Uitspraak
202305454/1/R1.
Datum uitspraak: 15 juli 2026
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak op het hoger beroep van:
Stichting Behoud van het landgoed Tongeren te Epe (de stichting), gevestigd in Epe,
appellante,
tegen de uitspraak van de rechtbank Gelderland van 14 juli 2023 in zaak nr. 20/4990 in het geding tussen:
de stichting
en
het college van burgemeester en wethouders van Epe.
Procesverloop
Bij besluit van 21 april 2020 heeft het college het verzoek om handhaving van de stichting afgewezen.
Bij besluit van 13 augustus 2020 heeft het college het door de stichting daartegen gemaakte bezwaar gedeeltelijk niet-ontvankelijk en gedeeltelijk ongegrond verklaard met een aanvulling van de motivering.
Bij uitspraak van 14 juli 2023 heeft de rechtbank het door de stichting daartegen ingestelde beroep ongegrond verklaard.
Tegen deze uitspraak heeft de stichting hoger beroep ingesteld.
[partij A] en [partij B] ([partij]) hebben voorwaardelijk incidenteel hoger beroep ingesteld en een schriftelijke uiteenzetting gegeven.
Het college heeft ook een schriftelijke uiteenzetting gegeven.
De stichting en [partij] hebben nadere stukken ingediend.
De Afdeling heeft de zaak op een zitting behandeld op 10 maart 2026, waar het college, vertegenwoordigd door B. Straatman en ing. P. Schaapman, is verschenen. Ook is op de zitting [partij], vertegenwoordigd door mr. L. Haver Droeze, rechtsbijstandverlener in Amersfoort, als partij gehoord. De zaak is gelijktijdig behandeld met zaken 202205777/1/R1, 202305455/1/R1 en 202305456/1/R1.
Overwegingen
Overgangsrecht inwerkingtreding Omgevingswet
1. Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet in werking getreden. Als een verzoek om handhaving van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is ingediend vóór het tijdstip van inwerkingtreding van de Omgevingswet, dan blijft op grond van artikel 4.3, aanhef en onder a, van de Invoeringswet Omgevingswet het recht zoals dat gold onmiddellijk vóór dat tijdstip van toepassing tot het besluit op dat verzoek onherroepelijk wordt.
Het verzoek om handhaving van de Wabo is gedaan op 6 maart 2020. Dat betekent dat in dit geval de Wabo, zoals die gold vóór 1 januari 2024, van toepassing blijft.
Inleiding
2. De stichting heeft op 6 maart 2020 een verzoek om handhaving ingediend dat ziet op het gebruik van een bijgebouw op het perceel [locatie] in Epe (het perceel) voor recreatieve bewoning. Ook ziet het verzoek op het overschrijden van de maximaal toegestane oppervlakte aan bijgebouwen op het perceel. [partij] woont op en is eigenaar van het perceel.
3. De rechtbank heeft vastgesteld dat het beroep alleen ziet op het niet-ontvankelijk verklaren van het bezwaar ten aanzien van het gebruik van het bijgebouw. Naar het oordeel van de rechtbank heeft het college het bezwaar van de stichting terecht niet-ontvankelijk verklaard. Volgens de rechtbank kan de stichting niet als belanghebbende worden aangemerkt omdat geen sprake is van feitelijke werkzaamheden die de stichting verricht met het oog op de behartiging van haar doelstelling in de periode voorafgaand aan de indiening van het bezwaarschrift.
4. De stichting heeft hoger beroep ingesteld tegen de uitspraak van de rechtbank. [partij] heeft daartegen voorwaardelijk incidenteel hoger beroep ingesteld.
Het hoger beroep
5. De stichting betoogt dat de rechtbank miskent dat zij wel degelijk voldoende feitelijke werkzaamheden heeft verricht om als belanghebbende te kunnen worden aangemerkt.
5.1. Voor het antwoord op de vraag of een rechtspersoon die opkomt voor een algemeen belang belanghebbende is bij een besluit, zijn de statutaire doelstelling en de feitelijke werkzaamheden van die rechtspersoon bepalend.
