Conclusie
Nr. 11/00041
Mr. Machielse
Zitting 28 februari 2012
Conclusie inzake:
[Verdachte 1](1)
1. Het Gerechtshof Amsterdam heeft verdachte op 17 december 2010, na vernietiging van een arrest van het Gerechtshof 's-Gravenhage van 23 januari 2008 en verwijzing door de Hoge Raad bij arrest van 2 februari 2010, voor 1 en 2 primair, eerste alternatief: De voortgezette handeling van het deelnemen aan een organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven, en voor 2 primair, tweede alternatief: Het deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van terroristische misdrijven, veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 15 maanden. Voorts heeft het hof inbeslaggenomen en nog niet teruggegeven voorwerpen verbeurd verklaard zoals in het arrest beschreven.
2. Mr. B.T. Nooitgedagt, advocaat te Amsterdam, heeft cassatie ingesteld en een schriftuur ingezonden, houdende drie middelen van cassatie. Bij schrijven van 1 december 2011 heeft mr. Nooitgedagt de schriftuur aangevuld.
3. Het hof heeft - voorzover aan zijn oordeel onderworpen - bewezen verklaard dat
"onder 1
hij in de periode van 1 mei 2003 tot en met 9 augustus 2004 in Nederland heeft deelgenomen aan een organisatie die werd gevormd door hem, verdachte, en [medeverdachte 1] en [verdachte 5] en [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] en en [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] en [medeverdachte 7] en [verdachte 3] en [verdachte 7] en [verdachte 2] en [medeverdachte 8] en [verdachte 4] en [medeverdachte 10] en [verdachte 6],
welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven, te weten:
- het in het openbaar, bij geschrift, tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruien, en
- het verspreiden of het, om verspreid te worden, in voorraad hebben van één of meer geschriften waarin tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag wordt opgeruid, en
- het aanzetten tot haat en geweld, zoals bedoeld en omschreven in artikel 137d Sr, en
- bedreiging met enig misdrijf waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar wordt gebracht of met enig misdrijf tegen het leven gericht, zulks al dan niet schriftelijk en onder (een) bepaalde voorwaarde(n);
onder 2 primair
hij in de periode van 10 augustus 2004 tot en met 10 november 2004 in Nederland, heeft deelgenomen aan een organisatie die werd gevormd door hem, verdachte, en [medeverdachte 1] en [verdachte 5] en [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] en [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] en [medeverdachte 7] en [verdachte 3] en [verdachte 7] en [verdachte 2] en [medeverdachte 8] en [verdachte 4] en [medeverdachte 10] en [verdachte 6], welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven en terroristische misdrijven, te weten:
- het in het openbaar, bij geschrift, tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruien, en
- het verspreiden of het, om verspreid te worden, in voorraad hebben van één of meer geschriften waarin tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag wordt opgeruid, en
- het aanzetten tot haat en geweld, zoals bedoeld en omschreven in artikel 137d Sr, en
- bedreiging met enig misdrijf waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar wordt gebracht of met enig misdrijf tegen het leven gericht, zulks al dan niet schriftelijk en onder (een) bepaalde voorwaarde(n), en
- bedreigingen met een terroristisch misdrijf. "
4.1. Het eerste middel valt in meerdere onderdelen uiteen.
Het middel klaagt over het bewijs van het deelnemen, van het opzet, van het oogmerk. Voorts zou het hof een onjuiste uitleg hebben gegeven aan het bestanddeel "deelnemen" in de artikelen 140 en 140a Sr en aldus ook de artikelen 9 en 10 EVRM hebben geschonden. Tot slot zou het hof onderbouwde standpunten van de verdediging hebben veronachtzaamd.
Ik begin met een bespreking van de bezwaren tegen het bewijs dat verdachte heeft deelgenomen aan de organisaties.
4.2. Van het aan een organisatie als bedoeld in dat artikel deelnemen in de zin van artikel 140 Sr Pro is slechts dan sprake, indien de betrokkene behoort tot het samenwerkingsverband en een aandeel heeft in, dan wel ondersteunt, gedragingen die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het in dat artikel bedoelde oogmerk.(2) De bestanddelen van artikel 140a Sr zijn voor het grootste deel ontleend aan artikel 140 Sr Pro, en dienen - zoals het hof ook in zijn arrest heeft overwogen - op dezelfde wijze te worden uitgelegd.(3)
Het slechts optreden als gastspreker of bijwonen van een vergadering van de organisatie is nog geen deelneming daaraan.(4) Het enkel mondeling steun verlenen aan leden van de organisatie is evenmin genoeg om van deelnemen aan de organisatie te kunnen spreken.(5) Anders staat het met ledenwerving en fondsenwerving.(6) Ook het geven van training kan deelnemen aan een (terroristische) organisatie zijn als bijvoorbeeld het te geven onderricht samenhangt met het begaan van terroristische misdrijven. De Minister noemde ook nog het witwassen van geld voor een terroristische organisatie en het verzamelen van inlichtingen.(7)
4.3. Het hof heeft over het deelnemen overwogen:
"3.3 DEELNEMING
3.3.1 Inleidend
Hiervóór heeft het hof vastgesteld dat er sprake was van een organisatie, dat de verdachte daartoe behoorde en voorts welke (terroristische) misdrijven deze organisatie tot oogmerk had.
Thans is aan de orde de vraag of de verdachte aan de organisatie heeft deelgenomen.
3.3.2 Juridisch kader
Volgens bestendige rechtspraak is van deelneming sprake indien een persoon behoort tot de organisatie en een aandeel heeft in, dan wel ondersteunt gedragingen die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het oogmerk van de organisatie.
De verdachte dient in dat verband in zijn algemeenheid te weten dat de organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven; in zoverre is voorwaardelijk opzet niet voldoende. Niet is vereist dat de verdachte enige vorm van opzet heeft gehad op de door de organisatie beoogde concrete misdrijven, aan enig concreet misdrijf heeft deelgenomen of van enig concreet misdrijf wetenschap heeft gehad.
Ook is niet nodig dat de verdachte moet hebben samengewerkt of bekend moet zijn geweest met alle personen die deel uitmaken van de organisatie.
Elke bijdrage aan een organisatie kan strafbaar zijn. Een dergelijke bijdrage kan bestaan uit het (mede)plegen van enig misdrijf, maar ook uit het verrichten van hand- en spandiensten en (dus) het verrichten van handelingen die op zichzelf niet strafbaar zijn, zolang van bovenbedoeld aandeel of ondersteuning kan worden gesproken.
Bij de op 10 augustus 2004 in werking getreden wijziging van het Wetboek van Strafrecht is in een nieuw vierde lid van artikel 140 Sr Pro, welk artikellid van overeenkomstige toepassing is verklaard in artikel 140a Sr, bepaald, dat onder deelneming mede wordt begrepen het geven van geldelijke of andere stoffelijke steun aan, alsmede het werven van gelden of personen ten behoeve van de organisatie.
Dit artikellid beoogde een verduidelijking te zijn van het begrip deelneming, maar voegde daar overigens niets aan toe en deed daar niets aan af.
3.3.3 In zijn algemeenheid weten
Uit het onderzoek ter terechtzitting en het dossier volgt in toereikende mate dat de verdachte in zijn algemeenheid heeft geweten dat de organisatie waartoe hij behoorde tot oogmerk had het plegen van de hiervóór vermelde misdrijven. Het hof leidt dit in het bijzonder af uit het feit dat de verdachte meermalen bijeenkomsten zoals hiervóór omschreven in de woning van [medeverdachte 7] heeft bijgewoond, dat door een of meer leden van de groep, in elk geval door [medeverdachte 7], opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende en bedreigende teksten zijn opgesteld dan wel vertaald, waaronder teksten inhoudend bedreiging met een terroristisch misdrijf, dat deze teksten zijn verspreid onder meer onder een of meer leden van de groep, dat ook aan de verdachte een aantal van deze opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende en/of bedreigende teksten, waaronder een of meer teksten inhoudend bedreiging met een terroristisch misdrijf, is doorgegeven, en dat de verdachte deze teksten aanwezig heeft gehad en al dan niet ook gehouden.
3.3.4 Deelnemingshandelingen
Hetgeen in het vorige hoofdstuk omtrent de misdrijven die als oogmerk van de groep golden is overwogen, neemt niet weg dat, zoals uit de bewijsmiddelen volgt, door een of meer leden van de groep in verband daarvan ook activiteiten werden ontplooid, die, hoewel op zichzelf (destijds) niet strafbaar gesteld, wel aan deze misdrijven verwant waren, in het verlengde daarvan lagen of slechts doordat zij niet in het openbaar plaatsvonden, niet strafbaar zijn.
Het hof denkt daarbij bijvoorbeeld aan oproepen via chatgesprekken om aan de gewapende strijd deel te nemen, het verheerlijken van of oproepen tot de gewelddadige jihad of het martelaarschap, dan wel het ten gehore brengen van audiomateriaal waarop dit gebeurt, het oproepen om ongelovigen te haten, het tonen van beeldmateriaal - kennelijk verband houdend met de gewelddadige jihad -, waarop te zien is dat personen om het leven worden gebracht, dan wel zelfmoordaanslagen plegen, het aan derden vertellen dat bepaalde personen dood moeten, of het opslaan en/of aanwezig hebben van documenten/bestanden met een, op zichzelf genomen, voor een derde bedreigende strekking.
In zoverre kunnen gedragingen van de verdachte op die gebieden voor de beoordeling van de vraag of hij aan de organisatie heeft deelgenomen van belang zijn. De deelneming kan immers - zoals gezegd - bestaan uit, op zichzelf genomen, niet strafbare gedragingen.
