ECLI:NL:GHSHE:2020:2418

• Datum uitspraak: 28 juli 2020
• Publicatiedatum: 28 juli 2020
• Zaaknummer: 200.263.993_01
• Instantie: Gerechtshof 's-Hertogenbosch
• Type: Uitspraak
• Rechtsgebied: Civiel recht; Personen- en familierecht
• Uitkomst: Toewijzend
• Procedures: Hoger beroep
• Rechters: P.P.M. van Reijsen; M.J. van Laarhoven; G.J. Vossestein
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Bevestiging verdeling woning en levering onder opschortende voorwaarde ontslag hoofdelijke aansprakelijkheid

Partijen zijn in 1990 gehuwd onder huwelijkse voorwaarden en in 2011 gescheiden. De woning was in gemeenschappelijk eigendom met een hypothecaire lening waarvoor zij hoofdelijk aansprakelijk zijn. In eerdere procedures is de woning aan de vrouw toegewezen tegen een waarde van €569.000,- met de verplichting dat zij de hypotheekschuld van circa €650.719,35 volledig draagt en de man de helft van de onderwaarde (€40.858,18) aan haar vergoedde.

De man vordert in deze procedure dat de vrouw wordt veroordeeld mee te werken aan de levering van de woning en dat hij wordt ontslagen uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid. De vrouw betwist dat de verdeling goederenrechtelijk tot stand is gekomen en stelt dat de levering reeds heeft plaatsgevonden door de beschikking van het hof in 2013.

Het hof oordeelt dat de verdeling in 2013 in obligatoire zin tot stand is gekomen, maar dat de goederenrechtelijke levering nog moet plaatsvinden door notariële akte onder de opschortende voorwaarde dat de man wordt ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. De vrouw is verplicht mee te werken aan deze levering. Indien zij dit niet doet, kan de woning worden verkocht aan derden. Het hof wijst ook de benoeming van een vertegenwoordiger (makelaar) toe om de verkoop te begeleiden indien nodig.

Het hof bekrachtigt het bestreden vonnis en wijst de vorderingen van de man toe, met een maximale dwangsom van €10.000,- voor het niet naleven van de leveringsverplichting. De zaak wordt verwezen naar de rol voor nadere afspraken over de aan te wijzen makelaar. De vrouw wordt veroordeeld tot de kosten van beide instanties.

Uitkomst: De vrouw wordt veroordeeld mee te werken aan levering van de woning onder de opschortende voorwaarde van ontslag van de man uit hoofdelijke aansprakelijkheid, met toewijzing van vorderingen tot benoeming vertegenwoordiger en verkoop.

Uitspraak

GERECHTSHOF ’s-HERTOGENBOSCH

Team familie- en jeugdrecht

zaaknummer 200.263.993/01

arrest van 28 juli 2020

in de zaak van

[appellante] ,

wonende te [woonplaats] ,

appellant in principaal hoger beroep,

geïntimeerde in incidenteel hoger beroep,

hierna aan te duiden als de vrouw,

advocaat: mr. C.F.M.L. van Beukering-Michielsen te Eindhoven,

tegen

[geïntimeerde] ,

wonende te [woonplaats] ,

geïntimeerde in principaal hoger beroep,

appellant in incidenteel hoger beroep,

hierna aan te duiden als de man,

advocaat: mr. W.C.G.M. van Hoof te Tilburg,

op het bij exploot van dagvaarding van 12 juni 2019 ingeleide hoger beroep van het vonnis van 13 maart 2019, door de rechtbank Zeeland-West-Brabant, zittingsplaats Breda, gewezen tussen de vrouw als gedaagde in conventie en eiseres in reconventie en de man als eiser in conventie, verweerder in reconventie.

1. Het geding in eerste aanleg (zaak-/rolnummer C/02/346638 / HA ZA 18-433)

Voor het geding in eerste aanleg verwijst het hof naar voormeld vonnis.

2. Het geding in hoger beroep

Het verloop van de procedure blijkt uit:

• de dagvaarding in hoger beroep;
• de memorie van grieven met producties;
• de memorie van antwoord, tevens memorie van grieven in incidenteel hoger beroep met producties;
• de memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep.

Het hof heeft daarna een datum voor arrest bepaald. Het hof doet recht op bovenvermelde stukken en de stukken van de eerste aanleg.

3. De beoordeling

in principaal en incidenteel hoger beroep

3.1.

In dit hoger beroep kan worden uitgegaan van de volgende feiten.

3.1.1.

Partijen zijn op 29 oktober 1990 met elkaar gehuwd na het maken van huwelijkse voorwaarden. Bij beschikking van 25 mei 2011 van de rechtbank Breda is de echtscheiding van partijen uitgesproken. De echtscheidingsbeschikking is op 7 september 2012 ingeschreven in de daartoe bestemde registers van de burgerlijke stand.

3.1.2.

Partijen hebben in gemeenschappelijke eigendom de woning aan de [adres] te [woonplaats] (hierna: de woning).

3.1.3.

Op de woning rust een hypothecaire geldlening met nummer [nummer] bij de ING bank ter grootte van € 650.719,35 (hierna: de hypothecaire geldlening). Partijen zijn hoofdelijk aansprakelijk voor deze lening.

3.1.4.

De woning is onderwerp van geschil geweest in de echtscheidingsprocedure van partijen. Het hof heeft in deze zaak (zaaknummer HV 200.092.995/01) hierover als volgt overwogen en geoordeeld.

Beschikking 15 mei 2012

“3.9.3. Het hof overweegt dienaangaande het volgende. Partijen zijn het erover eens dat de woning aan de vrouw wordt toegedeeld, op voorwaarde dat zij de toedeling kan financieren. Partijen zijn het niet eens over de waarde van de woning en de aan de woning verbonden hypotheekschuld.”

Beschikking 15 augustus 2013

“10.3.1. (…) Het hof zal de woning aan de vrouw toedelen tegen een bedrag van € 569.000,-.

10.3.2.

