Conclusie
R 01/092 HR
Mr. F.F. Langemeijer
Parket, 12 oktober 2001
Conclusie inzake:
[De man]
tegen
de gemeente 's-Gravenhage
In deze bijstandsverhaalszaak gaat het om de draagkracht van de man.
1. De feiten en het procesverloop
1.1. Verzoeker tot cassatie, hierna: de man, is van 5 januari 1980 tot 22 mei 1990 gehuwd geweest met [...], hierna: de vrouw. Uit het huwelijk zijn drie kinderen geboren. Niet bij het echtscheidingsvonnis noch bij latere beschikking is ten laste van de man alimentatie voor de vrouw of kinderalimentatie vastgesteld.
1.2. De gemeente verleent bijstand aan de vrouw, sedert 10 augustus 1989 naar de norm voor een alleenstaande ouder. De gemeente wenst de kosten van de bijstand aan de vrouw te verhalen op de man. Omdat de man volgens de gemeente onvoldoende informatie verstrekte, heeft de gemeente de verhaalsbijdrage aanvankelijk ambtshalve berekend op f 881,67 per maand (f 293,89 per kind). In een op 14 september 1999 ingediend verzoekschrift heeft de gemeente aan de rechtbank te 's-Gravenhage verzocht te bepalen dat de man met ingang van 1 januari 1999 aan de gemeente een maandelijkse bijdrage verschuldigd is tot dit bedrag.
1.3. De man heeft gesteld over onvoldoende draagkracht te beschikken. Hij heeft onder meer aangevoerd dat hij op 14 april 1999 in Suriname is gehuwd met [betrokkene A], met wie hij - naar de vaststelling van het hof: sedert 20 oktober 1999 - samenwoont. Naar aanleiding van dit verweer heeft de gemeente een herberekening gemaakt en haar verzoek gewijzigd in die zin dat de verschuldigde bijdrage zal worden vastgesteld op f 496,78 per maand voor het tijdvak van 1 januari 1999 tot 20 oktober 1999 en op nihil voor het tijdvak vanaf 20 oktober 1999. De rechtbank heeft in een beschikking van 14 november 2000 bepaald dat de man over het tijdvak van 14 april 1999 tot 20 oktober 1999 aan de gemeente een verhaalsbijdrage van f 496,78 per maand dient te betalen.
1.4. De man is tegen de toewijzing in hoger beroep gekomen bij het gerechtshof. Als grief heeft hij o.m. aangevoerd dat de rechtbank bij de berekening van zijn draagkracht de gezinsnorm had dienen toe te passen vanaf 14 april 1999 (de huwelijksdatum) en niet pas vanaf 20 oktober 1999. De gemeente heeft incidenteel geappelleerd voor zover de rechtbank het inleidend verzoek niet heeft toegewezen over het tijdvak van 1 januari 1999 tot 14 april 1999.
1.5. Bij beschikking van 6 juni 2001 heeft het hof de beschikking van de rechtbank vernietigd en de verhaalsbijdrage voor het tijdvak van 1 januari 1999 tot 1 juli 1999 vastgesteld op f 400,- per maand en voor het tijdvak van 1 juli 1999 tot 20 oktober 1999 op f 496,78 per maand.
1.6. De man heeft tijdig cassatieberoep ingesteld(1). De gemeente heeft een verweerschrift ingediend en geconcludeerd tot verwerping van het beroep.
2. Bespreking van het cassatiemiddel
2.1. Het middel is gericht tegen rov. 6, waarin het hof voor de berekening van de draagkracht de man als alleenstaande heeft aangemerkt in de periode van 1 januari 1999 tot 20 oktober 1999. Volgens het hof heeft de man niet aangetoond dat hij in dat tijdvak heeft bijgedragen in het levensonderhoud van zijn nieuwe echtgenote, [betrokkene A], die toen nog in Suriname verbleef. Wel heeft het hof rekening gehouden met de kosten van het vliegticket van de vrouw, welke door de man zijn betaald; deze kosten spelen in cassatie geen rol. Het middel valt uiteen in twee klachten: (i) de klacht dat het hof alleen al op grond van het feit dat de man op 14 april 1999 met [betrokkene A] in het huwelijk is getreden vanaf genoemde datum de gezinsnorm had dienen toe te passen; (ii) de klacht dat het hof er rekening mee had moeten houden dat het voor de man praktisch onmogelijk is aan te tonen dat hij zijn vrouw in Suriname financieel ondersteunde en dat het hof, om die reden, de bewijslast niet bij de man had mogen leggen.