5.2. Het belang dat de stichting volgens artikel 2 van Pro haar statuten behartigt, is het behoud van het landgoed Tongeren door onder andere - doch niet uitsluitend - met alle daartoe strekkende wettelijke mogelijkheden: "het tegengaan van nieuwe bebouwing binnen het landgoed Tongeren en het stimuleren van het afbreken van door de tijd geplaatste (al dan niet illegale) opstallen; het duurzaam beschermen van de natuur- en cultuurhistorische waarden van het Landgoed Tongeren; het behoud en het bevorderen van het waardevolle landschap en het tegengaan van ontwikkelingen die afbreuk doen aan de historische kwaliteit van het Landgoed Tongeren."
De stichting tracht volgens haar statuten haar doel onder meer te bereiken door overleg en overtuiging. Als dat niet lukt of naar het gevoel van het bestuur onmogelijk lijkt, dan zal de stichting zich richten op alle mogelijke procedures zoals onder andere - doch niet uitsluitend - indienen van zienswijze, bezwaar, beroep en hoger beroep alsmede eventuele maatregelen om tot handhaving te komen.
5.3. Volgens vaste rechtspraak van de Afdeling, onder meer de uitspraak van 23 april 2025, ECLI:NL:RVS:2025:1835, en de uitspraak van 31 juli 2024, ECLI:NL:RVS:2024:3034, moet bij de beoordeling of een dergelijke rechtspersoon feitelijke werkzaamheden verricht, worden uitgegaan van de feitelijke werkzaamheden die de rechtspersoon heeft verricht tot uiterlijk de dag voor het einde van de termijn waarbinnen bezwaar kan worden gemaakt. Verder geldt dat het louter in rechte opkomen tegen besluiten als regel niet wordt aangemerkt als het verrichten van feitelijke werkzaamheden in de zin van artikel 1:2, derde lid, van de Algemene wet bestuursrecht. Evenmin kunnen als zodanig worden aangemerkt werkzaamheden die daarmee verband houden, zoals het indienen van zienswijzen over ontwerpbesluiten, het vergaren van informatie ten behoeve van bestuursrechtelijke procedures en het via de website informeren van derden over aanhangige of afgeronde procedures.
5.4. Uit de door de stichting aangeleverde stukken blijkt dat de stichting geen werkzaamheden verricht die kunnen worden aangemerkt als feitelijke werkzaamheden in het kader van de verwezenlijking van haar statutaire doelstellingen. De feitelijke werkzaamheden die de stichting heeft verricht houden geen verband met de statutaire doelstelling. De rechtbank heeft uiteengezet welke werkzaamheden de stichting verrichtte in de relevante periode en aan de hand daarvan terecht geconcludeerd dat de stichting verhoudingsgewijs veel procedeert. Procederen wordt niet als feitelijke werkzaamheden aangemerkt. Dit geldt ook voor werkzaamheden die daarmee verband houden. De beperkte door de stichting aangevoerde, niet nader onderbouwde, andere werkzaamheden zijn gemotiveerd betwist door Landgoed Tongeren en het college. De stichting heeft niet van de gelegenheid gebruik gemaakt om op de zitting van de Afdeling feitelijke werkzaamheden te benoemen die leiden tot een ander oordeel.
Gelet hierop ziet de Afdeling geen aanleiding om tot een ander oordeel te komen dan de rechtbank, namelijk dat het college de stichting terecht niet als belanghebbende heeft aangemerkt omdat geen sprake is van feitelijke werkzaamheden die de stichting verricht met het oog op de behartiging van haar statutaire doelstelling.
Het betoog slaagt niet.
Conclusie hoger beroep
6. Het hoger beroep van de stichting is ongegrond. Omdat het incidenteel hoger beroep van [partij] was ingesteld onder de voorwaarde dat het hoger beroep van de stichting zou slagen, en aan die voorwaarde niet is voldaan, is het incidenteel hoger beroep daarmee vervallen. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank.
7. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
bevestigt de aangevallen uitspraak.
Aldus vastgesteld door mr. J.F. de Groot, lid van de enkelvoudige kamer, in tegenwoordigheid van mr. N. Janse, griffier.
w.g. De Groot
lid van de enkelvoudige kamer
w.g. Janse
griffier
Uitgesproken in het openbaar op 15 juli 2026
855