ECLI:NL:RBROT:2017:2607 - Rechtbank Rotterdam - Afwijzing vordering wegens abnormaal lage inschrijving bi...

Uitspraak

vonnis

RECHTBANK ROTTERDAM

Team Handel

zaaknummer / rolnummer: C/10/521302 / KG ZA 17-177

Vonnis in kort geding van 6 april 2017

in de zaak van

1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

ECOLOSS PROJECT B.V.,

gevestigd te Rotterdam,

eiseres,

advocaat mr. F.L. van der Eerden te Rotterdam,

tegen

2. de publiekrechtelijke rechtspersoon

GEMEENTE ROTTERDAM,

zetelend te Rotterdam,

gedaagde,

advocaten mr. J.E. Palm en mr. S.B. Groenwold te Den Haag,

en met als interveniërende partijen

3. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

STRUKTON MILIEUTECHNIEK B.V.,

gevestigd te Utrecht,

advocaat mr. C.G. van Blaaderen te Rotterdam,

4+5. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

[bedrijf 1]

gevestigd te Den Hoorn,

en de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

[bedrijf2]

gevestigd te Hazerswoude-Dorp,

advocaten mr. N.A. Keus en mr. T.A. Terlien te Den Haag.

Partijen zullen hierna EcoLoss, de gemeente Rotterdam, Strukton en de Combinatie genoemd worden. De twee vennootschappen die onderdeel uitmaken van de Combinatie zullen separaat [bedrijf 1] en [bedrijf2] genoemd worden.

1.De procedure

1.1.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

de dagvaarding
de overgelegde producties
de incidentele conclusie van Strukton tot tussenkomst
de akte houdende aanvulling van eis, van Strukton
de incidentele conclusie van de Combinatie tot tussenkomst, subsidiair voeging
de mondelinge behandeling (gelijktijdig met de procedure C/10/520509 KG ZA 17-125, waarin Strukton eiseres is, de gemeente Rotterdam gedaagde en EcoLoss en de Combinatie interveniërende partijen zijn)
de pleitnota van EcoLoss
de pleitnota van de gemeente Rotterdam
de pleitnota van Strukton
de pleitnota van de Combinatie.

1.2.

Ten slotte is vonnis bepaald.

2.De feiten

2.1.

De gemeente Rotterdam heeft een Europese openbare aanbestedingsprocedure georganiseerd met betrekking tot het op afroep en naar behoefte treffen van maatregelen ter voorkoming of vermindering van milieuschade in de openbare ruimte. De aanbestedingsprocedure is geregeld in een document genaamd “Raamovereenkomst: Beredderen van Milieu-incidenten 1-271-16” van 10 augustus 2016 (hierna te noemen: het Beschrijvend Document).

2.2.

In het Beschrijvend Document staat onder meer dat als gunningscriterium wordt gehanteerd “de economisch meest voordelige inschrijving” (meer specifiek: laagste acceptabele bod), dat het werk een geraamde waarde vertegenwoordigt van circa € 350.000,- omzet per jaar, dat de raamovereenkomst zal worden gesloten voor twee jaar (met als oorspronkelijk beoogde ingangsdatum 1 november 2016) en met tweemaal een verlengingsmogelijkheid van telkens één jaar.

2.3.

De gunningsmethodiek in het Beschrijvend Document komt op het volgende neer: inschrijvers moeten op drie verschillende casus aangeven hoe zij het desbetreffende (dreigende) milieuprobleem zouden oplossen. Voor elke casus kunnen maximaal 10 punten behaald worden. Er geldt een drempel van minimaal 24 punten in totaal (de vastgestelde kwaliteitsdrempel). Een inschrijving met minder dan 24 punten wordt uitgesloten. De inschrijver die de kwaliteitsdrempel haalt en de laagste fictieve inschrijvingssom heeft (het laagste acceptabele bod) komt voor gunning in aanmerking,

2.4.

In het Beschrijvend Document staat voorts onder meer:

“
2.1.2 Maatschappelijke waarde

De Aanbestedende Dienst streeft bij het gunnen van opdrachten naar het realiseren van zo veel mogelijk maatschappelijke waarde door het hanteren van het criterium Economisch Meest Voordelige Inschrijving (EMVI) en daarmee het nastreven van een zo goed mogelijke prijs-kwaliteitverhouding.”

[…]

“
5.5.1 Social Return

De Aanbestedende Dienst hecht waarde aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. In dat kader is Social Return onderdeel van het duurzame inkoopbeleid en wordt door de Aanbestedende Dienst een social return verplichting aan de opdrachtnemer opgelegd met als doel een economisch en sociaal gezondere regio te krijgen.