Indien dan de verdachte behoort tot de organisatie en in zijn algemeenheid weet dat de organisatie het oogmerk heeft het plegen van misdrijven, en terroristische misdrijven, zijn in elk geval de volgende handelingen deelnemingshandelingen omdat deze onder die omstandigheden moeten worden beschouwd als een aandeel in, dan wel ondersteuning van gedragingen die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het oogmerk van de organisatie:
a. het meermalen bijwonen van voornoemde bijeenkomsten, in samenhang met een of meer van de hierna onder b tot en met i te noemen deelnemingshandelingen;
b. het organiseren of faciliteren van voornoemde bijeenkomsten;
c. het als spreker of gespreksleider vervullen van een actieve rol op voornoemde bijeenkomsten;
d. het ter verspreiding schrijven/opstellen/vertalen of bewerken van opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende of bedreigende geschriften/documenten/bestanden ('bedreigende' al dan niet met een terroristisch misdrijf);
e. het verspreiden binnen of buiten de groep van opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende of bedreigende geschriften/documenten/bestanden ('bedreigende' al dan niet met een terroristisch misdrijf) of het daartoe plannen maken;
f. het faciliteren van het digitaal verspreiden of anderszins gebruiken van opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende of bedreigende geschriften/documenten/bestanden ('bedreigende' al dan niet met een terroristisch misdrijf), waaronder ook is begrepen het lid maken van een MSN-groep van leden van de groep en het repareren van (hun) computers;
g. het in ontvangst nemen en opslaan en/of bewaren van opruiende, tot haat of gewelddadig optreden aanzettende of bedreigende geschriften/documenten/bestanden ('bedreigende' al dan niet met een terroristisch misdrijf), in samenhang met het bijwonen van voornoemde bijeenkomsten;
h. het werven voor de gewapende strijd, het verheerlijken van of oproepen tot de gewelddadige jihad of het martelaarschap, dan wel het ten gehore brengen van audiomateriaal waarop dit gebeurt;
i . het tonen van beeldmateriaal - kennelijk verband houdend met de gewelddadige jihad -, waarop te zien is dat personen om het leven worden gebracht, dan wel zelfmoordaanslagen plegen.
3.3.5 Deelneming toegespitst op de verdachten
Uit het onderzoek ter terechtzitting en het dossier volgt in toereikende mate dat de verdachte een of meer van bovenbedoelde deelnemingshandelingen heeft verricht.
Hierbij verdient opmerking dat niet is gesteld of gebleken dat het materiaal dat het hof in de bewijsvoering betrekt, aan de verdachte na zijn vrijlating in 2003 is teruggegeven nadat dit eerder in beslag was genomen. Het verweer van de verdediging dat het vertrouwensbeginsel meebrengt dat de inhoud van dit materiaal de verdachte niet kan worden tegengeworpen, behoeft daarom geen bespreking.
Na het voorgaande behoeft hetgeen overigens door of namens de verdachte met betrekking tot de deelneming van de verdachte is betoogd geen verdere bespreking nu dat aan de voorgaande vaststellingen niet kan afdoen.
Bewezen is dan ook dat de verdachte hetgeen hem is ten laste gelegd heeft gepleegd, een en ander zoals in de bewezenverklaring vermeld."
4.4. Het hof heeft onder 3.3.2. weergegeven wat volgens de rechtspraak onder deelneming in de artikelen 140 en 140a Sr moet worden verstaan. Deze weergave is juist. Maar ik bestrijd dat er ook sprake is van deelnemen in de zin van deze strafbepalingen als men enkel bijeenkomsten heeft bijgewoond zonder daarbij een actieve rol te vervullen en als men enkel de beschikking heeft over haatzaaiende, opruiende of discriminerende documenten. Mijns inziens bevat de wetsgeschiedenis van de verschillende wijzigingen van artikel 140 en Pro van de introductie van artikel 140a Sr (zie hiervoor onder 4.2.) aanwijzingen voor het tegendeel. De vraag is dan of uit de gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid dat verdachte meer dan dat heeft gedaan.
4.5. Verdachte bezocht de bijeenkomsten ten huize van [medeverdachte 7]. Verdachte heeft wel eens om geld gevraagd voor een arme vrouw (verklaring van [medeverdachte 1], bewijsmiddel 4). Verdachte heeft daar een keer een USD stick gebruikt (bewijsmiddel 5). Als verbalisanten aan [medeverdachte 1] filmpjes tonen met onthoofdingen verklaart deze dat verdachte wel dingen opsloeg op [medeverdachte 1]s computer. Verdachte en [verdachte 4] hebben ook op de computer van [medeverdachte 1] wel geïnternet en gedownload. [Medeverdachte 7] en verdachte hebben er over gesproken dat wat Hirsi Ali over de Islam zei niet goed was (bewijsmiddel 6). [Medeverdachte 4] kent verdachte al sinds 2002. [Medeverdachte 4] is een aantal malen bij hem thuis geweest, en de verdachte is ook bij [medeverdachte 4] over de vloer geweest. [Medeverdachte 4] heeft verdachte ook enige malen bij [medeverdachte 7] thuis gezien (bewijsmiddel 13). De aanvulling op het verkorte arrest bevat ook enige verklaringen van verdachte:
"15. Een proces-verbaal van 10 november 2004 (Persoonsdossier [verdachte 1], map 5, pagina 122 e.v.). Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 10 november 2004 afgelegde verklaring van [verdachte 1]:
Ik ken hem (het hof begrijpt: [medeverdachte 7]) sinds twee jaar. Ik ben vaak bij hem thuis geweest. Er waren vaak meer jongens bij hem thuis en wij voerden allerlei gesprekken. Wij voerden veel gesprekken over het geloof. De laatste keer dat ik [medeverdachte 7] heb gezien was ongeveer twee en een halve week geleden bij hem thuis. Het was zoals altijd. Er waren meer mensen bij hem thuis, zoals die jongen die bij hem inwoont, genaamd [verdachte 2]. Ook een jongen genaamd [medeverdachte 6] (het hof begrijpt: [medeverdachte 6]) was er. Ik weet niet meer precies wie de andere jongens bij hem thuis waren. Tijdens deze bijeenkomsten werden geen dreigementen geuit. We hebben het wel gehad over Hirsi Ali. We hebben haar vervloekt voor hetgeen zij heeft gezegd over de profeet.
16. Een proces-verbaal van 10 november 2004 (Persoonsdossier [verdachte 1], map 5, pagina 131 e.v.). Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 10 november 2004 afgelegde verklaring van [verdachte 1]:
Ik ken [medeverdachte 7] ongeveer twee jaar. Ik kwam ongeveer drie keer per week bij [medeverdachte 7] thuis. We waren vaak met dezelfde mensen. Ik ken niet alle mensen die over de vloer kwamen bij [medeverdachte 7]. De ene keer waren er tien mensen, de andere keer weer twee. Een van de jongens heet [verdachte 2]. Deze jongen woonde tijdelijk bij [medeverdachte 7] omdat hij ruzie met zijn vrouw had. Een andere jongen die regelmatig kwam, is genaamd [verdachte 4], [medeverdachte 10] of [medeverdachte 10] (het hof begrijpt: [medeverdachte 10]) en [verdachte 5] (fon.) (het hof begrijpt: [verdachte 5]) en [medeverdachte 3] (het hof begrijpt: [medeverdachte 3])."
[Medeverdachte 5] heeft verklaard dat ook hij verdachte wel bij [medeverdachte 7] heeft gezien (bewijsmiddel 19). [Medeverdachte 5] beschrijft in bewijsmiddel 20 de gang van zaken bij bijeenkomsten ten huize van [medeverdachte 7] en verklaart dat hij een periode van 1 mei 2003 tot midden november 2004 daar onder anderen verdachte heeft gezien. Er werden documenten uitgewisseld en boeken. Er werden films vertoond van onthoofdingen en van de wrede behandeling van moslims. Ook werd wel geld ingezameld voor moslimvrouwen wier man gedetineerd was. Ook [medeverdachte 6] heeft verklaard dat hij verdachte wel vaker heeft gezien in de woning van [medeverdachte 7] (bewijsmiddel 21). Dat was in de periode van 1 mei 2003 tot en met 10 november 2004 (bewijsmiddel 22). In bewijsmiddel 24 getuigt [medeverdachte 7] van zijn geloofsijver en van zijn pogingen om anderen tot het in zijn ogen ware geloof te brengen. [Verdachte 2] kent verdachte ook. Verdachte heeft volgens hem extremistische gedachten. Op een vraag van de verhorende verbalisant zegt [verdachte 2] dat je zou kunnen zeggen dat hij passief is geronseld (bewijsmiddel 31). [Verdachte 5] en de verdachte zijn broeders met dezelfde geloofsovertuiging. Zij hebben [verdachte 2] veel standaarddingen van de Islam bijgebracht. In de periode van 1 mei 2003 tot halverwege 2004 kwam hij vaak bij [medeverdachte 7] thuis en trof daar dan ook verdachte aan. Er werd dan over het geloof gesproken (bewijsmiddel 35). [Medeverdachte 10] verklaart in bewijsmiddel 54 dat ook hij na 9 januari 2004 wel in de woning van [medeverdachte 7] kwam. Daar werd dan over godsdienst en politiek gesproken. Ook verdachte was daar wel. [Medeverdachte 7] verschafte de andere deelnemers kopieën van door hem opgestelde of vertaalde teksten. Deze werden uiteindelijk door [betrokkene 1] verder over het Internet verspreid. Bewijsmiddel 59 geeft weer wat er in de woning van verdachte in beslag is genomen. Het gaat om een grote hoeveelheid documenten van radicale aard, gegevensdragers en geluidsbanden van dezelfde strekking. Bewijsmiddel 66 en 67 bevatten een beschrijving van de inhoud van aangetroffen documenten. Bewijsmiddel 77 beschrijft de onderlinge verbanden en overeenkomsten tussen op verschillende adressen aangetroffen bestanden en documenten. Uit bewijsmiddel 78 blijkt dat een aantal documenten afkomstig van [medeverdachte 7] op Internetsites met een Marokkaanse signatuur zijn geplaatst. Zie ook bewijsmiddel 80. Ook is onderzoek gedaan naar een MSN-groep MuwahhidinDeWareMoslims, in welk forum een brief is geplaatst waarin Hirsi Ali met de dood is bedreigd. Ook verdachte is lid van deze groep (bewijsmiddel 81 en 82). Bewijsmiddel 101 is een deskundigenverslag van prof. dr. mr. R. Peters waarin deze uitleg geeft over de betekenis van aangetroffen documenten en bestanden.
