Uitspraak
201709376/1/A2.
Datum uitspraak: 9 mei 2018
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak op het hoger beroep van:
het college van gedeputeerde staten van Noord-Brabant,
appellant,
tegen de uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant van 12 oktober 2017 in zaak nr. 16/2269 in het geding tussen:
[wederpartij]
en
het college.
Procesverloop
Bij besluit van 23 december 2015 heeft het bestuur van het Faunafonds (hierna: het Faunafonds) aan [wederpartij] een tegemoetkoming van € 1.337,00 toegekend voor schade die mezen en vlaamse gaaien hebben toegebracht aan peren.
Bij besluit van 14 juni 2016 heeft het Faunafonds het door [wederpartij] daartegen gemaakte bezwaar gedeeltelijk niet-ontvankelijk, gedeeltelijk ongegrond en gedeeltelijk gegrond verklaard.
Bij uitspraak van 12 oktober 2017 heeft de rechtbank het door [wederpartij] daartegen ingestelde beroep gegrond verklaard, dit besluit vernietigd en het college opgedragen om een nieuw besluit te nemen op het door [wederpartij] tegen het besluit van 23 december 2015 gemaakte bezwaar, met inachtneming van haar uitspraak. Deze uitspraak is aangehecht.
Tegen deze uitspraak heeft het college hoger beroep ingesteld.
[wederpartij] heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven.
[wederpartij] en het college hebben nadere stukken ingediend.
De Afdeling heeft de zaak ter zitting behandeld op 8 maart 2018, waar het college, vertegenwoordigd door mr. J.S. Procee en mr. E.E. Schaake, beiden advocaat te Den Haag, en [wederpartij], vertegenwoordigd door mr. A.P. Cornelissen, advocaat te Middelharnis, vergezeld door ir. H.G. Bus, zijn verschenen.
Overwegingen
Inleiding
1. Het wettelijk kader is opgenomen in de bijlage die deel uitmaakt van deze uitspraak.
2. [wederpartij] heeft het Faunafonds bij formulier van 16 augustus 2015 verzocht haar tegemoet te komen in schade die pimpelmezen, koolmezen en appelvinken hebben toegebracht aan door haar geteelde peren.
Besluitvorming
3. Aan het besluit van 23 december 2015 heeft het Faunafonds ten grondslag gelegd dat de schade van [wederpartij] is getaxeerd op een bedrag van € 2.319,00. Voor zover deze schade is veroorzaakt door vlaamse gaaien komt deze niet voor tegemoetkoming in aanmerking. Het Faunafonds verleent op basis van de taxatie een tegemoetkoming ten bedrage van € 1.337,00.
4. Het Faunafonds heeft het door [wederpartij] tegen het besluit van 23 december 2015 gemaakte bezwaar niet-ontvankelijk verklaard voor zover [wederpartij] heeft bedoeld bezwaar te maken tegen het in de Beleidsregels tegemoetkoming faunaschade (hierna: de Beleidsregels) neergelegde afbouwbeleid van tegemoetkomingen in vogelschade. Tegen de Beleidsregels staat geen bezwaar open. Het Faunafonds heeft het bezwaar gegrond verklaard voor zover [wederpartij] heeft aangevoerd dat in het besluit van 23 december 2015 ten onrechte staat vermeld dat het Faunafonds bij de toekenning van de tegemoetkoming in vogelschade rekening houdt met een risico van 5% van het getaxeerde bedrag, met een minimum van € 250,00 per bedrijf per jaar. Verder heeft [wederpartij] terecht aangevoerd dat uit het besluit van 23 december 2015 niet blijkt hoe het bedrag van de verleende tegemoetkoming is berekend. Ook in zoverre is het bezwaar van [wederpartij] gegrond, aldus het Faunafonds.
5. Op 1 januari 2017 is het Faunafonds opgehouden te bestaan. Wettelijke procedures en rechtsgedingen waarbij het Faunafonds op dat moment betrokken was worden voortgezet door de colleges van gedeputeerde staten.