Voor de Raamovereenkomst, zoals omschreven in het Beschrijvend Document, dient iedere 6 maanden van de contractperiode ten minste 5% van de omzet exclusief btw ingezet te worden ten behoeve van Sociale Return […]”

2.5.

EcoLoss heeft ingeschreven op deze aanbesteding.

2.6.

Volgens een proces-verbaal van opening van de inschrijvingen, waarin staat dat het slechts de ingekomen inschrijvingen registreert, gedateerd 26 september 2016, zijn er vier inschrijvingen gedaan en is met de volgende prijzen ingeschreven (exclusief BTW):

- EcoLoss € 169.100,-

- Strukton € 123.000,-

- [bedrijf2] € 73.400,-

- [bedrijf3] € 352.500,-.

2.7.

De gemeente Rotterdam heeft bij brief van 21 december 2016 aan EcoLoss bericht dat de inschrijving van EcoLoss als tweede uit de bus was gekomen en dat zij voornemens was de opdracht te gunnen aan Strukton. EcoLoss kon zich in dit voornemen niet vinden en heeft aangekondigd hierover een kort geding procedure te zullen aanspannen. Die kort gedingprocedure is ingetrokken vanwege de na te melden brief van de gemeente Rotterdam van 20 januari 2017.

2.8.

De gemeente Rotterdam heeft bij brief van 20 januari 2017 aan EcoLoss medegedeeld, samengevat:

- één van de andere inschrijvers heeft een klacht ingediend;

- de klacht is onderzocht en daaruit is gebleken dat de inschrijving van de klager niet is beoordeeld op de wijze zoals dat volgens het Beschrijvend Document had moeten plaatsvinden;

- het voornemen tot gunning aan Strukton wordt ingetrokken;

- alle inschrijvingen zullen opnieuw beoordeeld worden.

2.9.

De gemeente Rotterdam heeft bij brief van 9 februari 2017 aan EcoLoss medegedeeld dat EcoLoss, op basis van de weging van de inschrijfsom en de beschrijving van de drie casus (met 30 punten voor EcoLoss), als derde was geëindigd en dat het voornemen bestond om de opdracht te gunnen aan [bedrijf2] .

3.Het geschil

3.1.

EcoLoss vordert bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad, de gemeente Rotterdam te veroordelen zich te onthouden van de gunning van het werk aan [bedrijf2] totdat een nader onderzoek is ingesteld en positief is afgerond met betrekking tot vraag of, mede gezien de beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemen, [bedrijf2] inderdaad het laagst acceptabele bod heeft ingediend, dit alles met veroordeling van de gemeente Rotterdam in de kosten van de procedure.

EcoLoss stelt daartoe het volgende.

3.2.

[bedrijf2] heeft, net als Strukton, een abnormaal lage inschrijving ingediend. [bedrijf2] is 100% goedkoper dan EcoLoss en Strukton is 37% goedkoper dan EcoLoss. Voor deze tarieven kan het werk niet (deugdelijk) worden uitgevoerd, zeker niet nu het om 24/7 uurdiensten gaat en EcoLoss zelf al scherp geoffreerd had. Op de bestrijding van milieu-incidenten dient goed gekwalificeerd personeel te worden ingezet en dat kost wat. [bedrijf2] is kennelijk voornemens het werk door onvoldoende gekwalificeerd personeel te laten verrichten, dan wel schrijft [bedrijf2] bewust in op verliesbasis, wat, naar EcoLoss erkent, uiteraard aan [bedrijf2] zelf is, zodat EcoLoss in die kwestie niet zal treden. Van de gemeente Rotterdam mag echter verwacht worden dat zij een andere invulling geeft aan de maatschappelijke waarde en het duurzame inkoopbeleid dat zij volgens het Beschrijvend Document zegt na te streven. De gemeente Rotterdam had nader onderzoek moeten verrichten naar de (on)mogelijkheid of het werk kan worden uitgevoerd tegen de door [bedrijf2] en Strukton geoffreerde prijzen. Mogelijk wordt gepoogd om EcoLoss, dat zich volledig heeft gespecialiseerd in uitvoering van werkzaamheden als de onderhavige, uit de markt te stoten. Dit verhoudt zich niet met de mission statements van de gemeente Rotterdam met betrekking tot maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Volgens EcoLoss kan de Combinatie geen vordering instellen omdat niet de Combinatie maar [bedrijf2] de inschrijver op de aanbesteding is.

3.3.

De gemeente Rotterdam voert verweer.

3.4.