Op de woning rust een aflossingsvrije hypotheek ten name van beide partijen. Na aftrek van een resterend bedrag in het bouwdepot bedraagt de hypotheekschuld € 650.716,35. Dit betekent dat er sprake is van een onderwaarde van € 81.716,35. Het hof zal bepalen dat de vrouw de hypotheekschuld volledig voor haar rekening moet nemen. De man dient de helft van de onderwaarde, zijnde € 40.858,18 aan de vrouw te vergoeden.”

Beschikking 28 november 2013

“14.1.2. Ten aanzien van b) de echtelijke woning (…) heeft het hof het volgende overwogen en beslist:

De woning zal aan de vrouw worden toegedeeld tegen een bedrag van € 569.000,-. De vrouw dient de hypotheekschuld ad € 650.716,35 voor haar rekening te nemen. De man dient de helft van de onderwaarde, zijnde € 40.858,18 aan de vrouw te vergoeden.

(…)

15. De beslissing

(…)

bepaalt dat aan de vrouw worden toegedeeld: de (voormalige) echtelijke woning (…)

bepaalt dat de vrouw volledig draagplichtig is ten aanzien van de aan de (voormalige echtelijke woning (…) verbonden hypothecaire geldlening”

Tegen de beschikkingen van het hof is geen cassatie ingesteld, zodat deze beschikkingen in kracht van gewijsde zijn gegaan.

3.1.5.

De man heeft zijn aandeel in de onderwaarde van de woning (€ 40.858,18) aan de vrouw voldaan.

De procedure bij de rechtbank

3.2.1.

In de onderhavige procedure vordert de man in conventie, samengevat, om bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:

de vrouw te veroordelen binnen zes weken (althans een door de rechtbank te bepalen termijn) na betekening van het te wijzen vonnis haar medewerking te verlenen aan de goederenrechtelijke effectuering van de in de beschikking van het hof neergelegde verdeling, onder de verplichting voor de vrouw om er voor te zorgen dat bij gelegenheid van de levering/toedeling de man wordt ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypothecaire geldlening, waarbij de kosten van de notariële akte voor rekening van de vrouw zijn;

indien en voor zover de vrouw geheel of gedeeltelijk in gebreke blijft om aan de in onder 1 genoemde veroordeling te voldoen, binnen veertien dagen na betekening van het te wijzen vonnis:

 een vertegenwoordiger (zijnde een NVM-makelaar of een andere door de rechtbank daartoe geschikt geacht persoon) aan te wijzen die op eerste verzoek van de man al het nodige zal doen en laten om te komen tot een zo spoedig mogelijke verkoop en levering van de woning, op de wijze als in de dagvaarding verwoord;

 de vrouw te verplichten om de werkzaamheden van de vertegenwoordiger te gehengen en gedogen en op eerste verzoek van de vertegenwoordiger haar medewerking te verlenen gericht op verkoop van de woning, op de wijze als in de dagvaarding verwoord;

3. indien en voor zover de woning mondeling verkocht mocht zijn aan een derde en de vrouw en/of de onder 2. bedoelde vertegenwoordiger om welke reden dan ook geen handtekening plaatst onder de schriftelijke weergave van hetgeen over de koop is overeengekomen, te bepalen dat het vonnis in de plaats treedt van alle door de vrouw/vertegenwoordiger te verrichten noodzakelijke (rechts)handelingen voor de onderhandse akte van verkoop, indien is voldaan aan de in de dagvaarding gestelde voorwaarden;

4. te bepalen dat het te wijzen vonnis in de plaats zal treden van alle door de vrouw te verrichten noodzakelijke (rechts)handelingen voor de notariële levering van de woning, indien is voldaan aan de in de dagvaarding gestelde voorwaarden;

5. indien en voor zover de woning verkocht en geleverd zal worden aan derden:

 de vrouw te veroordelen in de kosten verband houdende met (de totstandkoming van) de verkoop, op de wijze als verwoord in de dagvaarding;

6. de vrouw te veroordelen in de proceskosten en de wettelijke rente over deze kosten;

7. de vrouw te veroordelen in de nakosten.

3.2.2.

De vordering van de man strekt tot veroordeling van de vrouw om mee te werken aan de levering van de woning aan haar en haar daarbij te verplichten ervoor te zorgen dat de man wordt ontslagen uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid voor de op de woning rustende hypothecaire geldlening dan wel, indien de vrouw niet meewerkt aan de levering onder die verplichting, tot verkoop van de woning aan derden. De man baseert zijn vordering op de beschikking van dit hof van 28 november 2013.

3.2.3.

De vrouw heeft verweer gevoerd. Zij stelt dat de verdeling reeds tot stand is gekomen door de beschikking van het hof. Voorts betwist zij dat het hof aan de toedeling van de woning de opschortende voorwaarde heeft verbonden dat de man dient te worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypothecaire geldlening. Voor het geval de rechtbank oordeelt dat de verdeling nog niet tot stand is gekomen, vordert zij, in reconventie, uitsluiting van de verdeling voor een periode van drie jaar op grond van art. 3:178 lid 3 BW.

3.2.4.

De man heeft verweer gevoerd tegen de voorwaardelijke vordering in reconventie.

3.2.5.

In het tussenvonnis van 19 september 2018 heeft de rechtbank een comparitie van partijen gelast. De comparitie is gehouden op 18 december 2018. Van deze comparitie is proces-verbaal opgemaakt.

3.2.6.

De
rechtbank heeft in het bestreden vonnis:

in conventie :

• de vrouw veroordeeld om binnen zes weken na betekening van het vonnis haar medewerking te verlenen aan het verlijden van de notariële akte van levering van de woning aan haar ten overstaan van een door de man aan te wijzen notaris;
• bepaald dat deze notariële levering plaatsvindt onder de opschortende voorwaarde dat de man wordt ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid van de op de woning rustende hypothecaire geldlening, waarbij de kosten van de notariële akte door de vrouw dienen te worden gedragen;
• het meer of anders gevorderde afgewezen;

in reconventie :

- de vordering afgewezen

in conventie en reconventie :

- de proceskosten gecompenseerd in die zin dat ieder van partijen de eigen kosten draagt;

De procedure in hoger beroep

3.3.1.

