ECLI:NL:HR:2026:77

• Datum uitspraak: 20 januari 2026
• Publicatiedatum: 20 januari 2026
• Zaaknummer: 23/04870
• Instantie: Hoge Raad
• Type: Uitspraak
• Rechtsgebied: Strafrecht
• Uitkomst: Deels toewijzend
• Procedures: Cassatie
• Rechters: V. van den Brink; C.N. Dalebout; F. Damsteegt
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Hoge Raad bevestigt alternatieve vergoedingsplicht en hoofdelijkheid bij schadevergoedingsmaatregel in grootschalige beleggingsfraude

In deze zaak stond de verdachte terecht voor medeplegen van oplichting en witwassen in het kader van grootschalige beleggingsfraude. Het hof had de verdachte veroordeeld tot betaling van ruim drie miljoen euro aan benadeelde partijen en een schadevergoedingsmaatregel opgelegd van hetzelfde bedrag ten behoeve van deze partijen.

De verdachte stelde cassatie in tegen het hofarrest, waarbij onder meer werd geklaagd dat het hof niet had vermeld dat sprake was van een alternatieve vergoedingsplicht, waardoor dubbele schadevergoeding wordt voorkomen. Daarnaast werd aangevoerd dat het hof ten onrechte niet in het dictum had opgenomen dat de schadevergoedingsmaatregel hoofdelijk was opgelegd.

De Hoge Raad oordeelde dat het hof inderdaad had verzuimd de alternatieve vergoedingsplicht te vermelden en dat dit herstel behoorde te vinden. Tevens werd bevestigd dat het hof de schadevergoedingsmaatregel hoofdelijk had bedoeld op te leggen, ondanks het ontbreken van een expliciete vermelding in het dictum. De Hoge Raad vernietigde het hofarrest deels, mat de gevangenisstraf wegens overschrijding van de redelijke termijn en wees op de mogelijkheid van herstel door het hof zelf.

De overige klachten werden verworpen zonder nadere motivering. De uitspraak benadrukt het belang van duidelijke en ondubbelzinnige verwoording van vergoedingsverplichtingen en hoofdelijkheid in strafrechtelijke schadevergoedingsmaatregelen.

Uitkomst: De Hoge Raad vernietigt deels het hofarrest, bevestigt de alternatieve vergoedingsplicht en hoofdelijkheid van de schadevergoedingsmaatregel en vermindert de gevangenisstraf tot veertig maanden.

Uitspraak

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

STRAFKAMER

Nummer 23/04870

Datum 20 januari 2026

ARREST

op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof Amsterdam van 5 december 2023, nummer 23-002620-19, in de strafzaak

tegen

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1982,

hierna: de verdachte.

1. Procesverloop in cassatie

Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft de advocaat J. Kuijper bij schriftuur en aanvullende schriftuur cassatiemiddelen voorgesteld.

Namens de [benadeelde] heeft de advocaat C.W. Noorduyn een verweerschrift ingediend.

De advocaat-generaal D.J.M.W. Paridaens heeft geconcludeerd tot vernietiging van de uitspraak van het hof, maar uitsluitend voor zover deze niet een alternatieve vergoedingsplicht bevat, tot bepaling dat voldoening aan de verplichting tot betaling aan de benadeelde partijen in zoverre de verplichting tot betaling aan de Staat ten behoeve van de benadeelde partij doet vervallen, en dat voldoening aan de verplichting tot betaling aan de Staat ten behoeve van de benadeelde partij in zoverre de verplichting tot betaling aan de benadeelde partijen doet vervallen en tot verwerping van het beroep voor het overige.

2. Beoordeling van het tweede cassatiemiddel

2.1

Het cassatiemiddel klaagt onder meer dat het hof geen alternatieve vergoedingsplicht heeft opgenomen in zijn uitspraak.

2.2

Het hof heeft de verdachte onder meer veroordeeld tot betaling van een bedrag van in totaal € 3.148.734,60 aan de in bijlage IA bij de uitspraak genoemde benadeelde partijen. Daarnaast heeft het hof, onder aanhaling van artikel 36f van het Wetboek van Strafrecht, aan de verdachte de verplichting opgelegd tot betaling aan de Staat van een bedrag van in totaal € 3.148.734,60 ten behoeve van deze benadeelde partijen.

2.3

Het hof heeft in zijn uitspraak ten onrechte niet vermeld dat de toewijzing van de vorderingen van de benadeelde partijen en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel steeds een alternatieve vergoedingsplicht meebrengt, in die zin dat de verdachte is gekweten van zijn plicht tot schadeloosstelling van een benadeelde partij als en voor zover hij heeft voldaan aan zijn verplichting tot vergoeding van de schade die door die benadeelde partij is geleden. Op die manier wordt voorkomen dat de veroordeelde op grond van één rechterlijke uitspraak gedwongen wordt om dezelfde schade tweemaal te vergoeden.

2.4

Het cassatiemiddel is in zoverre terecht voorgesteld. De Hoge Raad zal doen wat het hof had moeten doen.

2.5

Het cassatiemiddel klaagt verder onder meer dat het hof bij de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel niet in het dictum heeft vermeld dat sprake is van hoofdelijkheid.

2.6

De uitspraak van het hof houdt over de vorderingen van de benadeelde partijen en de schadevergoedingsmaatregel onder meer in:

“Vorderingen van de benadeelde partijen

(...)

Voor wat betreft het toegewezen deel van de vorderingen is de verdachte samen met zijn mededaders hoofdelijk tot vergoeding van de schade gehouden.

(...)