Strukton concludeert tot afwijzing van de vordering van EcoLoss en van de Combinatie. Strukton vordert, samengevat, de gemeente Rotterdam te verbieden om de opdracht aan een ander dan Strukton te gunnen en om de gemeente Rotterdam te verbieden om de inschrijving van [bedrijf2] ongeldig te verklaren.

Volgens Strukton kan de Combinatie geen vordering instellen omdat niet de Combinatie maar [bedrijf2] de inschrijver op de aanbesteding is.

3.5.

De Combinatie concludeert tot afwijzing van de vorderingen van EcoLoss en van Strukton. De Combinatie stelt dat de gemeente Rotterdam terecht voornemens is de opdracht aan haar te gunnen. De Combinatie vordert om de gemeente Rotterdam te verbieden om de opdracht aan een ander dan de Combinatie te gunnen.

3.6.

Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

4.De beoordeling

4.1.

Over de twee interventies wordt als volgt geoordeeld.

4.2.

Ieder die een belang heeft bij een tussen andere partijen aanhangig geding, kan vorderen zich daarin te mogen voegen of daarin te mogen tussenkomen.

4.3.

Het belang van Strukton, als inschrijver op de aanbesteding en oorspronkelijk winnaar daarvan, is gegeven. Om die reden heeft de voorzieningenrechter, partijen gehoord hebbend ter zitting, de tussenkomst door Strukton toegestaan.

4.4.

Het belang van de Combinatie, als inschrijver op de aanbesteding en - volgens de gemeente Rotterdam - ook de uiteindelijke winnaar daarvan, is eveneens gegeven. Om die reden heeft de voorzieningenrechter, partijen gehoord hebbend ter zitting, de tussenkomst/voeging door de Combinatie eveneens toegestaan. De vraag of sprake is van tussenkomst dan wel voeging zal, zo nodig, nog aan de orde komen.

4.5.

Aan de beslissing om de Combinatie toe te staan tot interventie doen niet af de bezwaren van Strukton en van EcoLoss als zou niet de Combinatie maar alleen [bedrijf2] hebben ingeschreven op de aanbesteding. Ter zitting heeft de gemeente Rotterdam desgevraagd verklaard dat niet [bedrijf2] , maar de Combinatie heeft ingeschreven op de aanbesteding en dat, voor zover in het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen of in correspondentie van de gemeente Rotterdam wordt gesproken van (alleen) [bedrijf2] , dit berust op niet meer dan een administratieve onzorgvuldigheid van de gemeente Rotterdam. De voorzieningenrechter ziet vooralsnog geen reden om te twijfelen aan de juistheid van deze verklaring, en dit des te minder nu de Combinatie ter zitting haar Uniforme Eigen Verklaring heeft getoond. Deze verklaring bleek eveneens ingevuld te zijn op naam van de twee bedrijven die samen de Combinatie vormen.

4.6.

Dan wordt toegekomen aan de inhoudelijke beoordeling.

4.7.

Het spoedeisend belang volgt uit de aard der zaak.

4.8.

De stelling van EcoLoss dat zij uit de markt wordt gedrukt door de lage inschrijfprijs van de Combinatie is een kwestie die veeleer betrekking heeft op het mededingingsrecht dan op het aanbestedingsrecht (behoudens dan de nog te beoordelen kwestie van de abnormaal lage inschrijving). Volgens het mededingingsrecht is het niet toegestaan om kartelafspraken te maken of om een economische machtspositie te misbruiken. De voorzieningenrechter begrijpt dat EcoLoss zich in dit verband niet beroept op kartelafspraken. Daarover wordt althans niets relevants gesteld, laat staan onderbouwd, zodat de stellingen van EcoLoss zo begrepen dienen te worden dat EcoLoss zich beroept op misbruik van een economische machtspositie. EcoLoss stelt echter niets, en dus ook niets relevants, dat erop zou kunnen wijzen dat de Combinatie op de relevante markt een economische machtspositie inneemt (ex artikel 24 lid 1 Mededingingswet Pro). EcoLoss stelt overigens ook niet wat de relevante markt in dit geval is. Dan kan ook niet tot het oordeel worden gekomen dat misbruik wordt gemaakt van een (eventuele) economische machtspositie. Voorzover EcoLoss desondanks meent dat de handelwijze van de Combinatie mededingingsrechtelijk gezien niet door de beugel kan, ondanks het uitgangspunt dat concurrentie op zich geoorloofd en zelfs wenselijk is, zal zij overigens haar pijlen moeten richten op de Combinatie en niet op de gemeente Rotterdam.

4.9.