4.5. Uit deze bewijsmiddelen kan inderdaad worden afgeleid dat verdachte aanwezig is geweest in de woning van [medeverdachte 7] toen daar over de islam is gesproken, dat daar filmpjes werden gedraaid waarop liquidaties te zien waren, dat in de woning waar verdachte verbleef allerlei bestanden met daarop radicaal-islamitische documenten en opnames van onthoofdingen en slachtingen aanwezig waren. Verdachte beleed ongetwijfeld een radicale vorm van de Islam die geweld tegen ongelovigen en opstand tegen de democratische rechtsstaat rechtvaardigde. Evenmin bestaat er een redelijke twijfel over dat verdachte zich schaarde achter de ideeën van [medeverdachte 7] en dat ook liet blijken tijdens de bijeenkomsten in diens woning.
Maar ik kan uit de bewijsmiddelen noch uit de overwegingen van het hof opmaken dat verdachte heeft deelgenomen aan de organisatie in die zin dat hij daadwerkelijk een aandeel heeft gehad in, dan wel heeft ondersteund gedragingen die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het in artikel 140 en Pro 140a Sr genoemde oogmerk. Het enkel aanwezig hebben van radicale geschriften, zonder dat blijkt dat verdachte deze geschriften verder wilde verspreiden, lijkt mij onvoldoende. De documenten die zijn aangetroffen op de computer waar verdachte toegang toe had circuleerden binnen de groep en konden van Internet worden gedownload. Niet blijkt dat verdachte heeft bijgedragen aan de verdere verspreiding buiten de gesprekskring van dit soort documenten.
Naar mijn oordeel kan uit de bewijsconstructie van het hof niet worden afgeleid dat verdachte heeft deelgenomen aan de organisaties zoals in de bewezenverklaring aangeduid.
4.6. Aan het verweer dat de strafvervolging van verdachte een ongeoorloofde inbreuk zou zijn op de artikelen 9 en 10 EVRM heeft het hof ook in zijn arrest aandacht besteed. Ik citeer:
"Het gedachtegoed van de verdachten, te weten [verdachte 6], [verdachte 5], [verdachte 7], [verdachte 2], [verdachte 1], [verdachte 4] en [verdachte 3], heeft in de verschillende stadia van de procedure veel aandacht gekregen, hetgeen heeft geleid tot uitspraken als "Het denken staat terecht". Evenals de rechtbank stelt het hof voorop dat geloven en denken vrij staan, zonder enige beperking. Alleen gedragingen, waaronder begrepen het doen van uitlatingen, het voeren van overleg, het maken van plannen of afspraken en in bepaalde gevallen ook het nalaten waar handelen geboden is, kunnen strafbaar zijn. Daarbij dienen wel de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst als uitgangspunt te gelden. Aan deze vrijheden zijn echter beperkingen gesteld, onder meer ter bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Zo staat het niet vrij mensen te beledigen of te bedreigen, in het openbaar aan te zetten tot haat of gewelddadig optreden tegen mensen vanwege onder meer hun godsdienst, levensovertuiging of seksuele gerichtheid, of in het openbaar op te ruien tot strafbare feiten of gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag, dan wel opruiende documenten te verspreiden of ter verspreiding in voorraad te hebben. Ook smalende godslastering in het openbaar is bij wet strafbaar gesteld. Dit samenstel van fundamentele vrijheden en de daaraan gestelde wettelijke beperkingen waarborgt dat mensen van heel verschillende pluimage in ons land in vrijheid en in vrede met elkaar kunnen leven. Het is steeds de rechter die desgeroepen in een concreet geval bepaalt of een uiting onrechtmatig en strafbaar is. "
In zijn bespreking van de misdrijven waarop het oogmerk van de organisaties was gericht behandelt het hof het karakter van een aantal geschriften die zijn aangetroffen:
"Aldus zijn van deze 12 geschriften er twee als aanzettend tot haat of gewelddadig optreden, vier als opruiend, vier als bedreigend en twee als zowel opruiend als bedreigend aangemerkt, terwijl twee van de (mede) bedreigende geschriften (mede) betrekking hebben op bedreiging met terroristische misdrijven.
Eén of meer van deze 12 documenten zijn aangetroffen in computers, op USB-sticks of in een organizer van de verdachten [verdachte 6], [verdachte 3], [verdachte 2] en [verdachte 1] en, als verwijderd, op een USB-stick van de verdachte [verdachte 4] en voorts bij dergelijke gegevensdragers van andere in de tenlastelegging genoemde leden van de organisatie, dan de verdachten, zoals [medeverdachte 1].
Ook de verdachte [verdachte 5] had, in elk geval op 6 november 2004, de beschikking over alle, althans enkele van de, voormelde open brieven en één of meer andere van de genoemde 12 documenten.
Het behoeft geen betoog dat in elk van deze 12 geschriften, die hier als opruiend, aanzettend tot haat of gewelddadig optreden en/of bedreigend zijn aangemerkt, onmiskenbaar de grenzen van de eenieder toekomende vrijheid zijn godsdienst te belijden en/of de grenzen van het eenieder toekomende recht op vrijheid van meningsuiting (waaronder mede begrepen: de vrijheid inlichtingen of denkbeelden te ontvangen en te verstrekken) zijn overschreden en dat de beperkingen van (de uitoefening van) die vrijheden en rechten, voor zover die door de onderhavige strafrechtelijke vervolging worden gemaakt, bij de wet zijn voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Die noodzaak ontbreekt in het bijzonder ook niet waar het gaat om de bescherming die artikel 137d Sr aan een meerderheidsgroep als 'de ongelovigen' biedt. Doorslaggevend is steeds dat van specifieke passages van elk van deze 12 geschriften, in hun context bezien, onmiskenbaar een voldoende duidelijk en reeds aanwezig gevaar van concrete, zeer ernstige, aanmerkelijke, rampzalige gebeurtenissen uitgaat."
In de motivering van de opgelegde straf heeft het hof het volgende overwogen:
"De verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van (terroristische) misdrijven, meer in het bijzonder van opruiing, verspreiding ter opruiing, aanzetten tot haat of gewelddadig optreden, alsmede bedreigingen, onder meer met een terroristisch misdrijf. De door de organisatie beoogde misdrijven vormen een ernstig gevaar voor de openbare orde en kunnen leiden tot ontwrichting van de samenleving doordat onrust wordt gestookt en vrees wordt aangejaagd.
Zoals het hof eerder heeft overwogen waarborgt het samenstel van fundamentele rechten en vrijheden en de daaraan ter bescherming van de rechten en vrijheden van anderen gestelde beperkingen dat mensen van heel verschillende pluimage in ons land in vrijheid en in vrede met elkaar kunnen leven. Deze waarborg wordt teniet gedaan indien men zich niet houdt aan de gestelde beperkingen.
Door zijn deelneming aan bedoelde organisatie, die misdrijven tot oogmerk heeft die juist die beperkingen minachten, heeft de verdachte het fundamentele recht van de mensen in ons land om in vrijheid en vrede met elkaar te kunnen leven aangetast.
Het hof acht dit een zeer ernstig vergrijp tegen de samenleving, waarvoor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf de enige passende sanctie is.
Anders dan de rechtbank en de advocaten-generaal ziet het hof geen aanleiding te differentiëren naar de mate van deelneming, nu het aandeel van de verdachte niet wezenlijk verschilt van dat van de overige deelnemers aan de organisatie, welke haar kracht juist ontleent aan de bundeling van de bijdragen van die deelnemers."
4.7. Artikel 9 EVRM Pro garandeert de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst maar voorziet ook in het tweede lid in de mogelijkheid om die vrijheid te beperken:
"De vrijheid zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uiting te brengen kan aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die die bij de wet zijn voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde, gezondheid of goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen."
Ook artikel 10 EVRM Pro, dat de vrijheid van meningsuiting beschermt, voorziet in de mogelijkheid van uitzonderingen:
"Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen."
4.8. Het middel betoogt dat artikel 140 en Pro 140a Sr zoals uitgelegd door het hof op gespannen voet staan met de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst, omdat iedere bezoeker van bijeenkomsten waar wordt opgeruid of haat gezaaid het gevaar loopt te worden gezien als deelnemer aan een criminele organisatie. De steller van het middel ziet daarbij over het hoofd dat verdachte volgens het hof niet zomaar een bezoeker was van informatieve bijeenkomsten over het gedachtegoed van fundamentalisten, maar volgens het hof deelnemer was aan organisaties die worden bestreken door artikel 140 en Pro 140a Sr en dat het bezoeken van deze bijeenkomsten en het voorhanden hebben van geschriften onderdeel uitmaakten van het deelnemen aan die organisaties. Beperkingen op de grondrechten van de vrijheid van meningsuiting en van godsdienst zijn mogelijk en het hof heeft doen blijken dat de grens van het geoorloofde wordt bereikt wanneer men de strafwet overtreedt en wanneer een strafrechtelijke vervolging noodzakelijk is voor de bescherming van de openbare orde of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.(8) Deze situatie deed zich volgens het hof voor. Dat het hof niets heeft vastgesteld dan wel overwogen met betrekking tot de noodzaak van een strafrechtelijke vervolging, zoals de steller van het middel aan het hof verwijt, mist dus feitelijke grondslag. Het oordeel van het hof geeft geen blijk van een verkeerde uitleg van het stelsel van de bescherming van de grondrechten van het EVRM en is ook weer niet onbegrijpelijk.
4.9. Het middel stelt voorts dat het opzet van verdachte op het oogmerk van de bewezenverklaarde organisaties niet kan worden vastgesteld.
4.10. Redelijke wetsuitleg brengt mee dat voor deelneming in de zin van evengenoemd artikel voldoende is dat de verdachte in zijn algemeenheid weet (in de zin van onvoorwaardelijk opzet) dat de organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven. Verdachte behoeft dus geen wetenschap te hebben van één of verscheidene concrete misdrijven die door de organisatie worden beoogd.(9) Voor artikel 140a Sr geldt hetzelfde.