De
vrouw is tijdig in hoger beroep gekomen. Zij heeft geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden vonnis en niet-ontvankelijkverklaring van de man in zijn vorderingen, althans afwijzing van zijn vorderingen en veroordeling van hem in de kosten van het geding.

De vrouw heeft hiertoe zes grieven aangevoerd. De grieven gaan over:

• de totstandkoming van de verdeling (grief 1, 2, 3 en 4);
• het ontslag van de man uit de hoofdelijke aansprakelijkheid (grief 5 en 6).

3.3.2.

De
man heeft de grieven weersproken en incidenteel hoger beroep ingesteld. Hij heeft geconcludeerd tot:

in principaal hoger beroep

a. niet-ontvankelijkverklaring van de vrouw, althans afwijzing van haar vordering.

in incidenteel hoger beroep

vernietiging van het bestreden vonnis voor zover het betreft de compensatie van de proceskosten en de afwijzing van zijn vorderingen onder 2 tot en met 7;

toewijzing van zijn vorderingen in eerste aanleg onder 2 tot en met 7.

in principaal en incidenteel hoger beroep

veroordeling van de vrouw in de kosten van beide instanties, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover indien deze kosten niet binnen veertien dagen na het te wijzen arrest zijn voldaan;

veroordeling van de vrouw in de nakosten van € 246,-- te vermeerderen met € 82,-- in geval van betekening en te vermeerderen met de explootkosten, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover indien deze kosten niet binnen veertien dagen na het in dezen te wijzen arrest zijn voldaan.

De man heeft hiertoe drie grieven aangevoerd. De grieven gaan over:

• de benoeming van een vertegenwoordiger (grief I);
• de afwijzing van zijn vorderingen onder 3, 4 en 5 (grief II);
• de compensatie van de proceskosten (grief III).

3.4.

In principaal hoger beroep is in geschil of de verdeling al dan niet door de in kracht van gewijsde gegane beschikking van dit hof van 28 november 2013 tot stand is gekomen, deze goederenrechtelijke werking heeft en of daaraan een opschortende voorwaarde was of alsnog kon worden verbonden.

In incidenteel hoger beroep is in geschil de vraag of – kort gezegd – de vorderingen van de man met betrekking tot de verkoop van de woning voldoende gespecificeerd zijn (vordering sub 2) en/of prematuur zijn (vorderingen sub 3 tot en met 5).

Het hof zal thans de grieven bespreken. De grieven van de vrouw lenen zich voor een gezamenlijke bespreking.

Verdeling van de woning

3.5.1.

De
rechtbank heeft over de verdeling en het ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid het volgende overwogen.

“3.6. Ingevolge artikel 3:185 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) kan de rechter de verdeling vaststellen of de wijze van verdeling gelasten. Een verdeling heeft een obligatoire (verbintenisrechtelijke) kan en een goederenrechtelijke kant. Zowel bij het vaststellen van de verdeling als bij het gelasten van de wijze van de verdeling komt er een verdeling in obligatoire (verbintenisrechtelijke) zin tot stand. Deze schept verbintenissen tussen partijen. Wil een verdeling volledig tot stand komen, dan dient de obligatoire verdeling goederenrechtelijk te zijn geëffectueerd. In geval de rechter de verdeling vaststelt (…) heeft deze vaststelling direct goederenrechtelijke gevolgen. In het geval de rechter de wijze van verdeling gelast, dient een afzonderlijke goederenrechtelijke handeling (levering) plaats te vinden.

3.7.

In de beschikking van het hof te ’s-Hertogenbosch van 28 november 2013 heeft het hof de verdeling niet vastgesteld, maar de wijze van verdeling gelast. Dit volgt uit de wijze waarop de rechtsoverwegingen en het dictum van die beschikking zijn vormgegeven. Daarmee is een verdeling in obligatoire zin tot stand gekomen. Nu partijen van de beschikking van het hof niet in cassatie zijn gekomen, zijn zij in beginsel gebonden aan deze verdeling. Er is geen ruimte meer voor toepassing van artikel 3:178 lid 3 BW (uitsluiting van een vordering tot verdeling).

3.8.

De verdeling dient nog wel goederenrechtelijk geëffectueerd te worden, ofwel het aandeel van de man in de woning moet nog aan de vrouw worden geleverd. In tegenstelling tot hetgeen de vrouw betoogt, kunnen partijen deze goederenrechtelijke verdeling niet tot stand brengen door de beschikking van 28 november 2013 in te laten schrijven in het kadaster, omdat de beschikking niet de daartoe vereiste gegevens, zoals kadastrale nummers en dergelijke, bevat. Het aandeel van de man in de woning zal derhalve bij notariële akte aan de vrouw moeten worden geleverd. In zoverre kan de vordering van de man om de vrouw te veroordelen mee te werken aan overdracht van de woning (lees: levering van zijn aandeel in de woning aan de vrouw) worden toegewezen.

Voorts moet nog worden beoordeeld of, zoals de man betoogt, de beschikking van het hof ten aanzien van de toedeling van de woning aan de vrouw mede inhoudt dat de man dient te worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid ten aanzien van de op de woning rustende hypothecaire geldlening.

(…)

3.11.

De rechtbank is van oordeel dat in het licht van voornoemde beschikkingen van het hof, in onderling verband bezien met het feit dat de man zijn deel in de onderwaarde aan de vrouw heeft betaald én het feit dat de man zich in de procedure (zowel bij de rechtbank als bij het hof) uitdrukkelijk op het standpunt heeft gesteld dat hij dient te worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid (…), niet anders kan worden geconcludeerd dat het hof in aanmerking neemt dat bij deze wijze van verdeling (lees: toedeling van de woning aan de vrouw) de man dient te worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid ten aanzien van de op de woning rustende hypothecaire geldlening.

3.12.