De uitspraak van de rechtbank
6. De rechtbank heeft geoordeeld dat het college zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat tegen de Beleidsregels geen bezwaar kan worden gemaakt, maar dat het college heeft miskend dat het bezwaar van [wederpartij] niet is gericht tegen de Beleidsregels, maar tegen de toepassing ervan. De rechtbank begrijpt dat [wederpartij] heeft verzocht de Beleidsregels exceptief te toetsen. Exceptieve toetsing houdt in dat het college moet beoordelen of de Beleidsregels in strijd zijn met een wettelijk voorschrift, hetgeen van belang is voor de vraag of het op de Beleidsregels gebaseerde besluit inhoudelijk juist is. Artikel 8:3, eerste lid, aanhef en onder a, van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) staat aan een dergelijke toetsing niet in de weg. Naar het oordeel van de rechtbank had het Faunafonds inhoudelijk op het bezwaar van [wederpartij] moeten ingaan.
De rechtbank heeft verder op basis van de stukken en wat op de zitting is besproken vastgesteld dat de fruittelers niet eerder dan op het moment van publicatie van de Beleidsregels, op 31 juli 2014, van de afbouw van de tegemoetkomingen op de hoogte zijn gebracht. Niet is gebleken dat hierover eerder is gecommuniceerd. Wel hebben de fruittelers en het Faunafonds gezamenlijk vanaf 2012 onderzoek laten doen naar effectieve en kostenefficiënte maatregelen. Dit onderzoek was op 31 juli 2014 nog niet gereed. De enkele omstandigheid dat het college en de organisatie van fruittelers overleg met elkaar hebben gehad wil nog niet zeggen dat de leden van de organisatie van alle ins en outs van dit overleg op de hoogte waren of hadden moeten zijn. Daarnaast is niet aannemelijk geworden dat de organisatie van fruittelers door het college van tevoren tijdig was geïnformeerd over de wijziging van de beleidsregels op 31 juli 2014. [wederpartij] teelt al sinds 1995 peren op haar perceel. De afbouw van de tegemoetkoming is voor haar in elk geval niet voorzienbaar. De rechtbank is daarnaast van oordeel dat de uitbreiding van het totaal areaal Conference-peren tussen 1997 en 2014 in Nederland van 3.445 naar 6.447 ha, ook heeft plaatsgevonden voor de publicatie van de Beleidsregel en dit de fruittelers dus niet kan worden tegengeworpen.
Over de vraag of er effectieve maatregelen voorhanden zijn die de fruittelers kunnen toepassen heeft de rechtbank als volgt overwogen. In het rapport "Overzicht preventieve maatregelen ter voorkoming mezenschade aan fruit" van F. van Bommel van 11 april 2016 staat dat de visuele en akoestische middelen om mezen te verjagen beperkt tot matig effectief zijn. De akoestische maatregel, genaamd Alcetsound, is weliswaar effectief bevonden bij een proef met kraaien, maar niet met mezen. Het zogenoemde Krekelsysteem resulteerde in een afname van de schade van 56%, maar daarbij is vermeld dat dit systeem tijdens de proef onbetrouwbaar was en zeer arbeidsintensief. Ook voor de overige maatregelen en de combinatie van maatregelen geldt, met uitzondering van de vogel- en hagelnetten, dat de effectiviteit onbekend, matig of (zeer) beperkt is en, voor zover effectief, nog niet toepasbaar. In het genoemde rapport is over vogel- en hagelnetten vermeld dat deze methode zeer effectief is. De kosten van de investering en van het beheer en onderhoud zijn hoog. Ook de arbeidsintensiviteit is hoog. De duurzaamheid is onbekend. De praktische toepasbaarheid op bedrijfsniveau, gebaseerd op kosten, onderhoud, arbeidsintensiteit en kennisniveau is laag. Het rapport "Inventarisatie en beoordeling van vogelwerende maatregelen in perenteelt" van CLM Onderzoek en Advies van februari 2014 is een onderzoek naar visuele, akoestische en andere maatregelen tegen schade door kleine zangvogels aan Conference-peren. Het onderzoek is indicatief, omdat van veel maatregelen niet wetenschappelijk is vastgesteld wat het bereik of de effectiviteit is. Uit het verzoek van [wederpartij] om een tegemoetkoming in vogelschade blijkt dat [wederpartij] zelf ook enkele preventieve maatregelen heeft genomen. Zij heeft stokken met linten geplaatst en zij heeft enkele malen vogels verjaagd. Dit heeft niet mogen baten, want de vogelschade werd desondanks geleden. Op basis van de stukken en wat op de zitting is besproken heeft de rechtbank geoordeeld dat ten tijde van de beleidswijziging onvoldoende duidelijk was of de fruittelers visuele en akoestische maatregelen konden treffen om vogelschade te voorkomen. Ook in beroep heeft het college niet aannemelijk gemaakt dat de beschreven visuele en akoestische maatregelen voldoende effectief zijn om de vogelschade te voorkomen.