4.11. Het hof heeft in zijn arrest overwogen:
"Artikel 140, eerste lid, Sr luidt (en luidde in de in de tenlastelegging bedoelde perioden):
Deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.
Aan deze strafbaarstelling ligt de gedachte ten grondslag dat de openbare orde beschermd dient te worden tegen organisaties die beogen misdrijven te plegen. Het gaat hier om een zelfstandig strafbaar feit. Het doet er niet toe of de misdrijven waarop de organisatie het oog heeft zijn gepleegd dan wel pogingen daartoe zijn ondernomen of zelfs maar strafbare voorbereidingen daartoe zijn getroffen. Evenmin is van belang of een deelnemer aan de organisatie heeft meegedaan aan misdrijven die door andere deelnemers daaraan zijn gepleegd (of zijn gepoogd te plegen of voorbereid). Niet is vereist dat een deelnemer aan de organisatie enige vorm van opzet heeft gehad op de door de organisatie beoogde concrete misdrijven of van enig concreet misdrijf wetenschap heeft gehad. Een persoon is strafbaar louter vanwege zijn deelneming aan die organisatie."
4.12. Deze overwegingen lijken mij niet te getuigen van een onjuiste rechtsopvatting. Voorts heeft het hof onder 3.3.3 overwegingen gewijd aan het "in zijn algemeenheid weten". Het hof is tot de conclusie gekomen dat verdachte in zijn algemeenheid heeft geweten van het oogmerk van de organisatie. Het hof heeft daarbij in aanmerking genomen het karakter van de bijeenkomsten en de aard van de geschriften.
4.13. De steller van het middel voert weliswaar aan dat deze wetenschap niet uit de door het hof vastgestelde feiten is af te leiden, maar gaat vervolgens over tot een bespreking van de bezwaren tegen het aannemen van deelnemingshandelingen in de zin van artikel 140 Sr Pro. In aanmerking genomen de onderwerpen die werden besproken tijdens de bijeenkomsten, de teksten en afbeeldingen die werden rondgestuurd en de geloofsijver waarmee het eigen standpunt werd verkondigd, kan ik niet anders concluderen dan dat verdachte, op de hoogte zijnde van het neergeslagen gedachtegoed in zijn algemeenheid heeft geweten dat de groep het oogmerk had om op te ruien tot strafbare feiten, aan te zetten tot haat en geweld, te bedreigen et cetera. Ik wijs in dit verband bijvoorbeeld op de bewijsmiddelen 23 en 24, waarin [medeverdachte 7] uitleg geeft over de inhoud van Tawheed, over de bijeenkomsten in zijn woning, over de documenten die hij heeft geschreven en over zijn pogingen anderen tot zijn overtuiging te bekeren. Illustratief is ook bewijsmiddel 25 waarin [betrokkene 2] verklaart hoe [verdachte 7] haar in de richting van een zelfmoordaanslag wilde praten. [Verdachte 2] geeft in bewijsmiddel 35 uitleg over de aard en strekking van de bijeenkomsten. Het doel was om de kennis van het geloof met anderen te delen met name de kennis van Tawheed. De bekeringsijver van leden van de groep is ook op te maken uit bewijsmiddel 37. [Verdachte 4] spreekt ook over de bekeringsdrang die op hem tijdens een bijeenkomst in de huiskamer van [medeverdachte 7] werd uitgeoefend en op de pogingen om ook bij hem haat te zaaien (bewijsmiddel 48). [Verdachte 4] is via een MSN-groep in contact gekomen met [verdachte 6] die begon over de mogelijkheid om naar een trainingskamp in Pakistan te gaan (bewijsmiddel 47).
Onder meer uit de inhoud van de door het hof gekozen bewijsmiddelen, in samenhang met de overwegingen van het hof, is helder dat er sprake is geweest van bijeenkomsten en geschriften waarin geweld werd verheerlijkt en van verspreiding van dit gedachtegoed via het Internet en via interindividuele contacten.
4.14. Uit bewijsmiddel 24 heeft het hof kunnen afleiden dat de huiskamerbijeenkomsten ten huize van [medeverdachte 7] in ieder geval begonnen na 1 mei 2003. Zie ook bewijsmiddel 14, 20, 22, 35. Uit bewijsmiddel 23 blijkt dat de dreigbrieven aan Aboutaleb en Hirsi Ali in augustus 2004 zijn geschreven. Het hof heeft deze twee data als begin der onderscheiden organisaties aangenomen. Tijdens het bestaan van deze organisaties heeft verdachte, zo blijkt uit de gebezigde bewijsmiddelen, aan de bijeenkomsten deelgenomen. De klacht dat het hof niets heeft vastgesteld over het tijdstip waarop de deelnemingshandelingen zouden zijn verricht ziet er dus aan voorbij dat het hof de periode gedurende welke verdachte zou hebben deelgenomen aan de onderscheiden organisaties, welke periode loopt vanaf het begin van de huiskamerbijeenkomsten tot aan de arrestatie van verdachte, uit de gebezigde bewijsmiddelen heeft kunnen afleiden.
Het middel is naar mijn oordeel gegrond voor zover het klaagt over het bewijs van het deelnemen door verdachte aan de respectievelijke organisaties en ongegrond voor zover het andere klachten bevat.
5.1. Het tweede middel klaagt dat het hof verkeerde uitleg heeft gegeven aan de artikelen 131 en 132 Sr, door het bestanddeel "het openbaar gezag" telkens te ruim in te vullen. Het gaat immers om het Nederlandse openbaar gezag.
5.2. Het middel keert zich tegen het volgende onderdeel van het bestreden arrest:
"Bij het onderzoek naar aanleiding van dit verwijt kan worden vooropgesteld dat de term 'enig strafbaar feit' in de artikelen 131 en 132 Sr moet worden uitgelegd als 'enig strafbaar feit naar Nederlands recht', en dat de term 'het openbaar gezag' in die artikelen niet moet worden uitgelegd als 'uitsluitend het Nederlandse openbare gezag' (voor zover al onmiskenbaar uit de inhoud van de opruiing volgt dat deze op enig ander dan het Nederlandse openbare gezag betrekking heeft). Wat dit laatste aangaat, noopt de tekst van de beide artikelen en de hun gegeven plaats binnen het wetboek, noch enig ander wettelijk voorschrift tot het aannemen van deze beperking. Hoewel aannemelijk is dat de wetgever in het bijzonder vooral aan het Nederlandse openbare gezag heeft gedacht, is er geen houvast voor de veronderstelling dat de wetgever het openbaar gezag in andere staten dan Nederland, of bovenstatelijk openbaar gezag, buiten de reikwijdte van dit artikel heeft willen laten. Omtrent het begrip 'openbare orde' dat wordt gebruikt in de rubriek van titel V van het Wetboek van Strafrecht, waarvan het artikel deel uitmaakt, blijkt uit de wetsgeschiedenis dat het daarbij gaat om het maatschappelijk leven en de natuurlijke orde der maatschappij; deze maatschappij kan bezwaarlijk als beperkt tot die van de Nederlandse staat worden begrepen. En wat daarvan ook zij, het ligt zonder meer voor de hand dat de Nederlandse openbare orde, evenals door opruiing tot gewelddadig optreden tegen het Nederlandse openbare gezag, ook door opruiing tegen een ander dan het Nederlandse openbaar gezag in gevaar kan worden gebracht."
5.3. De artikelen 131 en 132 Sr hebben de volgende inhoud:
"Artikel 131
1. Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruit, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van de vierde categorie.
2. Indien het strafbare feit waartoe wordt opgeruid een terroristisch misdrijf dan wel een misdrijf ter voorbereiding of vergemakkelijking van een terroristisch misdrijf inhoudt, wordt de gevangenisstraf, gesteld op het in het eerste lid omschreven feit, met een derde verhoogd.
Artikel 132
1. Hij die een geschrift of afbeelding waarin tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag wordt opgeruid, verspreidt, openlijk tentoonstelt of aanslaat of, om verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen te worden, in voorraad heeft, wordt, indien hij weet of ernstige reden heeft te vermoeden dat in het geschrift of de afbeelding zodanige opruiing voorkomt, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie.
2. Met dezelfde straf wordt gestraft hij die, met gelijke wetenschap of een gelijke reden tot vermoeden, de inhoud van een zodanig geschrift openlijk ten gehore brengt.
3. Indien het strafbare feit waartoe bij geschrift of afbeelding wordt opgeruid een terroristisch misdrijf dan wel een misdrijf ter voorbereiding of vergemakkelijking van een terroristisch misdrijf inhoudt, wordt de gevangenisstraf, gesteld op het in het eerste lid omschreven feit, met een derde verhoogd."
De artikelen 131 en 132 figureren in Titel V, de misdrijven tegen de openbare orde. De Memorie van toelichting omschrijft deze misdrijven als zulke die "regtstreeks noch tegen de veiligheid van den staat, noch tegen de handelingen zijner organen, noch tegen het lijf of goed van eenig bepaald persoon gerigt zijn, maar gevaar opleveren voor het maatschappelijk leven en de natuurlijke orde der maatschappij verstoren." (10)
5.4. Oorspronkelijk luidde artikel 131 aldus Pro:
"Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrifte, tot eenig strafbaar feit opruit, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van ten hoogste driehonderd gulden."
Artikel 132 had Pro de volgende inhoud:
"1. Hij die een geschrift waarin tot eenig strafbaar feit wordt opgeruid, met het oogmerk om aan den opruienden inhoud ruchtbaarheid te geven of de ruchtbaarheid daarvan te vermeerderen, verspreidt, openlijk tentoonstelt of aanslaat, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van ten hoogste driehonderd gulden.
2. Indien de schuldige het misdrijf in zijn beroep begaat en er tijdens het plegen van het misdrijf nog geen vijf jaren zijn verloopen, sedert hij wegens het zelfde misdrijf onherroepelijk is veroordeeld, kan hij van de uitoefening van het beroep worden ontzet."