Het voorgaande betekent dat de vordering van de man sub 1. voor toewijzing gereed ligt, met dien verstande dat de vrouw niet zal worden ‘verplicht’ tot ontslag van de man uit de hoofdelijkheid voor de hypotheekschuld, maar dat de levering van het aandeel van de man in de woning aan de vrouw dient plaats te vinden onder de opschortende voorwaarde dat de man wordt ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid (…). Immers, om het ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid te kunnen bewerkstelligen is medewerking van een derde nodig, en de vraag of de man kan worden ontslagen uit de hoofdelijkheid ziet op de rechtsverhouding tussen de vrouw en de bank en niet op de rechtsverhouding tussen partijen. Het deel van de vordering ter zake de kosten van de overdracht zal als niet, althans onvoldoende, weersproken worden toegewezen.”

3.5.2.

Tegen deze overwegingen en het daaruit voortvloeiende dictum richten zich de grieven van de vrouw. Deze grieven kunnen als volgt, samengevat, worden weergegeven.

3.5.2.1. De
vrouw stelt dat door de beschikking van het hof de verdeling tot stand is gekomen. Met die verdeling is het aan haar toegedeelde aandeel van de man in de woning op haar overgegaan. Nadien kon de rechter aan de verdeling niet (alsnog) de opschortende voorwaarde van ontslag van de man uit de hoofdelijke aansprakelijkheid verbinden. Een onherroepelijk geworden beslissing, of die nu de wijze van verdeling vaststelt ofwel de verdeling vaststelt, kan niet daarna nog in verbintenisrechtelijke zin verandering brengen in het onherroepelijke vonnis. Subsidiair stelt zij dat aan het thans alsnog verbinden van een opschortende voorwaarde aan de verdeling een uitvoeriger belangenafweging ten grondslag had moeten liggen. Ter onderbouwing hiervan voert zij het volgende aan.

3.5.2.2. Het hof heeft de verdeling vastgesteld. Het hof spreekt immers uitdrukkelijk over toedeling van de woning en tegen welke waarde dat geschiedt. Dat voor overgang nog een leveringshandeling is vereist, doet daar niet aan af. De rechtbank motiveert niet waarom sprake zou zijn van het gelasten van de wijze van verdeling. Hiermee is het vonnis onbegrijpelijk.

De verdeling door het hof heeft goederenrechtelijke werking. Hierdoor is de vrouw eigenaar geworden van de woning. Uit dien hoofde heeft zij een vordering wegens onderbedeling op de man. Er is geen sprake van een levering zoals is vereist bij overdracht. Het gaat hier om verkrijging onder algemene titel en niet om een
overdracht . Dat voor de
overgang op grond van art. 3:186 BW moet worden voldaan aan een leveringsvoorschrift, doet niet af aan het rechtsfeit dat de door de rechter vastgestelde verdeling goederenrechtelijke werking heeft (vgl. Hof Den Haag 6 november 2018:ECLI:NL:GHDHA:2018:3063).

Voor overgang moet krachtens art. 3:186 BW zijn voldaan aan de leveringsvoorschriften als voor overdracht voorgeschreven. Dat kan door het inschrijven van een notariële akte die is gebaseerd op de door de rechter vastgestelde verdeling. Die akte kan ook worden vervangen door het op de voet van art. 3:17 lid 1 sub e BW inschrijven van de beschikking van het hof in de openbare registers als bedoeld in art. 3:16 BW.

Door de beschikking van het hof, die in kracht van gewijsde is gegaan, is de verdeling van de woning tot stand gekomen. Daaraan is door het hof niet de (opschortende) voorwaarde van ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypothecaire geldlening verbonden. De man had hier oorspronkelijk niet om verzocht.

Het staat partijen noch de rechter vrij, nu de beschikking van het hof in kracht van gewijsde is gegaan, nadien een andere verdeling vast te stellen of overeen te komen. Door de goederenrechtelijke werking is immers geen sprake meer van een onverdeelde gemeenschap. Desondanks heeft de rechtbank een andere verdeling vastgesteld door de verdeling opnieuw, en thans onder de opschortende voorwaarde van ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid van de man, vast te stellen. Op basis van welke rechtsgrond de man die opschortende voorwaarde nu wel aan de toedeling van de woning verbindt, is onduidelijk. De stelling van de man dat redelijkheid en billijkheid de grond is voor het stellen van een voorwaarde aan de notariële levering, is onjuist. De redelijkheid en billijkheid vormen geen zelfstandige bron van verbintenissen en kunnen ook niet dienen als grondslag voor zijn vordering tot verkoop van de woning. Het was de man altijd bekend dat de vrouw niet zijn ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid kon bewerkstellingen vanwege haar (te beperkte) inkomen.

Nu de verdeling reeds tot stand is gebracht en nadien niet kon worden gewijzigd, kan het niet voldoen aan de (ten onrechte door de rechtbank aan het leveringsvoorschrift verbonden) opschortende voorwaarde, niet leiden tot (gedwongen) verkoop van de woning. Verkoop van de woning leidt ook tot inbreuk op het eigendomsrecht van de vrouw. Bovendien is zij voor haar broodwinning afhankelijk van de woning.

De man heeft voldoende financiële middelen om een woning te kunnen kopen. Hij loopt bovendien geen risico te worden aangesproken door de hypotheekverstrekker, omdat de vrouw altijd aan de hypothecaire verplichtingen voldoet. Onderhandse verkoop zal niet leiden tot een restschuld.

3.5.3.

De
man heeft de grieven weersproken. Hij heeft, samengevat, het volgende aangevoerd.

Het hof heeft de wijze van verdeling gelast (zoals blijkt uit rov. 3.9.3., 10.3.2. en 14.1.2. en de omstandigheid dat de hypotheekschuld niet voor verdeling vatbaar is). De rechtbank heeft vervolgens terecht overwogen dat in de beschikking van het hof een verdeling in obligatoire zin tot stand is gekomen. Een door de rechter vastgestelde of gelaste wijze van verdeling heeft geen goederenrechtelijke werking. In beide gevallen moet de verdeling worden gevolgd door een leveringshandeling. De verdeling heeft slechts obligatoire werking, in die zin dat zij verplicht tot levering van het toegedeelde. Het gaat om een verkrijging onder algemene titel en niet om een overdracht maar om een overgang. Dit betekent dat de verdeling van de eenvoudige gemeenschap van partijen van woning nog niet heeft plaatsgevonden.