Schadevergoedingsmaatregel

(...)

Oordeel van het hof

Anders dan de raadsman meent, wordt gijzeling niet toegepast als een veroordeelde aannemelijk maakt dat hij niet in staat is te voldoen aan de verplichting tot betaling. Het opleggen van de schadevergoedingsmaatregel leidt daarom niet zonder meer tot het uitzitten van een vervangende hechtenis.

Het hof zal de schadevergoedingsmaatregel opleggen op de hierna te noemen wijze om te bevorderen dat de schade door de verdachte wordt vergoed. Het hof neemt als schade in aanmerking de toegewezen bedragen aan de benadeelde partijen, zoals opgenomen in bijlage la bij dit arrest, met een totaalbedrag van € 3.148.734,60.

Het hof bepaalt dat ten aanzien van de schadevergoedingsmaatregelen ten behoeve van de in de bijlage genoemde benadeelde partijen met toepassing van artikel 6:4:20 Sv gijzeling van de aldaar berekende duur kan worden toegepast.

(...)

BESLISSING

Het hof:

(...)

Vorderingen van de benadeelde partijen

Wijst toe de vorderingen tot schadevergoeding van de in bijlage la bij dit arrest opgenomen benadeelde partijen tot de bedragen als genoemd in die bijlage (onder het kopje “toegewezen bedrag”), waarvoor de verdachte met de mededader(s) hoofdelijk voor het gehele bedrag aansprakelijk is, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de in die bijlage opgenomen aanvangsdatum tot aan de dag der voldoening.

(...)

Schadevergoedingsmaatregel

Legt aan de verdachte de verplichting op om aan de Staat, ten behoeve van de slachtoffers zoals vermeld in bijlage Ia en tot de bedragen als genoemd in die bijlage (onder het kopje “toegewezen bedrag”), ter zake van het onder 1 en 2 bewezenverklaarde een bedrag te betalen van € 3.148.734,60 (drie miljoen honderdachtenveertigduizend zevenhonderdvierendertig euro en zestig eurocent) vergoeding voor materiële schade, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de hierna te noemen aanvangsdatum tot aan de dag der voldoening.

Bepaalt de duur van de gijzeling op ten hoogste 360 (driehonderdzestig) dagen conform bijlage Ia bij dit arrest. Bij gebreke van betaling en verhaal wordt deze betalingsverplichting per gedupeerde telkens vervangen door gijzeling van het aantal dagen dat in bijlage Ia is vermeld. Toepassing van die gijzeling heft de verplichting tot schadevergoeding aan de Staat ten behoeve van het slachtoffer niet op.”

2.7

Gelet op de onder 2.6 weergegeven overweging en beslissing heeft het hof onmiskenbaar bedoeld ook de schadevergoedingsmaatregel hoofdelijk op te leggen. Het verzuim om dit in het dictum tot uitdrukking te brengen berust daarom op een kennelijke misslag. Het cassatiemiddel klaagt hierover terecht. Tot cassatie hoeft deze misslag echter niet te leiden, omdat de Hoge Raad de uitspraak van het hof zo verstaat dat ook de aan de verdachte opgelegde schadevergoedingsmaatregel hoofdelijk is opgelegd.

2.8

Opmerking verdient nog dat kennelijke misslagen als deze zich bij uitstek lenen voor herstel door het hof zelf. Het gaat immers om onmiddellijk kenbare fouten die zich voor eenvoudig herstel lenen door de rechters die op de zaak hebben gezeten overeenkomstig de beslissingen van de Hoge Raad in de arresten van 6 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BJ7243 en 12 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW1478. Deze wijze van herstel verdient de voorkeur, omdat daardoor op korte termijn en op een eenvoudige wijze ondubbelzinnig duidelijkheid komt te bestaan over de voor tenuitvoerlegging vatbare beslissing. Wanneer in zo’n geval zekerheidshalve – naast het doen van het verzoek om een herstelarrest – ook cassatieberoep is ingesteld, kan dat beroep of het betreffende cassatiemiddel worden ingetrokken zodra het herstelarrest is gewezen. (Vgl. HR 18 juni 2024, ECLI:NL:HR:2024:859.)

3. Beoordeling van de cassatiemiddelen voor het overige

De Hoge Raad heeft ook de overige klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).

4. Ambtshalve beoordeling van de uitspraak van het hof

De Hoge Raad doet uitspraak nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Dat brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden is overschreden. Dit moet leiden tot vermindering van de opgelegde gevangenisstraf van 41 maanden.

5. Beslissing

De Hoge Raad:

- vernietigt de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf en voor zover de uitspraak niet een alternatieve vergoedingsplicht bevat;

- vermindert de gevangenisstraf in die zin dat deze veertig maanden beloopt;

- bepaalt dat voldoening aan de verplichting tot betaling aan een benadeelde partij genoemd in bijlage IA bij de uitspraak van het hof telkens in zoverre de verplichting tot betaling aan de Staat ten behoeve van die benadeelde partij doet vervallen, en dat voldoening aan de verplichting tot betaling aan de Staat ten behoeve van een benadeelde partij in zoverre de verplichting tot betaling aan die benadeelde partij doet vervallen;

- verstaat dat het hof de aan de verdachte opgelegde schadevergoedingsmaatregel hoofdelijk heeft opgelegd;

- verwerpt het beroep voor het overige.

Dit arrest is gewezen door de vice-president V. van den Brink als voorzitter, en de raadsheren C.N. Dalebout en F. Damsteegt, in bijzijn van de waarnemend griffier H.J.S. Kea, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van
20 januari 2026 .