Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer22/04427 B
Zitting18 juni 2024
CONCLUSIE
A.E. Harteveld
In de zaak
[klager] ,
geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1978,
hierna: de klager
1. De rechtbank Noord-Holland, zittingsplaats Haarlem, heeft de klager bij beschikking van 5 september 2022 niet-ontvankelijk verklaard in zijn beklag strekkende tot teruggave aan hem van een onder een ander inbeslaggenomen geldbedrag van (in totaal [1] ) € 101.730,-.
2. Het cassatieberoep is ingesteld namens de klager en J. Kuijper, advocaat te Amsterdam, heeft één middel van cassatie voorgesteld.
3.
Het middel
Het middel
3.1
De bestreden beschikking luidt, voor zover van belang voor de beoordeling van het middel, als volgt:
“Feiten
Uit de kennisgeving van inbeslagname op grond van artikel 94 Sv Pro, blijkt dat op 23 december 2021 onder klager in beslag is genomen een geldbedrag van 100.530 euro en een geldbedrag van 1.250 Zwitserse franken (omgerekend 1.200 euro).
Procedure
Het klaagschrift is op 2 mei 2022 ter griffie van deze rechtbank ontvangen.
Het Openbaar Ministerie heeft op voorhand zijn standpunt schriftelijk kenbaar gemaakt.
De rechtbank heeft op 22 augustus 2022 het klaagschrift in openbare raadkamer behandeld.
De rechtbank heeft de gemachtigd advocaat van de klager, mr. E.G.S. Roethof, en de officier van justitie op zitting gehoord.
De klager is, hoewel daartoe goed opgeroepen, niet in raadkamer verschenen.
Beklag
Het beklag strekt tot teruggave van het inbeslaggenomen geldbedrag, te weten 101.730 euro.
Namens de klager is - voor zover hier van belang en samengevat weergegeven - het volgende
aangevoerd.
Op 23 december 2021 is op Schiphol onder [betrokkene 1] genoemd geldbedrag in beslag genomen op verdenking van witwassen. Deze zaak is met een transactie afgedaan waarbij [betrokkene 1] afstand heeft gedaan van het inbeslaggenomen geld. [betrokkene 1] is niet strafrechtelijk veroordeeld en ten aanzien van het geldbedrag is geen verbeurdverklaring gevolgd. De klager is de rechtmatige eigenaar van het geldbedrag en wenst het geretourneerd te zien. Door de klager is bovendien aangetoond dat het legaal geld betreft.
Ten aanzien van de ontvankelijkheid van het klaagschrift is naar voren gebracht dat het klaagschrift tijdig is ingediend. De termijn is pas gaan lopen op het moment dat het geld in verband met de transactie op de betreffende rekening van het Openbaar Ministerie is ontvangen; niet de datum van ondertekening van de transactie is leidend nu algemeen bekend is dat het een paar dagen duurt voordat geld op een rekening staat.
Bovendien noemt de wet twee termijnen; een termijn van drie maanden en van twee jaren. De tweejaarstermijn is in ieder geval niet geschonden. Het standpunt is hoe dan ook dat het klaagschrift tijdig is ingediend.
Bovendien noemt de wet twee termijnen; een termijn van drie maanden en van twee jaren. De tweejaarstermijn is in ieder geval niet geschonden. Het standpunt is hoe dan ook dat het klaagschrift tijdig is ingediend.
Standpunt van het Openbaar MjnisterieDe officier van justitie heeft - eveneens samengevat en voor zover van belang weergegeven - verzocht de klager niet-ontvankelijk te verklaren. Daartoe is naar voren gebracht dat het klaagschrift niet tijdig, te weten binnen drie maanden nadat aan de vervolging van [betrokkene 1] een eind is gekomen door ondertekening van de transactieovereenkomst op 31 januari 2022, is ingediend. De officier van justitie heeft er voorts op gewezen dat [betrokkene 1] onherroepelijk afstand heeft gedaan met een verklaring van toebehoren waarna de officier van justitie rechtmatig heeft gehandeld als ware het geld verbeurd verklaard. Tot slot meent de officier van justitie dat de klager onvoldoende heeft onderbouwd dat hij de eigenaar is van genoemd geldbedrag.