De inhoud van de beschikking is geen uitspraak in de zin van art. 3:301 lid 1 BW en kan daarom niet in de openbare registers worden ingeschreven. Bovendien voldoet zij niet aan de vereisten van art. 20 Kadasterwet, zodat ook daarom geen inschrijving van de beschikking in de openbare registers kan plaatsvinden.

De stelling van de vrouw dat het partijen noch de rechter vrij staat om, nadat een beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, nadien een andere contractuele verdeling vast te stellen of overeen te komen omdat de eenvoudige gemeenschap van woning nog niet is verdeeld, is niet juist. In het bestreden vonnis is, in verbintenisrechtelijke zin, geen verandering gebracht in de beschikking van het hof van 28 november 2013.

Uit het arrest van de Hoge Raad van 10 mei 2019 (ECLI:NL:HR:2019:707) volgt dat de redelijkheid en billijkheid mede de rechtsverhouding van ex-partners beheerst (zie ook Hof ’s-Hertogenbosch 25 juni 2019 ECLI:NL:GHSHE:2019:2284). Dit betekent dat uit art. 3:178 BW en de tussen partijen bestaande post-relationele solidariteit volgt dat van de man niet kan worden verlangd om nog langer in een onverdeeldheid met de vrouw te blijven. Dit is ook naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar nu vast staat dat de vrouw nooit in staat zal zijn overname van de woning te financieren.

De man betwist dat hij nimmer de voorwaarde heeft gesteld dat toedeling van de woning aan de vrouw enkel zou mogen plaatsvinden onder de opschortende voorwaarde van ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Die voorwaarde heeft hij wel gesteld.

Nu de verdeling van de woning, met gelijktijdig ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid, niet tot stand komt, moet de woning worden verkocht.

De vrouw heeft haar stelling dat zij geen vervangende woonruimte kan betrekken niet onderbouwd. Zij is werkzaam op meerdere locaties. De behandeling van haar cliënten/patiënten kan ook vanuit een andere woning plaatsvinden of in de praktijklocatie(s) die zij al tot haar beschikking heeft. Bovendien weegt het belang van de man bij ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid zwaarder dan het belang van de vrouw bij voortdurende bewoning. De man wijst daarbij op de volgende omstandigheden.

De echtscheiding dateert van 7 september 2012 en de man is nog steeds hoofdelijk verbonden voor de hypotheekschuld (€ 650.716,35). Hierdoor komt hij (zakelijk en emotioneel) niet los van zijn huwelijk. Ook is de vrouw in de afgelopen 3 jaar 21 keer haar hypothecaire betalingsverplichtingen niet (correct) nagekomen. De hierdoor veroorzaakte achterstand is door de bank bij hem geïncasseerd. Verder is bij de rechtbank komen vast te staan dat de vrouw nooit in staat zal zijn te bewerkstelligen dat de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid wordt ontslagen, terwijl hij wel de vergoeding wegens onderbedeling aan haar heeft voldaan. Voor hem blijft daarmee altijd het risico bestaan dat hij door de bank zal worden aangesproken voor de enorme schuld. Voorts wordt hij gehinderd om privé een passende woonsituatie te realiseren, omdat hij niet in aanmerking komt voor financiering. Het bedrijfspand waarvan hij eigenaar is, is niet geschikt voor bewoning of verkoop. Tot 1 april 2019 oefende hij zijn huisartsenpraktijk in het bedrijfspand uit. Hij heeft toen zijn praktijk overgedragen aan zijn opvolger. Daarbij is overeengekomen dat de praktijk nog twee jaren in het bedrijfspand kan worden voortgezet. Bovendien is het bedrijfspand in de huidige staat niet geschikt voor bewoning. Financiële middelen voor een verbouwing en onderhoud ervan heeft de man niet. Ten slotte drukt bij verkoop van het bedrijfspand een fiscale claim (inkomstenbelasting vanwege huurinkomsten) op hem (prod. 1 bij mva in principaal hoger beroep).

3.5.4.

Het
hof overweegt als volgt.

3.5.4.1. De rechter kan, op vordering of verzoek van partijen, de verdeling van een tussen hen bestaande gemeenschap vaststellen (art. 3:185 BW) dan wel de wijze van verdeling daarvan gelasten. Een verdeling is het opheffen van een goederenrechtelijke onverdeeldheid van een bijzondere (zoals een ontbonden huwelijksgemeenschap) of eenvoudige gemeenschap (vgl. art. 3:182 BW “Als een verdeling wordt aangemerkt iedere rechtshandeling waartoe alle deelgenoten, hetzij in persoon, hetzij vertegenwoordigd, medewerken en krachtens welke een of meer van hen een of meer goederen der gemeenschap met uitsluiting van de overige deelgenoten verkrijgen”).

Het hof heeft in zijn beschikking van 28 november 2013 de verdeling van de woning vastgesteld. Het hof heeft immers bepaald aan wie de woning wordt toegedeeld en tegen welke waarde dat gebeurt (vgl. HR 8 februari 2013 ECLI:NL:HR:BY4279). Van het gelasten van de wijze van verdeling door het hof is derhalve geen sprake.

De omstandigheid dat het hof in zijn beschikking de verdeling heeft vastgesteld en die beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, betekent dat de verdeling van de woning op 28 november 2013 tot stand is gekomen en dat hieruit voor partijen voortvloeit dat zij verplicht zijn hun medewerking te verlenen aan de uitvoering van die door het hof vastgestelde verdeling.

Voor de man betekende dit (onder meer) dat hij – op basis van de door het hof vastgestelde waarde van de woning – verplicht was de helft van de onderwaarde van de woning aan de vrouw te vergoeden. De man is die verplichting, zo staat vast, nagekomen.