Volgens de rechtbank is tussen partijen niet in geschil dat hagelnetten met afscherming aan de zijkanten vogelschade kunnen voorkomen, maar dat partijen van mening verschillen over het antwoord op de vraag of deze maatregel bedrijfseconomisch verantwoord is. Uit de aanvraag van [wederpartij] leidt de rechtbank af dat de geleden schade minder dan € 1.000,00 per ha bedraagt. In het rapport "Hagelnetten in de Nederlandse perenteelt" van CLM Onderzoek en Advies van 2013 staat dat de totale gemiddelde jaarlijkse kosten voor een hagelnetconstructie met vogelnetten aan de zijkanten, arbeidskosten en onderhoud € 2.740,00 per ha per jaar bedragen. Deze berekening is bestreden in het rapport "Kosten hagelnetten in appel en peer en regenkappen in kersen" van Delphy van mei 2017. In dat rapport wordt berekend at de totale gemiddelde jaarlijkse kosten € 4.850,00 per ha bedragen. Het rapport van Delphy heeft het college niet bestreden. De rechtbank concludeert dat het college op basis van de overgelegde rapporten niet deugdelijk heeft onderbouwd dat het toepassen van vogel- en hagelnetten ter voorkoming van vogelschade bedrijfseconomisch verantwoord is. Naar het oordeel van de rechtbank kan deze maatregel daarom niet in redelijkheid van de fruitteler worden gevergd. Volgens de rechtbank verwijst het college in dit verband ten onrechte naar de uitspraak van de Afdeling van 19 augustus 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BJ5513, waarin de Afdeling heeft geoordeeld dat het het Faunafonds vrij staat om de tegemoetkoming in schade aan blauwe bessen te beëindigen indien de struiken niet met netten worden afgedekt. De kans op vogelschade aan appels en peren is niet zo evident aanwezig als de kans op schade aan blauwe bessen. De rechtbank heeft hierbij in aanmerking genomen dat [wederpartij] ter zitting heeft opgemerkt dat zij de afgelopen twee jaar geen noemenswaardige vogelschade heeft geleden. De rechtbank is verder van oordeel dat het college heeft verzuimd te onderbouwen of de mogelijke bestrijdingsmaatregelen bij blauwe bessen even bedrijfseconomisch zijn verantwoord - of juist niet - als de mogelijke bestrijdingsmaatregelen bij appels en peren. Het college maakt terecht onderscheid tussen deze schade enerzijds en schade aan andere gewassen of schade door andere soorten anderzijds. Binnen de hem toekomende beoordelingsvrijheid ingevolge artikel 6.1, tweede lid van de Wet natuurbescherming (hierna: Wnb) en daarvoor artikel 84, eerste lid, van de Flora- en faunawet (hierna: Ffw) staat het het college vrij om onderscheid te maken en per gewas of diersoort te bezien of schade kan worden voorkomen door maatregelen of door bestrijding van de diersoort. Dit volgt uit overweging 2.3.1 van de genoemde uitspraak van de Afdeling van 19 augustus 2009.
Het vorenstaande heeft de rechtbank tot de volgende conclusie gebracht. De rechtbank is van oordeel dat het Faunafonds in het bestreden besluit geen toepassing had mogen geven aan artikel 9, aanhef en onder g, onder II en III, van de Beleidsregels, omdat deze bepaling in strijd is met artikel 84, eerste lid van de Ffw en met de rechtszekerheid. Dit artikel en artikel 6.1 van de Wnb verplichten het college niet om alle schade te vergoeden, maar op het moment van de vaststelling van de Beleidsregels waren er geen middelen voorhanden waarmee fruittelers op een efficiënte of bedrijfseconomisch verantwoorde wijze de schade aan appels en peren zouden kunnen voorkomen. Er was op dat moment onvoldoende onderzoek gedaan. Bovendien was niet voorzienbaar dat het Faunafonds zijn beleid zou wijzigen in de loop van het onderzoekstraject van het Faunafonds en de organisatie van fruittelers. De fruittelers, laat staan [wederpartij], kan het planten of uitbreiden van het areaal appels en peren voor de beleidswijziging niet worden tegengeworpen. Onder deze omstandigheden is de rechtbank van oordeel dat artikel 9, aanhef en onder g, onder II en III, van de Beleidsregels kennelijk onredelijk is.