Ontvankelijkheid van het klaagschriftAlvorens de rechtbank toe kan komen aan de inhoudelijke beoordeling van het ingediende klaagschrift, dient de vraag te worden beantwoord, of de klager daarin kan worden ontvangen. In dat kader is meer specifiek van belang, of en wanneer een daad van vervolging is ingesteld.
Uit de stukken en hetgeen in raadkamer is besproken is - voor zover hier van belang - het volgende gebleken. Op 23 december 2021 is [betrokkene 1] op Schiphol aangehouden wegens de verdenking van witwassen. Nadat hij op 23 december 2021 in verzekering is gesteld, heeft de rechter-commissaris op 24 december 2021 de bewaring bevolen. Vervolgens heeft de rechtbank de gevangenhouding voor een termijn van 90 dagen bevolen.
Artikel 552a Sv bepaalt - voor zover hier van belang - het volgende:
3. Het klaagschrift of het verzoek wordt zo spoedig mogelijk na de inbeslagneming van de voorwerpen of de kennisneming of ontoegankelijkmaking van de gegevens ingediend ter griffie van het gerecht in feitelijke aanleg, waarvoor de zaak wordt vervolgd of het laatst werd vervolgd. Het klaagschrift of het verzoek is niet ontvankelijk indien het is ingediend op een tijdstip waarop drie maanden zijn verstreken sedert de vervolgde zaak tot een einde is gekomen.
4. Indien een vervolging niet of nog niet is ingesteld wordt het klaagschrift of het verzoek zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen twee jaren na de inbeslagneming, kennisneming of ontoegankelijkmaking ingediend ter griffie van de rechtbank van het arrondissement, binnen hetwelk de inbeslagneming, kennisneming of ontoegankelijkmaking is geschied. De rechtbank is bevoegd tot afdoening tenzij de vervolging mocht zijn aangevangen voordat met de behandeling van het klaagschrift of het verzoek een aanvang kon worden gemaakt. In dat geval zendt de griffier hel klaagschrift of het verzoek ter afdoening aan het gerecht, bedoeld in het vorige lid.
Op grond van artikel 136, eerste lid, Sv wordt onder een maand een tijd van 30 dagen verstaan.
Met het bevelen van de bewaring en aansluitend de gevangenhouding van [betrokkene 1] , is de rechtbank van oordeel dat een daad van vervolging heeft plaatsgevonden. Dat betekent dat op de voet van artikel 552a, derde lid, Sv het klaagschrift moet worden ingediend binnen drie maanden nadat de vervolgde zaak tot een einde is gekomen.
De rechtbank stelt in dat verband vast dat de transactieovereenkomst tussen [betrokkene 1] en het Openbaar Ministerie op 31 januari 2022 is ondertekend. Op dat moment werd aan de gestelde voorwaarden voldaan en is [betrokkene 1] ook in vrijheid gesteld. Het recht van de Staat om hem verder te vervolgen is naar het oordeel van de rechtbank op die datum komen te vervallen. Dat betekent dat op 31 januari 2022 aan de vervolgde zaak een einde is gekomen en de termijn van drie maanden als bedoeld in artikel 552a, derde lid Sv, op 1 mei 2022 is geëindigd. Het op 2 mei 2022 ontvangen klaagschrift is derhalve te laat ingediend.
De rechtbank is dan ook van oordeel dat de klager niet-ontvankelijk dient te worden verklaard in zijn beklag en dat aan een inhoudelijke beoordeling van het klaagschrift niet worden toegekomen.
Beslissing
De rechtbank verklaart de klager niet-ontvankelijk in het beklag.”