Voor de vrouw betekende de verdelingsbeslissing dat zij diende mee te werken aan de levering van de woning aan haar, hetgeen volgt uit art. 3:186 lid 1 BW (“Voor de
overgang van het aan ieder der deelgenoten
toegedeelde is een levering vereist op dezelfde wijze als voor overdracht is voorgeschreven” – onderstreping hof). Levering had derhalve dienen plaats te vinden bij notariële akte (van verdeling). Daarbij vormt de toedeling van de woning aan de vrouw (door de verdelingsbeslissing door het hof) de titel voor de overgang van de eigendom van de woning (van gemeenschappelijke eigendom van partijen naar alleen eigendom voor de vrouw). Op deze wijze zou de toedeling van de woning aan de vrouw zijn geëffectueerd.

Het staat vast dat de vrouw deze verplichting niet is nagekomen. Zij heeft, met andere woorden, dus niet meegewerkt aan de uitvoering van de verdelingsbeslissing terwijl zij daartoe, krachtens de beschikking van het hof, wel gehouden was. Dit betekent dat grieven 1 tot en met 4 niet slagen.

3.5.4.2. Het voorgaande betekent dat het hof de beslissing van de rechtbank voor wat betreft de veroordeling van de vrouw om mee te werken aan de levering van de woning aan haar krachtens de verdeling, met verbetering van de gronden, zal bekrachtigen.

Het geschil tussen partijen over de vraag of en in hoeverre inschrijving van de beschikking van het hof in de openbare registers als bedoeld in art. 3:16 BW mogelijk is (en al dan niet rechtsgevolg sorteert), behoeft – nu niet kan worden vastgesteld dat de vrouw de beschikking van het hof aan de bewaarder van de openbare registers heeft aangeboden – geen nadere bespreking. De vrouw heeft, met andere woorden, dus geen belang bij haar vierde grief.

3.5.4.3. Voorts is nog in geschil of de rechtbank terecht en op goede gronden aan de levering van de woning aan de vrouw de opschortende voorwaarde heeft verbonden van het ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid. Die vraag moet naar het oordeel van het hof bevestigend worden beantwoord. Het hof overweegt hiertoe als volgt.

3.5.4.4. Partijen dienen, in hun hoedanigheid van ex-echtgenoten, op grond van het bepaalde in art. 6:2 lid 1 BW jegens elkaar de eisen van redelijkheid en billijkheid in acht te nemen (vgl. ook art. 3:166 BW alsook HR 10 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:707).

Die eisen van redelijkheid en billijkheid brengen in dit geval (nog daargelaten dat de man overigens ook (anders dan de vrouw stelt) aan toedeling van de woning aan de vrouw de voorwaarde van ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid heeft gesteld, cva in reconventie, randnr. 14) met zich dat de vrouw, krachtens de door het hof vastgestelde toedeling van de woning aan haar tegen betaling door de man van de helft van de onderwaarde, ook verplicht was (naast haar verplichting om mee te werken aan de levering van de woning) de man (gelijktijdig met die levering) te doen ontslaan uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid.

Van de man kan, gelet op de feiten en omstandigheden in dit geval, niet worden verwacht dat hij aansprakelijk blijft voor een hypothecaire geldlening (mede gelet op de omvang daarvan) die is verbonden aan een onroerende zaak waarvan alleen de vrouw de eigendom heeft (zij wordt immers enig eigenaar van de woning nadat de leveringshandeling heeft plaatsgevonden) terwijl daartegenover voor de man geen enkele (financiële) zekerheid meer bestaat. Integendeel, de man zou juist door de verdeling zonder ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid worden geconfronteerd met enkel nadelige gevolgen daarvan (de betaling van een onderbedelingsvergoeding en een voortdurende hoofdelijke aansprakelijkheid, terwijl de vrouw zelf stelt dat de zij nimmer ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid kan bewerkstelligen op grond van haar inkomen, mvg p. 10) terwijl gesteld noch gebleken is dat daarvoor enige rechtsgrond (bijvoorbeeld overeenstemming van partijen) bestond. Of dat nadeel door het incasseren door de bank van door de vrouw veroorzaakte achterstanden in de hypothecaire verplichtingen, zich inmiddels wel of niet feitelijk heeft voorgedaan (de man stelt dit, maar de vrouw heeft dit betwist en op basis van een door de man overgelegd door hem zelf opgesteld overzicht (prod. 2 mva) kan het hof zulks niet vaststellen), is daarvoor niet van belang nu, voor zover de vrouw haar hypothecaire verplichtingen wel zou zijn nagekomen, dat niet betekent dat het nadeel van de man wezenlijk (hij is hoofdelijk aansprakelijk voor een schuld van € 650.718,35) wijzigt.

Het vorenstaande betekent dat de vrouw krachtens de beschikking van 28 november 2013 diende mee te werken aan de levering van de woning aan haar onder gelijktijdig ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid. Ook de grieven 5 en 6 falen aldus.

3.5.5.

Het vorenstaande betekent dat het principaal hoger beroep geen doel treft. In zoverre zal het bestreden vonnis worden bekrachtigd.

Benoeming vertegenwoordiger

3.6.1.

De
rechtbank heeft in rov. 3.19. het volgende overwogen:

“De vorderingen van de man zoals geformuleerd onder 2. tot en met 5. zullen echter worden afgewezen. Daartoe wordt het volgende overwogen.

De vordering onder 2. tot benoeming van een vertegenwoordiger is onvoldoende gespecificeerd en onvoldoende gemotiveerd. Zo is niet duidelijk of de man vordert een makelaar aan te wijzen aan wie partijen opdracht dienen te verstrekken tot het in verkoop nemen van de woning, of een onzijdig persoon in de zin van artikel 3:181 BW.”

3.6.2.

De eerste grief van de
man richt zich tegen dit gedeelte van deze rechtsoverweging. De man betoogt dat hij in de inleidende dagvaarding de benoeming van een vertegenwoordiger “zijnde een NVM-makelaar of een andere door Uw rechtbank daartoe geschikt geachte persoon” heeft gevorderd voor (onder meer) “een door de aangewezen vertegenwoordiger te bepalen bodemprijs, en tot welke werkzaamheden van bedoelde vertegenwoordiger onder meer zullen behoren het taxeren van de onroerende zaak, het in de verkoop nemen van de onroerende zaak, het redigeren van de overeenkomst van koop/verkoop en het namens de vrouw ondertekenen van de overeenkomst van koop/verkoop”.

