Conclusie
Rolnr. C02/117HR
Mr L. Strikwerda
Zt. 13 juni 2003
conclusie inzake
[Eiser]
Tegen
de Ontvanger van de Belastingdienst
Edelhoogachtbaar College,
1. Onderwerp van geschil in dit kort geding, dat samenhangt met de procedure onder rolnr. C02/307HR waarin eveneens heden wordt geconcludeerd, vormt een invorderingsmaatregel van de Ontvanger in verband met een aan thans eiser tot cassatie (hierna: [eiser]) opgelegde aanslag Inkomstenbelasting. De invorderingsmaatregel betreft een beslag op het woonhuis en op de zich in de woning bevindende roerende zaken. In cassatie gaat het met name om de vraag of de Ontvanger bevoegd was tot beslaglegging, of het recht op dwanginvordering van de Ontvanger is verjaard en of de Ontvanger, gelet op de leeftijd en de gezondheidstoestand van [eiser], had behoren af te zien van beslaglegging op het woonhuis.
2. De feiten liggen als volgt.
(i) Op 4 oktober 1994 heeft de belastingdeurwaarder aan [eiser] een dwangbevel betekend tot betaling van een bedrag van f 4.789.326,- (inclusief een boete van 100%) vanwege verschuldigde inkomstenbelasting over het jaar 1991 en beslag gelegd op het woonhuis met aanhorigheden van [eiser] te [woonplaats], alsmede op de zich in de woning bevindende roerende zaken.
(ii) De aanslag heeft als achtergrond dat de Ontvanger in 1991 per vergissing aan een door [eiser] gecontroleerde besloten vennootschap een restitutie heeft verleend van f 3.865.116,- in plaats van f 38.651,16. Het teveel betaalde is door [eiser] dan wel diens besloten vennootschap niet aan de Ontvanger teruggestort en de Inspecteur heeft [eiser] hiervoor een navorderingsaanslag in de inkomstenbelasting opgelegd.
(iii) Op 28 oktober 1994 heeft [eiser] bezwaar gemaakt tegen de aanslag en uitstel van betaling verzocht, welk uitstel hem is verleend. Op 20 januari 1995 heeft de Inspecteur het bezwaar van [eiser] afgewezen. Op het beroep van [eiser] tegen deze beslissing heeft de Belastingkamer van het Gerechtshof te Amsterdam bij uitspraak van 10 juni 1998 de beslissing van de Inspecteur vernietigd, de navorderingsaanslag gehandhaafd en van de daarin begrepen verhoging van 100% alsnog kwijtschelding verleend tot op f 1.000.000,-. Het door [eiser] tegen de uitspraak van het Hof ingestelde cassatieberoep is door de Hoge Raad bij arrest van 29 september 1999, BNB 2000, 341, verworpen. Een verzoek tot herziening van dit arrest heeft de Hoge Raad op 9 mei 2000 afgewezen.
(iv) Op 13 juni 1995 is aan [eiser] een op die dag ten laste van [eiser] door de Ontvanger wegens de onderhavige belastingschuld onder de Stichting 1940-1945 gelegd executoriaal derdenbeslag betekend. Op 11 augustus 1995 (in eerste instantie) en vervolgens op 10 december 1998 (in hoger beroep) zijn onder anderen aan [eiser] dagvaardingen betekend in een door de Ontvanger ingestelde procedure die ertoe strekt dit derdenbeslag te kunnen effectueren.
(v) Bij brief van 2 juli 1998 heeft de Ontvanger betaling van [eiser] gevorderd van een bedrag van f 4.758.374,99.
(vi) Op 29 maart 1999 heeft een notaris te Amstelveen aan [eiser] meegedeeld van de Ontvanger opdracht te hebben gekregen de executoriale verkoop van de woning voor te bereiden.
3. Bij dagvaarding van 12 april 2000 heeft [eiser] de Ontvanger in kort geding gedagvaard voor de President van de Rechtbank te Amsterdam en gevorderd - kort gezegd - primair het op de woning en de roerende zaken gelegde beslag op te heffen en subsidiair de Ontvanger te verbieden de gelegde beslagen te executeren. [Eiser] heeft daartoe gesteld
(a) dat het gelegde beslag nietig is, omdat het dwangbevel van 4 oktober 1994 niet rechtsgeldig aan hem is betekend nu de aanslag hem niet voorafgaande aan de betekening van het dwangbevel is uitgereikt, doch hem eerst op 5 oktober 1994 per post is toegezonden;
(b) dat het recht op dwanginvordering is verjaard nu meer dan vijf jaren zijn verlopen sinds de laatste daad van invordering door de Ontvanger op 20 januari 1995.
