Uitspraak
202207014/1/A3.
Datum uitspraak: 15 juli 2026
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak op het hoger beroep van:
Sam Companies B.V., gevestigd in Utrecht,
appellante,
tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 21 oktober 2022 in zaak nr. 22/120 in het geding tussen:
Sam Companies
en
het college van burgemeester en wethouders van Utrecht.
Procesverloop
Bij besluit van 18 februari 2021 heeft het college zijn beslissing om op 16 februari 2021 spoedeisende bestuursdwang toe te passen, bestaande uit de ontruiming en sluiting van het pand aan de Biltstraat 29-31 te Utrecht, op schrift gesteld, en aan Sam Companies een last onder bestuursdwang opgelegd om het gebruik van het pand als logiesfunctie te (laten) staken en gestaakt te houden totdat bepaalde herstelmaatregelen zijn uitgevoerd.
Bij besluit van 29 november 2021 heeft het college het door Sam Companies daartegen gemaakte bezwaar deels gegrond verklaard en het besluit van 18 februari 2021 gehandhaafd onder wijziging van de grondslag en met aanvulling van de motivering.
Bij uitspraak van 21 oktober 2022 heeft de rechtbank het door Sam Companies daartegen ingestelde beroep gedeeltelijk gegrond verklaard, het besluit van 29 november 2021 vernietigd voor zover daarin de last is gehandhaafd dat Sam Companies het gebruik van het pand moet (laten) staken en gestaakt houden, en het besluit van 18 februari 2021 herroepen voor zover het ziet op deze last onder bestuursdwang. De rechtbank heeft het beroep voor het overige, gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang, ongegrond verklaard.
Tegen deze uitspraak heeft Sam Companies hoger beroep ingesteld.
Het college heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven.
Sam Companies heeft nadere stukken ingediend.
Het college heeft een nader stuk ingediend.
De Afdeling heeft de Staat der Nederlanden (minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) aangemerkt als partij in deze procedure.
De Afdeling heeft de zaak ter zitting behandeld op 25 september 2025, waar Sam Companies, vertegenwoordigd door mr. L.W. Tellegen, advocaat in Amsterdam, mr. F.K. van Wijk en [gemachtigde], en het college, vertegenwoordigd door mr. M. Buitenhuis, advocaat in Breda, mr. A. Braxhoven en J. de With, zijn verschenen.
Overwegingen
Overgangsrecht inwerkingtreding Omgevingswet
1. Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet in werking getreden. Voor de beoordeling van het hoger beroep blijft het recht zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing.
Inleiding
2. Sam Companies exploiteert Stone Hostel Utrecht (hierna: het hostel), dat is gelegen op de eerste en tweede verdieping van het pand aan de Biltstraat 29-31 in Utrecht.
3. Op 16 februari 2021 hebben een toezichthouder van het college en een inspecteur van de Veiligheidsregio Utrecht (hierna: de VRU) een controle uitgevoerd naar de brandveiligheid van het pand en verschillende overtredingen geconstateerd. Deze bevindingen zijn vastgelegd in een proces-verbaal van bevindingen van de toezichthouder van 16 februari 2021 en een inspectierapport van de VRU van 16 februari 2021. De toezichthouder heeft namens het college op dezelfde dag Sam Companies mondeling gelast om het gebruik van het hostel per 17 februari 2021 om 12.00 uur te staken, onder de voorwaarde dat tot die tijd op iedere verdieping een brandwacht zou staan. Omdat niet aan deze voorwaarde werd voldaan is de toezichthouder in de avond van 16 februari 2021 alsnog overgegaan tot directe ontruiming en sluiting van het pand.
Bij besluit van 18 februari 2021 heeft het college deze toepassing van spoedeisende bestuursdwang op schrift gesteld en aan Sam Companies een last onder bestuursdwang opgelegd om het gebruik van het pand als logiesfunctie te (laten) staken en gestaakt te houden totdat bepaalde herstelmaatregelen zijn uitgevoerd.
Bij het besluit op bezwaar van 29 november 2021 heeft het college het besluit van 18 februari 2021 gehandhaafd, onder wijziging van de grondslag en met aanvulling van de motivering.