Hieruit volgt dat de vordering sub 2 betrekking heeft op een aan te wijzen makelaar (althans een ander door de rechter aan te wijzen geschikte andere derde), die de opdracht zal krijgen en bevoegd zal zijn tot de verkoop van de woning.

3.6.3.

De
vrouw heeft de grief weersproken. In het incidenteel hoger beroep heeft de man geen nadere specificatie en/of motivatie van zijn vordering gegeven dan in eerste aanleg. De man laat aan de rechter de keuze wie er benoemd moet worden en welke kwalificaties deze vertegenwoordiger zou moeten hebben.

3.6.4.1. Het
hof is van oordeel dat de grief slaagt. Het hof overweegt hiertoe als volgt.

Het oordeel van de rechtbank dat de vordering onder 2 onvoldoende gespecificeerd en gemotiveerd is, berust op een onjuiste lezing van de vordering in conventie. Uit de tekst van de dagvaarding (het hof verwijst naar rov. 3.6.2. hiervóór) volgt immers onomstotelijk dat de man primair de benoeming van een NVM-makelaar vordert (en subsidiair de benoeming van een door de rechtbank ander voor de te verrichten taken geschikt geacht persoon) en waartoe die benoeming dient. De werkzaamheden waarvoor de benoeming van een NVM-makelaar wordt gevorderd hebben, en dit is niet voor tweeërlei uitleg vatbaar, betrekking op de verkoop van de woning, zoals nader omschreven en gespecificeerd in de dagvaarding. Dat de man in hoger beroep geen nadere specificatie en/of motivatie van zijn vordering heeft gegeven was daarom ook niet noodzakelijk.

3.6.4.2. Het slagen van de grief brengt mee dat het hof de in eerste aanleg verworpen en/of niet behandelde verweren die in hoger beroep niet zijn prijsgegeven, opnieuw dient te beoordelen. Het hof zal zulks doen bij de bespreking van grief II van de man.

Afwijzing vorderingen man

3.7.1.

De
rechtbank heeft in het tweede gedeelte van rov. 3.19. het volgende overwogen.

“De vorderingen van de man zoals geformuleerd onder 2. tot en met 5. zullen echter worden afgewezen. (…)

De rechtbank acht de vorderingen onder 3., 4, en 5., welke zien op daadwerkelijke verkoop en levering van de woning, alsmede ten aanzien van de kosten verband houdende met de verkoop, (te) prematuur. Er staat nog niet vast dát de woning moet worden verkocht, nog daargelaten dat er reeds een potentiële koper is.

Dit laat onverlet dat de vrouw – indien en voor zover de woning niet aan haar zal kunnen worden geleverd onder de gestelde voorwaarde – haar medewerking aan verkoop en levering van de woning zal dienen te verlenen.”

3.7.2.

De tweede grief van de
man richt zich tegen dit oordeel van de rechtbank. Hij heeft zijn grief als volgt toegelicht.

De vorderingen onder (2,) 3, 4 en 5 hebben een subsidiair karakter. Hij heeft deze vorderingen ingesteld voor het geval de vrouw niet voldoet aan zijn primaire vordering. Pas nadat zij die vordering niet mocht (kunnen) nakomen, zijn de subsidiaire vorderingen aan de orde. Bovendien is de overweging van de rechtbank dat nog niet vaststaat dat de woning moet worden verkocht, in strijd met haar rov. 3.17. Hierin is overwogen dat nu reeds vaststaat dat de vrouw nooit in staat zal zijn de toedeling van de woning aan haar te financieren, zodanig dat de man zal kunnen worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid.

3.7.3.

De
vrouw betoogt dat de vorderingen onder 3 tot en met 5 vooruit lopen op een situatie waarvan nog niet vaststaat dat deze zich zal voordoen en waarvoor evenmin aanwijzingen zijn dat deze zich zal gaan voordoen. Zo staat nog niet vast dat de vrouw nimmer in staat zal zijn de toedeling van de woning aan haar te financieren en dat de man niet kan worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Het feit dat de vorderingen een subsidiair karakter hebben, doet daar niets aan af.

3.7.4.1. Het
hof overweegt dat de vorderingen een voorwaardelijk (door de man aangeduid subsidiair) karakter hebben. Indien de vrouw in gebreke blijft – kort gezegd – binnen zes weken (of een door het hof te bepalen termijn) na betekening van het arrest van het hof – mee te werken aan de levering van de woning aan haar onder gelijktijdig ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid, vordert hij, kort weergegeven:

de benoeming van een NVM-makelaar (of andere door de rechter geschikt geachte vertegenwoordiger) om op zijn eerste verzoek al het nodige te doen om te komen tot verkoop en levering en de vrouw te verplichten hieraan haar medewerking te verlenen (vordering onder 2);

te bepalen dat, indien de vrouw bij verkoop van de woning haar medewerking niet verleent aan:

 het ondertekenen van de koopovereenkomst: het arrest daarvan in de plaats treedt (vordering sub 3);

 de vereiste (rechts)handelingen voor overdracht en levering: het arrest in de plaats van de akte van levering zal treden zoals bedoeld in art. 3:300 lid 2 BW indien aan een drietal in de dagvaarding omschreven voorwaarden is voldaan (vordering sub 4):

indien de woning wordt verkocht aan een derde de vrouw te veroordelen in de “vertegenwoordigingskosten” (vordering sub 5 in verbinding met vordering sub 2).

Het hof is van oordeel dat deze vorderingen niet prematuur moeten worden geacht. Het hof wijst daarbij op de volgende feiten en omstandigheden.

Het voorwaardelijke karakter van deze vorderingen (sprake is van een opschortende voorwaarde) brengt met zich dat de vrouw nog immer gedurende een bepaalde tijd de mogelijkheid heeft de overgang van de aan haar toegedeelde woning met ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid te bewerkstelligen. De man kan, met andere woorden, bij toewijzing van die vorderingen, die toewijzing slechts executeren als de opschortende voorwaarde in vervulling is gegaan. Het is de vrouw die het al dan niet in vervulling doen gaan van die voorwaarde in haar macht heeft.