De beroepen van EcoLoss op de bepalingen in het Beschrijvend Document omtrent maatschappelijk verantwoord ondernemen en social return kunnen haar niet baten, nu niet valt in te zien welke op de gemeente Rotterdam rustende verbintenis in dit verband zou worden geschonden, respectievelijk dat de gemeente Rotterdam niet zou hebben getoetst overeenkomstig het bepaalde in het Beschrijvend Document. In wezen is hier niet zozeer sprake van een (afzonderlijk) te toetsen subgunningscriterium als wel van een beschrijving van de uitgangspunten die de gemeente Rotterdam wil hanteren bij het opstellen van de aanbestedingsstukken en de eisen die zullen worden gesteld aan de inschrijver aan wie de opdracht uiteindelijk gegund wordt.

4.10.

Volgens het Beschrijvend Document (blz. 6 onder 2.1.2) is EMVI (economisch meest voordelige inschrijving) het gunningscriterium. Sinds de wijziging van de Aanbestedingswet 2012 per 1 juli 2016 heeft het begrip EMVI een andere, overkoepelende betekenis gekregen voor de drie verschillende manieren om te gunnen. Blijkens het bepaalde in het Beschrijvend Document is in dit geval feitelijk gekozen voor de beste prijs-kwaliteitverhouding (in de vorm van het laagste acceptabele bod, blz. 17 onder 5.6.2. van het Beschrijvend Document) als gunningscriterium (wat voor 1 juli 2016 werd aangeduid als EMVI).

4.11.

Het ten deze toepasselijke artikel 2.116 van de Aanbestedingswet 2012 (onder paragraaf 2.3.8.5: “
Abnormaal lage inschrijvingen”) luidt:

“
1. Indien een inschrijving voor een overheidsopdracht wordt gedaan die in verhouding tot de te verrichten werken, leveringen of diensten abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbestedende dienst om een toelichting op de voorgestelde prijs of kosten van de desbetreffende inschrijving.

2. Een toelichting als bedoeld in het eerste lid kan onder meer verband houden met:

a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de producten of van de dienstverlening;

b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren;

c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of diensten;

d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht;

e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver;

f. het vervullen van de verplichtingen, bedoeld in artikel 2.79.

3. De aanbestedende dienst onderzoekt in overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

4. Een aanbestedende dienst kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in het tweede lid bedoelde elementen.

5. Een aanbestedende dienst wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

6. Een aanbestedende dienst die constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die grond na overleg met de inschrijver afwijzen, indien de inschrijver desgevraagd niet binnen een door de aanbestedende dienst bepaalde voldoende lange termijn kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van Pro het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

7. Indien de aanbestedende dienst in een geval als bedoeld in het zesde lid een inschrijving afwijst, stelt hij de Europese Commissie daarvan in kennis.”

4.12.

Indien sprake zou zijn van een abnormaal lage inschrijving, wat, gelet op het gemotiveerde verweer van de Combinatie op dit onderdeel, niet zonder meer kan worden aangenomen, heeft het volgende te gelden.

4.13.

Een aanbesteder heeft in beginsel niet de verplichting, maar slechts een bevoegdheid om een inschrijving met een abnormaal lage prijs uit te sluiten. Dit volgt uit voormelde wetstekst en uit bestendige jurisprudentie (zie bijvoorbeeld Vzngr. Rb. Amsterdam 21 februari 2013, ECLI:NL:RBAMS:2013:BZ1986; Rb. Noord Nederland 23 januari 2014, ECLI:NL:RBNNE:2014:365; Vzngr. Rb. Overijssel, zittingsplaats Almelo, 6 juni 2014, ECLI:NL:RBOVE:2014:3245; Vzngr. Rb. Rotterdam, 13 februari 2017, ECLI:NL:RBROT:2017:1182).

4.14.

Afgezien hiervan is de regeling over abnormaal lage inschrijvingen geschreven ten gunste van de aanbesteder en kunnen (andere) inschrijvers, als EcoLoss, hieraan geen rechten ontlenen (zie onder meer Vzngr. Rb. Overijssel 6 juni 2014, ECLI:NL:RBOVE:2014:3245 en Vzngr. Rb. Den Haag 23 december 2015, ECLI:NL:RBDHA:2015:15921).

4.15.

De vorderingen van EcoLoss dienen dan ook afgewezen te worden. Niet valt in te zien waarom de gemeente Rotterdam zou kunnen worden gedwongen een -gesteld- abnormaal lage inschrijving ongeldig te verklaren en evenmin valt in te zien waarom EcoLoss zich zou mogen beroepen op de regeling van de abnormaal lage inschrijving.