2.2. De eerste klacht faalt reeds omdat het middel niet aangeeft welke geschreven of ongeschreven rechtsregel door het hof zou zijn geschonden. Het middel voldoet daarom niet aan de eisen van art. 426a lid 2 Rv. Mogelijk heeft de steller van het middel voor ogen gehad dat de man sedert zijn huwelijksdatum een onderhoudsverplichting jegens zijn nieuwe echtgenote heeft. Indien op dit nieuwe huwelijk Nederlands recht van toepassing is - daaromtrent is niets gesteld - zou kunnen worden gewezen op art. 1:81 BW Pro. Het bestaan van zo'n verplichting betekent echter niet dat de rechter in de verhaalsprocedure niet zou mogen letten op de werkelijke draagkracht van de man. Art. 95 Abw Pro bepaalt dat bij de beoordeling van het bestaan van het verhaalsrecht en de omvang van het te verhalen bedrag rekening wordt gehouden met de maatstaven die gelden en met de omstandigheden die van belang zijn in het geval dat de rechter dient te beslissen over, kort gezegd, de onderhoudsverplichting na echtscheiding. Eén van deze maatstaven houdt in dat de rechter rekening houdt met de draagkracht van de tot uitkering verplichte persoon (art. 1:397 BW Pro). Bij de vaststelling van de draagkracht dient weer rekening te worden gehouden met alle redelijke uitgaven die ten laste van de onderhoudsplichtige komen(2). Met uitgaven die feitelijk niet ten laste van de man zijn gekomen (hetzij omdat hij zijn onderhoudsplicht jegens zijn nieuwe echtgenote heeft verzaakt, hetzij omdat zijn nieuwe echtgenote in Suriname in haar eigen levensonderhoud kon voorzien en daarom geen behoefte had aan ondersteuning) behoefde het hof geen rekening te houden. Het hof was niet verplicht bij de berekening van het draagkrachtloos inkomen van de man de gezinsnorm toe te passen op grond van het enkele feit dat de man gehuwd is. In dit verband zij opgemerkt dat de Trema-normen voor zover zij onderscheid maken in alleenstaanden, eenoudergezinnen en echtparen, zijn ontleend aan de bijstandswetgeving en dat om die reden de indeling in deze drie categorieën niet uitsluitend afhankelijk is van de formele status: gehuwd of ongehuwd.
2.3. Ook de tweede klacht faalt. Het middel bestrijdt niet dat het in beginsel op de weg van de man lag om aan te tonen of aannemelijk te maken dat hij zijn nieuwe echtgenote in Suriname ondersteunde. In feitelijke instanties heeft de man niet aangevoerd dat het voor hem (te) moeilijk zou zijn te bewijzen dat hij in het tijdvak tussen 14 april en 20 oktober 1999 geheel of gedeeltelijk in het levensonderhoud van zijn in Suriname verblijvende echtgenote heeft voorzien. Op een niet aangevoerd argument behoefde het hof uiteraard niet in te gaan. Het cassatiemiddel poogt dit te repareren door alsnog te stellen dat van algemene bekendheid is dat het nagenoeg onmogelijk is op reguliere wijze vanuit Nederland naar Suriname geld over te maken. Voor een dergelijke stellingname is het nu te laat. Bovendien zij opgemerkt dat, ook al zou die stelling juist zijn, daaruit nog niet kan worden afgeleid dat en waarom de man, indien hij de vrouw financieel heeft ondersteund anders dan door overmaking van geld langs de reguliere weg, niet in staat geacht mag worden om aan te tonen dat en tot welk bedrag deze ondersteuning heeft plaatsgevonden.
2.4. Het middel noopt m.i. niet tot de beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
3. Conclusie
De conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden,
1 In deze zaak doet zich geen probleem van overgangsrecht voor. Het inleidend verzoekschrift dateert van na 1 januari 1996 (vgl. HR 19 november 1999, NJ 2000, 84).
2 Vaste rechtspraak, o.m.: HR 3 juli 1995, NJ 1996, 86 m.nt. JdB; Asser-de Boer, 1998, nr. 624.