4. Nadat de Ontvanger de vordering had weersproken, heeft de President bij vonnis van 25 mei 2000 beide door [eiser] aan zijn vordering meegegeven grondslagen ondeugdelijk bevonden en de gevraagde voorziening geweigerd. Wat de onder (a) bedoelde grondslag betreft, overwoog de President onder meer dat, nu gesteld noch gebleken is dat op het moment van de betekening van het dwangbevel de belastingschuld van [eiser] niet reeds door middel van een aanslag was vastgesteld, voorshands moet worden geconcludeerd dat het dwangbevel van 4 oktober 1994 rechtsgeldig aan [eiser] is betekend, en dat de omstandigheid dat de aanslag [eiser] pas op 5 oktober 1994 per post zou hebben bereikt het beslag niet van onwaarde maakt (r.o. 5). Het beroep van [eiser] op verjaring (de onder (b) bedoelde grondslag) verwierp de President op grond van de overweging dat de betekening op 13 juni 1995 aan [eiser] van het op die dag ten laste van [eiser] door de Ontvanger wegens de onderhavige belastingschuld onder de Stichting 1940-1945 gelegde executoriaal derdenbeslag dient te worden aangemerkt als de laatste akte van vervolging terzake van de aanslag als bedoeld in art. 27 lid 1 Invorderingswet Pro 1990 (Iw). De ingevolge dit artikel geldende verjaringstermijn van vijf jaren eindigt derhalve op 13 juni 2000, zodat het beroep van [eiser] op verjaring moet worden verworpen, aldus de President (r.o. 6).
5. [Eiser] is van het vonnis van de President in hoger beroep gegaan bij het Gerechtshof te Amsterdam, doch tevergeefs: bij arrest van 7 maart 2002 heeft het Hof het vonnis waarvan beroep bekrachtigd.
6. Wat de onder (a) bedoelde grondslag van de vordering van [eiser] betreft, overwoog het Hof onder meer (r.o. 5.6):
"Niet is gesteld of anderszins aannemelijk geworden dat op het moment van de betekening van het dwangbevel de belastingschuld van [eiser] nog niet door middel van een aanslag was vastgesteld. Vooralsnog valt dan ook niet in te zien dat het dwangbevel, waarin wordt verwezen naar de artikelen 10 en 15 van de Invorderingswet 1990, niet aan [eiser] rechtsgeldig zou zijn betekend. Indien al ervan zou moeten worden uitgegaan dat de navorderingsaanslag, alsmede de daarbij behorende brief van de Inspecteur van 4 oktober 1994 [eiser] pas op 5 oktober 1994 hebben bereikt maakt dat de betekening van dat dwangbevel niet ongeldig, laat staan dat het op basis daarvan gelegde executoriale beslag op het woonhuis nietig zou zijn. [eiser] maakt ook niet duidelijk in welk rechtens te respecteren belang hij is geschaad doordat hij pas de volgende dag - indien al juist - de stukken in kwestie heeft ontvangen. Voorzover hij heeft bedoeld te betogen dat hem aldus de mogelijkheid is ontnomen van de aanslag en de reden daarvan kennis te nemen, alsmede om aan het dwangbevel te voldoen voordat beslag werd gelegd op zijn woonhuis moet aan dat betoog als niet serieus bedoeld worden voorbij gegaan, nu hij tot op heden heeft geweigerd iets op de aanslag te betalen.
Het beroep van [eiser] in dit verband op de artikelen 502 en 503 Rv dient eveneens te worden verworpen, omdat deze artikelen gelet op het bepaalde in artikel 15, eerste lid, onder a van de Invorderingswet 1990 niet van toepassing zijn op een geval als het onderhavige."
7. Ten aanzien van de onder (b) bedoelde grondslag van de vordering van [eiser] heeft het Hof overwogen dat de op 11 augustus 1995 (in eerste instantie) en vervolgens op 10 december 1998 (in hoger beroep) aan (o.a.) [eiser] betekende dagvaardingen in de door de Ontvanger aangespannen procedure in verband met het door de Ontvanger ten laste van [eiser] gelegde derdenbeslag onder de Stichting 1940-1945 kunnen worden aangemerkt als akten van vervolging in de zin van art. 27 lid 1 Iw Pro, zodat van verjaring van het recht tot dwanginvordering thans geen sprake is (r.o. 5.8.2 en 5.8.3).