3.2
De tweede deelklacht in het middel stelt dat de rechtbank het klaagschrift ten onrechte heeft opgevat als een klaagschrift in de zin van art. 552a Sv in plaats van als een klaagschrift op grond van art. 552ab Sv.
3.3
In een grotendeels vergelijkbaar geval oordeelde de Hoge Raad, in HR 27 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:268, als volgt:
“2 Beoordeling van het cassatiemiddel
2.1
Het cassatiemiddel klaagt onder meer dat de rechtbank heeft miskend dat sprake was van een klaagschrift als bedoeld in artikel 552ab van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv).
2.2.1
De rechtbank heeft het beklag niet-ontvankelijk verklaard en heeft daartoe het volgende overwogen:
“Feiten
Op 18 augustus 2021 is onder een ander dan de klager, te weten [betrokkene 1], beslag gelegd op het volgende:
- een personenauto van het merk Skoda met kenteken [kenteken];
- een geldbedrag van € 249.740,=
Het beslag is gelegd op grond van artikel 94 Sv Pro. Dit beslag is gelegd in het kader van de (...) strafzaak tegen de beslagene. Hij wordt verdacht van witwassen.
(...)
Standpunt klager
(...)
In raadkamer is aangevoerd dat klager pas medio juni (de Hoge Raad begrijpt: 2022) op de hoogte is gesteld van de getekende transactie door beslagene.
(...)
Ontvankelijkheid
Ingevolge artikel 552a, derde lid, Sv is een klaagschrift niet ontvankelijk indien het is ingediend op een tijdstip waarop drie maanden zijn verstreken sinds de vervolgde zaak tot een einde is gekomen.
De vervolgde zaak is op 21 december 2021 tot een einde gekomen door de transactieovereenkomst die de beslagene [betrokkene 1] heeft getekend. Het op 2 augustus 2022 ingediende klaagschrift is daarmee buiten de wettelijke termijn ingediend. Uit het dossier en het aangevoerde in raadkamer is voldoende duidelijk geworden dat klagers op een eerder moment op de hoogte zijn geraakt van de inbeslagname en de daarop volgende transactie waardoor de zaak is geëindigd. De klagers zullen daarom niet ontvankelijk worden verklaard in het beklag.”
2.2.2
Het proces-verbaal van de behandeling in raadkamer houdt onder meer het volgende in:
“De rechter stelt dat het gaat om een auto en een geldbedrag welke in beslag zijn genomen onder [betrokkene 1]. Hij heeft een transactie van het Openbaar Ministerie geaccepteerd en daarmee afstand gedaan van de inbeslaggenomen goederen.”
2.3
In cassatie zijn de volgende wettelijke bepalingen van belang.
- Artikel 74 lid 1 en Pro lid 2, aanhef en onder b, c en d, van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr):
“1. De officier van justitie kan voor de aanvang van de terechtzitting een of meer voorwaarden stellen ter voorkoming van de strafvervolging wegens misdrijven, met uitzondering van die waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van meer dan zes jaar, en wegens overtreding. Door voldoening aan die voorwaarden vervalt het recht tot strafvordering.
2. De volgende voorwaarden kunnen worden gesteld:
(...)
b. afstand van voorwerpen die in beslag zijn genomen en vatbaar zijn voor verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer;
c. uitlevering, of voldoening aan de staat van de geschatte waarde, van voorwerpen die vatbaar zijn voor verbeurdverklaring;
d. voldoening aan de staat van een geldbedrag of overdracht van inbeslaggenomen voorwerpen ter gehele of gedeeltelijke ontneming van het ingevolge artikel 36e voor ontneming vatbare wederrechtelijk verkregen voordeel.”
