Conclusie
Nr. 03585/06
Mr Machielse
Zitting 8 januari 2008
Conclusie inzake:
[verdachte]
1. Bij arrest van het Gerechtshof 's-Hertogenbosch van 25 juni 2004 is verdachte veroordeeld ter zake van 1 primair "overtreding van artikel 6 van Pro de Wegenverkeerswet 1994, terwijl het een ongeval betreft waardoor een ander lichamelijk letsel wordt toegebracht en terwijl de schuldige verkeerde in de toestand, bedoeld in artikel 8, tweede lid, van de Wegenverkeerswet 1994" en 2. "overtreding van artikel 7, lid 1, van de Wegenverkeerswet 1994" tot een werkstraf van 100 uren, ten aanzien van feit 1 tot een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van negen maanden waarvan drie voorwaardelijk en ten aanzien van feit 2 tot een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van drie maanden. Bij arrest van 11 oktober 2005 heeft de Hoge Raad het arrest vernietigd voor zover het betreft de beslissingen ten aanzien van feit 1 en de strafoplegging. De reden voor deze vernietiging is geweest dat ten aanzien van feit 1 het lichamelijk letsel onvoldoende uit de bewijsmiddelen bleek. Na terugwijzing is een nieuw proces-verbaal van verhoor van het slachtoffer bij de stukken gevoegd en aan de bewezenverklaring ten grondslag gelegd.
Het Gerechtshof te 's-Hertogenbosch heeft verdachte vervolgens op 16 februari 2006 ter zake van 1 primair "overtreding van artikel 6 van Pro de Wegenverkeerswet 1994, terwijl het een ongeval betreft waardoor een ander lichamelijk letsel wordt toegebracht en terwijl de schuldige verkeerde in de toestand, bedoeld in artikel 8, tweede lid, van de Wegenverkeerswet 1994" veroordeeld en voor de feiten 1 en 2 een taakstraf opgelegd bestaande uit een werkstraf voor de duur van honderd uren, subsidiair vijftig dagen hechtenis met daarnaast, voor feit 1, ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van zes maanden en voor feit 2 ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van drie maanden.
2. Namens verdachte heeft Mr M.J.C. Zuurbier, advocate te 's-Hertogenbosch, cassatie ingesteld. Mrs G. Hamer en M.J.C. Zuurbier, beiden advocaat te Amsterdam, hebben een schriftuur ingezonden houdende drie middelen van cassatie.
3.1. Het eerste middel klaagt dat het hof de bijkomende straf van de ontzegging van de rijbevoegdheid motorrijtuigen te besturen ontoereikend heeft gemotiveerd nu het omstandigheden ten gunste van verdachte in overweging neemt en toch een langere onvoorwaardelijke ontzegging oplegt.
3.2. Ter terechtzitting van het hof heeft de advocaat-generaal gevorderd dat voor de feiten 1 en 2 een taakstraf voor de duur van 100 uren wordt opgelegd en voorts dat een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen wordt opgelegd voor de duur van negen maanden waarvan drie maanden voorwaardelijk. Naar aanleiding van een verweer strekkende tot vermindering van de ontzegging wegens de noodzaak van verdachte over de rijbevoegdheid te beschikken heeft de advocaat-generaal voorts opgemerkt dat een lagere bestraffing om die reden voorstelbaar is. Het hof heeft vervolgens een werkstraf van 100 uren opgelegd en voorts ten aanzien van feit 1 een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van zes maanden en ten aanzien van feit 2 een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van drie maanden. Het hof heeft de opgelegde straffen als volgt gemotiveerd:
"Gelet op de aard en de ernst van hetgeen bewezen is verklaard, de omstandigheden waaronder dit is begaan en de persoon van de verdachte, zoals van een en ander uit het onderzoek ter terechtzitting is gebleken, acht het hof oplegging van een taakstraf in de vorm van een werkstraf van na te melden duur passend en geboden.
Het hof acht een straf als door de advocaat-generaal gevorderd - te weten mede ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen in de voorwaardelijke vorm - niet passend nu na het tijdstip waarop het bewezen verklaarde heeft plaatsgevonden inmiddels geruime tijd is verstreken en gezien de documentatie van verdachte hij niet opnieuw met politie en justitie in aanraking is gekomen.
Bij de straftoemeting heeft het hof in het bijzonder rekening gehouden met de omstandigheden dat het hof meer bewezen heeft geacht dan de eerste rechter.
