ECLI:NL:PHR:2013:BY3752 - Parket bij de Hoge Raad - Vrijspraak journalist voor valsheid in geschrift in verba...

Conclusie

Nr. 11/02389

Mr. Machielse

Zitting 13 november 2012

Conclusie inzake:

[Verdachte](1)

1. Het Gerechtshof te Amsterdam heeft bij arrest van 28 april 2011 verdachte ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van het onder 1, 3, 4 en 5 bewezenverklaarde en hem ter zake van 2. "opzettelijk een geschrift, als bedoeld in artikel 225, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht, voorhanden hebben, terwijl hij weet dat dit geschrift bestemd is voor gebruik als ware het echt en onvervalst" veroordeeld tot een geldboete van € 500,- subsidiair tien dagen hechtenis. Voorts heeft het hof een legitimatiebewijs van de KLM, een pashouder en een keycord onttrokken aan het verkeer.

2. De advocaat-generaal bij het hof, mr. F.M. van Lenthe, heeft beroep in cassatie ingesteld. De plaatsvervangend advocaat-generaal bij het hof, mr. H.H.J. Knol, heeft een schriftuur ingediend houdende twee middelen van cassatie.

3.1. In deze zaak draait het om de vrijheid van nieuwsgaring(2) en de vervolging van een journalist voor strafbare feiten begaan ter voorbereiding van een tweedelige televisiereportage over de beveiliging van Schiphol.

Beide middelen hebben betrekking op het oordeel van het hof dat verdachte ten aanzien van (onder andere) het onder 1 bewezenverklaarde feit, valsheid in geschrift in vereniging gepleegd, moet worden ontslagen van rechtsvervolging, omdat een veroordeling voor dit feit een beperking van het door art. 10 EVRM Pro beschermde recht op vrijheid van meningsuiting oplevert die niet noodzakelijk is in een democratische samenleving. Alvorens de middelen te bespreken geef ik de bewezenverklaring weer, alsook de overwegingen van het hof omtrent de strafbaarheid van het bewezenverklaarde, de toepasselijke regelgeving en de uitleg die daaraan wordt gegeven in de jurisprudentie.

3.2. Ten laste van verdachte is bewezenverklaard dat

"1. hij in of omstreeks de periode van 12 december 2008 tot en met 04 januari 2009 in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander een KLM-personeelspas - zijnde een geschrift dat bestemd was om tot bewijs van enig feit te dienen - valselijk heeft opgemaakt, immers heeft verdachte valselijk een KLM-pas gekopieerd en voorzien van andere persoonsgegevens en een foto van [verdachte], terwijl het origineel op naam was gesteld van [betrokkene 1] en was voorzien van een foto van [betrokkene 1], zulks met het oogmerk om dat geschrift als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken;

2. hij op 07 februari 2009 te Amsterdam, opzettelijk voorhanden heeft gehad een valse KLM-personeelspas - zijnde een geschrift dat bestemd was om tot bewijs van enig feit te dienen -, terwijl hij wist dat dit geschrift bestemd was voor gebruik als ware het echt en onvervalst, immers was deze KLM-pas voorzien van zijn pasfoto, terwijl de pas op naam gesteld was van [betrokkene 2] en was voorzien van personeelsnummer [001], terwijl verdachte niet werkzaam was bij KLM;

3. hij omstreeks 12 december 2008 te Schiphol, gemeente Haarlemmermeer, zonder daartoe gerechtigd te zijn zich heeft bevonden op het luchthaventerrein te weten het bedrijventerrein te Schiphol-Oost, zijnde grond toebehorende een ander of anderen dan aan verdachte, van welke grond de toegang op een voor verdachte blijkbare wijze door de rechthebbende was verboden;

4. hij omstreeks 27 november 2008 te Schiphol, gemeente Haarlemmermeer, zonder daartoe gerechtigd te zijn zich heeft bevonden op het luchthaventerrein te weten het bedrijventerrein te Schiphol-Oost, zijnde grond toebehorende aan een ander of anderen dan aan verdachte, van welke grond de toegang op een voor verdachte blijkbare wijze door de rechthebbende was verboden;

5. hij op 27 november 2008 te Oude Meer, gemeente Haarlemmermeer, zonder daartoe gerechtigd te zijn zich heeft bevonden op het bedrijventerrein Fokker Logistics park, zijnde grond toebehorende aan een ander of anderen dan aan verdachte, van welke grond de toegang op een voor verdachte blijkbare wijze door de rechthebbende was verboden."

3.3. Aangaande de strafbaarheid van deze feiten heeft het hof het volgende overwogen:(3)

"De raadsman heeft betoogd dat een veroordeling van de verdachte in strijd moet worden geacht met de vrijheid van meningsuiting zoals verankerd in artikel 10 van Pro het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (verder: EVRM) en artikel 7 Grondwet Pro en dat de verdachte dient te worden ontslagen van alle rechtsvervolging nu hij uitsluitend een journalistiek doel voor ogen had en dat doel op zorgvuldige wijze zoals geëxpliciteerd in het Fressoz en Roire-arrest heeft verwezenlijkt. De raadsman heeft dit standpunt nader toegelicht en gesteld - zo begrijpt het hof - dat de toepassing van de betreffende strafbepalingen niet past binnen de beperkingsclausules volgens artikel 10 lid 2 EVRM Pro en dat derhalve die strafbepalingen in casu op grond van artikel 94 van Pro de Grondwet buiten toepassing verklaard dienen te worden. De raadsman heeft ter onderbouwing hiervan aangevoerd dat de verdachte de bewezen verklaarde feiten heeft begaan teneinde als journalist misstanden ter zake van de beveiliging van het bedrijventerrein Schiphol-Oost, en in het verlengde daarvan het luchthaventerrein Schiphol, aan de kaak te kunnen stellen en daarbij uitsluitend een journalistiek doel voor ogen heeft gehad. Hierbij is door de verdachte een zorgvuldige afweging gemaakt tussen enerzijds het journalistieke belang en anderzijds de wettelijke regelgeving. In de reportages betreffende Schiphol-Oost zijn structurele beveiligingslekken aangetoond op dat deel van Schiphol waar zich tevens het regeringsvliegtuig, de PH-KBX, bevindt waar ook de Koningin en leden van het koninklijk Huis gebruik van maken. De maatschappelijke relevantie van deze uitzendingen is dan ook groot en evident. Dit blijkt te meer nu naar aanleiding van de tv-reportages er tot driemaal toe Kamervragen zijn gesteld en de veiligheidsmaatregelen op Schiphol-Oost nadien zijn aangescherpt, ook ten aanzien van de PH-KBX. Uit de reportages en de daarop gegeven toelichting van de verdachte blijkt daarnaast dat de verdachte zorgvuldig te werk is gegaan en dat niet valt in te zien dat er voor een ander en minder ingrijpend middel had kunnen worden gekozen om even effectief de ernst van het beveiligingslek aan te tonen. De handelwijze van de verdachte voldoet dan ook ruimschoots aan de in de rechtspraak gehanteerde eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Ter ondersteuning van het standpunt dat de verdachte hierbij heeft gehandeld in overeenstemming met de journalistieke beroepsnorm heeft de raadsman er op gewezen dat de Nederlandse Vereniging van Journalisten en het Pers vrijheidsfonds de verdachte en zijn redactie in deze zaak principieel steunen.

De advocaat-generaal heeft zich op het standpunt gesteld dat vervolging van de verdachte niet in strijd is met artikel 10 EVRM Pro of artikel 7 van Pro de Grondwet, nu anders dan bij eerdere reportages geen enkel maatschappelijk belang het plegen van de ten laste gelegde strafbare feiten - waaronder met name artikel 225 Wetboek Pro van Strafvordering [lees: Wetboek van Strafrecht]-, het daarbij betrekken van een KLM-medewerker en het in een kwaad daglicht stellen van de KLM rechtvaardigt. Door aldus te handelen heeft de verdachte een niet te rechtvaardigen inbreuk gemaakt op de in artikel 10 lid 2 van Pro het EVRM beschermde belangen en is geen sprake van een accurate feitelijke basis en "betrouwbare en precieze" informatieverschaffing met inachtneming van de journalistieke normen. De advocaat-generaal heeft ter onderbouwing primair aangevoerd dat de reportages van de verdachte geen journalistiek doel hebben gediend en ook niet maatschappelijk relevant waren, nu Schiphol-Oost en het Fokker-terrein bedrijventerreinen betreffen waar geen speciaal beveiligingsregime geldt en er voorts naar aanleiding van de reportages - anders dan na eerdere uitzendingen van de verdachte - slechts enkele geringe wijzigingen in de feitelijke uitvoering van de controles zijn gevolgd.

Subsidiair is het openbaar ministerie van oordeel dat de handelwijze van de verdachte niet proportioneel is. De verdachte heeft laten zien dat hij door tussen een open ruimte tussen twee afsluitingshekken te kruipen op een particulier bedrijventerrein kon komen en dat hij door zich in de kofferbak van een auto te verschuilen tweemaal het bedrijventerrein Schiphol-Oost kon betreden. Om dit doel te bereiken heeft hij een aantal strafbare feiten gepleegd die in onderling verband en samenhang dienen te worden bezien. Daarnaast heeft de verdachte een KLM-medewerker overgehaald zijn KLM-pas af te staan en heeft hij van die medewerker gebruik gemaakt bij het onrechtmatig betreden van het Schiphol-Oost terrein. Daarbij heeft de verdachte de KLM en de beveiliging - ten onrechte - in een kwaad daglicht gesteld door te beweren dat de KLM-pas eenvoudig is na te maken omdat hij geen bijzondere kenmerken heeft, hetgeen feitelijk onjuist is. De pas die werd nagemaakt tijdens de uitzending is feitelijk niet bij het betreden van het verboden gebied gebruikt en van daadwerkelijk gebruik van een andere valse pas is onvoldoende gebleken. Voorts is door de advocaat-generaal aangevoerd dat de verdachte evenmin zorgvuldig, accuraat en precies en met inachtneming van de journalistieke normen heeft gehandeld, nu in deze uitzendingen van "Undercover in Nederland" zaken voorgespiegeld worden die feitelijk onjuist blijken. Zo wordt in de uitzending gesuggereerd dat het bij het betreden van het Fokker-terrein op 27 november 2008 om de luchthaven Schiphol gaat terwijl dit bedrijventerrein niet tot het luchthaventerrein behoort. Daarnaast is, door regelmatig te refereren aan de eerdere uitzending omtrent de beveiliging op Schiphol-Centrum onvoldoende duidelijk gemaakt aan de kijker dat voor Schiphol-Oost een volledig ander beveiligingsregime geldt dan voor Schiphol-Centrum, terwijl het Fokker-terrein een particulier bedrijventerrein is met een eigen beveiliging. Voorts heeft de verdachte de vervalsing van de KLM-pas zodanig in de uitzending gemonteerd dat de indruk wordt gewekt dat hij in de nacht van 27 op 28 november 2008 bij het betreden van het terrein van Schiphol-Oost al over de betreffende valse pas heeft beschikt, terwijl uit het dossier blijkt dat hij die valse pas eerst op 12 december 2008 voorhanden heeft gehad, zoals de verdachte ook ter terechtzitting in hoger beroep heeft bevestigd. Evenmin heeft de verdachte de kijker medegedeeld dat het KLM-medewerker [betrokkene 1] was die hem in de nacht van 27 op 28 november met behulp van diens eigen legitieme toegangspas het terrein op heeft gebracht.

Het hof overweegt hieromtrent het volgende

Redengevende feiten en omstandigheden

Het hof heeft voorafgaande aan de terechtzittingen in hoger beroep de uitzendingen van "Undercover in Nederland" van 28 december 2008 en 4 januari 2009 bekeken. Daarnaast is ter terechtzitting van 23 maart 2011 door de verdediging ook "ruw" beeldmateriaal getoond en heeft de verdachte de beide uitzendingen alsmede het aanvullende beeldmateriaal nader toegelicht. Op grond van de beelden, alsmede de overige stukken van het dossier en het verhandelde ter terechtzitting in hoger beroep gaat het hof uit van de navolgende feiten en omstandigheden.

De verdachte heeft alle ten laste gelegde feiten bekend. Daarnaast heeft de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep de volgende lezing gegeven van de feiten en gebeurtenissen die aanleiding zijn geweest voor de twee bovengenoemde uitzendingen, alsmede voor hetgeen in die uitzendingen is getoond en zijn afwegingen daarbij. Na eerdere uitzendingen van "Undercover in Nederland" omtrent de beveiliging op Schiphol-Centrum ontving hij meerdere tips van (oud)werknemers van Schiphol-Oost dat de beveiliging op dat deel van het luchthaventerrein nog ernstig te kort zou schieten. Schiphol-Oost is een bedrijventerrein, maar maakt wel deel uit van het luchthaventerrein. Naar aanleiding van deze meldingen is door de verdachte en zijn redactie een onderzoek ingesteld. In dat stadium is volgens de verdachte nog niet besloten tot uitzending. Het onderwerp won aan belang toen bleek dat op Schiphol-Oost tevens het regeringsvliegtuig PH-KBX wordt gestald en onderhoud krijgt in hangar 73. Daarnaast kwam uit onderzoek naar voren dat er op Schiphol-Oost onderhouds- en reparatiewerkzaamheden aan passagiers- en vrachtvliegtuigen worden uitgevoerd en die vliegtuigen hiervandaan vertrekken naar Schiphol-Centrum om vandaar met passagiers of vracht het luchtruim te kiezen. Ook staan er particuliere vliegtuigen en wordt er ook rechtstreeks vanaf Schiphol-Oost vertrokken. De verdachte heeft gesteld dat er tientallen keren door hemzelf of een van de redactieleden een observatie is uitgevoerd op de toegangscontrole bij één van de ingangen/ de hoofdingang van Schiphol-Oost. Hieruit bleek telkens dat er afgezien van een vluchtige check van de foto op de door werknemers gebruikte passen geen enkele aanvullende controle plaatsvond. Zo werden de pasjes niet gescand of op echtheid gecontroleerd, vond er geen controle plaats van personen of voertuigen en werden motorrijders niet verzocht hun helm af te doen bij de controle alvorens zij het terrein betraden. De aanwezigheid van het regeringsvliegtuig dat ook regelmatig door de Koningin en leden van het koninklijk Huis wordt gebruikt, het structurele gebrek aan grondige controle, alsmede de directe verbinding tussen Schiphol-Oost en Schiphol-Centrum, waardoor de scherpe beveiliging die daar thans mede naar aanleiding van een eerdere uitzending van de verdachte gehanteerd wordt mogelijk kon worden doorbroken, waren aanleiding voor de verdachte nader onderzoek te verrichten. De verdachte heeft benadrukt dat de aanwezigheid van de PH-KBX, een in zijn ogen voor terroristen interessant doelwit, voor hem een belangrijk item was om het niveau van de beveiliging op Schiphol-Oost aan de kaak te stellen. Dit werd des te prangender toen hij najaar 2008 van een tipgever met diens telefoontoestel gemaakte foto's kreeg waarop te zien was dat het toestel vrij toegankelijk was voor iemand die daar op dat moment niets te zoeken had.

