ECLI:NL:RBDHA:2016:8642

• Datum uitspraak: 27 juli 2016
• Publicatiedatum: 26 juli 2016
• Zaaknummer: C/09/483033 / HA ZA 15-201
• Instantie: Rechtbank Den Haag
• Type: Uitspraak
• Rechtsgebied: Civiel recht
• Uitkomst: Toewijzend
• Procedures: Bodemzaak
• Rechters: L. Alwin; M.J. Alt-van Endt; D.R. Glass
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Toelating bewijslevering in zaak over vermeende foltering tijdens Indonesische gevangenschap in 1947

Eiser vordert erkenning van onrechtmatige overheidsdaad wegens vermeende foltering door Nederlandse militairen tijdens zijn gevangenschap in 1947 op Java. Hij stelt dat hij op verschillende locaties gevangen is gehouden en mishandeld, waaronder elektrocutie en fysieke mishandeling. De Staat erkent het bestaan van gevangenschap en misdragingen door militairen, maar betwist de specifieke feiten en het bewijs daarvoor.

De rechtbank oordeelt dat eiser voldoende concreet heeft gesteld en dat de Staat zijn betwisting voldoende heeft gemotiveerd. De Staat heeft een onderzoek laten uitvoeren door het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, dat geen directe bewijsstukken vond van eiser's gevangenschap of foltering, maar wel bevestigt dat de genoemde locaties bestonden en dat gevangenen werden vastgehouden.

De rechtbank besluit eiser toe te laten tot het leveren van bewijs voor zijn stellingen en verwijst de zaak naar een rolzitting voor het indienen van een bewijsleveringsakte. Partijen worden geadviseerd overleg te plegen over de wijze van getuigenverhoor. De verdere beslissing wordt aangehouden.

Uitkomst: Eiser wordt toegelaten tot bewijslevering van zijn stellingen over foltering tijdens gevangenschap; verdere beslissing wordt aangehouden.

Uitspraak

vonnis

RECHTBANK DEN HAAG

Team handel

Zaaknummer / rolnummer: C/09/483033 / HA ZA 15-201

Vonnis van 27 juli 2016

in de zaak van

[eiser] ,

wonende te [woonplaats] , Indonesië,

eiser,

advocaat: mr. L. Zegveld te Amsterdam,

tegen

de publiekrechtelijke rechtspersoon

DE STAAT DER NEDERLANDEN (ministerie van defensie),

zetelend te Den Haag,

gedaagde,

advocaat: mr. G.J.H. Houtzagers te Den Haag.

Partijen zullen hierna [eiser] en de Staat genoemd worden.

1. De procedure

1.1.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

• het tussenvonnis van 27 januari 2016 (het tussenvonnis) en de daarin genoemde stukken;
• de akte van de Staat.

1.2.

Ten slotte is een datum voor het wijzen van vonnis bepaald.

2. De verdere beoordeling

2.1.

[eiser] stelt dat hij tijdens gevangenschap op Java in 1947 is gefolterd door Nederlandse militairen. [eiser] stelt dat hij als lid van de BKR, TRI (voorlopers van de TNI) en de TNI (i) is gearresteerd in Kebon Agung, waar zich een Nederlandse controlepost bevond, (ii) dat hij acht dagen is vastgehouden in de suikerfabriek van Kebon Agung, waar hij is geslagen en geëlektrocuteerd (iii) daarna is overgebracht naar de gevangenis in Pakisadji, waar hem water is toegediend dat hij, doordat op zijn buik werd gesprongen, weer uit heeft gebraakt, (iv) dat hij vervolgens is overgebracht naar een politiebureau in Kayu Tangan te Soerabaja, (v) en veertien dagen later is overgebracht naar de gevangenis in Malang, de Lowok Waru en (vi) dat hij, tot slot, is overgebracht naar de lokale vrouwengevangenis in Malang. [eiser] stelt in totaal dertien maanden in gevangenschap te hebben doorgebracht.

2.2.

In het tussenvonnis heeft de rechtbank geoordeeld dat [eiser] heeft voldaan aan de op hem rustende stelplicht door de aan zijn vordering ten grondslag gelegde feiten voldoende concreet en specifiek te stellen.

2.3.

De Staat heeft erkend dat grote aantallen Indonesiërs in 1947 in (krijgs)gevangen-schap werden gehouden op Midden en Oost Java en heeft gewezen op de omstandigheid dat de Staat gebrekkige registraties van gevangenen heeft bijgehouden. De Staat heeft niet betwist dat Nederlandse militairen zich tegenover arrestanten en (krijgs)gevangenen hebben misdragen. De Staat heeft de door [eiser] gestelde feiten in eerste instantie verder in algemene termen betwist door erop te wijzen dat het door [eiser] bijgebrachte schriftelijk bewijs ter onderbouwing van de gestelde foltering gedurende de door [eiser] gestelde gevangenschap onvoldoende is.