Mede ter bescherming van de verkeersveiligheid zal het hof ter zake van de feiten onder 1 primair en onder 2 en voor een duur als hieronder vermeld aan de verdachte de bevoegdheid ontzeggen om motorrijtuigen te besturen.
De tijd, gedurende welke het rijbewijs van de verdachte ingevoIge artikel 164 van Pro de Wegenverkeerswet 1994 ingevorderd of ingehouden is geweest, zal op de duur van deze bijkomende straf in mindering worden gebracht.
Het verweer dat de verdachte, kort gezegd, het rijbewijs niet kan missen wordt door het hof verworpen omdat:
- het belang van de bescherming van de verkeersveiligheid zwaarder weegt dan het belang van de verdachte bij behoud van het rijbewijs in het hieronder te bepalen tijdvak
- niet aannemelijk is geworden dat de verdachte voor het behoud van het werk redelijkerwijs geen andere vervoersmogelijkheid ter beschikking staat."
3.3. Ik zie drie mogelijkheden. De eerste - waarvan de stellers van de schriftuur kennelijk uitgaan - is dat de advocaat-generaal gevorderd heeft dat het hof voor feit 2 alleen maar een hoofdstraf op zou leggen in combinatie met feit 1 en dat het hof voorts voor feit 1 en 2 samen een bijkomende straf zou opleggen van negen maanden ontzegging waarvan drie voorwaardelijk. Als de advocaat-generaal de gevorderde ontzegging van de rijbevoegdheid voor beide feiten tezamen opgelegd wilde zien zou dit in strijd komen met het wettelijk stelsel, dat nu eenmaal verlangt dat per feit waarvoor veroordeeld wordt één ontzegging opgelegd wordt (HR 6 mei 1986, NJ 1987, 78). Ervan mag worden uitgegaan dat dit niet de bedoeling van de advocaat-generaal is geweest.
De tweede mogelijkheid is dat de advocaat-generaal heeft gevorderd dat de eerder voor feit 2 opgelegde bijkomende straf zou vervallen. Dat zou in strijd zijn met de opdracht van de Hoge Raad, mits deze aldus wordt begrepen dat de Hoge Raad de veroordeling voor feit 1 vernietigt benevens de strafoplegging voorzover die met deze vernietiging samenhangt. De voor feit 2 opgelegde ontzegging van de rijbevoegdheid is dan immers buiten de vernietiging gebleven. Deze uitleg van de verwijzingsopdracht van de Hoge Raad ligt voor de hand gelet op HR 4 september 2007, LJN BA5835 en HR 27 januari 2004, NJ 2005, 54. De advocaat-generaal zou dit dan over het hoofd hebben gezien. De derde mogelijkheid sluit wel aan bij de genoemde rechtspraak van de Hoge Raad en is dat de advocaat-generaal de verwijzingsopdracht van de Hoge Raad in opgemelde zin heeft verstaan en de grenzen van de aldus te verstane verwijzingsopdracht heeft gerespecteerd. Hij heeft zich gerealiseerd dat de voor feit 2 opgelegde ontzegging van de rijbevoegdheid is blijven staan en dat alleen het opleggen van een hoofdstraf voor feit 1 + 2 en eventueel nog het opleggen van een bijkomende straf voor feit 1 aan het hof was opgedragen. Deze derde uitleg lijkt mij het waarschijnlijkst. Het hof heeft evenwel zowel voor feit 1 als voor feit 2 een ontzegging van de rijbevoegdheid opgelegd. Dat had het hof niet mogen doen ten aanzien van feit 2. Het hof heeft in de strafmotivering tot uitdrukking gebracht dat het niet nodig is om een deel van de ontzegging van de rijbevoegdheid voorwaardelijk te doen zijn nu immers gedurende de ruime tijdsperiode die is verstreken sinds de feiten verdachte kennelijk niet meer met politie en justitie in aanraking is gekomen. Ervan uitgaande dat de advocaat-generaal heeft gewild dat het hof verdachte voor de feiten 1 en 2 zou veroordelen tot een werkstraf gedurende 100 uur, voor feit 1 een ontzegging zou opleggen van negen maanden waarvan drie voorwaardelijk en de eerder opgelegde ontzegging voor feit 2 onberoerd zou laten, ligt het voor de hand de strafoplegging van het hof aldus te verstaan dat het hof verdachte veroordeelt tot een taakstraf, bestaande uit een werkstraf voor de duur van 100 uur voor feit 1, tot een ontzegging van de rijbevoegdheid voor de duur van zes maanden ook voor feit 1, en dat het hof er daarnaast ten overvloede op wijst dat verdachte reeds eerder voor feit 2 is veroordeeld tot ontzegging van de rijbevoegdheid voor de duur van drie maanden, welke buiten het cassatieberoep is gebleven. Voor mij is in ieder geval wel duidelijk dat het hof wilde dat de rijbevoegdheid aan verdachte onvoorwaardelijk zou worden ontzegd voor zes respectievelijk drie maanden, zonder dat daaraan een voorwaardelijke ontzegging verbonden zou zijn.