Op 27 november 2008 heeft de verdachte met een collega onbevoegd het Fokker-terrein betreden door een kier tussen onderdelen van het hekwerk dat om dat terrein was geplaatst. De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 23 maart 2011 verklaard dat hij ervan op de hoogte was dat dit een particulier bedrijventerrein betrof dat niet tot de luchthaven behoorde. Hij wist dat dit Fokker-terrein verboden was voor onbevoegden en dat het terrein werd beveiligd. De verdachte had echter gehoord dat het hek dat het Fokker-terrein van Schiphol-Oost scheidt in verband met reparatiewerkzaamheden regelmatig open stond en hij hoopte dat op die manier vanaf het Fokker-terrein eenvoudig toegang verkregen kon worden tot het terrein van Schiphol-Oost en de zich aan de andere zijde van het hek bevindende hangar waarin onder meer de PH-KBX staat. Het hek tussen het Fokker-terrein en Schiphol-Oost bleek geheel afgesloten en de verdachte werd overlopen door een beveiligingsbeambte. Hij moest het Fokker-terrein onverrichter zake verlaten.

De volgende nacht, van 27 op 28 november 2008, heeft de verdachte het terrein van Schiphol-Oost onbevoegd betreden in de kofferbak van de auto die werd bestuurd door tipgever [betrokkene 1], die voor het verkrijgen van toegang zijn eigen KLM-toegangspas gebruikte. [Betrokkene 1] komt daarbij niet in beeld en bewust heeft de verdachte in de uitzending de indruk gewekt dat een collega van hem aan het stuur zat. Er is ook gebruik gemaakt van de auto van de betreffende collega. Verdachte heeft, eenmaal op het terrein, op de passagiersstoel plaatsgenomen en heeft met [betrokkene 1] rondgereden tot aan hangar 73 met daarin de PH-KBX. Daar is de verdachte uitgestapt en heeft aangegeven dat dit de hangar was waar de PH-KBX stond gestald. De verdachte is toen niet naar binnen gegaan. De reden voor die terughoudendheid was volgens de verdachte dat hij [betrokkene 1] daarbij niet wilde betrekken. Hierna heeft de verdachte Schiphol-Oost op dezelfde manier verlaten als hij is binnengekomen, in de kofferbak. Vervolgens zijn beelden getoond, gemaakt met een mobiele telefoon, die de verdachte van een tipgever had ontvangen. Daarop is te zien dat de vliegtuigtrap van de PH-KBX is neergelaten en dat het lijkt alsof het toestel niet wordt bewaakt.

Daarmee was slechts een deel van de doelstelling van het onderzoek bereikt. Aangetoond kon worden dat op het terrein zelf de controle afwezig was en dat hangar 73 zou kunnen worden betreden door een onbevoegd persoon. Deels omdat dat op toeval had kunnen berusten, maar vooral om daadwerkelijk te laten zien dat de controle bij de toegangspoort naar Schiphol-Oost niet aan de eisen voldeed en er op het terrein zelf niet werd gecontroleerd, heeft de verdachte besloten nogmaals het terrein op te gaan, maar ditmaal met behulp van een collega die was voorzien van een nagemaakt KLM-pasje met een willekeurige naam. Ook zouden zij beiden trachten toegang te krijgen tot hangar 73 en zo mogelijk tot de PH-KBX. Het was niet mogelijk gebleken om via tipgevers meer informatie te krijgen over de eventuele beveiliging van hangar 73 en/of de PH-KBX. Daartoe heeft de verdachte via zijn werknemer [medeverdachte] aan [betrokkene 1] gevraagd of hij zijn KLM-pas mocht lenen om deze na te maken. [Betrokkene 1] die wist dat de valse pas zou worden gebruikt om op het terrein te komen, heeft daarmee ingestemd.

De verdachte heeft omtrent het contact, al dan niet via collega [medeverdachte], met [betrokkene 1] verklaard dat [betrokkene 1] zelf contact heeft gezocht met de redactie van "Undercover in Nederland" omdat hij bezorgd was over het beveiligingsniveau op Schiphol-Oost. Hij heeft vervolgens zelf de keuze gemaakt om actief aan de reportage mee te werken. Met [betrokkene 1] is volgens de verdachte vanaf het eerste contact besproken dat zijn medewerking mogelijk nadelige gevolgen voor hem zou kunnen hebben; [betrokkene 1] was zich daar ook van bewust. De verdachte verwijt zichzelf dat hij bij het maken van de valse pas(sen) niet alle gegevens van de pas van [betrokkene 1] heeft verwijderd waardoor uiteindelijk [betrokkene 1] als houder van de nagemaakte pas is achterhaald.

In de uitzending van 28 december 2008 is te zien dat de verdachte met behulp van een pasjesprinter onder andere een KLM-pas namaakt met daarop een foto van zichzelf. De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep bevestigd dat deze valse KLM-pas is nagemaakt met behulp van de pas van KLM-medewerker [betrokkene 1], waarschijnlijk op 12 december 2008. Tijdens de uitzending van 28 december 2008 merkt de verdachte ten aanzien van de KLM-pas op dat dit een magneetstripkaart is die geen enkel uniek visueel kenmerk bezit en voorts dat de nagemaakte pas wel sterk leek op de echte KLM-pas maar dat er wel degelijk minimale verschillen te zien waren. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft de verdachte verklaard dat hij wel op de hoogte was van het feit dat de KLM-pas was voorzien van enige beveiliging. Welk uniek kenmerk dat was, is de verdachte niet nagegaan, omdat het er nu juist om ging te laten zien dat de passen daarop in het geheel niet werden gecontroleerd; er werd enkel gekeken of de foto op de pas en het gezicht van de aanbieder overeenkwamen. De verdachte heeft verklaard verbaasd te zijn geweest hoe gemakkelijk het was door een kopie te maken van de originele pas en daarop via de computer gegevens aan te passen en een foto te vervangen, een op het oog op het originele KLM-pasje gelijkend "stukje plastic" te maken. Hij heeft in dat verband gezegd dat hij niet het gevoel had valsheid in geschrift te plegen of echt aan het vervalsen te zijn, omdat het zo eenvoudig was: copy-paste en klaar. Juist omdat het zo eenvoudig te doen was, is de afweging gemaakt in het kader van het onderzoek het pasje van [betrokkene 1] na te maken. Aan de andere kant van de schaal lag het grote maatschappelijke belang dat de beveiliging van Schiphol-Oost en alles wat zich daar bevindt, aan een dergelijk eenvoudig pasje was opgehangen dat ook niet deugdelijk werd gecontroleerd. Daarnaast heeft de verdachte verklaard dat hij meerdere pasjes heeft nagemaakt maar dat niet alle pasjes even goed gelukt waren. De verdachte heeft de pas met daarop zijn foto die in de uitzending werd getoond, niet gebruikt om toegang te krijgen bij de toegangspoort. Zijn gezicht is, zo stelt hij, zo bekend dat dat vast niet gelukt was. Die pas heeft hij in de uitzending gebruikt omdat hij geen pas in de uitzending wilde tonen waarop een collega herkenbaar is afgebeeld. De verdachte zegt dat hij de in de uitzending getoonde pas met zijn foto wel op het terrein heeft gedragen. De bedoeling was, mocht hij worden gecontroleerd, de indruk te wekken dat hij een legitieme KLM-pas droeg. Hij hoopte zo mogelijke ontdekking te voorkomen, nu het dragen van een pas aldaar verplicht was en het zou opvallen als hij dit niet zou doen.

In de nacht van 12 op 13 december 2008 heeft de verdachte Schiphol-Oost wederom, ditmaal met een collega, onbevoegd betreden en filmopnamen gemaakt. De verdachte heeft benadrukt dat hij als onderzoeksjournalist eigen onderzoek wil doen en naar buiten brengen omdat de impact daarvan veel groter is dan wanneer er bevindingen van medewerkers worden getoond. Hij heeft zichtbaar willen maken dat het mogelijk was als onbevoegde buitenstaanders het terrein van Schiphol-Oost te betreden en daar onderzoek te doen; alleen dan kon het beveiligingslek in volle omvang zichtbaar worden.

Het hof stelt naar aanleiding van het bekijken van het door de verdachte getoonde "ruwe" beeldmateriaal en de door de verdachte gegeven toelichting vast dat hij ditmaal het terrein heeft betreden in de kofferbak van een door een collega bestuurd voertuig. Deze collega was eveneens in het bezit van een valse KLM-pas met daarop zijn foto die hij aan de beveiligingsmedewerker bij de toegangspoort toonde, waarna hij met de auto mocht doorrijden. Verdachte heeft op dit onderdeel verklaard dat het standaard beleid is medewerkers van het programma niet herkenbaar in beeld te brengen en dat daarom in de uitzending noch de collega zelf noch de foto op de door deze gebruikte pas is getoond. Uit de beelden in de uitzending blijkt dat de verdachte en zijn collega zonder verdere controlepunten tegen te komen vanaf de hoofdingang van Schiphol-Oost naar hangar 73 zijn gereden. Daar bleek dat deze hangar open was en dat de PH-KBX daar ook stond gestald. Vervolgens zijn er beelden van het vliegtuig gemaakt en heeft de verdachte het vliegtuig ook zo dicht genaderd dat hij het kon aanraken. De verdachte vermeldt in de uitzending dat het vliegtuig - zoals te zien is - op dat moment afgesloten was, maar dat het af en toe ook open staat en via de neergelaten vliegtuigtrap betreden kan worden. Beelden daarvan, gemaakt door een verder anoniem gebleven werknemer met diens telefoon, zijn in die uitzending eveneens getoond. Verdachte verlaat bij deze gelegenheid wederom in de kofferbak van de auto het terrein zonder verdere controles.

In de uitzending van 4 januari 2009 worden beelden van de eerdere uitzending herhaald en zijn voorts beelden, gemaakt door voornoemde werknemer te zien die binnen in de PH-KBX zijn gemaakt. In de uitzending wordt ook telkens vermeld dat deze beelden door een tipgever zijn gemaakt. Verdachte heeft verklaard dat hij niet meer exact weet wanneer hij deze beelden heeft ontvangen, maar dat dit in ieder geval ver na augustus 2008 is geweest. Hij heeft de beelden en de tipgever die verklaarde dat hij niet uit hoofde van zijn functie tot de PH-KBX toegang had, destijds onderzocht en als zeer betrouwbaar beoordeeld. Gelet op het feit dat [betrokkene 1] vanwege zijn medewerking aan het programma is ontslagen, heeft de verdachte geen nadere gegevens willen verstrekken over deze tipgever en het hof heeft dat standpunt gerespecteerd.

Daarnaast staat vast dat op 7 februari 2009 de laptoptas van de verdachte uit zijn auto is gestolen en dezelfde dag door een getuige bij de politie is afgegeven. In deze tas bevond zich een valse KLM-pas met een foto van de verdachte die identiek blijkt te zijn aan de kaart die getoond werd tijdens de uitzendingen. De verdachte heeft dat ook erkend en toegegeven dat het niet verstandig was geweest om die pas (op die manier) te bewaren.

Meer in algemene zin heeft de verdachte verklaard dat bij het doen van onderzoek en het maken van een uitzending voor "Undercover in Nederland" in beginsel geprobeerd wordt om zonder het plegen van strafbare feiten een gesignaleerd probleem of misstand aan de kaak te stellen. Daarbij worden de beelden getoond die die misstand zichtbaar maken. Hij is nu zes jaar als onderzoeksjournalist werkzaam en het streven is geen overkill te laten zien in het belang van de show. Als het maatschappelijk belang van de gesignaleerde misstand niet anders kan worden aangetoond dan door het plegen van een strafbaar feit vindt altijd een zorgvuldige afweging plaats of het belang van het onderzoek het plegen van een strafbaar feit rechtvaardigt. De verdachte is van mening dat hij voor de onderhavige uitzendingen niet meer strafbare feiten heeft gepleegd dan noodzakelijk was om het ernstige structurele beveiligingslek op Schiphol-Oost en meer in het bijzonder de daaruit voortvloeiende risico's ten aanzien van de PH-KBX aan te tonen. De verdachte heeft gesteld dat hij gaandeweg het door hem verrichte onderzoek telkens weer werd verrast door het gebrek aan controle op Schiphol-Oost. Naar eigen zeggen was hij niet geheel op de hoogte van de situatie ter plaatse. Zo was hem niet bekend of er nog controles plaatsvonden tussen de hoofdingang en hangar 73 met daarin de PH-KBX, en wist hij ook niet precies hoe het met de beveiliging van de hangar gesteld was. De verdachte stelt dat het bij uitstek de taak van een onderzoeksjournalist is nader onderzoek te verrichten teneinde structurele misstanden met potentieel grote maatschappelijke gevolgen aan te tonen en daarbij mogelijke risico's voor eigen rekening te nemen. Er kon in casu niet worden volstaan met het enkel tonen van de beelden van de beveiliging van de hoofdingang van Schiphol-Oost in combinatie met de door de tipgever gemaakte opnamen van de openstaande deur van de PH-KBX en de opnamen in de PH-KBX. Weliswaar vormen die beelden al alarmerende constateringen van het

beveiligingslek, maar door de wijze waarop de uitzending is gemaakt is zichtbaar gemaakt en feitelijk aangetoond dat het simpelweg mogelijk was voor iemand die niets op het terrein te zoeken heeft om met een nagemaakt plastic pasje het terrein te betreden, door te rijden naar de hangar met daarin het regeringsvliegtuig, de deur van die hangar te openen, de hand op het vliegtuig te leggen en het terrein weer te verlaten terwijl er ook op het terrein tussen de hoofdingang en de hangar geen enkele controle plaatsvond. Ook het belang dat door Schiphol bij monde van haar directie in het openbaar aan de beveiliging van het luchtvaartterrein wordt gehecht, speelde hierbij voor de verdachte als journalist een rol. De verdachte wist dat Schiphol-Oost als bedrijventerrein een ander beveiligingsregiem had dan Schiphol-Centrum. Hij heeft willen aantonen dat dit beveiligingsniveau ontoereikend is gezien de in het geding zijnde belangen en daarnaast willen laten zien dat dat beveiligingsniveau ook niet wordt gehandhaafd. De verdachte heeft daartoe nog aangevoerd dat hem uit zijn eerdere onderzoeken in theorie en praktijk bekend is hoe de controle op Schiphol-Centrum van vertrekkende vliegtuigen plaatsvindt. Volgens zijn bevindingen duurt die controle bij de PH-KBX een uur en bij andere vliegtuigen korter waardoor er volgens hem een groot risico bestaat dat bij die checks mogelijke malversaties die op Schiphol-Oost zijn gepleegd, niet worden ontdekt. Daarom is de beveiliging van de achterdeur van Schiphol-Centrum van groot maatschappelijk belang. Het namaken van een pas, juist vanwege het gemak waarmee dit kon worden verricht, viel daarbij naar het oordeel van de verdachte in het niet bij de risico's die het gebrek aan beveiliging met zich bracht. Tenslotte heeft de verdachte verklaard dat hij Schiphol reeds voor de uitzending op de hoogte heeft gebracht van de inhoud daarvan teneinde geen mensen in gevaar te brengen.