2.4.

In het tussenvonnis heeft de rechtbank de Staat op de voet van artikel 22 Rv bevolen zijn betwisting nader toe te lichten en – zo mogelijk – met bewijsmiddelen te onderbouwen. De rechtbank wenste in het bijzonder van de Staat te vernemen welk onderzoek hij in de aan hem ter beschikking staande bronnen heeft gedaan naar de juistheid van de stellingen van [eiser] over zijn gestelde gevangenschap, de door hem gestelde foltering en wat het resultaat van dat onderzoek is. Voor zover de Staat zulk onderzoek nog niet had gedaan, diende zij dat alsnog te doen.

2.5.

De Staat heeft de gevraagde, met stukken onderbouwde toelichting bij akte verschaft. In het bij de akte van de Staat gevoegde verslag van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) staat dat in de collecties van het NIMH en in het Nationaal Archief is gezocht naar gevangenenregistraties van de door [eiser] genoemde (gevangenis)locaties. Uit dit onderzoek blijkt – samengevat – dat kort na de eerste Politionele actie, die plaatshad in de periode van 21 juli 1947 tot 5 augustus 1947, zuiveringsacties zijn uitgevoerd op Java, waarbij de Nederlandse troepen een onbekend aantal personen gevangenen hebben genomen. Na januari 1948 trad een periode van relatieve rust in, waarin echter wel sprake was van guerrilla-acties en gevangennemingen. In december 1948 is de strijd weer opgeleefd.

2.6.

Op 4 augustus 1947 is een controlepost gevestigd in de suikerfabriek van Kebon Agung. Achivalia van de eenheden die van deze post gebruik hebben gemaakt leveren echter geen informatie op over een arrestatie van [eiser] ; wel is informatie gevonden over overdracht van gevangenen aan de inlichtingendienst van Malang. Er zijn echter slechts twee namen gevonden van de overgedragen gevangenen. Er zijn geen gevangenen-registraties aangetroffen van Kebon Agung en Pakisadji.

2.7.

Uit de bevindingen van het NIMH blijkt dat de gevangenis Lowok Waru in 1948 als interneringskamp voor gevangen TNI-militairen en leden van andere strijdorganisaties is gebruikt. Volgens een in 1949 opgetekende verklaring van een waarnemer van het Rode Kruis werden gevangen daar “
minder juist (…) behandeld ”. Van deze gevangenis is geen gevangenenregistratie aangetroffen.

2.8.

Over de politiepost Kayu Tangan en de vrouwengevangenis te Malang heeft het NIMH in het geheel geen informatie gevonden.

2.9.

De Staat handhaaft zijn betwisting van de door [eiser] gestelde feiten. De Staat voert aan dat de bevindingen van het NIMH weliswaar blijkt dat de militaire controleposten en gevangenislocaties waaraan [eiser] in zijn stellingen refereert hebben bestaan, maar dat in de archieven geen enkele aanwijzing is aangetroffen dat [eiser] daar gevangen heeft gezeten, laat staan daar is gefolterd.

2.10.

Naar het oordeel van de rechtbank heeft de Staat de door [eiser] gestelde feiten voldoende gemotiveerd betwist. [eiser] zal worden toegelaten tot het leveren van bewijs van de door hem gestelde feiten. Hij dient zich bij akte uit te laten over de wijze waarop hij bewijs wenst bij te brengen. Indien hij getuigen wenst te horen, zoals hij heeft aangeboden, wordt hij verzocht kenbaar te maken op welke wijze hij dat verhoor praktisch wenst vorm te geven. De rechtbank geeft partijen in overweging over de wijze waarop getuigen zullen worden gehoord in overleg te treden, zodat in bedoelde akte zo mogelijk een gezamenlijk standpunt daarover kan worden opgenomen.

2.11.

De rechtbank houdt iedere verdere beslissing aan.

3. De beslissing

De rechtbank:

3.1.

laat [eiser] toe tot het leveren van het bewijs van de door hem gestelde, onder 2.1 van dit vonnis weergegeven feiten;

3.2.

verwijst de zaak naar de rol van woensdag 24 augustus 2016 voor het nemen van de onder 2.10 bedoelde akte door [eiser] ;

3.2.

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit vonnis is gewezen door mr. L. Alwin, mr. M.J. Alt-van Endt en mr. D.R. Glass en in het openbaar uitgesproken op 27 juli 2016.