5.5. De Wet van 29 juli 1920, Stb. 619 (Wet houdende nadere voorzieningen tot bestrijding van revolutionnaire woelingen) bracht wijziging in de oorspronkelijke inhoud van beide bepalingen. Het voorstel strekte ertoe de overheid de middelen in handen te geven om een communistische revolutie de kop in te drukken. Oorspronkelijk werd voorgesteld artikel 131 Sr Pro als volgt te doen luiden:
"Hij die, mondeling of bij geschrifte, in het openbaar tot eenig strafbaar feit, tot ongehoorzaamheid, hetzij aan een wettelijk voorschrift, hetzij aan een bevel of vordering, krachtens wettelijk voorschrift gedaan, of tot gewelddadig optreden tegen de openbare orde opruit, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van ten hoogste drie honderd gulden."
Het begin van artikel 132 Sr Pro zou worden veranderd in:
"Hij die eenig geschrift, waarin tot gedragingen als in artikel 131 bedoeld Pro wordt opgeruid, met het oogmerk (...)". (11)
In het Voorlopig Verslag spraken verscheidene leden hun zorgen uit over het invoeren van de woorden "tegen de openbare orde". Deze woorden waren te vaag.(12) Leden van de Tweede Kamer stelden bij amendement voor de woorden in het ontwerp "gewelddadig optreden tegen de openbare orde" te vervangen door de woorden "gewelddadig optreden tegen het wettig gezag".(13) Een subamendement van een ander kamerlid stelde voor om de woorden "wettig gezag" in amendement 8 te vervangen door de woorden "wettig openbaar gezag".(14)
Een der indieners van het amendement nr. 8 hekelde tijdens de mondelinge beraadslagingen de vaagheid van het begrip "openbare orde" en legde uit waarom de voorkeur uitging naar de uitdrukking "wettig gezag". Onder de laatste wordt natuurlijk begrepen het "openbaar gezag" maar daarnaast ook personen die met gezag bekleed zijn zonder ambtenaar te zijn. Hij verwees naar de Memorie van toelichting bij Titel VIII, de misdrijven tegen het openbaar gezag, waarin de Minister had geschreven dat de in deze Titel strafbaar gestelde feiten alle ertoe strekken om de geregelde werking van de organen van staatsgezag in enig opzicht te belemmeren. De bedoeling van de Minister met de voorgestelde wijziging van artikel 131 en Pro 132 Sr is geweest om zekerheid te hebben dat niet zal worden opgeruid tegen de geregelde werking van de organen van het Staatsgezag. Maar dat wordt veel beter verwoord door te verwijzen naar het "wettig gezag" dan naar de "openbare orde".(15) De Minister reageerde aldus:
"Wij behoeven niet te spreken over opruiing tot niet strafbare feiten, waar in de meeste gevallen gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag toch wel strafbaar zal zijn. Maar volgens de jurisprudentie is voor opruiing noodig het aanzetten tot een bepaald strafbaar feit. De bedoeling van dit voorstel is niet anders dan om teweeg te brengen, dat wanneer in algemeene termen wordt aangezet tot gewelddadig optreden tegen de openbare orde of tegen het openbaar gezag, dit ook binnen de grenzen van het artikel zal vallen. Dat is de eenige wijziging, die hier wordt voorgesteld, en het is werkelijk niet van belang om daarover veel beschouwingen te houden.
En nu de quaestie of er moet staan openbare orde, openbaar gezag of wettig openbaar gezag. Ik heb er geen bezwaar tegen om in plaats van openbare orde te spreken van openbaar gezag. De taak van het openbaar gezag is de openbare orde te handhaven en nog meer te doen, zoodat ik niet geloof dat de beteekenis van het artikel er enger door zal worden. Nu meen ik wel, dat indien men zegt wettig gezag, men daardoor niet uitdrukt, dat men alleen het openbaar gezag bedoelt en dus geloof ik wel, dat men met den Heer Beumer(16) moet spreken van openbaar gezag. Maar ik wil den heer Dresselhuys(17) toegeven dat het openbaar gezag is het wettig openbaar gezag, zoodat het wettig openbaar gezag in zekeren zin een pleonasme is. Het openbaar gezag, waartegen niet mag worden opgetreden, is het openbaar
gezag dat als wettig wordt aangemerkt, en dus wil het mij voorkomen dat men kan volstaan met de uitdrukking openbaar gezag. Ik ben bereid om een dergelijk amendement over te nemen." (18)
Vervolgens gaf de heer Dresselhuys aan dat in amendement nr. 8 in plaats van "wettig gezag" diende te worden gelezen "openbaar gezag" waarna het sub-amendement nr. 9 werd ingetrokken. Vervolgens verklaarde de Minister het gewijzigd amendement nr. 8 over te nemen.(19)
In de Memorie van antwoord aan de Eerste Kamer stelde de Minister de vraag of de indiening van het wetsontwerp overbodig is. Die vraag kan volgens hem alleen dan bevestigend worden beantwoord wanneer men van oordeel is dat hier te lande straffeloos tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag moet kunnen worden opgeruid. Het voorstel keert zich niet tegen bewegingen die op wettige wijze veranderingen in de "grondwettige Regeeringsvorm" tot stand willen brengen, maar tegen hen die zo een verandering aan de meerderheid van het volk willen opdringen en op onrechtmatige wijze het gezag omver willen werpen.(20)
5.6. Mijns inziens bevat de wetsgeschiedenis voldoende aanwijzingen dat met "openbaar gezag" in artikel 131 Sr Pro niet een buitenlandse overheid maar slechts de Nederlandse wettige overheid wordt bedoeld. Maar er zijn ook nog andere aanwijzingen. Tot de misdrijven tegen het openbaar gezag (Titel VIII) behoren onder meer omkoping, dwang, wederspannigheid, en het niet voldoen aan een ambtelijk bevel of vordering. Het ligt voor de hand dat het "openbaar gezag" hier in dezelfde zin dient te worden verstaan als in het gewijzigde artikel 131 Sr Pro. Bij Wet van 13 december 2000, Stb. 616 (herziening corruptie-wetgeving) zijn enige bepalingen van deze titel aangepast om te voldoen aan verplichtingen die uit anti-corruptieverdragen voortvloeien.(21) Een van die verplichtingen hield in dat de Nederlandse strafwet ook van toepassing zou moeten zijn op omkoping van buitenlandse en internationale ambtenaren. Als onder misdrijven tegen het openbaar gezag ook al misdrijven tegen een buitenlands openbaar gezag zouden zijn begrepen zou deze aanvulling met artikel 178a Sr niet nodig zijn geweest. Ik teken hierbij wel aan dat de Hoge Raad in 1987 heeft doen doorschemeren dat onder "ambtenaar" in artikel 184 Sr Pro ook een buitenlandse ambtenaar is te verstaan.(22) In de geschiedenis van de wet die heeft geleid tot invoering van artikel 178a Sr wordt dit arrest van de Hoge Raad nergens besproken. Ik ga er daarom van uit dat de wetgever de transformatieve uitleg van de Hoge Raad niet voor zijn rekening heeft genomen.
5.7. Het tweede middel lijkt mij gegrond te zijn, maar dat wil nog niet zeggen dat deze bevinding tot cassatie moet leiden. De organisatie keerde zich immers tegen Nederlandse politici, de geschriften die zijn geproduceerd zijn in het Nederlands geschreven en kennelijk voor de Nederlandse markt bestemd. Dit komt duidelijk tot uitdrukking in het document getiteld "To catch a wolf" (bewijsmiddel 105). Daarin is sprake van een overduidelijke toespitsing op Nederland. De schrijver richt zich tot Nederlandse politici en voorspelt dat de ridders van Allah het Haagse Binnenhof zullen binnenmarcheren en het parlement zullen omdopen tot een sharia rechtbank. Bewijsmiddel 108 is zelfs een "Open Brief aan het Nederlandse Volk", waarin het hele Nederlandse volk wordt bedreigd met dood en verminking. Bewijsmiddel 109 is een brief met bedreigingen aan Hirsi Ali, bewijsmiddel 110 een dreigbrief gericht aan Aboutaleb, toen nog wethouder te Amsterdam. Bewijsmiddel 113 is een brief die steun betuigt aan [medeverdachte 7], omdat deze Theo van Gogh heeft vermoord. Kortom, een eventuele onjuiste uitleg van het bestanddeel "openbaar gezag" in artikel 131 Sr Pro doet er niet aan af dat het hof, gelet op de bewijsconstructie, heeft kunnen bewijzen dat de organisaties het oogmerk hadden om op te ruien tot geweld tegen het openbaar gezag en daartoe geschriften hebben verspreid of in voorraad gehad.
Het middel kan niet tot cassatie leiden.
6.1. Het derde middel klaagt over de afwijzing door het hof van het verzoek om getuigen te horen. Ook heeft het hof ten onrechte het verzoek afgewezen na te gaan of de getuige [betrokkene 3] zou kunnen worden gehoord.
6.2. Het proces-verbaal van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep van 16 juli 2010 houdt het volgende in:(23)
"De voorzitter deelt in de zaak tegen de verdachten [verdachte 1] en [verdachte 6] het navolgende mede.
Het hof beschikt over twee (vrijwel identieke) schrijvens van mr. B.Th. Nooitgedagt van 5 juli 2010, inhoudende een opgave van de onderzoekswensen van de verdediging, te weten het doen oproepen van de volgende getuigen:
1. [betrokkene 1]
2. [medeverdachte 1]
3. [verdachte 5]
4. [medeverdachte 3]
5. [medeverdachte 4]
6. [verdachte 6], respectievelijk [verdachte 1]
7. [medeverdachte 5]
8. [medeverdachte 6]
9. [medeverdachte 7]
10. [verdachte 3]
11. [verdachte 7]
12. [verdachte 2]
13. [medeverdachte 8] (alias [alias medeverdachte 8], alias de Syrier, het hof begrijpt: of [medeverdachte 8])
14. [medeverdachte 10]
15. [verdachte 4].
Mr. Nooitgedagt verzoekt evengenoemde getuigen te doen oproepen en licht dit verzoek toe aan de hand van voornoemde schrijvens. In aanvulling daarop deelt hij nog het volgende mede.
(...)