Mijn voorstel is om de strafoplegging aldus te lezen. Als men de strafoplegging zou handhaven zoals deze letterlijk thans in het arrest is opgenomen zou dat betekenen dat er tevens van moet worden uitgegaan dat de Hoge Raad in zijn arrest van 11 oktober 2005 de gehele strafoplegging heeft vernietigd, ook voor zover die betrekking heeft op de bijkomende straf die voor feit 2, dat immers buiten de vernietiging is gebleven, afzonderlijk is opgelegd. Dat lijkt mij gelet op LJN BA5835 teveel gevraagd.
Mits gelezen als voorgesteld is de strafoplegging noch de motivering ervan onbegrijpelijk of ontoereikend. Het gevoerde verweer dat de verdachte zijn rijbewijs gelet op zijn werkzaamheden niet kan missen, maakt dat niet anders. Voor zover het middel inhoudt dat het hof onbedoeld zwaarder heeft gestraft dan de advocaat-generaal, faalt het ervan uitgaande dat de advocaat-generaal de bijkomende straf voor feit 2 eerder opgelegd intact heeft gelaten, en voorts omdat de verdachte in de regel in cassatie niet met vrucht kan klagen over een ongemotiveerde afwijking van de eis van het openbaar ministerie(1), terwijl van een noodzaak een uitzondering op die regel te maken niet blijkt.
3.4. Het middel faalt.
4.1. Het tweede middel klaagt dat de redelijke termijn in de cassatiefase is overschreden. Blijkens de akte van cassatie is op 24 februari 2006 cassatieberoep ingesteld. De stukken zijn op 6 december 2006 bij de Hoge Raad binnengekomen. Dat houdt in dat de inzendtermijn is overschreden met anderhalve maand. Dat moet leiden tot strafvermindering.
4.2. Het middel slaagt.
5.1. Het derde middel klaagt dat de schuld als in de bewezenverklaring bedoeld onvoldoende uit de bewijsmiddelen kan blijken, althans ontoereikend gemotiveerd is bewezenverklaard.
5.2. Ten laste van verdachte is bewezenverklaard dat:
"hij op 16 december 2001 te Gemert, gemeente Gemert-Bakel, as verkeersdeelnemer, namelijk als bestuurder van een motorrijtuig (bestelauto), daarmede rijdende over de weg, de Sint-Annastraat, zich zodanig heeft gedragen dat een aan zijn schuld te wijten verkeersongeval heeft plaatsgevonden door aanmerkelijk onvoorzichtig en terwijl hij verkeerde in een toestand als bedoeld in artikel 8, tweede lid van de Wegenverkeerswet 1994, tijdens het passeren van een aan de voor hem, verdachte, rechterzijde van die weg stilstaande personenauto, van welke auto de bestuurder voornemens was rechts af te slaan en daartoe de richtingsaanwijzer van die personenauto in werking had gesteld en had voorgesorteerd aan de rechterzijde van die weg, niet voldoende afstand heeft gehouden en zijn voertuig niet voortdurend onder controle heeft gehad en naar rechts heeft gestuurd, waardoor een botsing is ontstaan tussen dat door verdachte bestuurde motorrijtuig en die personenauto, waardoor een ander (genaamd [slachtoffer]) zodanig lichamelijk letsel werd toegebracht, dat daaruit tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van de normale bezigheden is ontstaan, terwijl hij, verdachte, toen dat voertuig (bestelauto) heeft bestuurd, terwijl hij verkeerde in de toestand als bedoeld in artikel 8, tweede lid van de Wegenverkeerswet 1994, immers na zodanig gebruik van acoholhoudende drank, dat het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek als bedoeld in artikel 8, tweede lid, aanhef en onder a van de Wegenverkeerswet 1994, 750 microgram alcohol per liter uitgeademde Iucht bleek te zijn."