Juridisch kader

Allereerst zal beoordeeld dienen te worden of de ten laste gelegde feiten in verband stonden met de journalistieke beroepsuitoefening en daarmee van het in artikel 10, eerste lid, EVRM neergelegde recht op vrije meningsuiting, waaronder volgens het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (verder: EHRM) mede moet worden begrepen de vrije nieuws- en informatiegaring. In dit verband stelt het hof vast dat de verdachte heeft verklaard dat hij de ten laste gelegde feiten heeft gepleegd teneinde aan te tonen dat de beveiliging van Schiphol-Oost (en daarmee mogelijk ook van Schiphol-Centrum) ontoereikend was en dat de tekortschietende beveiliging grote maatschappelijke risico's met zich bracht. Het hof is met de rechtbank van oordeel dat de verdachte bij het plegen van de bewezen verklaarde feiten geen ander oogmerk had dan om langs journalistieke weg een maatschappelijke misstand publiekelijk aan de orde te stellen, alsmede dat het plegen van de feiten voldoende samenhangt met het onderbouwen en verifiëren van deze misstand. Het hof neemt hierbij in aanmerking dat de verdachte als onderzoeksjournalist regelmatig maatschappelijke misstanden onder de aandacht tracht te brengen en dat naar aanleiding van eerdere programma's het beveiligingsniveau van onder meer Schiphol-Centrum alsook bij Defensie is aangescherpt. Het hof zal de strafvervolging van de verdachte dan ook aanmerken als een inbreuk op zijn in artikel 10 EVRM Pro neergelegd recht op vrijheid van meningsuiting.

Vervolgens dient de vraag te worden beantwoord of deze inbreuk geoorloofd is in het licht van het bepaalde in het tweede lid van artikel 10 EVRM Pro. Op grond van deze bepaling kan de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting aan bepaalde beperkingen worden onderworpen, indien deze bij wet zijn voorzien en noodzakelijk zijn in een democratische samenleving in het belang van onder meer het voorkomen van strafbare feiten en de bescherming van de rechten van anderen. Volgens vaste jurisprudentie van het EHRM kunnen bij het criterium dat de inmenging noodzakelijk moet zijn in een democratische samenleving drie factoren worden onderscheiden. Er moet sprake zijn van een "pressing social need" voor de beperking en deze moet voorts "relevant and sufficient" en "proportionate to the legitimate aims pursued" zijn.

Met betrekking tot de vraag of er sprake is van een "pressing social need" hebben verdragsstaten een zekere beleidsvrijheid, maar deze "margin of appreciation" is beperkt wanneer het gaat om een debat over zaken van openbaar belang(4).

In onder meer het arrest Fressoz en Roire tegen Frankrijk(5) heeft het EHRM zich uitgelaten over de vraag of journalisten bij hun werk strafbare feiten mogen plegen. De eerder genoemde Aanwijzing neemt dit arrest ook als richtsnoer.

Het EHRM heeft in dat arrest ten aanzien van de vraag of de door de staat gemaakte inbreuk op de vrijheid van meningsuiting noodzakelijk was in een democratische samenleving, allereerst overwogen dat journalisten in beginsel niet met een beroep op artikel 10 EVRM Pro ontslagen kunnen worden van de plicht om de strafwet na te leven. In het concrete geval diende de vraag beantwoord te worden of het publieke belang van informatie zwaarder woog dan de plichten en de verantwoordelijkheden die journalisten hadden als gevolg van de dubieuze herkomst van de documenten (par. 52). Het EHRM concludeert vervolgens dat artikel 10 EVRM Pro het recht van journalisten beschermt om informatie over onderwerpen van algemeen belang te verspreiden, vooropgesteld dat de journalist te goeder trouw en op grond van een accurate feitelijke basis handelt en betrouwbare en precieze informatie geeft in overeenstemming met de journalistieke ethiek (par. 54). Daarbij past de kanttekening dat het in die zaak niet ging om strafbare feiten die actief, op eigen initiatief door de betrokken journalisten waren gepleegd, maar passief.

Beoordeling

In de onderhavige zaak staat niet ter discussie dat de strafvervolging en de daarmee beoogde veroordeling van de verdachte bij wet voorzien zijn en hun grondslag vinden in de artikelen 225 en 461 van het Wetboek van Strafrecht en voorts strekken tot voorkoming van strafbare feiten en de bescherming van rechten van anderen. Bij de beoordeling van de vraag of de beperking van het recht op vrijheid van meningsuiting in dit geval noodzakelijk is in een democratische samenleving heeft het hof het volgende in ogenschouw genomen.

Het hof stelt daarbij voorop dat het geen reden heeft te twijfelen aan hetgeen de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep heeft verklaard over de gang van zaken bij het onderzoek dat heeft geleid tot de beide uitzendingen en de door de verdachte gegeven uiteenzetting over de daarbij gemaakte afwegingen zoals ook hiervoor weergegeven, zodat het hof van de juistheid daarvan uitgaat.

Maatschappelijk belang

Door de advocaat-generaal is gesteld dat de beveiliging van Schiphol-Oost geen onderwerp is van groot maatschappelijk belang. Het terrein maakt weliswaar deel uit van het luchthaventerrein Schiphol, maar is feitelijk een "gewoon" bedrijventerrein met gecontroleerde toegang via een bedrijfspas onder verantwoordelijkheid van Amsterdam Airport Schiphol.

De verdachte heeft gesteld dat hij met zijn onderzoek en deze uitzendingen een bijdrage heeft willen leveren aan het publieke debat omtrent een belangrijk maatschappelijk onderwerp, te weten de veiligheid van het luchthaventerrein Schiphol.

De verdachte heeft onder verwijzing naar zijn eerdere uitzendingen over de beveiliging van Schiphol-Centrum opgemerkt dat hij aan het onderwerp beveiliging groot gewicht hecht zodat hij het zijn journalistieke plicht achtte onderzoek te doen toen hij informatie kreeg uit verschillende bronnen dat er aan "de achterdeur van Schiphol" een lek in de beveiliging zat. Hij heeft opgemerkt dat Schiphol-Oost inderdaad formeel een bedrijventerrein is waarop uiteenlopende bedrijven zijn gevestigd, maar dat de aan de luchtvaart direct gelieerde bedrijven die onder meer zorg dragen voor onderhoud en reparatie van vliegtuigen dan wel voor stallingsruimte zorgen, daarvan een aanzienlijk deel uitmaken. Schiphol-Oost grenst aan Schiphol-Centrum en maakt deel uit van het luchthaventerrein. Schiphol-Oost staat daarbij in "open" verbinding met Schiphol-Centrum doordat passagiers- en vrachtvliegtuigen na reparatie en onderhoud terug gaan naar Schiphol-Centrum voor vertrek. Daarnaast staat op Schiphol-Oost de PH-KBX geparkeerd, het regeringsvliegtuig dat mede wordt gebruikt door de Koningin en leden van het Koninklijk Huis. De verdachte acht het aannemelijk dat dit vliegtuig voor bijvoorbeeld terroristen een doelwit kan zijn. Gelet op de door hem ontvangen beelden waarop het leek of dit toestel onbewaakt was en vrij toegankelijk, was de verdachte van mening dat de beveiliging hier tekort schoot.

De advocaat-generaal heeft in dit verband gesteld dat de toenmalige minister van justitie Hirsch Ballin op gestelde Kamervragen (2008/2009, nr. 1237) heeft geantwoord dat vliegtuigen afkomstig van Schiphol-Oost voordat zij in dienst worden gesteld, aan uitvoerige controles worden onderworpen, zodat ervan moet worden uitgegaan dat de door de verdachte veronderstelde gevaren niet reëel zijn en van een maatschappelijk belang geen sprake is.

Het hof kan niet nagaan of door de "open" verbinding tussen Schiphol-Oost en Schiphol-Centrum in relatie met de veiligheidscontroles op Schiphol-Centrum voor het vertrek van vliegtuigen gesteld kan worden dat sprake is van een beveiligingslek aan de achterzijde van Schiphol en moet daarom afgaan op hetgeen de verdachte hierover heeft gesteld. De verdachte heeft verklaard dat hem uit eerdere onderzoeken in theorie en praktijk bekend is hoe de controle op Schiphol-Centrum van vertrekkende vliegtuigen plaatsvindt. Volgens zijn bevindingen duurt die controle bij de PH-KBX een uur en bij andere vliegtuigen korter waardoor er volgens hem een groot risico bestaat dat bij die checks mogelijke malversaties die op Schiphol-Oost zijn gepleegd, niet worden ontdekt. Daarnaast kan niet worden uitgesloten dat met name het regeringsvliegtuig ook op Schiphol-Oost zelf doelwit van een actie kan zijn. Wat daarvan ook zij, de verdachte heeft naar het oordeel van het hof voldoende aangetoond dat er potentieel een veiligheidsrisico is dat zich uit zou kunnen strekken tot Schiphol-Centrum. De verdachte heeft dat risico willen laten zien door zowel de gebrekkige toegangscontrole zichtbaar te maken als de kwetsbaarheid van het regeringsvliegtuig.

Bij de beoordeling van het belang van het door de verdachte in beeld gebrachte onderzoek heeft het hof voorts in aanmerking genomen dat de uitzendingen van "Undercover in Nederland" weliswaar niet tot een geheel ander beveiligingsregime op Schiphol-Oost hebben geleid maar dat er wel degelijk aanscherpingen van de beveiliging hebben plaatsgevonden. Zo komt uit het proces-verbaal van bevindingen van verbalisant [verbalisant 1] van 18 maart 2011 naar voren dat er sinds 1 januari 2009 bij de toegangscontrole steekproefsgewijs kofferbakcontroles worden uitgevoerd. Daarnaast heeft Hirsch Ballin op voornoemde Kamervragen het volgende geantwoord: "Aanpassingen om tot een betere pas te komen zijn gaande" en "De controles op de toegang tot de vliegtuigen en de hangars op Schiphol-Oost zijn verbeterd. Vliegtuigen waaraan geen werkzaamheden worden uitgevoerd, worden hetzij verzegeld, hetzij onder toezicht gesteld. Beperkingen worden opgelegd voor toegang tot de hangar. Specifiek ten aanzien van het regeringstoestel gelden aanvullende maatregelen, waarop ik om veiligheidsredenen niet verder inga".

Het voorgaande leidt het hof tot de conclusie dat het door de verdachte aan de orde gestelde vraagstuk, anders dan gesteld door de advocaat-generaal, van maatschappelijk belang is.

Zorgvuldigheid handelen verdachte.

De advocaat-generaal heeft gesteld dat de verdachte in de presentatie van zijn onderzoek in de uitzendingen van "Undercover in Nederland" onzorgvuldig te werk is gegaan. Zij heeft daarbij - kort samengevat - erop gewezen dat de verdachte door het beveiligingsregime van Schiphol-Oost op één lijn te stellen met dat van Schiphol-Centrum, een "Security Restricted Area Critical Part, SRA-CP" appels met peren heeft vergeleken. Het bedrijventerrein Schiphol-Oost maakt weliswaar deel uit van het luchthaventerrein, maar er geldt een minder strict beveiligingsregime, het zg. "secured premises". Ook heeft de verdachte KLM in een kwaad daglicht gezet door te stellen dat de KLM-pas eenvoudig is na te maken zonder daarbij te vermelden dat die pas wel een ultraviolette beveiliging heeft. Ook overigens zou de verdachte niet accuraat zijn geweest in de presentatie van zijn onderzoek aan het publiek door de indruk te wekken dat de nagemaakte KLM-pas al op 27/28 november 2008 is gebruikt, terwijl vast staat dat de verdachte die keer met behulp van de KLM-medewerker [betrokkene 1] en diens toegangspas het terrein is opgekomen, terwijl de verdachte in de achterbak van de auto lag. In de uitzending heeft de verdachte door de wijze van monteren ook doen voorkomen dat hij in de nacht van 27 op 28 november 2008 in het donker bij een auto de vervalste pas met zijn foto erop toont, hetgeen feitelijk onjuist is. Tot slot heeft de verdachte tijdens de uitzending gesuggereerd, dat hij op 27 november 2008 een terrein van Schiphol heeft betreden ("ik loop nu richting de hekken van Schiphol. Daar is het hek, even kijken of ik binnen kan komen"), terwijl hij toen alleen op het Fokker-terrein is geweest en buiten de hekken van Schiphol door een bewaker is overlopen hetgeen de verdachte pas aan het einde van de uitzending terloops meldt. De door de verdachte verspreide informatie is derhalve niet betrouwbaar en precies.

Tot slot heeft de verdachte onzorgvuldig gehandeld door de Schiphol-medewerker [betrokkene 1] er toe te brengen zijn medewerking te verlenen aan een strafbaar feit door zijn KLM-pas beschikbaar te stellen om te worden nagemaakt en meer in het algemeen zijn medewerking aan het onderzoek en de reportage(s) te verlenen.

De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep verklaard dat hij wist dat het beveiligingsniveau van Schiphol-Oost niet hetzelfde was als dat van Schiphol-Centrum. Hij heeft daarbij opgemerkt dat het belang voor hem juist gelegen was in het signaleren van het feit dat aan de achterkant van Schiphol-Centrum een laag beveiligingsniveau van kracht was dat bovendien niet werd gehandhaafd waardoor het hoge beveiligingsniveau van Schiphol-Centrum in gevaar kon komen. Daarbij speelt voor de verdachte een rol dat Schiphol-Oost wel behoort tot het luchtvaartterrein. Zijns inziens werd dat gevaar door de betiteling "bedrijventerrein" miskend. Ook ten aanzien van de KLM-pas heeft de verdachte erkend dat hij zich ervan bewust was dat er een vorm van extra beveiliging op de kaart was aangebracht. Hij heeft dat niet nader onderzocht omdat het juist zijn bedoeling was om aan te tonen dat het mogelijk was om zelfs met een slecht nagemaakte pas de controle op Schiphol-Oost te omzeilen, nu op specifieke beveiligingskenmerken van de KLM-pas toch niet werd gecontroleerd. Overigens heeft de verdachte in de uitzending ook gezegd dat er verschillen waren tussen de echte KLM-pas en de nagemaakte pas. Hij heeft inderdaad in de uitzending de indruk willen wekken dat hij in de nacht van 27 op 28 november 2008 door een collega met behulp van een valse pas het terrein op werd gebracht. De reden hierachter was dat hij [betrokkene 1] niet in gevaar wilde brengen. Daarom is door de montage die suggestie bewust aangebracht, daargelaten dat daardoor de boodschap krachtiger werd. De verdachte meende zich die vrijheid te kunnen veroorloven omdat hij op 12 december wel met behulp van een collega en een valse pas naar binnen is gebracht. Ook was

hem bekend dat het Fokker-terrein niet behoorde tot het luchthaventerrein en heeft hij die suggestie ook niet bewust willen wekken; wel van belang was dat hij via dit bedrijventerrein meende steels op Schiphol-Oost te kunnen komen.