Mr. Nooitgedagt sluit wat betreft de verzochte getuigen [verdachte 1], [verdachte 4], [medeverdachte 3] en [medeverdachte 8] aan bij hetgeen mr. Hopman zojuist naar voren heeft gebracht. Met betrekking tot [medeverdachte 8] wijst de raadsman erop dat het dossier concrete aanwijzingen bevat over de verblijfplaats van [medeverdachte 8] in Syrië, te weten in detentie bij de binnenlandse veiligheidsdienst van Syrië in Damascus, op de afdeling Palestina. Zijn verblijf aldaar is bovendien bevestigd door mededelingen van mensenrechtenorganisaties.
Bovendien verzoekt de raadsman het hof in het geval verzoeken tot het doen oproepen van getuigen, gedaan door andere raadslieden, worden toegewezen, die getuigen, om reden van proceseconomie, ook telkens in de strafzaken van de verdachten [verdachte 1] en [verdachte 6] te doen oproepen.
ln het licht van het onmiddellijkheidsbeginsel acht de raadsman het daarbij, overeenkomstig het gerechtshof 's-Gravenhage, wenselijk de getuigen ter terechtzitting te horen.
Na onderbreking en hervatting van het onderzoek licht de advocaat-generaal mr. Minks het standpunt van het openbaar ministerie ten aanzien van de gedane verzoeken toe aan de hand van de pagina's 5-9 van een door hem overgelegde notitie, waarvan de inhoud als hier ingevoegd geldt.
Daaraan voegt hij het volgende toe, zakelijk weergegeven.
De door getuigen ter terechtzitting in hoger beroep bij het gerechtshof 's-Gravenhage afgelegde verklaringen kunnen in de onderhavige strafzaken niet worden aangemerkt als afgelegd ter terechtzitting, maar zijn wel neergelegd in processen-verbaal, bewijsmiddelen in de zin van schriftelijke bescheiden. Ten aanzien van de verzoeken inzake getuigen die ter terechtzitting bij het gerechthof 's-Gravenhage zijn gehoord, verzet het openbaar ministerie zich tegen toewijzing, nu niet althans onvoldoende is gemotiveerd waarom het noodzakelijk is die getuigen opnieuw te horen.
Het openbaar ministerie verzet zich niet tegen het verzoek tot het doen oproepen van de getuige [medeverdachte 8]. Het openbaar ministerie beschikt evenwel niet over adresgegevens dan wel enig aanknopingspunt ten aanzien van de verblijfplaats van [medeverdachte 8]. Rechtshulpverzoeken aan Syrië hebben tot op heden geen resultaat gehad en ook de internationale signalering van [medeverdachte 8] heeft nog niets opgeleverd. Mocht [medeverdachte 8] evenwel worden aangetroffen/aangehouden dan zal het openbaar ministerie de raadslieden en het hof terstond op de hoogte brengen zodat kan worden bezien op welke wijze de getuige alsnog kan worden gehoord.
Het openbaar ministerie verzet zich evenmin tegen het verzoek van de raadslieden tot het doen oproepen van de getuige-deskundige prof. dr. mr. R. Peters.
Mr. Nooitgedagt voert het woord in repliek."
Ter terechtzitting van 2 augustus 2010 heeft het hof zijn beslissingen medegedeeld:
"Uitgangspunten bij de beoordeling
Bij de beoordeling van de hier aan de orde zijnde verzoeken heeft in een geval als het onderhavige - waarin het hof na verwijzing door de Hoge Raad de zaken op de bestaande hogere beroepen opnieuw heeft te berechten en af te doen - het volgende uitgangspunt te gelden. Wat betreft de opgave door de verdediging van getuigen en deskundigen, het verzuim of de weigering van oproeping door de advocaat-generaal en het afzien van oproeping door het hof, kan in deze fase van het geding geen toepassing meer toekomen aan de artikelen 410, derde lid, 414, tweede lid, tweede zin, en 418, derde lid, van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv). Voor die onderwerpen zijn dan de artikelen 263, tweede tot en met vijfde lid, 264, 287 en 288 Sv in beginsel onverkort van overeenkomstige toepassing. Ten aanzien van de tijdig vóór de terechtzitting van 16 juli 2010 opgegeven getuigen en deskundigen, die niet op deze terechtzitting zijn verschenen, heeft het hof hun oproeping te bevelen, indien de verdediging hierom verzoekt of het hof oproeping wenselijk oordeelt, tenzij het hof van oproeping afziet op één van de gronden genoemd in artikel 288, eerste lid onder a, b en c, Sv (kort gezegd: het is onaannemelijk dat de getuige binnen aanvaardbare termijn zal verschijnen; er is zwaarwegend gevaar voor gezondheid of welzijn van de getuige/deskundige; redelijkerwijs valt aan te nemen dat door afzien van oproeping de verdachte niet in zijn verdediging wordt geschaad). Wel moet ook in deze fase van het geding de toepasselijkheid van artikel 418, tweede lid, Sv worden aangenomen. Dat betekent dat, ingeval de berechting in eerste aanleg op tegenspraak heeft plaatsgevonden, het hof ook kan afzien van oproeping van een door de verdediging op de voet van artikel 414 Sv Pro in verbinding met artikel 263 Sv Pro opgegeven getuige of deskundige die ter terechtzitting in eerste aanleg dan wel daaraan voorafgaand door de rechter-commissaris is gehoord, indien het hof horen ter terechtzitting niet noodzakelijk oordeelt.
Voorts heeft bij de beoordeling van de onderhavige verzoeken ook het volgende uitgangspunt te gelden. Aan de verklaringen van getuigen en deskundigen die tijdens de eerste behandeling in hoger beroep, bij het Haagse hof, ter terechtzitting zijn afgelegd, komt in deze fase van het geding, na verwijzing, niet meer de status toe van 'verklaring van een getuige", respectievelijk 'deskundige', in de zin van de artikelen 342, eerste lid, en 343 Sv. Zodanige getuigen en deskundigen worden ook niet op één lijn gesteld met de in artikel 418, tweede lid, Sv, voorziene ter terechtzitting in eerste aanleg dan wel door de rechter-commissaris gehoorde getuigen en deskundigen. Dat laat onverlet dat het hof wél acht heeft te slaan op de verklaringen van zodanige getuigen en deskundigen, zoals neergelegd in de processen-verbaal van de terechtzittingen van het Haagse hof, nu die processen-verbaal onderdeel uitmaken van het dossier van de zaken die het hof opnieuw heeft te berechten en af te doen.
De status van die processen-verbaal is in deze fase van het geding die van de in artikel 344, eerste lid onder 2°, Sv bedoelde processen-verbaal. De inhoud van die processen-verbaal kan in deze fase dus ook, in voorkomende gevallen, zowel tot ontlasting als tot belasting strekken. Die inhoud kan dus onder meer ook betrokken worden bij de beoordeling of redelijkerwijs valt aan te nemen dat door afzien van oproeping de verdachte niet in zijn verdediging wordt geschaad en of horen ter terechtzitting noodzakelijk is.
Deze uitgangspunten leiden bij de beoordeling van de verzoeken tot de navolgende overwegingen en beslissingen van het hof.
Afzonderlijke getuigen en aanverwante verzoeken
[Betrokkene 1] (24)
Namens een aantal verdachten is verzocht de getuige [betrokkene 1] te doen oproepen.
De opgave is niet vergezeld van enig gegeven omtrent de woon- of verblijfplaats van de getuige.
Tijdens de behandeling ter terechtzitting bij het gerechtshof Den Haag is het niet mogelijk gebleken de getuige te horen omdat ook in de procedure bij dat gerechtshof geen actuele adresgegevens van de getuige bekend zijn geworden, ondanks pogingen van het openbaar ministerie die te achterhalen. Het hof verwijst naar het - blijkens het desbetreffende proces-verbaal - destijds ter zake verhandelde ter terechtzitting van 24 oktober 2007. Niet gesteld of gebleken is dat die situatie thans anders is of dat de adresgegevens van de getuige wel eenvoudig beschikbaar kunnen komen.
Onder die omstandigheden moet het verzoek tot oproeping van de getuige worden afgewezen omdat niet aannemelijk is dat hij binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zal verschijnen.
Mochten de adresgegevens van de getuige alsnog bekend worden, dan kan door de verdediging een nieuw verzoek worden gedaan om de getuige op te roepen.
[Medeverdachte 3]
Namens een aantal verdachten is verzocht de getuige [medeverdachte 3] te doen oproepen.
De opgave is niet vergezeld van enig gegeven omtrent de woon- of verblijfplaats van de getuige.
Tijdens de behandeling ter terechtzitting bij het gerechtshof Den Haag is het niet mogelijk gebleken de getuige te horen omdat de getuige in Marokko verbleef en onwillig bleek ter terechtzitting te verschijnen, terwijl een rogatoire commissie ten behoeve van een verhoor aldaar door dat gerechtshof zinloos werd geacht omdat de Marokkaanse autoriteiten het aan advocaten niet toestaan daarbij aanwezig te zijn, en dat hof op grond daarvan kennelijk van oordeel is geweest dat het ondervragingsrecht van de verdediging niet zou kunnen worden geëffectueerd.
Het hof verwijst naar het - blijkens het desbetreffende proces-verbaal - destijds ter zake verhandelde ter terechtzitting van 13 september 2007. Niet gesteld of gebleken is dat die situatie thans anders is of dat de adresgegevens van de getuige wel eenvoudig beschikbaar kunnen komen.
Onder die omstandigheden moet het verzoek tot oproeping van de getuige reeds worden afgewezen omdat niet aannemelijk is dat hij binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zal verschijnen.
Mr. Hopman heeft nog verzocht een onderzoek te laten doen naar de mogelijkheid van een rogatoire commissie naar Marokko waarbij de raadslieden aanwezig zouden kunnen zijn. Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen acht het hof zo'n onderzoek zinloos, nu nog betrekkelijk recent, in 2007, gebleken is dat de Marokkaanse autoriteiten het niet toestaan dat een advocaat bij een dergelijk verhoor van een getuige aanwezig is. Niet gesteld of gebleken is dat die situatie is gewijzigd. Bovendien zijn geen adresgegevens van de getuige bekend. De noodzaak van zo'n onderzoek is dus niet gebleken. Dit verzoek wordt afgewezen.