Hoger beroep
7. In hoger beroep komt het college op tegen dit oordeel.
8. Het betoog van het college dat de rechtbank ten onrechte een oordeel heeft gegeven over de afbouwregeling, voor zover die ziet op de jaren 2016 en 2017, berust op een onjuiste lezing van de aangevallen uitspraak. De rechtbank heeft slechts geoordeeld dat het Faunafonds in het besluit van 14 juni 2016 geen toepassing had mogen geven aan artikel 9, aanhef en onder g, onderdeel II en III, van de Beleidsregels. De schade van [wederpartij] is in 2015 opgetreden en de rechtbank heeft zich terecht beperkt tot een oordeel over de vraag of de tegemoetkoming die voor dat jaar is toegekend redelijk is.
9. Het college betoogt verder dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat zijn beleid niet in overeenstemming is met artikel 84, eerste lid, van de Ffw. Volgens het college is de gedachte achter deze bepaling dat schade die wordt veroorzaakt door beschermde diersoorten die vanwege het wettelijk systeem niet of onvoldoende door de benadeelde kan worden voorkomen voor vergoeding in aanmerking kan komen. Dit betekent dat voor het toekennen van een tegemoetkoming er een verband moet zijn tussen de beperkingen die uit de Ffw voortvloeien en de schade. Alleen ingeval er als gevolg van de wettelijke beperkingen geen legale mogelijkheden zijn om de teelt te beschermen tegen de beschermde vogelsoort, kan een fruitteler in aanmerking komen voor een tegemoetkoming. Gaat het om schade die wordt toegebracht omdat de teler ervoor kiest geen werende middelen te gebruiken, al dan niet omdat die middelen bedrijfseconomisch gezien niet rendabel zijn, dan ontstaat geen vergoedingsplicht. In het voorliggende geval bestaat een zeer effectieve methode om de vogelschade te voorkomen, namelijk door bomen te overnetten, zodat de vogels niet bij het fruit kunnen. Ingeval de Afdeling voorgaande redenering niet zou volgen, wijst het college erop dat een kosten-batenanalyse meebrengt dat de schade niet zodanig groot is dat een legale preventieve maatregel onrendabel zou zijn. Reeds dit brengt mee dat de schade binnen het maatschappelijk aanvaardbare bedrijfsrisico valt en daarom niet onevenredig is. Uit het vorenstaande volgt dat het college niet buiten het kader van artikel 84, eerste lid, van de Ffw is getreden. Dat geldt temeer omdat het college beleidsvrijheid toekomt bij de vaststelling van zijn beleid en de rechtbank dit beleid terughoudend moet toetsen. Dit heeft de rechtbank niet onderkend, aldus het college.
9.1. Uit de geschiedenis van de totstandkoming van artikel 84 van Pro de Ffw volgt dat de bescherming van have en goed tegen schade door dieren primair de verantwoordelijkheid is van de grondgebruiker zelf. Dit brengt onder andere met zich dat alles in het werk gesteld dient te zijn om schade te voorkomen of te beperken. Het moet voorts gaan om schade die niet tot het normale bedrijfsrisico en het normale maatschappelijke risico van de betrokkene behoort (Kamerstukken II 1992/93, 23 147, nr. 3, blz. 83 en Kamerstukken I 1997/98, 23 147, nr. 104b, blz. 21).