8. De in hoger beroep door [eiser] aangevoerde stelling dat, mede gelet op het bepaalde in par. 2 van art. 26 van Pro de Leidraad Invordering 1990, executie van zijn woning jegens hem onrechtmatig is, dan wel in strijd met de redelijkheid en billijkheid, onder meer omdat hij ouder dan 80 jaar is en in een slechte gezondheidstoestand verkeert, heeft het Hof verworpen op grond van de overweging dat - kort weergegeven - niet aannemelijk is dat [eiser] niet meer beschikt over het bedrag van de ten onrechte verleende belastingrestitutie en het er dus voor moet worden gehouden dat hij in staat is de aanslag te voldoen en daarmee de verkoop van zijn huis te voorkomen en voorts op de grond dat, voor zover [eiser] niet meer (volledig) over dat bedrag beschikt, hij dit onvermogen om geheel of gedeeltelijk te betalen volledig aan zichzelf te wijten heeft, nu hij heeft nagelaten om, toen hij de fout van de belastingdienst ontdekte en in ieder geval nadat het dwangbevel betekend was, voor prompte terugbetaling zorg te dragen waartoe hij ook in staat was (r.o. 5.13).
9. [Eiser] is tegen het arrest van het Hof (tijdig) in cassatie gekomen met vijf middelen die door de Ontvanger zijn bestreden met conclusie tot verwerping van het cassatieberoep.
10. Middel I betreft een procesrechtelijke kwestie en keert zich tegen de verwerping door het Hof van de vordering van [eiser] dat de zaak andermaal zal worden bepleit als bedoeld in art. 47 lid Pro 1 (oud) Rv. Het Hof heeft deze vordering afgewezen op grond van de overweging - kort weergegeven - dat, gelet op het feit dat pleidooi op verzoek van [eiser] tweemaal is aangehouden en dat partijen vervolgens akkoord zijn gegaan met het houden van een schriftelijk pleidooi in die zin dat zij ter rolle van 8 november 2001 hun schriftelijke pleitnotities hebben overgelegd, het toelaten van [eiser] tot een "herhaald" pleidooi in de gegeven omstandigheden op onaanvaardbare wijze de voortgang van de procedure zou vertragen, hetgeen in strijd met een goede procesorde moet worden geacht (r.o. 2.1 en 2.2).
11. Het middel faalt. Nog daargelaten dat de gronden waarop het middel zich thans beroept ter ondersteuning van de stelling dat het Hof de vordering ex art. 47 (oud) Rv had behoren toe te wijzen (de slechte gezondheidstoestand van [eiser]; de wens van [eiser] om zijn stellingen aan te passen aan uitspraken van de Hoge Raad van 8 februari 2002) blijkens de gedingstukken in de procedure voor het Hof niet door [eiser] aan zijn vordering ex art. 47 (oud) Rv ten grondslag zijn gelegd, staat het de rechter vrij met een beroep op de eisen van een goede procesorde van het voorschrift van art. 47 (oud) Rv af te wijken (vgl. HR 18 mei 1990, NJ 1990, 575). Het oordeel van het Hof dat het toelaten van [eiser] tot een "herhaald" pleidooi in de gegeven omstandigheden op onaanvaardbare wijze de voortgang van de procedure zou vertragen, hetgeen in strijd met een goede procesorde moet worden geacht, getuigt derhalve niet van een onjuiste opvatting van het voorschrift van art. 47 (oud) Rv en is, gelet op de door het Hof in aanmerking genomen omstandigheden, ook niet onbegrijpelijk of anderszins onvoldoende gemotiveerd.
12. Middel II neemt in vijf onderdelen stelling tegen het oordeel van het Hof met betrekking tot de onder (a) bedoelde grondslag van de vordering van [eiser] (nietigheid van het gelegde beslag).
13. Onderdeel A betoogt dat het Hof heeft miskend dat een algemene regel van behoorlijk belastingbestuur inhoudt dat voor het tijdstip van uitreiking van een aanslagbiljet geen invorderingsmaatregel terzake van die aanslag getroffen mag worden.