[Medeverdachte 8]
Namens een aantal verdachten is verzocht de getuige [medeverdachte 8] te doen oproepen.
De opgave is niet vergezeld van enig gegeven omtrent de woon- of verblijfplaats van de getuige.
Tijdens de behandeling ter terechtzitting bij het gerechtshof te Den Haag is het niet mogelijk gebleken de getuige te horen omdat ook toen geen adresgegevens van de getuige bekend zijn geworden, ondanks pogingen die te achterhalen. Het hof verwijst naar het - blijkens het desbetreffende proces-verbaal - destijds ter zake verhandelde ter terechtzitting, onder meer op de terechtzitting van 13 september 2007.
Gebleken is dat een rechtshulpverzoek betreffende [medeverdachte 8] aan de Syrische autoriteiten van 21 juli 2005 zonder resultaat is gebleven. Datzelfde geldt voor een aanvullend rechtshulpverzoek aan de Syrische autoriteiten van 28 oktober 2005, waarin was vermeld dat [medeverdachte 8] door de binnenlandse veiligheidsdienst van Syrië in Damascus op de Afdeling Palestina zou worden vastgehouden. Naar aanleiding daarvan heeft de Minister van Justitie bij schrijven van 4 september 2006 - voor zover relevant - laten weten dat een derde rechtshulpverzoek aan de Syrische autoriteiten slechts opportuun zou zijn indien de Nederlandse justitiële autoriteiten aanvullende informatie zouden aanbieden ten aanzien van de verblijfplaats van [medeverdachte 8].
Niet gebleken is dat zodanige aanvullende informatie beschikbaar is gekomen. De verdediging heeft ook niet aangevoerd dat dit wél het geval is. Ook het openbaar ministerie heeft geen gegevens over de woon- of verblijfplaats van de getuige. Het heeft daarentegen verklaard dat de getuige reeds geruime tijd internationaal gesignaleerd staat als verdachte in deze zaak, welke signalering echter tot op heden niet tot enig resultaat heeft geleid.
Onder die omstandigheden moet het verzoek tot oproeping van de getuige worden afgewezen omdat niet aannemelijk is dat hij binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zal verschijnen.
Het verzoek tot het laten doen van nader onderzoek naar de mogelijkheden om [medeverdachte 8] als getuige te horen, wijst het hof af, omdat dat gelet op het voorgaande zinloos en dus niet noodzakelijk is.
Mochten de adresgegevens van [medeverdachte 8] alsnog bekend worden, dan kan door de verdediging een nieuw verzoek worden gedaan om de getuige op te roepen.
(...), [Medeverdachte 5], [medeverdachte 6] en [verdachte 4]
Namens één of meer verdachten is verzocht de getuigen (...), [medeverdachte 5], [medeverdachte 6] en [verdachte 4] te doen oproepen.
De getuigen zijn voorafgaand aan de terechtzitting in eerste aanleg door de rechter-commissaris gehoord en de verdediging is in de gelegenheid geweest die getuigen vragen te stellen, ook op de punten waarop de verdediging de getuigen thans wil ondervragen. Niet gesteld of gebleken is dat de getuigen niet bereid zijn geweest vragen te beantwoorden. Gelet daarop en ook overigens zijn de verzoeken onvoldoende onderbouwd om de noodzaak van het verzochte aan te nemen, zodat het hof horen ter terechtzitting niet noodzakelijk oordeelt.
De verzoeken worden afgewezen.
(...)
[Verdachte 5], [verdachte 6], [verdachte 3], [verdachte 7], [verdachte 2] en [medeverdachte 10]
Namens een aantal verdachten is verzocht de getuigen [verdachte 5], [verdachte 6], [verdachte 3], [verdachte 7], [verdachte 2] en [medeverdachte 10] te doen oproepen.
De getuigen zijn voorafgaand aan de terechtzitting in eerste aanleg door de rechter-commissaris gehoord en de verdediging is daarbij in de gelegenheid geweest die getuigen vragen te stellen, ook op de punten waarop de verdediging de getuigen thans wil ondervragen.
Het hof betrekt bij zijn overwegingen dat de getuigen ook ter terechtzitting bij het gerechtshof Den Haag als getuigen zijn gehoord en dat ook toen de verdediging in de gelegenheid is geweest de getuigen te ondervragen. Van die verhoren zijn processen-verbaal opgemaakt. Deze bevinden zich bij de processtukken.
Gelet daarop en ook overigens zijn de verzoeken onvoldoende onderbouwd om de noodzaak van het verzochte aan te nemen, zodat het hof horen ter terechtzitting niet noodzakelijk oordeelt.
De verzoeken worden afgewezen.
(...), [Betrokkene 4], [medeverdachte 7] en [medeverdachte 1]
Namens één of meer verdachten is verzocht de getuigen (...), [betrokkene 4], [medeverdachte 7] en [medeverdachte 1] te doen oproepen.
De getuigen zijn voorafgaand aan de terechtzitting in eerste aanleg door de rechter-commissaris gehoord en de verdediging is in de gelegenheid geweest die getuigen vragen te stellen, ook op de punten waarop de verdediging de getuigen thans opnieuw wil ondervragen. Niet gesteld of gebleken is dat de getuigen niet bereid zijn geweest toen vragen te beantwoorden.
Het hof betrekt bij zijn overwegingen dat de getuigen ook ter terechtzitting bij het gerechtshof Den Haag als getuigen zijn gehoord en dat ook toen de verdediging in de gelegenheid is geweest die getuigen te ondervragen. Van die verhoren zijn processen-verbaal opgemaakt. Deze bevinden zich bij de processtukken.
Gelet daarop en ook overigens zijn de verzoeken onvoldoende onderbouwd om de noodzaak van het verzochte aan te nemen, zodat het hof horen ter terechtzitting niet noodzakelijk oordeelt.
De verzoeken worden afgewezen.
(...)
[Medeverdachte 4]
Namens een aantal verdachten is verzocht de getuige [medeverdachte 4] te doen oproepen. De getuige is eerder ter terechtzitting in eerste aanleg gehoord en de verdediging is toen in de gelegenheid geweest de getuige vragen te stellen, ook op de punten waarop de verdediging de getuige thans wil ondervragen.
Het hof betrekt bij zijn overwegingen dat de getuige ook ter terechtzitting van het gerechtshof Den Haag als getuige is gehoord en dat ook toen de verdediging in de gelegenheid is geweest de getuige te ondervragen. Van die verhoren zijn processen-verbaal opgemaakt. Deze bevinden zich bij de processtukken.
Gelet daarop en ook overigens is het verzoek onvoldoende onderbouwd om de noodzaak van het verzochte aan te nemen, zodat het hof horen ter terechtzitting niet noodzakelijk oordeelt. De verzoeken worden afgewezen.
(...)
ln het algemeen acht het hof het wenselijk dat onderzoeksverrichtingen die in één van de onderhavige zaken worden bevolen, ook in de andere van die zaken worden bevolen.
(...)"
Ter terechtzitting van 30 november 2010 heeft de advocaat van verdachte in dupliek het woord gevoerd. In dupliek zijn nog een aantal verzoeken aan het hof voorgelegd. Het hof heeft in zijn arrest aldus gereageerd:
"4 VOORWAARDELIJKE VERZOEKEN
De verdediging heeft de hieronder geformuleerde voorwaardelijke verzoeken gedaan.
4.1 Oproepen getuigen
Het (bij dupliek ter terechtzitting van 30 november 2010 gedane) verzoek om in het geval het hof niet tot vrijspraak van de tenlastegelegde feiten zou besluiten, - naar het hof begrijpt - het onderzoek te heropenen en als getuigen te doen oproepen:
1. [betrokkene 1]
2. [medeverdachte 1]
3. [verdachte 5]
4. [medeverdachte 3]
5. [medeverdachte 4]
6. [verdachte 1]
7. [medeverdachte 5]
8. [medeverdachte 6]
9. [medeverdachte 7]
10. [verdachte 3]
11. [verdachte 7]
12. [verdachte 2]
13. [medeverdachte 8] (alias [alias medeverdachte 8], alias de Syriër, het hof begrijpt: [medeverdachte 8])
14. [medeverdachte 10]
15. [verdachte 4].
Het hof overweegt als volgt.
De voorwaarde waaronder het verzoek is gedaan is vervuld.
Getuige [betrokkene 1]
De verdediging is in dit hoger beroep in de gelegenheid geweest de getuige ter terechtzitting te ondervragen. Niet gemotiveerd is waarom de getuige opnieuw zou moeten worden opgeroepen.
De noodzaak tot zijn oproeping is (ook anderszins) niet gebleken.
Het verzoek tot zijn oproeping wordt daarom afgewezen.
(...)
Overige getuigen
Het hof heeft eerder gedane verzoeken met betrekking tot deze getuigen gemotiveerd afgewezen ter terechtzitting van 2 augustus 2010. Hetgeen thans bij dupliek ter onderbouwing van het verzoek is aangevoerd is in de kern niets anders dan aan het eerder gedane verzoek ten grondslag was gelegd. Het voegt daar niets wezenlijks aan toe. Het hof verwijst naar hetgeen het heeft overwogen naar aanleiding van dat eerder gedane verzoek, zoals vervat in het van de terechtzittingen van 16 juli 2010 en 2 augustus 2010 opgemaakte proces-verbaal. Op grond van die overwegingen oordeelt het hof ook thans dat het onaannemelijk is dat de getuigen [medeverdachte 3] en [medeverdachte 8] binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zullen verschijnen en voorts dat horen van de getuigen [medeverdachte 5], [medeverdachte 6], [verdachte 4], [verdachte 5], [verdachte 3], [verdachte 7], [verdachte 2], [medeverdachte 10], [medeverdachte 7], [medeverdachte 1] en [medeverdachte 4] ter terechtzitting niet noodzakelijk is. Het verzoek ten aanzien van deze getuigen wordt om die reden afgewezen."