Het hof meent dat wat er ook zij van de verkeerde indruk die door de verdachte bij het publiek zou zijn gevestigd met betrekking tot het heersende beveiligingsregime van Schiphol-Oost, het belang van een adequate beveiliging op Schiphol-Oost duidelijk is nu er niet alleen toestellen worden gerepareerd en onderhouden alvorens zij worden ingezet, maar ook het regeringsvliegtuig is gestationeerd is in hangar 73 op Schiphol-Oost. Zeker gelet op laatstgenoemd aspect heeft de verdachte vanuit zijn visie aangetoond dat sprake is van een maatschappelijk belang van voldoende gewicht. De verdachte is derhalve voldoende zorgvuldig geweest bij het aan de orde stellen van de in zijn ogen onvoldoende beveiliging van Schiphol-Oost.

Met de advocaat-generaal is het hof van mening dat de verdachte bij het bespreken van de eigenschappen van de KLM-pas had behoren te vermelden dat deze een ultraviolette beveiliging bevatte. Hier is de verdachte tekort geschoten, ook al was zijn doel aan te tonen dat ook met een valse pas zonder dat beveiligingskenmerk de toegangscontrole was te misleiden omdat op dat beveiligingskenmerk niet werd gecontroleerd. Dat de verdachte wel heeft gemeld dat de valse pas minimale verschillen toonde, neemt niet weg dat ten onrechte de indruk is gewekt dat door de KLM een niet beveiligde toegangspas werd gebruikt. De wijze waarop de verdachte in de uitzending heeft gedemonstreerd hoe eenvoudig het is om een KLM-pas na te maken, is naar het oordeel van het hof feitelijk van aard en niet onzorgvuldig, Uiteindelijk kan niet worden ontkend dat de benaming "stukje plastic" voor de valse pas een juiste omschrijving was.

Anderzijds is het hof van mening dat het wekken van de suggestie dat de vervalste KLM-pas al in de nacht van 27 op 28 november 2008 werd gebruikt bij het onbevoegd betreden van het terrein van Schiphol-Oost terwijl die pas eerst op 12 december 2008 vervaardigd is, een incorrecte weergave van de feiten is, maar deze onzorgvuldigheid valt naar het oordeel van het hof nog binnen de journalistieke vrijheid om een uitzending naar eigen inzicht te monteren, mede gelet op de door de verdachte gegeven verklaring dat hij door deze wijze van monteren ook [betrokkene 1] wilde beschermen. Datzelfde geldt voor de suggestie in de uitzending dat de verdachte ook die keer door een collega, die gebruik maakte van een valse pas op het terrein van Schiphol-Oost is gekomen. Het hof acht dit een incorrectheid van ondergeschikt belang. Het hof is ook van oordeel dat de verdachte, ook al wordt ter verhoging van het dramatisch aspect meermalen gesproken over "Schiphol" niet de indruk heeft gegeven dat hij zich op luchtvaartterrein bevond toen hij onbevoegd op het Fokker-terrein was.

Ten aanzien van het verwijt dat de verdachte [betrokkene 1] heeft betrokken bij het plegen van een strafbaar feit meent het hof dat uit de stukken in het dossier en het verhandelde ter terechtzitting in hoger beroep blijkt dat het initiatief bij het leggen van het contact met (de redactie van) "Undercover in Nederland" en de verdachte van [betrokkene 1] is uitgegaan. In de uitzending van 28 december 2008 is de vervormde stem van [betrokkene 1] te horen, die zegt dat hij [verdachte] heeft benaderd met informatie die hij kwijt wilde. De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep bevestigd dat [betrokkene 1] het noodzakelijk vond dat wat hij wist over de beveiliging van Schiphol-Oost bekend moest worden en dat hij zich bewust was van de risico's van zijn stappen. De verdachte heeft hem ook gewaarschuwd voor de mogelijke gevolgen. [Betrokkene 1] vond de hele operatie spannend. Het hof heeft geen reden om te twijfelen aan deze zienswijze van de verdachte, nu deze ondersteuning vindt in de verklaring van een collega van [betrokkene 1]. Het hof is van oordeel dat de verdachte bij het gebruik maken van de medewerking van [betrokkene 1] niet onzorgvuldig heeft gehandeld. Wel valt het de verdachte te verwijten en is hij in zoverre niet zorgvuldig geweest dat de valse pas doordat niet alle gegevens waren gewijzigd naar [betrokkene 1] was te herleiden. Het hof meent dat dit een verwijt is in de relatie tussen de verdachte en [betrokkene 1] en buiten de vraag naar de zorgvuldigheid van het onderzoek en de uitzending staat.

Dat betekent dat het hof, alles afwegend, wel punten van kritiek heeft ten aanzien van de zorgvuldigheid waarmee het onderzoek is uitgevoerd en de uitzending is samengesteld. Deze wegen echter niet zodanig zwaar dat zij een beroep op de bescherming van artikel 10 EVRM Pro zouden doorkruisen. De verdachte heeft over het geheel bezien voldoende betrouwbare en precieze informatie gegeven in overeenstemming met de journalistieke ethiek.

Proportionaliteit en subsidiariteit.

De advocaat-generaal heeft nog betoogd, dat de wijze waarop de verdachte en zijn medeverdachte een in hun ogen aanwezige misstand bij de beveiliging van Schiphol-Oost aan het licht hebben gebracht niet proportioneel is.

Het vervalsen van een KLM-pas is een ernstig misdrijf en het inschakelen van een KLM-medewerker daarbij is onaanvaardbaar in het licht van de geringe maatschappelijke relevantie van de beoogde resultaten van het onderzoek.

Het hof heeft de verdachte ter terechtzitting uitdrukkelijk gevraagd of er geen alternatieve, minder vérgaande methode was om de vermeende misstand aan te tonen. Het hof heeft de verdachte daarbij voorgehouden dat voorafgaande aan het onbevoegd betreden van het terrein, tientallen malen de toegang tot Schiphol-Oost is geobserveerd, waarbij werd waargenomen, dat geen controle van voertuigen plaatsvond en de controle van de toegangspassen minimaal was. Ook was uit onderzoek bekend dat op het terrein van Schiphol-Oost, in hangar 73, het regeringsvliegtuig, de PH-KBX, stond geparkeerd. Ook was de verdachte in het bezit van de beelden die door een tipgever op Schiphol-Oost waren gemaakt van het regeringsvliegtuig in kennelijk onbewaakte staat met neergelaten vliegtuigtrap en beelden van het interieur van het vliegtuig die kennelijk onbevoegd waren gemaakt.

Zoals hiervoor is aangegeven heeft de verdachte verklaard dat hij weliswaar over deze gegevens beschikte, maar dat hij meende dat deze onvoldoende het beveiligingsrisico inzichtelijk maakten. Met het oog daarop wilde hij zelf onbevoegd het terrein op om te zien of hij daarbij op enig moment zou worden gecontroleerd en om zelf vast te stellen dat het regeringsvliegtuig kon worden benaderd. Daartoe heeft hij, nadat een poging het terrein te betreden via het Fokkerterrein was mislukt, aan [betrokkene 1] gevraagd hem in de nacht van 27 op 28 november 2008 met gebruikmaking van [betrokkene 1]'s eigen KLM-pas op illegale wijze op het terrein van Schiphol-Oost te brengen. Daarmee werd aangetoond dat op het terrein niet werd gecontroleerd. Daarmee was echter niet voldaan aan de onderzoeksvragen die de verdachte zich had gesteld. Vervolgens is besloten aan te tonen dat het mogelijk was om met een valse KLM-pas op het terrein van Schiphol-Oost te komen en tot bij het regeringsvliegtuig te komen zonder deugdelijk gecontroleerd te worden. Wegens het hoge afbreukrisico voor [betrokkene 1] werd besloten hem niet langer mee te nemen of te betrekken bij het onderzoek. Wel werd hem gevraagd of hij zijn KLM -pas beschikbaar wilde stellen om valse exemplaren te vervaardigen. Hij stemde daarmee in. Volgens de verdachte was dit een noodzakelijke stap om de gebrekkige controle en de gevolgen daarvan in de uitzending geloofwaardig vanuit zijn visie als onderzoeksjournalist te kunnen aantonen. De verdachte heeft zich gerealiseerd dat hij daarmee strafbare feiten beging, maar heeft gemeend dat het belang van het onderzoek in de afweging de doorslag moest geven.

Het hof is van oordeel dat er voor de verdachte redelijkerwijs geen andere methode bestond om daadwerkelijk zonder daar anderen bij te betrekken een in zijn ogen ernstig beveiligingslek op Schiphol-Oost, als gevolg waarvan de verdachte vrijwel ongestoord tot bij en mogelijk in het regeringsvliegtuig zou kunnen komen, aan te tonen. Het maatschappelijk belang van het onderzoek heeft het hof hierboven reeds erkend.

Door de advocaat-generaal is meermalen benadrukt dat de verdachte niet zelf gebruik heeft gemaakt van een valse pas om het terrein op te komen zodat het reeds daarom niet nodig was tot vervalsing over te gaan. De verdachte heeft gesteld dat hij weliswaar niet durfde te riskeren, gelet op zijn bekendheid vanwege eerdere onderzoeken, om anders dan in de kofferbak het terrein op- en af te gaan, maar dat hij de valse pas met zijn foto wel heeft gedragen op het terrein om bij een mogelijke controle de indruk te wekken een KLM-medewerker te zijn. Het hof constateert dat het dragen van de pas door de verdachte in de uitzending niet zichtbaar is, maar het hof heeft geen reden te twijfelen aan deze logische verklaring. Dat op 12 december 2008 verdachtes collega een valse pas heeft getoond acht het hof op grond van de ter terechtzitting in hoger beroep getoonde beelden niet langer voor discussie vatbaar, terwijl de verklaring van de verdachte voor het feit dat die valse pas noch de collega in beeld komen in de uitzending past binnen de opvattingen over onderzoeksjournalistiek. Hetgeen de advocaat-generaal heeft gesteld, doet derhalve aan de noodzaak tot het vervalsen niet af.

Met betrekking tot de ernst van het vervalsen van een (KLM-)pas heeft de advocaat-generaal gesteld dat men moet kunnen afgaan op de betrouwbaarheid van een dergelijke kaart en de screening die aan het afgeven van een dergelijke kaart vooraf is gegaan. Het hof deelt die mening. Echter, die op zichzelf juiste stelling is nu juist door de gebrekkige controle op Schiphol-Oost gefrustreerd en dat is wat de verdachte met zijn onderzoek heeft willen aantonen en ook heeft aangetoond.

Nu het hof tot de conclusie is gekomen dat er voor de verdachte geen andere weg openstond om met behulp van een valse KLM-pas het beveiligingslek aan de kaak te stellen,(6) acht het hof de bewezen verklaarde overtreding van artikel 225 van Pro het Wetboek van Strafrecht door de verdachte niet disproportioneel ten opzichte van het gestelde doel. Mutatis mutandis geldt dit eveneens voor de gestelde overtreding van artikel 461 van Pro het Wetboek van Strafrecht. Voor het oordeel van het hof maakt het in deze geen verschil dat er in casu sprake is van een actief plegen door de verdachte en niet van het profiteren van een strafbaar feit door een ander gepleegd, zoals in de casus van de uitspraak van het EHRM in Fressoz en Roire. Daarbij laat het hof meewegen dat er een zeer beperkt gebruik is gemaakt van de valse KLM-passen.

Wel valt het de verdachte te verwijten dat de valse passen niet direct na afloop van het onderzoek en de tv-uitzendingen zijn vernietigd. Daardoor is op 7 februari 2009 een dergelijke pas bij een inbraak in de auto van de verdachte gestolen en had deze ook in andere handen dan die van de politie kunnen vallen en tot misbruik kunnen leiden. Het hof zal de verdachte dan ook om die reden veroordelen voor het onder 2 ten laste gelegde.

Op grond van het voorgaande komt het hof tot de slotsom dat het handelen van de verdachte ten aanzien van het onder 1, 3, 4, en 5 ten laste gelegde binnen de grenzen van de proportionaliteit en subsidiariteit is gebleven.

Conclusie

Hetgeen het hof hiervoor heeft overwogen leidt ertoe dat het hof, alles afwegend en in onderling verband bezien tot de slotsom komt dat de uitzendingen over de slechte beveiligingssituatie op Schiphol-Oost, de "achterdeur van Schiphol-Centrum" in de woorden van de verdachte, een maatschappelijk belang dienden. Artikel 10 van Pro het EVRM beschermt het recht van journalisten zoals de verdachte om informatie over onderwerpen van algemeen belang te verspreiden, vooropgesteld dat de journalist daarbij te goeder trouw handelt en op grond van een accurate feitelijke basis en dat betrouwbare en precieze informatie wordt gegeven met inachtneming van journalistieke normen. Het hof heeft vastgesteld dat de verdachte zowel in de uitzendingen als in het daaraan ten grondslag liggende onderzoek voldoende zorgvuldig is geweest en is gebleven binnen de grenzen van de proportionaliteit en subsidiariteit. De verdachte heeft aangetoond dat hij een zorgvuldige afweging heeft gemaakt tussen het maatschappelijk belang van het zichtbaar maken van de slechte beveiligingssituatie op Schiphol-Oost en het daartoe plegen van strafbare feiten.

Bij weging van het maatschappelijk belang van de door de verdachte als onderzoeksjournalist verzorgde uitzendingen over de veiligheidssituatie op Schiphol-Oost tegenover het belang van een strafrechtelijke vervolging van de door de verdachte gepleegde en erkende strafbare feiten slaat in het licht van artikel 10 van Pro het EVRM de balans door in het voordeel van de verdachte. Dat betekent dat het hof van oordeel is dat een veroordeling wegens valsheid in geschrift in vereniging gepleegd en het zich meermalen op verboden terrein bevinden een beperking van het recht op vrije meningsuiting oplevert die niet noodzakelijk is in een democratische samenleving. Dit dient ertoe te leiden dat de artikelen 225 en 461 van het Wetboek van Strafrecht op grond van artikel 94 Grondwet Pro buiten toepassing moeten blijven en de verdachte moet worden ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van de bewezen verklaarde feiten 1, 3, 4, en 5.