4. De rechtbank heeft het beroep van Sam Companies gedeeltelijk gegrond verklaard, het besluit van 29 november 2021 vernietigd voor zover daarin de last onder bestuursdwang is gehandhaafd dat Sam Companies het gebruik van het pand moet (laten) staken en gestaakt houden, en het besluit van 18 februari 2021 herroepen voor zover het ziet op deze last onder bestuursdwang. De rechtbank heeft het beroep voor het overige, gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang, ongegrond verklaard.
Procesbelang
5. In november 2023 is de bestuurder van Sam Companies overleden. De rechtspersoon bestaat nog steeds en de Afdeling acht niet onaannemelijk dat Sam Companies schade heeft geleden als gevolg van de besluitvorming. Sam Companies heeft derhalve procesbelang bij een inhoudelijke beoordeling van het hoger beroep.
Het hoger beroep
6. Het hoger beroep van Sam Companies is alleen gericht tegen de ongegrondverklaring door de rechtbank van het beroep voor zover dat is gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang. Partijen zijn niet opgekomen tegen het oordeel van de rechtbank over de last onder bestuursdwang. De Afdeling merkt op dat de gronden die Sam Companies heeft aangevoerd tegen de gestelde overtreding van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder d, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, in hoger beroep buiten de omvang van het geding vallen, omdat die overtreding niet ten grondslag is gelegd aan het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang, zoals ook ter zitting met partijen is vastgesteld. De Afdeling zal die gronden daarom verder onbesproken laten.
7. Sam Companies betoogt dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat het college bevoegd was om op 16 februari 2021 met toepassing van spoedeisende bestuursdwang tot onmiddellijke ontruiming en sluiting van het pand over te gaan. Sam Companies voert hiertoe gemotiveerd gronden aan tegen de overtredingen die het college aan het besluit ten grondslag heeft gelegd. Verder was er volgens Sam Companies geen sprake van gevaar voor de in het hostel aanwezige gasten. Het college heeft niet aannemelijk gemaakt dat er sprake was van een spoedeisende situatie die de toepassing van spoedeisende bestuursdwang rechtvaardigde, aldus Sam Companies.
7.1. Artikel 5:31 van Pro de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) luidt:
"1. Een bestuursorgaan dat bevoegd is om een last onder bestuursdwang op te leggen, kan in spoedeisende gevallen besluiten dat bestuursdwang zal worden toegepast zonder voorafgaande last. Artikel 5:24, eerste en derde lid, is op dit besluit van overeenkomstige toepassing.
2. Indien de situatie zo spoedeisend is, dat een besluit niet kan worden afgewacht, kan terstond bestuursdwang worden toegepast, maar wordt zo spoedig mogelijk nadien alsnog een besluit als bedoeld in het eerste lid bekendgemaakt."
7.2. Het ligt op de weg van het college om aannemelijk te maken dat op 16 februari 2021 sprake was van een zodanig spoedeisende situatie dat toepassing van bestuursdwang zonder voorafgaande last was gerechtvaardigd en een schriftelijk besluit niet kon worden afgewacht, zoals bedoeld in artikel 5:31, eerste en tweede lid, van de Awb.
7.3. De Afdeling stelt vast dat het college aan de toepassing van spoedeisende bestuursdwang en aan de last onder bestuursdwang de bevindingen van het inspectierapport van de VRU ten grondslag heeft gelegd. De rechtbank heeft geoordeeld dat het VRU-rapport zodanig gebrekkig is dat het besluit van 29 november 2021 moest worden vernietigd en het besluit van 18 februari 2021 moest worden herroepen voor zover deze betrekking hadden op de last onder bestuursdwang. De rechtbank heeft het VRU-rapport, en wat daartegen is aangevoerd door Sam Companies, echter niet betrokken bij de beoordeling van het beroep tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang. Hiermee heeft de rechtbank niet onderkend dat dit VRU-rapport ook ten grondslag ligt aan het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang. Gelet op de aard en de hoeveelheid van de door de rechtbank geconstateerde gebreken in het VRU-rapport, en het feit dat het college dat oordeel niet heeft bestreden, is de Afdeling van oordeel dat ook het besluitonderdeel over de toepassing van spoedeisende bestuursdwang moet worden vernietigd en herroepen.