6.3. Het middel betoogt met betrekking tot alle afgewezen getuigen dat de tenlastelegging in eerste aanleg niet inhield dat de organisaties het oogmerk hadden tot haatzaaien als bedoeld in artikel 137d Sr. Dat oogmerk is eerst later in de tenlastelegging terechtgekomen en de verdediging heeft niet de gelegenheid gehad de getuigen over dit aspect van de gewijzigde tenlastelegging bij de rechter-commissaris te ondervragen.
6.4. Ik stel als algemene opmerking voorop dat de geschriften die onder meer verdachte onder zich had en de besprekingen in de huiskamer van [medeverdachte 7] dropen van haat en geweld jegens iedereen die op enigerlei wijze afweek van de lijn die in de groep als zaligmakend werd beschouwd. Het dreigen met levensdelicten, het beledigen en discrimineren, het afroepen van onheil en verderf, het uitspreken van gevoelens van haat jegens anderen en de afkeer van democratie en van de Nederlandse rechtsstaat lijken een inherent en onlosmakelijk onderdeel te zijn van de levensbeschouwing en godsdienstbeleving van de deelnemers aan de organisaties. Uit de voorhanden geschriften blijkt ook wel dat zij beseffen dat zij op deze wijze de oorlog verklaren aan de Nederlandse samenleving. Het kan dan niet als een donderslag bij heldere hemel komen als zij op een gegeven moment voor het aanzetten tot haat, ook strafrechtelijk, ter verantwoording worden geroepen.
Wanneer getuigen bij de rechter-commissaris worden ondervraagd over de aard en inhoud van de huiskamerbijeenkomsten en over de betekenis van aangetroffen geschriften zijn natuurlijk deze aspecten van hun overtuiging aan de orde gesteld of konden die aan de orde worden gesteld.
6.5. Ter terechtzitting van 15 februari 2007 van het hof te 's-Gravenhage is de tenlastelegging gewijzigd en is aan het oogmerk van de criminele organisaties toegevoegd het oogmerk op het begaan van het misdrijf van artikel 137d Sr, het aanzetten tot haat, discriminatie en geweld. Na deze wijziging van de tenlastelegging zijn nog ter terechtzitting van het hof te 's-Gravenhage als getuigen gehoord:(25) [medeverdachte 7] en [betrokkene 4] (9 mei 2007), nogmaals [medeverdachte 7] (25 mei 2007), [verdachte 2] en [medeverdachte 6] (30 mei 2007), [verdachte 5] en [medeverdachte 10] (1 juni 2007), [verdachte 7] en [verdachte 2] (11 juni 2007), [medeverdachte 4] (12 juni 2007), [verdachte 3] (24 juli 2007), [verdachte 5] nogmaals (26 juli 2007), [betrokkene 5] (27 juli 2007), [verdachte 7] nogmaals (12 september 2007), [medeverdachte 1] (13 september 2007), nogmaals [verdachte 3] (26 september 2007). Alleen [medeverdachte 3], [medeverdachte 5], [verdachte 4] en [medeverdachte 8] zijn niet door het hof te 's-Gravenhage gehoord. Een aantal getuigen is zowel door de rechter-commissaris als door het hof te 's-Gravenhage als getuige gehoord. De enige getuigen die bij de rechter-commissaris noch ter terechtzitting van de rechtbank, noch ter terechtzitting van het hof te 's-Gravenhage, noch ter terechtzitting van het hof te Amsterdam zijn gehoord zijn [medeverdachte 3] en [medeverdachte 8].
Ten aanzien van deze getuigen heeft het hof het onaannemelijk geacht dat zij binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zouden verschijnen, ten aanzien van de andere getuigen heeft het hof het (nogmaals) horen niet noodzakelijk gevonden.
6.6. De steller van het middel voert met betrekking tot het verzoek om [medeverdachte 3] als getuige te horen aan dat het hof Amsterdam zich moeilijk kan beroepen op een constatering die het gerechtshof te 's-Gravenhage drie jaar eerder heeft gedaan, te weten dat de getuige onwillig was om ter terechtzitting verschijnen. De adresgegevens van deze getuigen zouden via de Marokkaanse autoriteiten wellicht achterhaald kunnen worden.
De motivering die het hof aan de afwijzing van het verzoek om deze getuige te horen ten grondslag heeft gelegd geeft geen blijk van een verkeerde uitleg van het te dezen van toepassing zijnd criterium en acht ik ook niet onbegrijpelijk. Deze getuige is uitgezet naar Marokko en een adres aldaar is niet bekend. Eerder heeft deze getuige middels zijn advocaat laten weten dat hij niet vrijwillig naar Nederland wil komen.(26) Dat het hof het onaannemelijk heeft geacht dat deze getuige binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting zou willen verschijnen acht ik daarom niet onbegrijpelijk. De verdediging heeft geen enkel houvast geboden om aan te kunnen nemen dat de omstandigheden zodanig zijn gewijzigd dat het eerdere oordeel van het hof te 's-Gravenhage niet meer valide zou zijn.
6.7. Ter terechtzitting van 16 juli 2010 heeft een der advocaten erop gewezen dat de getuige [medeverdachte 8] zich wellicht in detentie bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst van Syrië in Damascus zou bevinden. Het OM zou de opdracht moeten krijgen om een rechtshulpverzoek aan Syrië te richten. De AG heeft daarop medegedeeld dat het OM niet beschikt over een gegeven waardoor deze [medeverdachte 8] zou kunnen worden getraceerd. Rechtshulpverzoeken aan Syrië hebben geen resultaat gehad en de internationale signalering van [medeverdachte 8] heeft evenmin iets opgeleverd. Ook hier heeft het hof naar mijn mening tot het oordeel kunnen komen dat onaannemelijk is dat deze getuige binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting in Nederland zou willen en kunnen verschijnen. Het hof heeft bij het vormen van zijn oordeel klaarblijkelijk acht geslagen op deze mededelingen van de AG en is niet, zoals de steller van het middel wil doen geloven, enkel uitgegaan van gegevens van 2007.
6.8. Wat betreft alle andere getuigen heeft de verdediging de gelegenheid gehad dezen te ondervragen, hetzij, na wijziging van de tenlastelegging, in hoger beroep, hetzij bij de rechter-commissaris. De tenlastelegging was al gewijzigd, en verwees ook naar artikel 137d Sr, toen de getuigen in hoger beroep door de verdediging konden worden ondervraagd. Dat er sprake zou zijn geweest van een wijziging in de accenten binnen het oogmerk van die organisaties en dat die getuigen daarover niet aan de tand konden worden gevoeld mist dus feitelijke grondslag. De verdediging is in de gelegenheid geweest andere getuigen ook nog of alleen ten overstaan van de rechter-commissaris te horen. Zoals ik hiervoor heb uiteengezet was daar gelegenheid en ook voldoende aanleiding om deze getuigen te ondervragen over het aanzetten tot haat en discriminatie jegens ongelovigen en over de gang van zaken met betrekking tot de huiskamerbijeenkomsten en de totstandkoming en verspreiding van het aangetroffen haatzaaiend materiaal.
Het middel faalt in al zijn onderdelen.
7. Het eerste middel is op een onderdeel naar mijn mening gegrond, de overige onderdelen falen. Ook het tweede en derde middel zijn vruchteloos voorgesteld. Het derde middel kan naar mijn oordeel met de aan artikel 81 RO Pro ontleende motivering worden verworpen. Ambtshalve heb ik geen grond aangetroffen die tot vernietiging aanleiding behoort te geven.
8. Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest en tot verwijzing van de zaak naar een aangrenzend hof teneinde op het bestaande beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
1 Deze zaak hangt samen met nrs. 11/00284 ([verdachte 3]), 11/00043 ([verdachte 6]), 11/02669 ([verdachte 5]), 10/05537 ([verdachte 4]) en 11/03701 ([verdachte 7]), waarin ik ook vandaag concludeer.
2 HR 18 november 1997, NJ 1998, 225 m.nt. De Hullu; HR 21 december 2010, LJN BM4415.
3 Kamerstukken II 2001/02, 28463, nr. 3, p. 9 (Wet terroristische misdrijven).
4 Kamerstukken II 1984/85,17476, nrs. 5-7, p. 7.
5 Kamerstukken II 2002/03, 28463, nr. 6, p. 9.
6 Kamerstukken II 2002/03, 28463, nr. 6, p. 12.
7 Kamerstukken II 2003/04, 28463, nr. 10, p. 10.
8 Zie M. van Noorloos, De "Hofstadgroep voor het Haagse hof: over de vrijheid van radicale uitingen in het publieke debat, DD 2008, 34, p. 475-499.
9 HR 18 november 1997, NJ 1998, 225 m.nt. De Hullu; HR 8 oktober 2002, LJN AE5651.
10 Mr. H.J. Smidt, Geschiedenis van het Wetboek van Strafrecht, Tweede Deel, Haarlem 1881, p. 66.
11 Kamerstukken II 1919/20, 428, 1-2.
12 Kamerstukken II 1919/20, 428, nr. 4, p. 10.
13 Kamerstukken II 1919/20, 428, nr. 8.
14 Kamerstukken II 1919/20, 428, nr. 9.
15 Handelingen II, 16 juni 1920, p. 2741.
16 AM: de indiener van subamendement nr. 9.
17 AM: een der indieners van amendement nr. 8.
18 Handelingen II, 16 juni 1920, p. 2742.
19 Handelingen II, 16 juni 1920, p. 2743.
20 Kamerstukken I 1919/20, 428, p. 753-754.
21 Kamerstukken II 1998/99, 26469, nr. 3, p.10, 13.
22 HR 17 maart 1987, NJ 1987, 887 m.nt. 't Hart (Linquenda).
23 Ik geef niet weer de woorden en overwegingen die betrekking hebben op getuigen die in de cassatieschriftuur niet zijn genoemd.
24 AM; [betrokkene 1] is ter terechtzitting in hoger beroep van 17 november 2010 als getuige gehoord, maar wordt nog wel in de cassatieschriftuur genoemd.
25 Ik noem alleen de getuigen die in de cassatieschriftuur zijn genoemd.
26 Stuk 15 in Map 1, waarvan de inhoud ter terechtzitting van 20 oktober 2010 is medegedeeld.