Ten aanzien van het onder 2 bewezen verklaarde heeft de verdachte onzorgvuldig gehandeld en was het voorhanden hebben van de valse pas op 7 februari 2008 niet langer proportioneel ten opzichte van het gestelde maatschappelijk belang. De verdachte kan zich ten aanzien van dit feit niet beroepen op de bescherming van artikel 10 EVRM Pro.

Er is ook overigens geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van het onder 2 bewezen verklaarde uitsluit, zodat dit strafbaar is."

3.4. Samengevat komen deze overwegingen hierop neer. Verdachte, die als onderzoeksjournalist regelmatig maatschappelijke problemen onder de aandacht tracht te brengen, heeft bij het plegen van de bewezenverklaarde feiten geen ander oogmerk gehad dan om langs journalistieke weg een maatschappelijke misstand publiekelijk aan de orde te stellen en het plegen van de feiten hangt voldoende samen met het onderbouwen en verifiëren van die misstand.

De vervolging wordt daarom aangemerkt als een beperking van het door art. 10 EVRM Pro beschermde recht van journalisten om informatie over onderwerpen van algemeen belang te verspreiden, als zij te goeder trouw en op basis van een accurate feitelijke basis handelen en betrouwbare en precieze informatie geven overeenkomstig de journalistieke ethiek. Het hof baseert dit onder meer op het arrest Fressoz en Roire tegen Frankrijk,(7) met dien verstande dat het in die zaak ging om strafbare feiten die de betrokken journalisten niet actief maar passief hadden gepleegd.

Art. 10 lid 2 EVRM Pro laat beperking van het recht op vrije meningsuiting toe, mits dit bij wet is voorzien en noodzakelijk in een democratische samenleving is ter bescherming van de in lid 2 genoemde belangen, waaronder het voorkomen van strafbare feiten en het beschermen van de rechten van anderen. Op grond van de jurisprudentie van het EHRM is voor een dergelijke beperking vereist dat daarvoor een "pressing social need" bestaat en dat zij "relevant and sufficient" is en "proportionate to the legitimate aims pursued". De onderhavige vervolging is bij wet voorzien - in artt. 225 en 461 Sr - en strekt ertoe strafbare feiten te voorkomen en de rechten van anderen te beschermen. Rijst de vraag of de beperking noodzakelijk is in een democratische samenleving.

De kwestie die verdachte aan de orde heeft gesteld is maatschappelijk van belang. Verdachte heeft immers voldoende aangetoond dat gebreken in de beveiliging op Schiphol-Oost een veiligheidsrisico vormen dat zich zou kunnen uitstrekken tot Schiphol-Centrum. In de uitzendingen heeft hij dit aan de hand van de slechte toegangscontrole en de kwetsbaarheid van het regeringsvliegtuig willen aantonen en naar aanleiding van de uitzendingen is de beveiliging op Schiphol-Oost aangescherpt.

Aangaande de zorgvuldigheid waarmee het onderzoek is uitgevoerd en de uitzending is samengesteld heeft hof verschillende punten van kritiek. Die wegen volgens het hof echter niet zo zwaar dat zij een beroep op de bescherming van art. 10 EVRM Pro doorkruisen. Over het geheel bezien heeft verdachte voldoende betrouwbare en precieze informatie gegeven met inachtneming van journalistieke normen.

Er bestond voor verdachte redelijkerwijs geen andere methode om zonder daarbij anderen te betrekken het vermeende beveiligingslek op Schiphol-Oost aan de kaak te stellen. Ten opzichte van dat maatschappelijk belang blijft het vervalsen van een KLM-pas en het zich bevinden op verboden terrein binnen de grenzen van de proportionaliteit en subsidiariteit, ook omdat van de valse passen zeer beperkt gebruik is gemaakt. Voor het hof maakt het hierbij geen verschil dat verdachte actief strafbaar heeft gehandeld en niet 'slechts' heeft geprofiteerd van een door een ander gepleegd feit.

Het hof verwijt het verdachte wel dat de valse passen niet meteen na het onderzoek en de uitzendingen zijn vernietigd, waardoor op 7 februari 2009 zo een pas uit zijn auto kon worden gestolen. Vanwege die onzorgvuldigheid en omdat het voorhanden hebben van de pas op die datum niet langer proportioneel was, kan verdachte ten aanzien van feit 2 niet de bescherming van art. 10 EVRM Pro inroepen.

Voor de overige bewezenverklaarde feiten geldt dat bij weging van enerzijds het maatschappelijk belang van de uitzendingen en anderzijds het belang van een strafrechtelijke vervolging van die feiten in het licht van art. 10 EVRM Pro de balans doorslaat in het voordeel van verdachte. Een veroordeling voor die feiten zou een beperking van het recht op vrije meningsuiting opleveren, die niet noodzakelijk is in een democratische samenleving. Dit betekent dat artt. 225 en 461 Sr op grond van art. 94 Grondwet Pro buiten toepassing moeten blijven en dat verdachte moet worden ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van de bewezenverklaarde feiten 1, 3, 4 en 5 - aldus het hof.

3.5. De volgende wetsartikelen en verdragsbepaling zijn van belang:

Art. 225 Sr Pro

"1. Hij die een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen, valselijk opmaakt of vervalst, met het oogmerk om het als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken, wordt als schuldig aan valsheid in geschrift gestraft, met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.

2. (...)"

Art. 94 Grondwet Pro

"Binnen het Koninkrijk geldende wettelijke voorschriften vinden geen toepassing, indien deze toepassing niet verenigbaar is met een ieder verbindende bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties."

Art. 10 EVRM Pro

"1. Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel belet Staten niet radio-omroep-, bioscoop- of televisieondernemingen te onderwerpen aan een systeem van vergunningen.

2. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen."

3.6. Art. 94 Grondwet Pro schrijft voor dat wettelijke voorschriften geen toepassing vinden indien dat niet verenigbaar is met een ieder verbindende verdragsbepalingen. Dit betekent dat wanneer het toepassen van een strafbepaling ten aanzien van een journalist ter zake van een feit, begaan in het kader van nieuwsgaring, niet voldoet aan de voorwaarden ex art. 10 lid 2 EVRM Pro, de strafbepaling buiten toepassing moet worden gelaten en de journalist in zoverre moet worden ontslagen van rechtsvervolging.(8)

3.7. Art. 10 lid 1 EVRM Pro strekt er mede toe het recht op vrije nieuwsgaring door de pers te waarborgen. Vrije nieuwsgaring vormt een onverbrekelijk aspect van de vrijheid van meningsuiting en voor beperkingen van de garingsvrijheid gelden dezelfde voorwaarden als voor beperkingen van de uitingsvrijheid.(9) Journalisten kunnen dus voor onderzoekshandelingen voorafgaand aan een publicatie of een uitzending de bescherming van art. 10 EVRM Pro inroepen.(10)

Zoals bepaald in het tweede lid brengt de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting plichten en verantwoordelijkheden mee. Een journalist heeft niet een onbeperkte vrijheid om over zaken van algemeen belang te berichten. Hij kan alleen aanspraak maken op de bescherming van art. 10 EVRM Pro, als hij te goeder trouw en op een accurate feitelijke basis heeft gehandeld en betrouwbare en precieze informatie heeft verspreid, in overeenstemming met de ethische normen van zijn beroepsgroep.(11) Het enkele niet naleven van een journalistieke beroepsnorm rechtvaardigt echter niet per se het beperken van het recht op vrije meningsuiting.(12)

Een beperking van het recht op vrijheid van meningsuiting is toelaatbaar, mits zij voldoet aan alle voorwaarden van art. 10 lid 2 EVRM Pro. De beperking moet een basis hebben in een nationale rechtsnorm, die een zekere precisie heeft. Bovendien moet zij één van de in lid 2 genoemde doeleinden dienen en ter bereiking van dat doel noodzakelijk zijn in een democratische samenleving. Dit laatste vereiste bestaat uit drie factoren: het bestaan van een "pressing social need" voor de overheidsinmenging, de proportionaliteit daarvan gelet op het beoogde doel en het bestaan van relevante en toereikende redenen voor de inmenging. Of de beperking beantwoordt aan een dringende maatschappelijke noodzaak(13) moet worden bepaald aan de hand van de omstandigheden van het geval.(14)

De eis van een "pressing social need" geldt dus ten aanzien van de beperking als bedoeld in art. 10 lid 2 EVRM Pro - en niet ten aanzien van het handelen van de journalist die de bescherming van art. 10 EVRM Pro inroept.(15) De vraag is dus niet of er een dringende maatschappelijke behoefte bestaat voor het plegen van een strafbaar feit door een journalist, maar of de eventuele strafvervolging die daarop volgt in het licht van de in art. 10 lid 1 EVRM Pro belichaamde vrijheden noodzakelijk was.(16)

Art. 10 EVRM Pro ontslaat journalisten in beginsel niet van de plicht de strafwet te respecteren.(17) Wel volgt uit de jurisprudentie, waaronder het reeds aangehaalde arrest Fressoz en Roire tegen Frankrijk, dat onder omstandigheden het strafrechtelijk vervolgen van een journalist die een strafbaar feit heeft begaan, teneinde informatie boven tafel te krijgen die bijdraagt aan een maatschappelijk debat, niet noodzakelijk is in een democratische samenleving en daarom een overheidsinmenging in strijd met art. 10 EVRM Pro oplevert.(18) De journalistieke beroepsuitoefening kan een rechtvaardigingsgrond zijn voor het overtreden van de strafwet, wanneer "the interest in the public's being informed" zwaarder weegt, de publicatie een zuiver journalistiek doel dient en er geen alternatief is om een onderwerp van maatschappelijk belang op overtuigende wijze bloot te leggen.(19) De rechter dient dus het doel van publicatie te wegen, te beoordelen of door de gebruikte methode van nieuwsgaring de rechtsorde niet onnodig is geschaad en of de misstand niet op een andere wijze aan het licht kon worden gebracht.

3.8. Aan enige uitspraken van het EHRM wil ik wat nadere aandacht besteden, omdat zij volgens mij in het bijzonder aanknopingspunten bieden voor het oordeel over de onderhavige zaak.

In de zaak Fressoz en Roire beoordeelde het EHRM de veroordeling van de hoofdredacteur en een journalist van het Franse satirisch weekblad 'Le Canard Enchaîné' wegens het publiceren van vertrouwelijke belastingaanslagen van een topindustrieel. Die aanslagen had een anonieme ambtenaar het blad op eigen initiatief toegespeeld. De betrokkenen hadden dus van diens schending van ambtsgeheim geprofiteerd. Het EHRM stelde zich de vraag of de bescherming van de fiscale geheimhoudingsplicht voldoende rechtvaardiging vormde voor de inbreuk. Het Hof wees erop dat de belastinggegevens van de industrieel ook uit andere publieke bronnen kenbaar waren. De veroordeling van de journalist en de redacteur van het weekblad zou dan op zichzelf alleen betrekking hebben op het feit dat zij ondersteuning hebben geboden - door de belastinggegevens bekend te maken - aan wat al algemeen bekend was of kon zijn. Het is volgens het Hof aan de journalist zelf om te beoordelen of het voor de geloofwaardigheid van zijn verhaal noodzakelijk is het te voorzien van nadere, ondersteunende informatie. Art. 10 EVRM Pro beschermt het recht van journalisten om informatie te verschaffen over kwesties van algemeen belang, mits zij te goeder trouw, op de grondslag van vaststaande feiten, te werk gaan en informatie leveren die betrouwbaar en nauwkeurig is, dit alles met respect voor de ethiek die journalisten hebben te betrachten. Aan de goede trouw van beide veroordeelden is nooit getwijfeld. Zij hebben gehandeld met eerbied voor de regels van de beroepsethiek. Het EHRM woog alle omstandigheden van het geval en kwam tot de conclusie dat hier sprake was van een schending van art. 10 ERVM Pro.(20)

Andere zaken betreffen journalisten die wél een strafbaar feit hadden uitgelokt of zo hadden gehandeld, dat zij zelf actief een strafbaar feit begingen.

Hoewel in die zaken het eigen initiatief en de actieve betrokkenheid van de journalist bij het strafbare feit een factor van belang was, is legitimering van actief strafbaar handelen door een journalist niet per definitie uitgesloten. In dit verband wijs ik op EHRM 25 april 2006, nr. 77551/01, NJ 2007/126 Dammann tegen Zwitserland. Dammann was een journalist die in het kader van een onderzoek naar een geruchtmakende bankroof het parket benaderde en daarbij een administratief medewerkster aan de telefoon kreeg. Dammann deelde haar mee dat hij in het bezit was van een lijst met namen van personen die in verband werden gebracht met de bankroof en hij verzocht haar om na te gaan of deze personen eerder strafrechtelijk waren veroordeeld met name voor drugsdelicten. De medewerkster noteerde vervolgens de gevraagde en door haar gevonden gegevens op een door Dammann aan haar gefaxte lijst. Dammann heeft verder op geen enkele wijze gebruikgemaakt van deze gegevens, maar zijn actie werd wel bekend bij justitie. Er volgde een doorzoeking en hij werd tot een geldboete veroordeeld wegens uitlokking van schending van ambtsgeheim. De procedure in Straatsburg concentreerde zich op de vraag of de strafvervolging noodzakelijk was in een democratische samenleving. Het EHRM benadrukte dat het niet ging om een verbod van publicatie of een veroordeling voor een publicatie, maar om de reactie op de voorbereiding daarvan. Het Hof wees er bovendien op dat de gegevens waarom de journalist had gevraagd ook uit andere publieke bronnen konden blijken. Het motief om de journalist in dit geval te bestraffen was volgens het Hof in dit geval niet dwingend, omdat er geen sprake leek te zijn van vertrouwelijke gegevens. De Zwitserse overheid had beweerd dat dit wel het geval was. Deze bewering ontlokte aan het Hof de volgende opmerkelijke overweging:

"La Cour n'est pas convaincue par cette argumentation. Elle estime au contraire qu'il appartient aux Etats d'organiser leurs services et de former leurs agents de sorte qu'aucun renseignement ne soit divulgué concernant des données considérées comme confidentielles."

In dit geval droeg de overheid zelf een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid voor de schending van geheimhouding door de administratief medewerkster. Het Hof vervolgt dan:

"De surcroît, il n'apparaît pas que le requérant ait recouru à la ruse ou la menace ou qu'il ait autrement exercé des pressions afin d'obtenir les renseignements voulus."

Ook benadrukte het Hof dat het niet aan de overheid is om in de plaats van betrokkene de vraag te beantwoorden of er werkelijk een algemeen belang werd gediend met de publicatie van gegevens. De belangen van de personen die werden verdacht van de bankroof waren hier in werkelijkheid niet geschaad omdat Dammann zelf heeft besloten de door hem verkregen gegevens niet openbaar te maken. De veroordeling van Dammann kwam niettemin neer op een soort censuur met de strekking om de journalist van het vergaren van informatie af te houden, waardoor journalisten zouden kunnen worden ontmoedigd om bij te dragen aan de publieke discussie. Het Hof constateerde dat art. 10 EVRM Pro was geschonden.