14. De door het onderdeel ingeroepen regel bestaat niet. De materiële belastingschuld bestond als schuld die rechtstreeks uit de wet voortvloeit reeds vóór 4 oktober 1994 (zie HR 11 oktober 1985, NJ 1986, 68). Door de aanslag van 4 oktober 1994 werd de materiële belastingschuld omgezet in een formele (invorderbare) belastingschuld. Vaststaat dat de aanslag op de voet van art. 10 en Pro 15 Iw terstond invorderbaar is gesteld. De belastingschuld was op 4 oktober 1995 derhalve invorderbaar, ongeacht of [eiser] als belastingschuldige toen reeds op de hoogte was gesteld van de aanslag. Vgl. J.J. Vetter en P.J. Wattel, Hoofdzaken invordering, 5e dr. 2000, blz. 13. Onderdeel A faalt derhalve.
15. Onderdeel B klaagt dat het oordeel van het Hof (ook) in strijd is met het EVRM, omdat "het hier niet alleen een aanslag inkomstenbelasting betreft maar ook een boete die moet worden gezien als een straf in de zin van het EVRM".
16. Ook deze klacht acht ik niet aannemelijk. Al aangenomen dat het EVRM zich zou verzetten tegen een invordering van de verhoging op de voet van art. 10 Iw Pro, dan brengt zulks niet mee dat het gelegde beslag nietig moet worden geoordeeld, aangezien het EVRM zich in ieder geval niet verzet tegen invordering op de voet van art. 10 Iw Pro van de belastingschuld minus de verhoging.
17. In onderdeel C heb ik geen klacht tegen het thans bestreden arrest kunnen ontwaren.
18. Onderdeel D acht - naar ik begrijp - onjuist het oordeel van het Hof dat art. 502 en Pro 503 Rv op een geval als het onderhavige niet van toepassing zijn.
19. Het onderdeel faalt omdat het oordeel van het Hof juist is. Uit art. 3 lid 2 Iw Pro volgt dat de Ontvanger naast de bevoegdheden die hij aan de Iw ontleent ook over de bevoegdheden beschikt die een gewone crediteur heeft, zoals de in Rv voorziene mogelijkheid tot het leggen van executoriaal beslag. In het onderhavige geval heeft de Ontvanger bij het leggen van het beslag op de woning van [eiser] niet gekozen voor de weg van art. 502 e.v. Rv, maar voor de tenuitvoerlegging van een dwangbevel in de zin van art. 11 e.v. Iw. Dit dwangbevel, dat een executoriale titel oplevert (art. 14 Iw Pro), kan onder meer in de gevallen als bedoeld in art. 10 Iw Pro zonder voorafgaande aanmaning worden uitgevaardigd (art. 15, lid 1 aanhef en sub a, Iw). Vgl. Vetter/Wattel, a.w., blz. 147 e.v. en blz. 102 e.v.
20. Onderdeel E is - naar ik begrijp - gericht tegen het oordeel van het Hof dat [eiser] niet duidelijk heeft gemaakt in welk rechtens te respecteren belang hij is geschaad doordat hij pas de volgende dag de stukken in kwestie heeft ontvangen. Het onderdeel betoogt dat (het Hof heeft miskend dat) dat belang hierin ligt dat de overheid zich in al haar optreden behoort te laten leiden door de regels die de overheid binden.
21. Waar het onderdeel niet duidelijk maakt welke de overheid bindende regels de overheid (de Ontvanger) jegens [eiser] niet in acht zou hebben genomen, voldoet het niet aan de ingevolge art. 407 lid 2 Rv Pro aan een cassatieklacht te stellen eisen. Het onderdeel kan daarom niet tot cassatie leiden.
22. Middel III is gericht tegen het oordeel van het Hof met betrekking tot de onder (b) bedoelde grondslag van de vordering van [eiser] (verjaring van het recht op dwanginvordering). Het middel strekt ten betoge dat het Hof ten onrechte de op 11 augustus 1995 aan (o.a.) [eiser] betekende dagvaarding in de door de Ontvanger aangespannen procedure in verband met het door de Ontvanger ten laste van [eiser] gelegde derdenbeslag onder de Stichting 1940-1945 heeft aangemerkt als een akte van vervolging in de zin van art. 27 lid 1 Iw Pro. Volgens het middel kan aan deze dagvaarding geen betekenis worden gehecht, omdat (a) de dagvaarding van 11 augustus 1995 niet binnen de termijn van twee maanden als bedoeld in art. 477a Rv is uitgebracht, (b) de dagvaarding aan de medegedaagde [betrokkene 1] door de Rechtbank nietig werd verklaard, en (c) de procedure die met de dagvaarding van 11 augustus 1995 werd ingeleid tot niets heeft geleid omdat de vordering van de Ontvanger door de Rechtbank werd afgewezen.
