrichten van [eiseres] de oorzaak van de RSI-klachten is geweest, heeft Borkent niet beweerd en is door de medisch adviseur van [eiseres], G.M.A. Clauwaert, bestreden. Wat hiervan zij, ook voor deze eventuele predispositie geldt dat de aansprakelijkheid van Oracle er niet door wordt verhinderd. Ook voor benoeming van een orthopedisch chirurg bestaat in dit stadium derhalve geen reden.
4.19. Nu er overigens geen niet-werkgerelateerde factoren zijn aangevoerd die de RSI-klachten kunnen verklaren, staat de aansprakelijkheid van Oracle vast. De gevorderde verklaring voor recht en die tot vergoeding van schade, op te maken bij staat, zullen worden toegewezen. [eiseres] heeft een bedrag van € 100.000,-- gevorderd, als voorschot op de schadevergoeding waarvan de omvang in een schadestaatprocedure dient te worden bepaald. Deze vordering is aan te merken als een vordering als bedoeld in artikel 223 Rv Pro, tot het treffen van een voorlopige voorziening voor de duur van het geding. Aan de voorschotvordering dienen daarom dezelfde eisen te worden gesteld als aan een geldvordering in kort geding. Oracle heeft de omvang van de te vergoeden schade betwist. De hoogte van het toewijsbare voorschot dient, nu daarmee op de uitkomst van de schadestaatprocedure wordt vooruitgelopen, met het oog op het restitutierisico met terughoudendheid te worden bepaald. Voorshands kan Oracle worden toegegeven dat het aanzienlijke variabele deel van het salaris afhankelijk was van de te behalen omzetdoelstelling. Over de hoogte van de omzet in de periode na de uitval van [eiseres] is niets komen vast te staan, maar niet onaannemelijk is dat die na de eeuwwisseling is achtergebleven bij de omzet in de jaren ’90. Voorts is thans niet uit te sluiten dat van een zodanige psychische en/of fysieke predispositie van [eiseres] zal blijken, dat daarmee bij de begroting van de schade rekening moet worden gehouden. Tenslotte heeft Oracle erop gewezen dat [eiseres] sinds medio 2002 niet meer in behandeling is en tevoren een gedragsmatige behandeling van haar klachten heeft afgewezen. Ook dit aspect is nog niet uit de verf gekomen, zodat ook dat tot terughoudendheid noopt. Voor een beperking van de te vergoeden schade in de tijd, zoals door Oracle bepleit, bestaat evenwel voorshands geen reden. Dat [eiseres] slechts relatief kort voor Oracle heeft gewerkt, staat niet zonder meer aan aansprakelijkheid voor schade over een reeks van jaren in de weg. De kantonrechter stelt, een en ander afwegend, het voorschot op € 75.000,--.
4.20. De gevorderde buitengerechtelijke kosten zijn toewijsbaar. Het betreft redelijke kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid, als bedoeld in artikel 6:96 lid 2 aanhef Pro en onder b BW.
4.21. Oracle wordt, als de grotendeels in het ongelijk gestelde partij, veroordeeld in de proceskosten.
Beslissing
De kantonrechter:
verklaart voor recht dat Oracle wegens schending van artikel 7:658 BW Pro jegens [eiseres] aansprakelijk is en dat Oracle gehouden is om de schade te vergoeden die [eiseres] daardoor lijdt, op te maken bij staat;
veroordeelt Oracle om, bij wijze van voorschot op de in de schadestaatprocedure vast te stellen schadevergoeding, aan [eiseres] tegen bewijs van kwijting € 75.000,-- te betalen;
veroordeelt Oracle aan [eiseres] tegen bewijs van kwijting te betalen € 4.271,80 aan buitengerechtelijke kosten;
veroordeelt Oracle tot betaling van de proceskosten aan de zijde van [eiseres], tot de uitspraak van dit vonnis begroot op
€ 1.378,80, waarin begrepen € 1.200,-- aan salaris gemachtigde;
verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad;
wijst het meer of anders gevorderde af.
Dit vonnis is gewezen door mr. J.J.M. de Laat, kantonrechter, en is in aanwezigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 19 november 2008.