Een uitspraak van het EHRM die een andere uitkomst kende maar voor de onderhavige zaak zeker van belang is, is EHRM 24 mei 2011, nr. 22918/08, NJ 2012/39 m.nt. Dommering, Mikkelsen en Christensen vs. Denemarken. Klagers waren journalisten die een documentaire maakten over de import en verspreiding van illegaal vuurwerk in Denemarken. Zij wilden aantonen dat het erg makkelijk is om in Denemarken aan illegaal vuurwerk te komen en dat de politie via de serienummers van verboden vuurwerk de importeur op het spoor kan komen, maar te laks met deze gegevens omgaat. Zij kochten verboden vuurwerk en leverden dat onmiddellijk bij de politie in. Ze werden veroordeeld voor het verwerven van illegaal vuurwerk zonder verlof. Volgens het EHRM was er sprake van een inbreuk in de zin van het eerste lid van art. 10 EVRM Pro. De vraag was echter of deze inbreuk voldeed aan de voorwaarden die het tweede lid van art. 10 EVRM Pro stelt. Het Hof stelde voorop dat journalisten, niettegenstaande de belangrijke rol die de pers in een democratische samenleving speelt, in beginsel niet door art. 10 EVRM Pro ontslagen zijn van hun verplichting om aan de strafwet te gehoorzamen. Het Hof wees er vervolgens onder meer op dat de documentaire gewoon kon worden uitgezonden. De nationale rechter had bevestigd dat de wetgeving over vuurwerk was gebaseerd op dwingende veiligheidsoverwegingen en dat de journalisten geen verlof hadden aangevraagd om dit soort vuurwerk te mogen aanschaffen. Volgens het EHRM hadden de klagers toegang tot reeds in beslag genomen vuurwerk en was daarom de aankoop niet nodig om aan te tonen dat illegaal vuurwerk dat op straat werd verkocht afkomstig was van de georganiseerde misdaad. Evenmin onderschreef het Hof de stelling van de journalisten dat de aankoop van het vuurwerk noodzakelijk was om de documentaire geloofwaardig te maken en dat het falen van de autoriteiten in de bestrijding van illegaal vuurwerk alleen maar door een overtreding van de wetgeving kon worden aangetoond. De veroordeling van de journalisten was niet disproportioneel en was dus evenmin een ongeoorloofde beperking van hun recht op vrije meningsuiting. De klacht werd niet ontvankelijk verklaard.

In zijn noot schrijft Dommering dat het Hof van oordeel is dat journalisten "in beginsel" niet zijn ontslagen van de plicht de strafwet na te leven. Dat betekent volgens de annotator dat er gevallen denkbaar zijn waarin zo'n exceptie wel bestaat, maar dat deze uitzondering zeer smal is en volgens strenge maatstaven moet worden beoordeeld. Er moet werkelijk geen alternatief bestaan om de misstand op een andere overtuigende wijze en wel zonder overtreding van de wet bloot te leggen.

4.1. Dan kom ik nu toe aan het eerste middel. Dat klaagt over het oordeel van het hof dat zijn kritiek op de wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd en de uitzending is samengesteld niet zo zwaar weegt, dat zij een beroep op de bescherming van art. 10 EVRM Pro doorkruist. De onderbouwing, dat het onzorgvuldigheden van ondergeschikt belang betreft, is onbegrijpelijk althans ontoereikend. Derhalve kleeft er een motiveringsgebrek aan het oordeel van het hof dat een veroordeling wegens valsheid in geschrift in vereniging gepleegd (feit 1) een beperking van het recht op vrije meningsuiting oplevert, die niet noodzakelijk is in een democratische samenleving.

4.2. Ter terechtzitting heeft het OM verdachte - kort gezegd - verweten dat hij het onderzoek in de uitzendingen onzorgvuldig heeft gepresenteerd. Op de volgende punten heeft hij informatie verstrekt die niet betrouwbaar en precies is. Verdachte heeft het beveiligingsregime van Schiphol-Oost op één lijn gesteld met dat van Schiphol-Centrum. Hij heeft de KLM in een kwaad daglicht geplaatst door te stellen dat de KLM-pas eenvoudig is na te maken zonder te vermelden dat de pas een ultraviolette beveiliging heeft. Ook heeft hij ten onrechte de indruk gewekt dat in de nacht van 27 op 28 november 2008 een valse pas is gebruikt en dat hij zo een terrein van Schiphol heeft kunnen betreden. Voorts heeft hij onzorgvuldig gehandeld door Schiphol-medewerker [betrokkene 1] ertoe te brengen mee te werken aan een strafbaar feit door zijn KLM-pas uit te lenen om te laten vervalsen.

Verdachte heeft onder meer verklaard dat het hem erom ging te signaleren dat Schiphol-Oost een laag beveiligingsniveau kent dat bovendien niet wordt gehandhaafd, waardoor de beveiliging van Schiphol-Centrum in gevaar kan komen. De extra beveiliging op de KLM-pas heeft hij niet nader onderzocht, omdat het juist zijn bedoeling was aan te tonen dat met een slecht nagemaakte pas de controle op Schiphol-Oost is te omzeilen. In de uitzending is vermeld dat er verschillen waren tussen de echte pas en de vervalsing. Teneinde [betrokkene 1] te beschermen, is in de montage de suggestie gewekt dat verdachte op 27/28 november 2008 door een collega met een valse pas op het terrein is gebracht. Verdachte heeft niet willen suggereren dat het Fokker-terrein tot de luchthaven behoort.

Het hof heeft overwogen dat - wat er ook zij van de verkeerde indruk die verdachte zou hebben gegeven omtrent het heersende beveiligingsregime van Schiphol-Oost - het belang van adequate beveiliging van dat terrein duidelijk is, nu daar onder andere het regeringsvliegtuig is gestationeerd. Verdachte had de ultraviolette bescherming op de KLM-pas moeten vermelden en is tekortgeschoten, daar waar hij de indruk heeft gewekt dat KLM onbeveiligde passen gebruikt. Tegenover het onvermeld laten van de ultraviolette beveiliging van de KLM-pas staat dat verdachte voor het overige op niet onzorgvuldige wijze heeft gedemonstreerd hoe eenvoudig de pas is na te maken. De suggestie dat de valse pas al in de nacht van 27 op 28 november 2008 is gebruikt om Schiphol-Oost te betreden, terwijl die pas eerst nadien is gemaakt, vormt een incorrecte weergave van de feiten. Deze onzorgvuldigheid valt echter binnen de journalistieke vrijheid een uitzending naar eigen inzicht te monteren, mede gelet op de door verdachte gegeven verklaring zo [betrokkene 1] te hebben willen beschermen. De onware suggestie dat verdachte die nacht door een collega die een valse pas gebruikte het terrein is binnengeloodst is van ondergeschikt belang. Verdachte heeft niet de indruk gewekt dat hij zich op luchtvaartterrein bevond, toen hij op het Fokker-terrein was. Voor wat betreft de betrokkenheid van [betrokkene 1], is het initiatief tot het contact van [betrokkene 1] uitgegaan. Hij was zich bewust van de risico's van het delen van informatie met verdachte en verdachte heeft hem ook gewaarschuwd. Bij het benutten van [betrokkene 1]s medewerking is verdachte slechts in zoverre onzorgvuldig geweest, dat hij op de vervalste pas niet alle gegevens heeft verwijderd waardoor die tot [betrokkene 1] was te herleiden. Echter, dit verwijt betreft de relatie tussen verdachte en [betrokkene 1] en raakt niet aan de zorgvuldigheid van het onderzoek en de uitzending.

Er zijn dus kritiekpunten ten aanzien van de zorgvuldigheid maar die zijn niet zo zwaarwegend, dat zij een beroep op de bescherming van art. 10 EVRM Pro zouden doorkruisen. Over het geheel bezien heeft verdachte voldoende betrouwbare en precieze informatie gegeven conform de journalistieke ethiek.

4.3. In de toelichting op het middel zijn de volgende klachten geformuleerd.

(i) Ondanks de vaststelling dat verdachte ten onrechte de indruk heeft gewekt dat KLM niet beveiligde toegangspassen gebruikt, is het hof van oordeel dat verdachte voldoende betrouwbare en precieze informatie heeft gegeven. Dit is onbegrijpelijk, in aanmerking genomen dat het beoogde journalistieke doel was een beveiligingslek op Schiphol-Oost aan te tonen. Dit geldt te meer nu het hof daarnaast andere onzorgvuldigheden heeft geconstateerd betreffende de gesuggereerde gang van zaken bij het betreden van Schiphol-Oost op 27/28 november 2008 en de herleidbaarheid van de vervalste pas.

(ii) De steller van het middel heeft "weinig begrip" voor 's hofs overweging dat het herleidbaar zijn van de pas tot de betrokken KLM-medewerker een verwijt is in de relatie tussen die medewerker en verdachte en buiten de vraag naar de zorgvuldigheid van het onderzoek en de uitzending staat.

(iii) De overweging dat is gebleken dat de betrokken KLM-medewerker op eigen initiatief contact heeft gelegd met verdachte en Undercover in Nederland vormt geen weerlegging van het verwijt dat verdachte hem heeft betrokken bij het plegen van het onder 1 bewezenverklaarde feit. Immers, op initiatief van verdachte is aan die medewerker gevraagd of hij zijn KLM-pas beschikbaar wilde stellen om te laten namaken. Aldus heeft verdachte de grenzen van de journalistieke ethiek vergaand overschreden en een grote onzorgvuldigheid begaan. Bovendien had het hof betekenis moeten hechten aan het feit dat, anders dan in de casus in de zaak Fressoz en Roire tegen Frankrijk, verdachte zelf actief betrokken was bij het misdrijf.(21)

Volgens de steller van het middel brengen de vastgestelde onzorgvuldigheden en de actieve rol van verdachte bij het vervalsen van de KLM-pas mee dat de motivering van het hof niet de conclusie kan dragen dat verdachte heeft gehandeld "in good faith in order to provide accurate and reliable information in accordance with the ethics of journalism", zoals het EHRM verlangt.

4.4. Vooropgesteld moet mijns inziens worden dat het EHRM de waarborg van art. 10 EVRM Pro slechts onder strikte voorwaarden toepasbaar acht:

"(T)he safeguard afforded by Article 10 to journalists in relation to reporting on issues of general interest is subject to the proviso that they are acting in good faith in order to provide accurate and reliable information in accordance with the ethics of journalism (...)."(22)

Voorts heeft het EHRM oog voor de kracht van de audiovisuele media, die gemakkelijker dan de gedrukte pers in staat zijn indringende beelden te verspreiden. Dat neemt niet weg dat art. 10 EVRM Pro niet alleen de inhoud van de informatie beschermt maar ook de vorm waarin die informatie wordt overgebracht:

"At the same time, the methods of objective and balanced reporting may vary considerably, depending among other things on the media in question. It is not for this Court, nor for the national courts for that matter, to substitute their own views for those of the press as to what technique of reporting should be adopted by journalists."(23)

Maar de inhoud staat voorop. De journalist moet precieze en betrouwbare informatie verschaffen opdat het resultaat controleerbaar wordt. Daarbij dient wel in acht genomen te worden dat de journalist bronnen moet kunnen beschermen. Niet alleen publicatie, maar ook het voorbereidend onderzoek wordt beschermd door art. 10 EVRM Pro. Daar staat tegenover dat ook de wijze waarop de onderzoeksresultaten zijn verkregen door de beugel moet kunnen. In de zaak Dammann achtte het EHRM het van belang dat de inlichtingen niet verkregen waren door list of bedreiging. In een situatie waarin de journalist niet met open vizier zijn informatie kan gaan verzamelen zal toch moeten kunnen worden onderzocht of de gegevens voldoende basis kunnen bieden voor stellingen die in een publicatie worden ingenomen. Dat de journalist vrij is in de vorm waarin hij zijn resultaten presenteert wil nog niet zeggen dat hij ook vrij is om onware resultaten te presenteren.(24)

Het monteren van de reportage mag mijns inziens niet zover gaan dat onware gegevens worden gepresenteerd met het oog op het te bereiken doel. En dat is hier - ook volgens de vaststellingen van het hof - het geval geweest. Verdachte heeft het in de uitzending immers doen voorkomen alsof hij in de nacht van 27 op 28 november 2008 met behulp van een valse KLM-pas Schiphol-Oost is binnengesmokkeld, terwijl er bij die gelegenheid helemaal geen gebruik is gemaakt van een valse pas, omdat een medewerker van de KLM op vertoon van een geldige pas met zijn auto, in de kofferbak waarvan zich verdachte bevond, op Schiphol-Oost is toegelaten. Om deze medewerker buiten beeld te houden is in de uitzending gesuggereerd dat een collega van verdachte een valse KLM-pas heeft getoond en daarna kon doorrijden. Maar op dat moment beschikte verdachte nog niet over een valse KLM-pas. In de nacht van 12 op 13 december 2008 is wel met een valse pas gewerkt.

Door de gang van zaken in de nacht van 27 op 28 november 2008 voor te stellen zoals hier geschetst is de waarheid geweld aangedaan om de reportage over de misstand geloofwaardiger te maken.(25) De bedoeling van verdachte was immers om aan te tonen dat een KLM-pas makkelijk was na te maken en dat het even makkelijk was om met zo een valse pas op Schiphol-Oost binnen te komen. In plaats van de feiten van die nacht te manipuleren of te verdraaien, had de verdachte er beter aan gedaan om zich in de uitzending hetzij te beperken tot de waarnemingen van de controles aan de poort van Schiphol-Oost en tot zijn ervaringen van de nacht van 12 op 13 december 2008, hetzij door in de reportage open kaart te spelen over de gang van zaken in november. Door te suggereren dat het twee keer gelukt is om een valse KLM-pas Schiphol-Oost binnen te komen is verdachte tekortgeschoten in zijn verplichting "to provide accurate and reliable information". Ten onrechte heeft het hof deze manipulatie gerechtvaardigd geacht door de vrijheid van de journalist om een uitzending naar eigen inzicht te monteren.

De vraag is waartoe deze conclusie dient te leiden. Het eerste middel klaagt immers slechts over de beslissing van het hof ten aanzien van feit 1, terwijl de hiervoor aangewezen gebreken juist direct kleven aan het handelen van verdachte dat als feit 4 is bewezen verklaard.