23. Het middel is tevergeefs voorgesteld. De onder (a) bedoelde stelling mist feitelijke grondslag. De Ontvanger heeft op 13 juni 1995 onder de Stichting 1940-1945 executoriaal derdenbeslag gelegd. Op 11 augustus 1995 was de termijn van twee maanden als bedoeld in art. 477a Rv derhalve nog niet verstreken. Dat de Stichting in gebreke is gebleven om te voldoen aan de op 21 april 1995 door de Ontvanger aan haar gedane vordering ex art. 19 lid 1 Iw Pro, ontnam de Ontvanger niet de bevoegdheid om vervolgens executoriaal derdenbeslag onder de Stichting te leggen (art. 19 lid 5 Iw Pro). Ook de onder (b) bedoelde stelling mist feitelijke grondslag. Uit de gedingstukken blijkt niet dat de dagvaarding ex art. 477a Rv van 11 augustus 1995 van [betrokkene 1] nietig is verklaard. De onder (c) bedoelde stelling berust op een onjuiste rechtsopvatting. De omstandigheid dat de procedure die met de dagvaarding van 11 augustus 1995 werd ingeleid "tot niets heeft geleid" omdat de vordering van de Ontvanger door de Rechtbank werd afgewezen, ontneemt aan die dagvaarding niet het karakter van een akte van vervolging in de zin van art. 27 lid 1 Iw Pro.
24. Middel IV beklaagt zich erover dat het Hof geen aanleiding heeft gevonden om de beslissingen op het door [eiser] ingediende herzieningsverzoek tegen de uitspraak van het Gerechtshof te Amsterdam van 10 juni 1998 en op het door [eiser] ingediende verzetschrift tegen de uitspraak van de Hoge Raad van 9 mei 2000 van de Hoge Raad af te wachten (r.o. 5.11).
25. Het middel faalt. De door het Hof in r.o. 5.11 gemaakte afweging, die erop neerkomt dat het vrijwel uitgesloten is dat op het herzieningsverzoek en op het verzetschrift in voor [eiser] gunstige zin zal worden beslist, is - mede gelet op de door het Hof aangehaalde overweging uit de uitspraak van de Hoge Raad van 9 mei 2000 - niet onbegrijpelijk en behoefde geen nadere motivering.
26. Middel V neemt stelling tegen de verwerping door het Hof - in r.o. 5.13 - van de door [eiser] aangevoerde stelling dat, gelet op zijn leeftijd en gezondheidstoestand en mede gelet op het bepaalde in par. 2 van art. 26 van Pro de Leidraad Invordering 1990, executie van zijn woning jegens hem onrechtmatig is, dan wel in strijd met de redelijkheid en billijkheid. Het middel verwijt het Hof, als ik het goed begrijp, de ernstige gevolgen van de executie van de woning voor [eiser] te hebben onderschat, althans zijn beslissing op dit punt niet (voldoende) te hebben gemotiveerd.
27. Het Hof heeft de stelling van [eiser] verworpen op grond van de overweging dat - kort weergegeven - niet aannemelijk is dat [eiser] niet meer beschikt over het bedrag van de ten onrechte verleende belastingrestitutie en dat het er dus voor moet worden gehouden dat hij in staat is de aanslag te voldoen en daarmee de verkoop van zijn huis te voorkomen en voorts op de grond dat, voor zover [eiser] niet meer (volledig) over dat bedrag beschikt, hij dit onvermogen om geheel of gedeeltelijk te betalen volledig aan zichzelf te wijten heeft, nu hij heeft nagelaten om, toen hij de fout van de belastingdienst ontdekte en in ieder geval nadat het dwangbevel betekend was, voor prompte terugbetaling zorg te dragen waartoe hij ook in staat was. In aanmerking genomen dat [eiser] in deze procedure - ook nog in cassatie: zie cassatiedagvaarding, blz. 16 - heeft betoogd dat hij het bedrag van de ten onrechte verleende belastingrestitutie beschikbaar heeft gehouden voor terugbetaling, is de door het Hof aan zijn oordeel meegegeven motivering geenszins onbegrijpelijk of anderszins ontoereikend. Het middel faalt derhalve.
De conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden,