Conclusie
Nr. 08/04062
Mr. Knigge
Zitting: 13 april 2010
Conclusie inzake:
[Verdachte]
1. Verdachte is door het Gerechtshof te 's-Gravenhage bij arrest van 24 juni 2008 niet ontvankelijk verklaard in het door hem ingestelde hoger beroep.
2. Tegen deze uitspraak is namens verdachte cassatieberoep ingesteld.
3. Namens verdachte heeft mr. J-F. Grégoire, advocaat te Den Haag, één middel van cassatie voorgesteld.
4. Het middel klaagt dat het Hof verdachte ten onrechte niet ontvankelijk heeft verklaard in het hoger beroep.
5. Het proces-verbaal van de zitting in hoger beroep van 20 februari 2008(1) houdt, voor zover hier van belang, het volgende in:
"De verdachte legt op vragen van de voorzitter een verklaring af, inhoudende - zakelijk weergegeven-:
Mijn vader heeft namens mij hoger beroep ingediend. Ik heb hiervoor een machtigingsbrief opgesteld en ondertekend en mijn vader heeft die aan de balie afgegeven. Thuis heb ik waarschijnlijk nog een kopie liggen van die machtiging.
(...)
De getuige, genaamd [betrokkene 1], geboren op [geboortedatum] 1948 en wonende te [woonplaats], legt op vragen een verklaring af, zakelijk weergegeven als volgt:
Ik heb de machtiging van mijn zoon aan de balie afgegeven. Wellicht heb ik er een kopie van gemaakt."
6. Het proces-verbaal van de zitting van 24 juni 2008 houdt in dat het onderzoek ter terechtzitting aldaar opnieuw wordt aangevangen in verband met de gewijzigde samenstelling van het Hof. Van enige voorlezing of mededeling van de korte inhoud van stukken blijkt uit dat proces-verbaal niet. Ten aanzien van de ontvankelijkheidskwestie houdt het proces-verbaal het volgende in:
"De verdachte legt op vragen van de voorzitter een verklaring af, inhoudende - zakelijk weergegeven -:
Ik heb de machtiging voor het instellen van cassatie voor mijn vader om namens mij cassatie in te stellen niet kunnen vinden. (...)"
7. Het Hof heeft de bestreden beslissing als volgt gemotiveerd:
"Ontvankelijkheid van het hoger beroep
Op 9 augustus 2007 is door [betrokkene 1], de vader van verdachte, hoger beroep ingesteld tegen het vonnis van de kantonrechter te 's-Gravenhage van 9 augustus 2007. Naar het oordeel van het hof is onvoldoende gebleken dat hij daartoe door verdachte bij bijzondere volmacht was gemachtigd. Derhalve zal het hof de verdachte niet-ontvankelijk verklaren in het door hem ingestelde hoger beroep."
8. In de toelichting op het middel wordt enkel aangevoerd dat op grond van de verklaringen die verdachte en zijn vader op de zitting van 20 februari 2008 aflegden, vaststaat dat de vader bij het instellen van hoger beroep een bijzondere schriftelijke volmacht aan de griffier heeft overgelegd. Die klacht faalt omdat aldus het karakter van de cassatieprocedure wordt miskend.(2) Of de bedoelde verklaringen geloof verdienen, is een feitelijke vraag waarover het oordeel is voorbehouden aan het Hof.
9. Voor het geval de Hoge Raad het middel met grote welwillendheid zou willen lezen, het volgende. Tot de op de voet van art. 434 Sv Pro aan de Hoge Raad toegezonden stukken behoort een "akte instellen rechtsmiddel", ondertekend door de griffier van de Rechtbank Den Haag en de vader van de verdachte, die op 9 augustus 2007 ter griffie van de Rechtbank heeft verklaard namens verdachte beroep in te stellen tegen het vonnis van de Kantonrechter in de Rechtbank Den Haag van 9 augustus 2007.(3) De akte vermeldt voorts dat de vader van verdachte tot het instellen van het beroep gemachtigd was "blijkens de aan de akte gehechte volmacht." Aan de akte is echter geen volmacht gehecht. Wel is hieraan gehecht een mededeling van de griffier van 14 augustus 2007. Deze mededeling luidt als volgt:
"Op donderdag 9 augustus 2007 kwam [betrokkene 1] aan de balie, hij was te laat voor de zitting zelf en wilde hoger beroep in te stellen namens zijn zoon. De officiële machtiging zou hij nog faxen, maar ik heb nog steeds niets ontvangen. Zijn zoon zou nu in Frankrijk zitten. De vader had wel het originele paspoort bij zich van zijn zoon. Misschien stuurt hij de machtiging nog na direct naar de griffie."
Aan de "akte instellen rechtsmiddel" zijn verder nog vier andere documenten gehecht: een kopie van de "akte instellen rechtsmiddel"; een kopie van het paspoort van de vader van verdachte; een kopie van het paspoort van verdachte en een "standaardformulier hoger beroep",(4) dat blijkens de stempel op 23 augustus 2007 bij de griffie van de Rechtbank is binnengekomen en waarop enkel de reden voor de afwezigheid van verdachte ter zitting in eerste aanleg is ingevuld, te weten: "familie zaken in Frankrijk."
10. Het oordeel van het Hof dat - naar ik begrijp - niet aannemelijk is geworden dat de vader van verdachte, toen hij op 9 augustus 2007 hoger beroep wilde instellen tegen het op diezelfde dag tegen zijn zoon gewezen vonnis, door zijn zoon daartoe bij bijzondere schriftelijke volmacht was gemachtigd, is in het licht van het hiervoor bedoelde gedingstuk allesbehalve onbegrijpelijk. Ik merk op dat het ook weinig waarschijnlijk is dat de vader was voorzien van een bijzondere (en derhalve door de verdachte na kennisneming van het vonnis afgegeven) schriftelijke volmacht, aangezien verdachte de bewuste dag in Frankrijk vertoefde.
11. Een andere vraag is of het begrijpelijk is dat het Hof op grond van deze feitelijke vaststelling heeft geoordeeld dat de verdachte niet-ontvankelijk is in het ingestelde hoger beroep. Met het oog op die vraag het volgende. Krachtens de art. 449 en Pro 450 Sv kan namens een verdachte slechts hoger beroep worden ingesteld door een verklaring op de griffie van het gerecht door of bij hetwelk de beslissing is gegeven, af te leggen: a) door een advocaat, indien deze verklaart daartoe door de verdachte bepaaldelijk te zijn gevolmachtigd, of b) door iemand die bij een door de verdachte zelf gegeven bijzondere volmacht daartoe schriftelijk is gevolmachtigd. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat indien ter terechtzitting duidelijk wordt dat de bijzondere schriftelijke volmacht als bedoeld onder b) ontbreekt, terwijl tevens is gebleken dat verdachte wél hoger beroep heeft willen instellen, het hof moet onderzoeken of de griffier de gemachtigde op het verzuim heeft gewezen. Is dat laatste niet het geval, dan zou er - aldus de Hoge Raad - sprake kunnen zijn van een niet aan de verdachte toe te rekenen ambtelijk verzuim in welk geval het namens de verdachte ingestelde hoger beroep ontvankelijk zou moeten worden verklaard.(5)
12. Ik stel voorop dat de gevolmachtigde op het moment waarop hij op de griffie verklaart hoger beroep in te stellen, voorzien moet zijn van de bijzondere schriftelijke volmacht waarvan art. 450 lid 1 sub b Sv Pro spreekt. De wettelijke regeling voorziet niet in het achteraf opsturen van de schriftelijke volmacht. Dat is in het licht van het bepaalde in art. 450 lid 2 Sv Pro ook begrijpelijk. De volmacht brengt immers mee dat de gevolmachtigde de oproeping voor de zitting in ontvangst neemt. Dan moet die volmacht er wel zijn. Nu zou dat in dit geval geen reden mogen opleveren om de verdachte niet ontvankelijk te verklaren in zijn beroep, aangezien de griffier kennelijk met het achteraf opsturen van de volmacht akkoord is gegaan.(6) De onjuiste wijze van instellen van beroep is dan immers, indien de volmacht achteraf zou zijn ingestuurd, te wijten aan een ambtelijk verzuim dat niet aan de verdachte kan worden toegerekend.
13. De vraag in dit verband is welke betekenis moet worden toegekend aan het "standaardformulier hoger beroep" dat op 23 augustus 2007 - derhalve binnen de appeltermijn - bij de griffie van de Rechtbank is binnengekomen. Dit formulier is voorzien van een handtekening die zo op het oog overeenkomt met de handtekening op de kopie van het eveneens aan de akte gehechte paspoort van de verdachte. Het lijkt er dus op dat de verdachte zijn wens om hoger beroep in te stellen binnen de appeltermijn schriftelijk heeft bevestigd.
14. Ik wijs erop dat bedoeld standaardformulier in elk geval op het eerste gezicht niet kan worden aangemerkt als een bijzondere schriftelijke volmacht aan een medewerker van de griffie. In deze zaak is art. 450 Sv Pro van toepassing zoals dit is komen te luiden na de wijzigingen, ingevoerd bij de Wet stroomlijnen hoger beroep.(7) Aan de strenge eisen die art. 450 lid 3 Sv Pro aan een volmacht aan een griffier stelt, is niet voldaan. Ik wijs in dit verband op rov. 3.7 van HR 22 december 2009, LJN BJ7810, NJ 2010, 102 m.nt. M.J. Borgers, waarin de Hoge Raad overweegt dat de wetgever niet heeft willen weten van een volmacht die niet aan bedoelde eisen beantwoordt. Hetzelfde arrest houdt evenwel in rov. 3.8 onder meer het volgende in:
"De Hoge Raad tekent bij het vorenoverwogene aan dat een strikte wetstoepassing niet in de rede ligt in het (...) geval dat de volmacht aan de griffiemedewerker door de verdachte zelf is verstrekt en hem in redelijkheid geen verwijt kan worden gemaakt van het verzuim, bijvoorbeeld als dat is begaan ten gevolge van gebreken in de - in de memorie van toelichting in het vooruitzicht gestelde - "informatievoorziening aan de verdachte over de wijze van instellen van rechtsmiddelen"."
15. In het onderhavige geval lijkt de voorlichting aan de (vader van de) verdachte verre van adequaat te zijn geweest. Niet blijkt dat aan de vader is uitgelegd aan welke eisen de na te zenden volmacht moest voldoen en evenmin dat hem erop is gewezen dat zijn zoon ook een medewerker van de griffie zou kunnen machtigen door een volmacht in te zenden die aan de eisen van art. 450 lid 3 Sv Pro voldeed. Dat in aanmerking genomen had het mijns inziens op de weg van het Hof gelegen om na te gaan of de verdachte adequaat was voorgelicht en meer in het bijzonder of hij op grond van de uitlatingen van de griffier in de onjuiste veronderstelling verkeerde dat ingeval van tijdige inzending van het "standaardformulier hoger beroep" op rechtsgeldige wijze hoger beroep zou zijn ingesteld. Op basis van de uitkomsten van dit feitelijke onderzoek had het Hof vervolgens moeten beoordelen hoe strikt de wetstoepassing in dit geval dient zijn.
16. Ik merk nog op dat hetzelfde resultaat wordt bereikt als de vraagstelling iets wordt gekanteld. De vraag is dan niet of het bedoelde standaardformulier had moeten worden aangemerkt als een volmacht aan de griffier, maar of dat formulier had moeten worden aangemerkt als de achteraf op te sturen volmacht aan de vader.
17. Bij een zeer welwillende lezing van het middel zou het, zo volgt uit het voorgaande, slagen. De vraag is natuurlijk of de Hoge Raad het middel zo welwillend zou willen lezen. Ik meen dat daarvoor aanleiding is.
18. Het middel slaagt.
19. Gronden waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen, heb ik niet aangetroffen.
20. Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak en tot zodanige op art. 440 Sv Pro gebaseerde beslissing als de Hoge Raad gepast zal voorkomen.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
1 Het proces-verbaal vermeldt als datum 20 februari 2007. Dit is een kennelijke vergissing.
2 Ik zou de klacht niet willen laten afspringen op het feit dat het onderzoek ter terechtzitting op 24 juni 2008 opnieuw is aangevangen, zodat het Hof niet mocht beraadslagen naar aanleiding van hetgeen op de zitting van 20 februari 2008 was voorgevallen. Hoewel uit het proces-verbaal van de zitting van 24 juni 2008 van voorlezing of de mededeling van de korte inhoud van het proces-verbaal van de zitting van 20 februari 2008 niet blijkt, kan het er mijns inziens voor gehouden worden dat het aldaar voorgevallene op de zitting van 24 juni 2008 met de verdachte is besproken, zodat het Hof de op 20 februari 2008 afgelegde verklaringen bij zijn oordeel kon betrekken.
3 Noch uit het proces-verbaal van de zitting van 20 februari 2008, noch uit dat van 24 juni 2008 blijkt dat deze akte aldaar is voorgelezen of dat daarvan de korte inhoud is medegedeeld. Het kan ervoor gehouden worden dat het Hof deze akte in zijn beoordeling van de ontvankelijkheid van het beroep heeft betrokken. Het kan er op grond van het verhandelde ter terechtzitting van 24 juni 2008 voorts voor gehouden worden dat de verdachte met de inhoud van dit stuk bekend was, zodat hij geacht moet worden niet in zijn verdediging te zijn geschaad. Over schending van art. 415 jo Pro. 301 lid 4 Sv klaagt het middel overigens niet.
4 Op een dergelijk formulier kan de verdachte zijn of haar grieven tegen het vonnis en/of de redenen voor het instellen van hoger beroep weergeven.
5 HR 29 januari 2002, LJN: AD6200; HR 8 april 2008, LJN: BC5971, NJ 2008, 232 en HR 20 januari 2009, LJN: BG5562, NJ 2009, 321.
6 Die souplesse wordt mogelijk verklaard door het feit dat aan de vader geen oproeping voor de zitting is uitgereikt. Daarvan blijkt in elk geval niet uit de opgemaakte akte of anderszins. Op een aan de akte gehechte kopie (van de "akte instellen rechtsmiddel") met stempel 16 augustus 2007 is met de pen de volgende aantekening geplaatst: "NIP/V zitting nog niet vrijgeg.".
7 Wet van 5 oktober 2006, Stb. 470, gefaseerd in werkinggetreden op 1 maart 2007 en 1 juli 2007. Het vonnis van de Kantonrechter is op 9 augustus 2007 gewezen. Zie art. IV van genoemde wet.