Het betoog slaagt.
Conclusie
8. Het hoger beroep is gegrond. Wat Sam Companies overigens heeft aangevoerd behoeft geen bespreking meer. De uitspraak van de rechtbank, voor zover aangevallen, dient te worden vernietigd. De Afdeling zal, doende wat de rechtbank zou behoren te doen, het beroep van Sam Companies gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang gegrond verklaren, het hierop betrekking hebbende deel van het besluit van 29 november 2021 vernietigen, het deel van het besluit van 18 februari 2021 hierover herroepen en bepalen dat deze uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde deel van het besluit van 29 november 2021.
9. Het college moet de proceskosten vergoeden.
Overschrijding redelijke termijn
10. Sam Companies heeft verzocht om een schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 van Pro het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.
10.1. De redelijke termijn is overschreden als de duur van de totale procedure te lang is. Voor een procedure als deze die uit een bezwaarprocedure en twee rechterlijke instanties bestaat, is in beginsel een totale lengte van ten hoogste vier jaar redelijk. Hierbij wordt een half jaar gerekend voor de behandeling van het bezwaar, anderhalf jaar voor de behandeling van het beroep en twee jaar voor de behandeling van het hoger beroep. De termijn begint op het moment van ontvangst van het bezwaarschrift door het bestuursorgaan.
10.2. Het college heeft het bezwaarschrift van Sam Companies ontvangen op 1 april 2021. In de bezwaarfase bestond tussen partijen instemming met uitstel van het nemen van een besluit op bezwaar, als bedoeld in artikel 7:10, vierde lid, van de Awb. Die periode van 2 maanden laat de Afdeling daarom buiten beschouwing bij de bepaling van de overschrijding van de redelijke termijn. De redelijke termijn is in deze procedure met 13 maanden overschreden. Deze overschrijding moet aan de Afdeling worden toegerekend.
10.3. De Afdeling hanteert een forfaitaire vergoeding van € 500,00 per half jaar waarmee de redelijke termijn is overschreden. Daarmee wordt de schadevergoeding vastgesteld op € 1.500,00.
11. De Staat der Nederlanden (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) moet de proceskosten vergoeden die Sam Companies heeft gemaakt in verband met het verzoek om schadevergoeding.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
I. verklaart het hoger beroep gegrond;
II. vernietigt de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 21 oktober 2022 in zaak nr. 22/120, voor zover daarbij het beroep van Sam Companies B.V. gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang ongegrond is verklaard;
III. verklaart het beroep van Sam Companies B.V. voor zover dat is gericht tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang gegrond;
IV. vernietigt het besluit van 29 november 2021, voor zover daarin het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang is gehandhaafd;
V. herroept het besluit van 18 februari 2021, voor zover daarin het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang op schrift is gesteld;
VI. bepaalt dat deze uitspraak in zoverre in de plaats treedt van het vernietigde gedeelte van het besluit van 29 november 2021;
VII. veroordeelt het college van burgemeester en wethouders van Utrecht tot vergoeding van bij Sam Companies B.V. in verband met de behandeling van het hoger beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 1.868,00, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatige verleende rechtsbijstand;
VIII. gelast dat het college van burgemeester en wethouders van Utrecht aan Sam Companies B.V. het door haar voor de behandeling van het hoger beroep betaalde griffierecht ten bedrag van € 548,00 vergoedt;
IX. wijst het verzoek om schadevergoeding toe;
X. veroordeelt de Staat der Nederlanden (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) om aan Sam Companies B.V. een schadevergoeding van € 1.500,00 te betalen;
XI. veroordeelt de Staat der Nederlanden (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) tot vergoeding van bij Sam Companies B.V. in verband met de behandeling van het verzoek om schadevergoeding opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 467,00, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand.
Aldus vastgesteld door mr. C.J. Borman, voorzitter, en mr. B.P. Vermeulen en mr. C.H. Bangma, leden, in tegenwoordigheid van mr. J. Houtman-van de Meerakker, griffier.
w.g. Borman
voorzitter
w.g. Houtman-van de Meerakker
griffier
Uitgesproken in het openbaar op 15 juli 2026
929