5.3. Het middel komt in de kern op tegen het middels het woordje "en" naast elkaar bewezen verklaren van het aanmerkelijk onvoorzichtig rijden en het rijden onder invloed als strafverzwarende omstandigheid. Door het rijden onder invloed naast die aanmerkelijke onvoorzichtigheid bewezen te verklaren sluit het hof volgens de steller van het middel uit dat het onder invloed rijden als zodanig de schuld (mede) oplevert. Van aanmerkelijke onvoorzichtigheid anders dan het onder invloed rijden blijkt uit de bewijsmiddelen ondertussen niet, aldus het middel. Daardoor is de bewezenverklaring ontoereikend gemotiveerd.
5.4. De bewezenverklaarde aanmerkelijke onvoorzichtigheid duidt op de in artikel 6 van Pro de Wegenverkeerswet bedoelde schuld in de zin van culpa.(2) De strafverzwarende omstandigheid van het rijden onder invloed kan onder omstandigheden mede in aanmerking worden genomen bij het vaststellen van de schuld.(3) Ik zie geen reden waarom dat niet ook hier had gekund. Het aan het begin van de tenlastelegging opnemen van het rijden onder invloed is overbodig maar het hof heeft dat mijns inziens zo mogen lezen dat het rijden onder invloed in aanmerking wordt genomen bij het aannemen van de schuld.
5.5. Of het rijden onder invloed in aanmerking mocht worden genomen en ook daadwerkelijk in aanmerking is genomen bij het vaststellen van het aanmerkelijk onvoorzichtig rijgedrag kan echter in het midden blijven en wel vanwege het volgende. Of sprake is van aanmerkelijke onvoorzichtigheid is afhankelijk van het geheel van gedragingen van de verdachte, de aard en ernst daarvan en de overige omstandigheden van het geval.(4) Waar de stellers van het middel niet op wijzen is dat de feitelijke omschrijving in de bewezenverklaring ook inhoudt dat verdachte niet voldoende afstand heeft gehouden en zijn voertuig niet voortdurend onder controle heeft gehad en naar rechts heeft gestuurd.
5.6. Die omschrijving slaat terug op het aanmerkelijk onvoorzichtig rijden. Uit de bewijsmiddelen is inderdaad af te leiden dat verdachte niet heeft geremd in reactie op het zichtbaar rechts voorgesorteerd staan van slachtoffer's auto, op korte afstand links langs die auto is gereden en een abrupte afwijking naar rechts heeft gemaakt en aldus tegen de auto is aangebotst, dit alles terwijl andere verkeersdeelnemers, kennelijk ook diegenen die verdachte op dezelfde rijstrook voorgingen, de auto normaal links hebben kunnen passeren. Hierdoor acht ik het niet onbegrijpelijk dat het hof aanmerkelijk onvoorzichtig rijgedrag heeft bewezenverklaard, daargelaten de dronken toestand waar verdachte in verkeerde.
5.7. Het middel faalt.
6. Het eerste en derde middel falen. Het derde middel kan met de aan artikel 81 RO Pro ontleende motivering worden verworpen. Ambtshalve heb ik geen grond aangetroffen die tot vernietiging van het bestreden arrest behoort te leiden.
7. Deze conclusie strekt tot vernietiging van het arrest voor wat betreft de opgelegde straf en tot vermindering daarvan en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
1 HR 3 oktober 2006, LJN AX5479, r.o. 3.5.3.
2 Vgl. bijvoorbeeld de uitleg van het begrip "aanmerkelijk onvoorzichtig" in de Aanwijzing artikel 6 Wegenverkeerswet Pro 1994 (Stcrt. 2004, nr. 40).
3 Zie over het onder invloed rijden als basis voor het aannemen van de schuld: W.H. Vellinga, Vervolging en berechting van culpoze verkeersdelicten, Verkeersrecht 2005, nr. 6, p. 175 en De Wegenverkeerswet 1994, een strafrechtelijk commentaar (A.E. Harteveld en H.G.M. Krabbe, red.), Deventer: Gouda Quint 1999, p. 132. Zie ook HR 4 december 1979, NJ 1980, 151 (Hoogeveensevaart), waarin het rijden onder invloed van alcohol ook als strafverzwarende omstandigheid was telastegelegd maar door de Hoge Raad werd betrokken bij de toetsing of er sprake was van culpa. Zie ook HR 8 december 1987, VR 1988, 93; HR 10 december 1996, VR 1997, 54.
4 HR 1 juni 2004, NJ 2005, 252 en HR 17 januari 2006, NS 2006, 47.