Wellicht kan men stellen dat tussen de feiten 1 en 4 een zeker verband bestaat, bezien vanuit de uiteindelijke reportage. Verdachte wilde aantonen hoe gemakkelijk het was om met een vervalste pas Schiphol-Oost te betreden en heeft daartoe in de reportage zijn bezoek aan Schiphol-Oost in de nacht van 27 op 28 november 2008 ten tonele gevoerd alsof ook toen van een vervalste pas gebruik werd gemaakt. Het vervalsen van de pas is voorgesteld als een noodzakelijke voorbereiding van feit 4, terwijl tussen beide geen verband heeft bestaan. Zijn handelen in die nacht kon niet tot doel hebben aan te tonen dat men gemakkelijk met een vervalste pas op Schiphol-Oost binnen kon komen. Aan de door de Hoge Raad wel voor rechtvaardigingsgronden gestelde adequatie-eis is dus ten aanzien van feit 4 niet voldaan.(26) Dat verdachte voor feit 4 ook zou zijn veroordeeld zou ik dan ook niet vreemd hebben gevonden.

Maar verdachte heeft de pas vervalst om aan te kunnen tonen hoe gemakkelijk dat was en in de nacht van 12 op 13 december 2008 heeft hij aangetoond dat men met een vervalste pas op Schiphol-Oost werd toegelaten. Verdachte is hier niet toe overgegaan dan nadat hij informatie heeft gekregen waaruit hij redelijkerwijs heeft kunnen concluderen dat er een beveiligingslek op Schiphol is blijven bestaan.(27) Het hof heeft vastgesteld dat de enige manier om deze misstand boven water te krijgen was om over te gaan tot een test. Voorts heeft het hof de wijze waarop verdachte te werk is gegaan niet disproportioneel geacht. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk. Moeilijk valt in te zien hoe anders zou zijn aan te tonen dat een KLM-pas makkelijk is na te maken en dat men met een valse pas gewoon op Schiphol-Oost wordt toegelaten. Zo een lek in de toelatingscontrole kan een journalist wel beweren, maar deze staat met lege handen als de bewering wordt gecounterd door de stelling van bijvoorbeeld de beveiligingsdiensten dat bij een toelatingscontrole valse passen worden opgemerkt. Als journalisten bij hun onderzoek naar veiligheidslekken, corruptie en andere verborgen misstanden zich zouden moeten beperken tot een onderzoek van hun op regelmatige wijze ter beschikking gekomen gegevens en tot een confrontatie met de verantwoordelijken op basis van die gegevens, worden zij mijns inziens in hun vitale rol van "public watchdog" teveel aan de ketting gelegd om deze rol nog effectief te kunnen waarmaken.(28) Zij moeten in staat zijn anderen te confronteren met voldongen feiten in plaats van alleen met suggesties of meningen. Als journalisten bij hun onderzoek regels overtreden moeten deze overtredingen wel noodzakelijk, evenredig en effectief zijn met het oog op het belang dat de journalisten met hun onderzoek pogen te dienen. Zij dienen daarbij ook de belangen van derden, tipgevers, bronnen enzovoorts in acht te nemen.

Verdachte heeft zijn actie in de nacht van 27 op 28 november 2008 - zoals gezegd - misleidend gepresenteerd in de reportage.

Maar het cassatiemiddel keert zich niet tegen de beslissing van het hof over dit onderdeel van de tenlastelegging. Hoe volgens de steller van het middel de gebreken die kleven aan de reportage, voor zover deze een onware voorstelling van zaken geeft over de gebeurtenissen in de nacht van 27 op 28 november 2008, ook de gedragingen die als feit 1 zijn tenlastegelegd kunnen besmetten wordt in het middel niet uitgelegd. Eerlijk gezegd lijkt mij dat ook geen gemakkelijke opgave. De meeste rechtspraak van het EHRM over art. 10 betreft Pro de vraag of tegen of naar aanleiding van bepaalde publicaties en uitzendingen kon worden opgetreden op basis van het tweede lid van dit artikel. De openbaring staat dan centraal. Er wordt achteraf getoetst of de publicatie is gebaseerd op een gedegen feitenonderzoek, de onderliggende feiten correct weergeeft, te goede trouw is voorbereid en uitgevoerd en voldoet aan de eisen van de journalistieke ethiek. De gevallen waarin niet de publicatie zelf, maar de voorbereiding daarvan tegen het licht van art. 10 EVRM Pro wordt gehouden, zijn juist erg zeldzaam. In dat geval is de vraag of de bemoeienis van de overheid met die voorbereiding aan de eisen van het tweede lid van art. 10 EVRM Pro voldoet. Het doel van de uiteindelijke publicatie werpt dan zijn schaduw vooruit. Het optreden tegen de ene voorbereidingshandeling kan dan wellicht wel door de beugel, en het optreden tegen een andere niet. Het vervalsen van de pas en het gebruik maken daarvan in december 2008 staan in een direct en noodzakelijk verband met het doel dat aan verdachte voor ogen stond. Het zich in november 2008 zonder gebruik van een vervalste pas laten binnensmokkelen niet.

4.5. Het middel keert zich ook tegen 's hofs overweging dat het verwijt aan verdachte dat door zijn onzorgvuldigheid de vervalste pas tot [betrokkene 1] was te herleiden, slechts de relatie tussen verdachte en [betrokkene 1] raakt en los staat van de vraag naar de zorgvuldigheid van het onderzoek en de uitzending.

Immers, door de identiteit van deze bron onvoldoende af te schermen heeft verdachte gehandeld in strijd met een voor journalisten geldende beroepsnorm.(29) Om die reden is het onzorgvuldig vervalsen van de pas relevant voor de beantwoording van de vraag of verdachte de op hem rustende plichten en verantwoordelijkheden, genoemd in art. 10 lid 2 EVRM Pro, in acht heeft genomen en of hem de bescherming van het recht op vrije meningsuiting toekomt. Het hof lijkt ook dit te hebben miskend.

Soms, zoals hierboven onder 3.6 opgemerkt, rechtvaardigt het enkele niet naleven van een journalistieke beroepsnorm niet een beperking van het recht op vrije meningsuiting. Dat verdachte is afgeweken van deze beroepsnorm, sluit dus op zichzelf het oordeel van het hof, dat de kritiek vanwege onzorgvuldigheden niet zo zwaar weegt dat zij een beroep op de bescherming van art. 10 EVRM Pro doorkruist, niet uit en maakt evenmin dat dit oordeel onbegrijpelijk is. Zulks geldt met name als deze afwijking van de beroepsnorm als het ware wordt gecompenseerd. In EHRM 14 november 2008, nr. 9605/03, Krone Verlag GmbH & co KG tegen Oostenrijk zou die compensatie gevonden kunnen worden in de omstandigheid dat de feiten waarop de krant zich beriep uit onverdachte bronnen kwamen en nauwelijks te ontzenuwen waren, waardoor het verzuim om de betrokkene gelegenheid te bieden te reageren vóór publicatie niet een omstandigheid was op grond waarvan men zou kunnen zeggen dat de betrokkene van de gelegenheid beroofd is om nog bestaande twijfels weg te nemen en de beeldvorming over hem nog in belangrijke mate te beïnvloeden. In de onderhavige zaak kan compensatie gevonden worden in het feit dat [betrokkene 1] zichzelf heeft gemeld bij verdachte en zich niet heeft beperkt tot het wijzen op de veiligheidsrisico's op Schiphol-Oost en daarmee op het belendende Schiphol-Centrum, maar verdachte zelfs in zijn kofferbak Schiphol-Oost heeft binnengesmokkeld, wetende welke risico's aan zijn medewerking verbonden konden zijn. [betrokkene 1] moet zich ook bewust zijn geweest van de kans dat na de uitzending waarin werd getoond hoe gemakkelijk een KLM-pas is na te maken, men op zoek zou gaan naar de houder van de pas waarvan een vervalsing in de uitzending is getoond. Het oordeel van het hof dat het hier een verwijt betreft dat zich beperkt tot de relatie tussen verdachte en [betrokkene 1] ziet eraan voorbij dat de onzorgvuldigheid van verdachte een journalistieke bron betrof die verdachte diende te beschermen. Maar gelet op de rol van [betrokkene 1] in het geheel kan ik de uiteindelijke slotsom van het hof, dat deze onzorgvuldigheid onvoldoende is om de bescherming van art. 10 EVRM Pro te verhinderen, wel onderschrijven.

4.6. Voor zover het middel klaagt dat het hof niet is ingegaan op het door het OM gemaakte verwijt aan verdachte, dat hij ernstig onzorgvuldig heeft gehandeld door [betrokkene 1] bij de valsheid in geschrift te betrekken, wijs ik op de volgende vaststellingen door het hof. [Betrokkene 1] heeft uit eigen beweging contact gelegd en samengewerkt met Undercover in Nederland, omdat hij het nodig vond dat hetgeen hij wist over de beveiliging van Schiphol-Oost bekend zou worden. [Betrokkene 1] vond de hele operatie spannend en was zich bewust van de risico's van zijn stappen. Het hof oordeelt dat verdachte onder deze omstandigheden bij het gebruik maken van [betrokkene 1]s medewerking niet onzorgvuldig heeft gehandeld, met uitzondering van de herleidbaarheid van de pas. Dit oordeel heeft derhalve mede betrekking op het verzoek dat verdachte via een medewerker heeft gedaan aan [betrokkene 1] om zijn personeelspas beschikbaar te stellen voor het maken van een vervalsing. Aldus heeft het hof voldoende gemotiveerd gereageerd op hetgeen het OM hieromtrent heeft aangevoerd, terwijl het oordeel van het hof, dat het geen verschil maakt dat verdachte zelf een strafbaar feit heeft gepleegd en niet, zoals Fressoz en Roire, heeft geprofiteerd van een strafbaar feit door een ander gepleegd, in het arrest aan de orde komt bij de beoordeling van de proportionaliteit en subsidiariteit van verdachtes handelen.

4.7. Gelet op de omstandigheden van het geval, zoals het hof die heeft vastgesteld, acht ik het oordeel van het hof dat de geconstateerde onzorgvuldigheden niet zo ernstig zijn dat verdachte om die reden geen beroep op de bescherming van art. 10 EVRM Pro zou toekomen en dat hij over het geheel bezien voldoende betrouwbare en precieze informatie heeft gegeven in overeenstemming met de journalistieke beroepsethiek ontoereikend gemotiveerd, nu verdachte heeft besloten de gebeurtenissen in de nacht van 27 op 28 november 2008 in de reportage weer te geven op een wijze die in strijd is met de waarheid. Maar nu het middel slechts klaagt over de veroordeling voor feit 1 en niet voor feit 4 en het niet aangeeft waarom deze onzorgvuldigheid bedreven bij het begaan van feit 4 repercussies zou moeten hebben voor feit 1 is het middel vruchteloos voorgesteld.

5.1. Het tweede middel klaagt over de gevolgtrekking van het hof dat het - in het eerste middel bestreden - oordeel, dat een veroordeling wegens valsheid in geschrift in vereniging gepleegd een beperking van de vrijheid van meningsuiting zou opleveren die niet noodzakelijk is in een democratische samenleving, betekent dat art. 225 Sr Pro op grond van art. 94 Grondwet Pro buiten toepassing moet blijven en verdachte moet worden ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van het onder 1 bewezenverklaarde. Gelet op de conflicterende belangen had het hof nader moeten motiveren waarom het meende niet te kunnen volstaan met een gematigde straf.

Daarnaast komt het middel op tegen de overweging van het hof, dat het geen verschil maakt dat in casu sprake is van een actief plegen door verdachte en niet van het profiteren van een strafbaar feit door een ander gepleegd.

5.2. De steller van het middel voert het volgende aan. Het hof heeft het uitzonderlijke karakter van de bescherming door art. 10 lid 1 EVRM Pro van het plegen van valsheid in geschrift onvoldoende onderkend.(30) Er gelden zware motiveringseisen ten aanzien van het toepassen van die bescherming in een dergelijk geval. In casu is het, gelet op de handelwijze van verdachte, niet zonder meer vanzelfsprekend dat de afweging van het maatschappelijk belang van de uitzendingen over de veiligheidssituatie op Schiphol-Oost tegen het belang van de strafrechtelijke vervolging van het onder 1 bewezenverklaarde feit uitmondt in een ontslag van rechtsvervolging. Eén van de criteria voor de toelaatbaarheid van overheidsinmenging in de vrijheid van meningsuiting is dat de inmenging proportioneel is en "does not amount to a form of censorship intended to discourage the press from expressing criticism."(31) Strafoplegging in een zaak als deze impliceert daarom niet zonder meer schending van art. 10 EVRM Pro. Het hof had nader moeten motiveren waarom het aantonen van een beveiligingslek op Schiphol-Oost zo zeer opweegt tegen het plegen van valsheid in geschrift, dat daardoor dat ernstig misdrijf niet strafbaar is, en waarom ten aanzien van dat feit een (lichte) straf niet op zijn plaats is. Bij strafoplegging was bovendien beter rekening te houden met de mate van onzorgvuldigheid door verdachte en de ernst van het feit en verdachtes actieve betrokkenheid.

Er gaat ook een verkeerd signaal uit van het oordeel, dat verdachte weliswaar misdrijven heeft gepleegd doch vanwege het maatschappelijk belang van het onderzoek en de uitzendingen niet strafbaar heeft gehandeld. Het hof heeft verdachte meer bescherming geboden dan waartoe art. 10 EVRM Pro verdragstaten verplicht. Dit kan leiden tot rechtsonzekerheid en moedigt journalisten aan de grenzen op te zoeken en - naar achteraf zal blijken - te overschrijden, met maatschappelijke onrust tot gevolg. Het bestreden arrest biedt een ruime opening voor casuïstiek; de feitenrechter zal telkens van geval tot geval moeten beoordelen wanneer straffeloosheid net wel en net niet gerechtvaardigd is.

Voorop moet blijven staan dat ook onderzoeksjournalisten geen valsheid in geschrift mogen plegen. Doen zij dat wel, dan volgt in beginsel een strafrechtelijke reactie, met dien verstande dat de reactie niet leidt tot een vorm van censuur. Dit lijdt slechts uitzondering als er werkelijk geen mogelijkheid heeft bestaan om de misstand op een andere overtuigende wijze - zonder overtreding van de strafwet - bloot te leggen.(32) Die situatie doet zich hier niet voor. 's Hofs (impliciete) oordeel dat dit wel zo is, is niet zonder meer begrijpelijk, althans ontoereikend gemotiveerd.

5.3. Bij het bespreken van het tweede middel abstraheer ik van hetgeen ik hiervoor over het eerste middel heb geschreven. De vaststellingen en overwegingen van het hof zijn hier het vertrekpunt.

Voor zover in de toelichting wordt geklaagd over verdergaande bescherming van het door verdachte ingeroepen recht op vrijheid van meningsuiting dan waartoe het EVRM verplicht en voor zover daarin wordt 'gewaarschuwd' voor mogelijke gevolgen hiervan, wijs ik erop dat het EVRM minimumnormen bevat en dat de vaste jurisprudentie reeds noopt tot het in ogenschouw nemen van alle omstandigheden van het geval bij een belangenafweging in het kader van art. 10 EVRM Pro.

Voor het overige faalt het middel, omdat het hof het hiervoor onder 3.7 geschetste beoordelingskader niet heeft miskend. Het hof heeft immers aan de hand van de criteria ex art. 10 lid 2 EVRM Pro en op basis van de omstandigheden van het geval het belang van het recht op vrije nieuwsgaring en een openbaar debat over de beveiliging van Schiphol enerzijds en de vervolging van de door verdachte gepleegde strafbare feiten anderzijds tegen elkaar afgewogen. Aangezien het hof daarbij acht heeft geslagen op relevante factoren, ben ik het niet eens met de steller van het middel dat 's hofs motivering dicht in de buurt komt van het credo: het doel heiligt de middelen. Wel vormt de kern van de hier bestreden overweging, dat het hof ervan overtuigd is geraakt dat voor verdachte geen andere weg openstond dan het plegen van valsheid in geschrift om een valse KLM-pas te kunnen gebruiken, teneinde het beveiligingslek op Schiphol-Oost - een onderwerp van algemeen belang - inzichtelijk te maken en overtuigend aan de kaak te stellen en dat verdachte slechts op een onderdeel, gelet op de omstandigheden, zodanig onzorgvuldig heeft gehandeld dat een strafrechtelijke reactie legitiem was. De overweging, dat het geen verschil maakt dat in casu sprake is van een actief plegen en niet van het profiteren van een strafbaar feit gepleegd door een ander, heeft betrekking op 's hofs beoordeling van de proportionaliteit van de door verdachtes handelen ten opzichte van het doel dat hij met het onderzoek en de uitzendingen nastreefde. Het hof heeft hiermee kennelijk bedoeld te zeggen dat dit onderscheid tussen de onderhavige zaak en de casus in Fressoz en Roire tegen Frankrijk niet afdoet aan zijn conclusie dat voor verdachte geen andere weg openstond dan om met behulp van een valse pas het beveiligingslek aan de kaak te stellen en zijn overtreding van art. 225 Sr Pro derhalve niet disproportioneel is ten opzichte van het gestelde doel.

Een en ander getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting, meer in het bijzonder niet van de door art. 10 EVRM Pro vereiste belangenafweging, terwijl het evenmin onbegrijpelijk is.

Ten overvloede merk ik nog het volgende op. De steller van het middel wijst op de onzekerheid die zou kunnen ontstaan als het arrest van het hof stand zou houden. Ik breng daartegen in dat in het voorstel van de steller van het middel een nieuwe factor van onzekerheid wordt ingevoerd, te weten het grensgebied tussen een ontslag van rechtsvervolging en het opleggen van een lage straf. Art. 94 Grondwet Pro lijkt mij duidelijk. Als het handelen van de journalist wordt gedekt door art. 10 EVRM Pro, moet art. 225 Sr Pro buiten toepassing blijven. Als de rechter van oordeel is dat art. 10 EVRM Pro niet van toepassing is, is er geen reden om geen straf te bepalen. Als ik goed zie gaat het EHRM alleen maar na of de opgelegde sanctie of maatregel excessief is uitgevallen wanneer het eerst tot de conclusie is gekomen dat art. 10 EVRM Pro niet is geschonden.(33)

Derhalve faalt dit middel.

6. Het eerste middel lijkt mij vruchteloos te zijn voorgesteld, het tweede middel faalt naar mijn oordeel. Ambtshalve heb ik geen grond aangetroffen die aanleiding hoort te geven tot vernietiging van het bestreden arrest.

7. Deze conclusie strekt verwerping van het beroep.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

1 Deze zaak hangt samen met de zaak van [medeverdachte] (11/02392), waarin ik vandaag ook concludeer.

2 Het recht van journalisten om ongehinderd door inmenging van overheidswege informatie in te winnen ten dienste van de informatievoorziening door de nieuwsmedia. G.A.I. Schuyt (2006). Vrijheid van nieuwsgaring. Den Haag: Boom juridische uitgevers, p. 25.

3 Ik citeer uit het bestreden arrest inclusief de (hier vernummerde) voetnoten.

4 EHRM 6 april 2006 (Milisiewicz-Garios v. Poland) en EHRM 10-12-2007, NJ 2008/236.

5 EHRM 21-01-1999, NJ 1999/713. Zie ook EHRM 10-12-2007

6 AM: het hof heeft kennelijk bedoeld dat er voor verdachte geen andere manier was om het beveiligingslek bloot te leggen dan met behulp van een valse KLM-pas. Zie hiertoe ook de overweging van het hof in het arrest in de samenhangende zaak, "dat er geen andere weg openstond om het beveiligingslek daadwerkelijk aan de kaak te stellen dan met behulp van een valse KLM-pas".

7 EHRM 21 januari 1999, nr. 29183/95, NJ 1999/713 m.nt. Dommering.

8 Corstens/Borgers (2011). Het Nederlands strafprocesrecht. Deventer: Kluwer, p. 757 en Schuyt, a.w., p. 88. Zie ook de overwegingen van het hof Amsterdam in HR 14 juni 2011, NJ 2011/504 m.nt. Dommering.

9 Schuyt, a.w., p. 77.

10 Zie bijv. EHRM 25 april 2006, nr. 775501/01, Dammann tegen Zwitserland en EHRM 8 oktober 2009, nr. 12675/05, Gsell tegen Zwitserland.

11 EHRM 10 januari 2012, nr. 34702/07, Standard Verlags GmbH tegen Oostenrijk en EHRM 10 december 2007, nr. 69698/01, Stoll tegen Zwitserland, NJ 2008/236 m.nt. Dommering. Die laatste zaak betrof een inaccuraat en misleidend artikel, dat een belangrijke maatschappelijke kwestie reduceerde tot het onnodig schandaliseren van een persoon. Een dergelijke publicatie doet juist af aan het publieke debat dat door art. 10 EVRM Pro wordt beschermd, oordeelde de Grote Kamer van het EHRM. In EHRM 23 september 1994, nr. 15890/89, NJ 1995/387 m.nt Knigge/Dommering, Jersild tegen Denemarken, overwoog het EHRM dat het niet aan rechters is "to substitute their own views for those of the press as to what technique of reporting should be adopted by journalists". Zie ook C.H. Brants. Het journalistieke privilege in Nederland: hoe zinvol en wenselijk is een wettelijke regeling? DD 2008, 25, 327.

12 Zie bijv. EHRM 14 november 2008, nr. 9605/03, Krone Verlag GmbH & co KG tegen Oostenrijk (no. 5). Een Oostenrijks dagblad werd veroordeeld voor smaad in een aantal artikelen over ene heer Bruck. De krant had geen wederhoor gepleegd. Het EHRM overwoog dat "[a]lthough it would have been advisable for the applicant company to have obtained comments from Mr Bruck before publishing the impugned articles, the mere fact that it had not done so is not sufficient to hold that the interference with the applicant company's right to freedom of expression was justified." Wellicht speelde hierbij een rol dat de krant zich op onverdachte bronnen had gebaseerd en daaraan gegevens had ontleend die niet aan twijfel onderhevig waren.

13 'Noodzakelijk' in de zin van art. 10 lid 2 EVRM Pro betekent niet hetzelfde als onmisbaar maar is wel enger dan begrippen als toelaatbaar, gebruikelijk, nuttig, redelijk of wenselijk. Zie bijv. EHRM 7 december 1976, nr. 5493/72, Handyside tegen het Verenigd Koninkrijk en EHRM 26 april 1979, nr. 6538/74, Sunday Times tegen het Verenigd Koninkrijk, NJ 1980/146 m.nt. Alkemade.

14 HR 9 november 1999, NJ 2000/461 m.nt. Hart en HR 16 juni 2009, NJ 2009/379 m.nt. Dommering. In zijn conclusie voor het laatstgenoemde arrest zet mijn voormalig ambtgenoot Bleichrodt de cumulatieve voorwaarden voor interventiemogelijkheden van de overheid onder art. 10 lid 2 EVRM Pro op een rij en geeft hij aan dat het EHRM bij de beantwoording van de vraag of de inmenging noodzakelijk is in een democratische samenleving een contextuele benadering hanteert.

15 Anders dan de steller van het middel meent. Zie punt 27 van de schriftuur. Een inmenging in de uitingvrijheid moet beantwoorden aan een dringende maatschappelijke behoefte. Zie bijv. EHRM 26 april 1979, nr. 6538/74, The Sunday Times tegen Verenigd Koninkrijk, NJ 1980/146, § 59, EHRM 17 december 2004, nr. 33348/96, Cumpana en Mazare tegen Roemenië, NJ 2005/368, § 88, EHRM 16 april 2009, nr. 34438/04, Egeland an Hanseid tegen Noorwegen, NJ 2011/332 m.nt. Dommering, § 48 en EHRM 10 januari 2012, nr. 34702/07, Standard Verlags GMBH tegen Oostenrijk, § 30. Zie ook HR 16 juni 2009, NJ 2009/379 m.nt. Dommering.

16 Zie over een vergelijkbaar geval van verwarring over de eisen die gelden voor deelnemers aan het publieke debat en de eisen die gelden voor de overheid die daarin ingrijpt, de conclusie van mijn voormalig ambtgenoot Bleichrodt vóór HR 16 juni 2009, NJ 2009/379 m.nt. Dommering, onder 5.5 en 5.6.

17 Zie bijv. EHRM 24 mei 2011, nr. 22918/08, Mikkelsen en Christensen tegen Denemarken, NJ 2012/39 m.nt. Dommering.

18 D. Voorhoof. Het Europese 'First Amendment. De Straatsburgse jurisprudentie over artikel 10 EVRM Pro: 2004-2009 (deel 1). Mediaforum 2010-4, pp 106-116.

19 Voor een voorbeeld waarin de afweging van het belang van vrije nieuwsgaring tegen het belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten leidde tot een sepotbeslissing, zie 'Geen vervolging journalist Brenno de Winter om fraude met ov-chipkaart' op www.om.nl/actueel-0/nieuws-persberichten/@156863/vervolging/. In die zaak achtte het OM het algemeen belang van het aangekaarte onderwerp, de zorgvuldige werkwijze van de journalist en de geringe schade doorslaggevend.

20 Vergelijkbaar lijkt mij EHRM 28 juni 2012, nrs. 15054/07 et 15066/07, Ressiot et. al., waarin bladen hadden gepubliceerd uit politiedossiers die betrekking hadden op dopinggebruik door een bepaalde professionele wielerploeg. Communicatie van de journalisten werd afgetapt, hun huizen en kantoren werden doorzocht en zij werden gedagvaard voor begunstiging van een misdrijf, maar daarvan werden zij vrijgesproken. Het EHRM zag zich voor de vraag gesteld of, gelet op de omstandigheden van het geval, het ingrijpen door de overheid gerechtvaardigd was. Het wijst erop dat de doorzoekingen met veel machtsvertoon gepaard gingen en door de journalisten ervaren konden worden als een bedreiging voor de journalistieke vrijheid. De overheid heeft in dit geval geen redelijk evenwicht bewaard tussen de met elkaar conflicterende belangen.

21 Met verwijzing naar EHRM 10 mei 2011, nr. 48009/08, Mosley tegen het Verenigd Koninkrijk, § 113. In die zaak oordeelde het EHRM dat de (voormalige) Formule 1-baas Mosley geen recht had op voorinzage in een filmpje, dat de tabloid News of the World op internet plaatste en waarop te zien is hoe Mosley sex heeft met prostituees, en dat het Verenigd Koninkrijk de rechten van Mosley onder art. 8 EVRM Pro niet heeft geschonden.

22 EHRM 20 mei 1999, nr. 21980/93, NJ 2001/64, Bladet Tromsø en Stensaas vs. Noorwegen, § 65; EHRM 30 maart 2004, nr. 53984/00, Radio France vs. Frankrijk, § 38.

23 EHRM 23 september 1994, nr. 15890/89, NJ 1995/387 m.nt Knigge/Dommering, Jersild vs. Denemarken, § 31.

24 EHRM 10 mei 2011, nr. 4809/08, Mosley vs. UK, § 113.

25 EHRM 24 mei 2011, nr. 22918/08, NJ 2012/39 m.nt. Dommering, Mikkelsen en Christensen vs. Denemarken, § 13.

26 Zie HR 24 maart 1987, NJ 1987/705; HR 29 maart 1988, NJ 1989/162; Mr. J. de Hullu, Materieel Strafrecht, vijfde druk, p. 297.

27 Zie J.M. De Meij/A.W. Hins/A.J. Nieuwenhuis/G.A.I. Schuyt, Uitingsvrijheid, derde druk, p. 141, waar ook wordt gewezen op het belang van het bestaan van aanwijzingen voor het bestaan van de misstand.

28 Bijv. EHRM 26 november 1991, nr. 13166/87, § 50 (Sunday Times vs. UK), nr. 13585/88, § 59 (Observer and Guardian vd. UK), NJ 1992/457 m.nt. Dommering.

29 Zie bijv. de leidraad 'Journalistieke werkwijze' van de Raad voor de Journalistiek, onder 2.2.2, te raadplegen via www.rvdj.nl.

30 Met verwijzing naar de conclusie van mijn ambtgenoot Vellinga vóór HR 5 december 2006, LJN AY8343. In die zaak werd een auteur vervolgd voor valsheid in geschrift en computervredebreuk, nadat hij via internetbankieren zonder factuur of incassomachtiging bedragen had geincasseerd en daarover publiceerde. Het hof merkte de vervolging aan als inbreuk op het recht van vrije meningsuiting, noodzakelijk in een democratische samenleving ter voorkoming van strafbare feiten en bescherming van de rechten van anderen. Het nam daarbij in ogenschouw dat verdachte een groot aantal incasso's heeft verstuurd, vaak voor substantiële bedragen en ten laste van (rechts)personen die geheel niet betrokken waren bij de kwestie, dat hij het geld niet heeft teruggeboekt, dat hij het doel van zijn onderzoek is voorbijgeschoten en dat hij had kunnen kiezen voor minder verstrekkende methodes. De Hoge Raad oordeelt dat het hof art. 10 lid 2 EVRM Pro niet heeft miskend en dat zijn oordeel niet onbegrijpelijk is en toereikend gemotiveerd.

31 Met verwijzing naar EHRM 10 december 2007, nr. 69698/01, Stoll tegen Zwitserland.

32 Met verwijzing naar de noot van Dommering bij EHRM 24 mei 2011, Mikkelsen en Christensen tegen Denemarken.

33 EHRM 17 december 2004, nr. 49017/99, Pedersen vs. Denemarken, § 93; EHRM 21 december 2004, nr. 61513/00, Busuioc vs. Moldavië, § 96; EHRM 24 mei 2011, nr. 22918/08, NJ 2012/39 m.nt. Dommering, Mikkelsen en Christensen vs. Denemarken, § 8.

Vrijspraak journalist voor valsheid in geschrift in verband met onderzoek beveiliging Schiphol-Oost

Conclusie