Verder is geruime tijd verstreken tussen de beslissing waarin de verdeling is vastgesteld (28 november 2013 en het wijzen van dit arrest, bijna 7 jaar later). Daarbij is van belang dat de vrouw zelf, in haar conclusie van antwoord in conventie (randnr. 12) heeft gesteld dat het de man altijd bekend is geweest “dat de vrouw ontslag uit de aansprakelijkheid niet zou kunnen krijgen op basis van haar inkomen” en de rechtbank heeft zulks ook, onbestreden, vastgesteld in rov. 3.17. (“De rechtbank acht het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar dat de man nog langer in onverdeeldheid – en daarmee hoofdelijk aansprakelijk voor de hypotheek – blijft, temeer nu reeds vast staat dat de vrouw nooit in staat zal zijn de toedeling van de woning aan haar te financieren, zodanig dat de man zal kunnen worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid”). Ook in hoger beroep heeft de vrouw dit standpunt in haar toelichting op grief 5 herhaald (“De vrouw herhaalt, zoals in eerste aanleg ook door haar is gesteld, dat het de man altijd bekend is geweest dat de vrouw dat ontslag uit de aansprakelijkheid niet zou kunnen krijgen op basis van haar inkomen”). De vrouw heeft ook niet duidelijk gemaakt of zij het ontslag van de man op andere wijze (dan uit haar inkomen) kan financieren. Gelet hierop kunnen de vorderingen van de man niet als prematuur worden aangemerkt.

De grief slaagt aldus.

3.7.4.2. Het slagen van de grief brengt mee dat het hof de in eerste aanleg verworpen en/of niet behandelde verweren die in hoger beroep niet zijn prijsgegeven, opnieuw dient te beoordelen. Het hof zal thans, met inachtneming van het voorgaande, de vorderingen sub 2 tot en met 5 (zie rov. 3.6.4.2.) bespreken.

Devolutieve werking ten aanzien van de vorderingen man sub 2 tot en met 5

3.7.4.3. Het hof stelt vast dat de vrouw die vorderingen sub 2 tot en met 5 in eerste aanleg niet heeft weersproken. In hoger beroep heeft zij (naast haar verweer dat de vorderingen onder 3 tot en met 5 prematuur zijn, welk verweer het hof heeft verworpen) gesteld dat het i) niet voldoen door haar aan de levering van de woning, niet kan leiden tot verkoop van de woning en ii) dat die verkoop een inbreuk op haar eigendomsrecht vormt. Die verweren kunnen geen doel treffen. Het hof heeft reeds in rov. 3.5.4. overwogen – samengevat – dat de vrouw verplicht was mee te werken aan de levering van de woning aan haar onder gelijktijdig ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid. Dit betekent dat het eerste verweer van de vrouw niet slaagt. Indien die levering met ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid niet plaatsvindt, rest, teneinde de onverdeeldheid van partijen op te heffen, geen andere mogelijkheid dan de verkoop van de woning. Verkoop van de woning is een wijze waarop de verdeling kan plaatsvinden (zie art. 3:185 lid 2 onder c BW). Indien de vrouw er niet in slaagt het ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid te bewerkstelligen, dient de verdeling plaats te vinden door verkoop van de woning aan derden (het hof verwijst naar art. 3:185 BW en de grote mate van vrijheid die de rechter heeft bij het vaststellen van de verdeling, vgl. HR 12 oktober 2001 ECLI:NL:HR:2001:ZC3639).

Voor wat betreft het tweede verweer heeft ook nog het volgende te gelden. Dat door verkoop van de woning het eigendomsrecht van de vrouw eindigt, is een uitvloeisel van de verdeling van de eenvoudige gemeenschap van partijen. Van een inbreuk op een eigendomsrecht kan, nu de man een geslaagd beroep heeft gedaan op het bepaalde in art. 3:178 lid 1 BW (“Ieder der deelgenoten, (…), kan te allen tijde verdeling van een gemeenschappelijk goed vorderen”) en gronden bestaan voor de verdeling van de woning (het hof merkt daarbij op dat de vrouw geen grief heeft gericht tegen de afwijzing van haar reconventionele vordering tot het onverdeeld houden van de woning gedurende drie jaren), daarom niet worden gesproken.

3.8.

Het voorgaande betekent dat alle weren van de vrouw ten aanzien van de vorderingen van de man geen doel treffen. Hieruit volgt dat het bestreden vonnis voor wat betreft:

• de vordering van de man sub 1 zal worden bekrachtigd;
• de vorderingen van de man sub 2 tot en met sub 5, zullen worden vernietigd. Die vorderingen van de man zullen door het hof, opnieuw rechtdoende, alsnog worden toegewezen met dien verstande dat de aan vordering sub 4 verbonden dwangsom door het hof ambtshalve zal worden gemaximeerd tot een bedrag van € 10.000,--.

Voor wat betreft de vordering sub 2 zal het hof de zaak naar de rol verwijzen en partijen in de gelegenheid stellen zich (bij voorkeur eenstemmig) bij akte uit te laten over de vraag welke makelaar dient te worden aangewezen indien de vrouw er niet in slaagt binnen zes weken na betekening van het arrest haar medewerking te verlenen aan de goederenrechtelijke effectuering van de verdeling onder gelijktijdig ontslag van de man uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid.

In afwachting daarvan zal het hof iedere verdere beslissing aanhouden.

4. De uitspraak

Het hof:

op het principaal en incidenteel hoger beroep

verwijst de zaak naar de rol van
25 augustus 2020 voor akte aan de zijde van de vrouw en een akte aan de zijde van de man met het hiervoor in rov. 3.8. vermelde doel;

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit arrest is gewezen door mrs. P.P.M. van Reijsen, M.J. van Laarhoven en G.J. Vossestein en is in het openbaar uitgesproken door de rolraadsheer op 28 juli 2020.

griffier rolraadsheer