4.16.

De vorderingen van Strukton zullen eveneens worden afgewezen. Strukton vordert in deze procedure, waarin EcoLoss eiseres is, hoewel (deels) anders en uitgebreider, en afgezien van de vorderingen die betrekking hebben op de intrekking van het voornemen tot gunning, materieel in grote lijnen hetzelfde als in de procedure met kenmerk C/10/520509 KG ZA 17-125, waarin Strukton zelf eiseres is. De voorzieningenrechter zal in deze laatstgenoemde procedure komen te oordelen over de vorderingen van Strukton. Strukton heeft er geen belang bij dat in twee verschillende, maar gelijktijdig behandelde, procedures op haar vorderingen wordt beslist. Een proceskostenveroordeling kan hier achterwege blijven, nu ook daarover in de andere procedure zal worden beslist. Alle partijen in deze procedure zijn in die procedure eveneens partij.

4.17.

De vorderingen van de Combinatie zullen eveneens aan de orde komen in de andere kort gedingprocedure, en zullen mitsdien hier afgewezen worden. De voorzieningenrechter herhaalt haar onder 4.16 gegeven oordeel.

4.18.

EcoLoss zal als de in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de proceskosten van de gemeente Rotterdam, van Strukton en van de Combinatie. De proceskostenveroordeling zal, zo nodig ambtshalve, uitvoerbaar bij voorraad worden verklaard. Wettelijke rente zal niet worden toegewezen over de nakosten, nu ten aanzien van de nakosten niet nu al bekend is wanneer deze kosten gemaakt zullen worden en dus ook niet wanneer het verzuim met betrekking tot betaling van deze kosten zal intreden. De voorzieningenrechter stelt nog vast dat ten aanzien van de nakosten geen explootkosten gevorderd worden, zodat die niet voor vergoeding in aanmerking komen. De proceskosten worden begroot op:

- zijdens de gemeente Rotterdam: € 1.434,-, zijnde 816,- aan salaris advocaat (standaard tarief kort geding volgens de Liquidatietarieven) en € 618,- aan griffierecht, nog te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf de 15e dag na de datum van het onderhavige vonnis, zij het slechts tot aan de dag der algehele voldoening, en voorts vermeerderd met de gevorderde nakosten,

- zijdens Strukton: € 1.434,-, zijnde 816,- aan salaris advocaat (standaard tarief kort geding volgens de Liquidatietarieven) en € 618,- aan griffierecht, nog te vermeerderen met de gevorderde wettelijke rente vanaf de 15e dag na de datum van het onderhavige vonnis, zij het slechts tot aan de dag der algehele voldoening van deze kosten, en met de gevorderde nakosten,

- zijdens de Combinatie: € 1.434,-, zijnde 816,- aan salaris advocaat (standaard tarief kort geding volgens de Liquidatietarieven) en € 618,- aan griffierecht, nog te vermeerderen met de gevorderde wettelijke rente vanaf 14 dagen na de datum van het onderhavige vonnis, zij het slechts tot aan de dag der algehele voldoening van deze kosten, en met de gevorderde nakosten.

5.De beslissing

De voorzieningenrechter

5.1.

wijst de vorderingen van EcoLoss af,

5.2.

veroordeelt EcoLoss in de proceskosten van de gemeente Rotterdam, tot op heden begroot op € 1.434,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de 15e dag na de datum van het onderhavige vonnis tot aan de dag der algehele voldoening en voorts vermeerderd met nakosten ad € 131,- voor nasalaris zonder betekening, en, in geval betekening van het vonnis plaatsvindt, met € 68,-,

5.3.

veroordeelt EcoLoss in de proceskosten van Strukton, tot op heden begroot op € 1.434,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de 15e dag na de datum van het onderhavige vonnis tot aan de dag der algehele voldoening en voorts vermeerderd met nakosten ad € 131,- voor nasalaris zonder betekening, en, in geval betekening van het vonnis plaatsvindt, met € 68,-,

5.4.

veroordeelt EcoLoss in de proceskosten van de Combinatie, tot op heden begroot op € 1.434,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 14 dagen na de datum van het onderhavige vonnis tot aan de dag der algehele voldoening en voorts vermeerderd met nakosten ad € 131,- voor nasalaris zonder betekening, en, in geval betekening van het vonnis plaatsvindt, met € 68,-,

5.5.

verklaart de proceskostenveroordelingen uitvoerbaar bij voorraad,

5.6.

wijst het meer of anders gevorderde af.

Dit vonnis is gewezen door mr. P. de Bruin en in het openbaar uitgesproken op 6 april 2017.

2517/2009