9.2. Over het eerste element - de fruitteler dient alles in het werk te hebben gesteld om schade te voorkomen of te beperken - overweegt de Afdeling als volgt. Het standpunt van het college dat [wederpartij] een effectieve methode had kunnen toepassen om schade aan haar peren te voorkomen is door [wederpartij] gemotiveerd betwist. Volgens [wederpartij] zijn er in Nederland twee bedrijven die hagelnetten bij de teelt van Conference-peren gebruiken. Deze bedrijven gebruiken naast die netten geen vogelnetten aan de zijkant van hun boomgaarden. [wederpartij] heeft zich op het standpunt gesteld dat het door het college ingebrachte rapport van CLM van 2013 niet direct relevant is voor haar bedrijf. In de eerste plaats gaat het rapport over boomgaarden in Duitsland, waar weinig peren en in elk geval nauwelijks Conference-peren worden geteeld. In de tweede plaats betreffen de in het rapport beschreven positieve ervaringen met hagelnetten schade toegebracht door lijsters en kraaiachtigen en niet schade toegebracht door mezen. [wederpartij] heeft er verder op gewezen dat de gevolgen van verminderde zonlichttoetreding voor de oogst niet zijn onderzocht. Over de effecten van minder zonlicht op de perenteelt is weinig bekend. [wederpartij] heeft deze kanttekeningen eerder naar voren gebracht. In hoger beroep heeft het college hier slechts tegenin gebracht dat uit de door hem overgelegde rapporten blijkt dat het overnetten van boomgaarden een zeer effectieve methode is om schade te voorkomen. Gelet op hetgeen [wederpartij] heeft aangevoerd had het college hiermee niet kunnen volstaan. Naar het oordeel van de Afdeling is onvoldoende duidelijk dat de in het besluit van het Faunafonds aangedragen maatregelen ook effectief zijn. Zij volgt de rechtbank dan ook in haar oordeel dat het besluit in dat opzicht onvoldoende is gemotiveerd.
Het betoog faalt daarom in zoverre.
9.3. Over het tweede element - de schade dient niet tot het normale bedrijfsrisico of het normale maatschappelijke risico van de fruitteler te worden gerekend - overweegt de Afdeling dat uit artikel 84 van Pro de Ffw volgt dat onevenredig zware schade die [wederpartij] lijdt dient te worden vergoed. Het is in de eerste plaats aan het college om de omvang van het normale bedrijfsrisico of het normale maatschappelijke risico vast te stellen. Daarbij komt het college beoordelingsruimte toe. Het college dient de vaststelling van het normale bedrijfsrisico of het normale maatschappelijke risico naar behoren te motiveren. De vraag of schade die het gevolg is van een diersoort als bedoeld in de artikelen 83 en 84 van de Ffw tot het normale bedrijfsrisico of het normale maatschappelijke risico behoort, moet worden beantwoord met inachtneming van alle van belang zijnde omstandigheden van het geval. Daarbij is onder andere de aard, de omvang en voorzienbaarheid van de schade van belang. Niet in geschil is dat [wederpartij] rekening had moeten houden met het risico van schade aan door haar geteelde peren door mezen, omdat bekend is dat het betreffende gewas aantrekkelijk is voor de betreffende diersoort en het onbeschermd laten van dit gewas daarom risicovol is. Een andere omstandigheid die van belang is, is dat de wetgever de verantwoordelijkheid voor de bescherming van have en goed tegen schade door dieren primair bij de grondeigenaar heeft gelegd (zie de totstandkomingsgeschiedenis van artikel 84 van Pro de Ffw, zoals hierboven aangehaald). De beoordeling van de van belang zijnde omstandigheden dient in beginsel per geval plaats te vinden. Het college heeft ter zitting gesteld dat BIJ12, die de verzoeken om tegemoetkoming op basis van - voorheen - de Ffw in opdracht van het Faunafonds behandelde en thans de verzoeken op basis van de Wet natuurbescherming in opdracht van de colleges behandelt, jaarlijks vijfduizend verzoeken ontvangt. Met een dergelijke uitvoeringslast is het begrijpelijk en ook redelijk dat, in afwijking van genoemd uitgangspunt, wordt overgegaan tot standaardisering van het normaal maatschappelijk risico als de regeling in tegemoetkoming in de schade voorziet. Dat betekent - uiteraard - wel dat de gekozen standaard passend dient te zijn. Naar het oordeel van de Afdeling leidt het vergoeden van 60% van de schade die door mezen en meesachtigen is toegebracht aan peren niet tot een onevenredig zware last voor fruittelers. Dit oordeel is gebaseerd op de hoogte van de gemiddelde schade die fruittelers hebben geleden door toedoen van mezen en meesachtigen aan appels en peren en de gemiddelde omzet die fruittelers genereren.
Het betoog slaagt daarom voor het overige.
9.4. Uit het vorenstaande volgt dat het Faunafonds de tegemoetkoming aan [wederpartij] mocht vaststellen op 60% van de door [wederpartij] geleden schade. De rechtbank heeft dit niet onderkend.
Slotsom
10. Het hoger beroep is gegrond. De aangevallen uitspraak dient te worden vernietigd. Doende hetgeen de rechtbank zou behoren te doen, zal de Afdeling het tegen het besluit van 14 juni 2016 ingestelde beroep ongegrond verklaren.
11. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
I. verklaart het hoger beroep gegrond;
II. vernietigt de uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant van 12 oktober 2017 in zaak nr. 16/2269;
III. verklaart het bij de rechtbank ingestelde beroep ongegrond.
Aldus vastgesteld door mr. C.H.M. van Altena, voorzitter, en mr. J.E.M. Polak en mr. F.C.M.A. Michiels, leden, in tegenwoordigheid van mr. W. Dijkshoorn, griffier.
w.g. Van Altena w.g. Dijkshoorn
voorzitter griffier
Uitgesproken in het openbaar op 9 mei 2018
735. BIJLAGE
Artikel 83, eerste lid, van de Ffw luidt als volgt:
"Er is een Faunafonds, dat tot taak heeft: (…)
b. het in de daarvoor in aanmerking komende gevallen verlenen van tegemoetkomingen in geleden schade, aangericht door dieren behorende tot beschermde inheemse diersoorten; (…)"
Artikel 84, eerste lid, luidt als volgt:
"Een tegemoetkoming als bedoeld in artikel 83, eerste lid, onderdeel b, wordt slechts verleend voor zover een belanghebbende schade lijdt of zal lijden aangericht door dieren, behorende tot een beschermde inheemse diersoort, en die schade redelijkerwijs niet of niet geheel te zijnen laste behoort te blijven. Een tegemoetkoming wordt naar billijkheid bepaald."
Het tweede lid luidt als volgt:
"Voor de behandeling van een aanvraag voor een tegemoetkoming als bedoeld in het eerste lid kan een vergoeding van kosten gevraagd worden overeenkomstig een bij ministeriële regeling te bepalen tarief."
Het derde lid luidt als volgt:
"Bij ministeriële regeling kunnen, in overeenstemming met gedeputeerde staten van de provincies, regels worden gesteld met inachtneming waarvan het Faunafonds beslist over een aanvraag voor een tegemoetkoming als bedoeld in het eerste lid."
Op 1 januari 2017 is de Ffw komen te vervallen en is de Wet natuurbescherming in werking getreden.
Artikel 9.10, derde lid, van de Wet natuurbescherming luidt als volgt:
"Beroepszaken, gericht tegen besluiten krachtens de Natuurbeschermingswet 1998, de Ffw of de Boswet die zijn bekendgemaakt voor het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, worden behandeld en beslist overeenkomstig de bepalingen van die desbetreffende wetten."
Artikel 9.12, eerste lid, luidt als volgt:
"Op het tijdstip van inwerkingtreding van artikel 12.1 gaan alle vermogensbestanddelen van het Faunafonds, bedoeld in artikel 83, eerste lid, van de Ffw, zoals dat onmiddellijk voor dat tijdstip gold, onder algemene titel over op de provincies gezamenlijk, zonder dat daarvoor een akte of betekening nodig is."
Het zevende lid luidt als volgt:
"Gedeputeerde staten als bedoeld in artikel 6.1 zijn bevoegd tot het nemen van besluiten die samenhangen met besluiten over het verlenen van tegemoetkomingen als bedoeld in artikel 83, eerste lid, onderdeel b, van de Ffw."
Artikel 7, eerste lid, van de Beleidsregels luidt als volgt:
"Het bestuur zal een tegemoetkoming, als bedoeld in artikel 2, slechts verlenen, indien en voor zover naar zijn oordeel de aanvrager de schade niet had kunnen voorkomen en beperken door het treffen van maatregelen of inspanningen waartoe hij naar eisen van redelijkheid en billijkheid was gehouden."
Artikel 9 luidt Pro als volgt:
"In de volgende gevallen wordt geen tegemoetkoming verleend: (…)
g. (…) II) Met ingang van 1 januari 2017 voor schade door vogels aan zacht fruit en pit- en steenvruchten;
III) De tegemoetkomingen voor vogelschades bedoeld onder II worden voor het jaar 2015 bepaald op 60% en voor het jaar 2016 op 30% van de getaxeerde schade. (…)"