- Artikel 552a leden 1 en 3 Sv:
“1. De belanghebbenden kunnen zich schriftelijk beklagen over inbeslagneming, over het gebruik van in beslag genomen voorwerpen, over het uitblijven van een last tot teruggave, over het al dan niet toepassen van de in artikel 116, vierde lid, neergelegde bevoegdheid, over de vordering van gegevens, over het bevel toegang te verschaffen tot een geautomatiseerd werk of delen daarvan, tot een gegevensdrager of tot versleutelde gegevens dan wel kennis omtrent de beveiliging daarvan ter beschikking te stellen, over de kennisneming of het gebruik van gegevens, vastgelegd tijdens een doorzoeking of op vordering verstrekt, over de kennisneming of het gebruik van gegevens, opgeslagen, verwerkt of overgedragen door middel van een geautomatiseerd werk en vastgelegd bij een onderzoek in zodanig werk, over de kennisneming of het gebruik van gegevens als bedoeld in de artikelen 100, 101 en 114, over de vordering gegevens te bewaren en beschikbaar te houden, alsmede over de ontoegankelijkmaking van gegevens, aangetroffen in een geautomatiseerd werk, bedoeld in de artikelen 125o en 126cc, vijfde lid, de opheffing van de desbetreffende maatregelen of het uitblijven van een last tot zodanige opheffing. De belanghebbenden kunnen zich voorts schriftelijk beklagen over een bevel tot het ontoegankelijk maken van gegevens, bedoeld in artikel 125p. Over het beklag, bedoeld in de vorige volzin, beslist het gerecht zo spoedig mogelijk.
3. Het klaagschrift of het verzoek wordt zo spoedig mogelijk na de inbeslagneming van de voorwerpen of de kennisneming of ontoegankelijkmaking van de gegevens of het bevel, bedoeld in de artikelen 125k en 125p, ingediend ter griffie van het gerecht in feitelijke aanleg, waarvoor de zaak wordt vervolgd of het laatst werd vervolgd. Het klaagschrift of het verzoek is niet ontvankelijk indien het is ingediend op een tijdstip waarop drie maanden zijn verstreken sedert de vervolgde zaak tot een einde is gekomen.”
- Artikel 552ab leden 1 en 2 (oud) Sv luidde tot de inwerkingtreding op 1 februari 2008 (Stb. 2008, 4) van de Wet van 7 juli 2006 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke afdoening van strafbare feiten (Wet OM-afdoening), Stb. 2006, 330:
“1. De belanghebbenden, anderen dan de verdachte, gewezen verdachte of veroordeelde, kunnen zich schriftelijk beklagen over de oplegging van voorwaarden als bedoeld in artikel 74, tweede lid, onder b, c of d, van het Wetboek van Strafrecht en over een schikking als bedoeld in artikel 511c op de grond dat deze betrekking hebben op hun toekomende voorwerpen en de officier van justitie die de voorwaarden heeft opgelegd, onderscheidenlijk de schikking is aangegaan, niet bereid is gebleken die voorwerpen terug te geven of de waarde die zij bij verkoop redelijkerwijs hadden moeten opbrengen te vergoeden.
2. Het klaagschrift wordt, niet later dan drie maanden nadat de verdachte, gewezen verdachte of veroordeelde aan de gestelde voorwaarden of aan de termen van de schikking heeft voldaan, dan wel de klager daarmee bekend is geworden, ingediend ter griffie van de rechtbank waarbij de in het eerste lid bedoelde officier van justitie is geplaatst.”
- Artikel XI Wet OM-afdoening:
“In strafzaken waarin voor het in werking treden van artikel II, onderdelen O tot en met R, artikel III, artikel IV en artikel VI van deze wet voorwaarden ter voorkoming van strafvervolging zijn gesteld overeenkomstig de artikelen 74 en 74c van het Wetboek van Strafrecht, de artikelen 36 en 37 van de Wet op de economische delicten, artikel 76 van Pro de Algemene wet inzake rijksbelastingen dan wel artikel 85 van Pro de Waterschapswet, blijven de artikelen die door deze wet gewijzigd worden of vervallen van toepassing zoals zij luidden voor het in werking treden van het desbetreffende onderdeel van deze wet.”
2.4
De rechtbank heeft het klaagschrift dat strekt tot teruggave van de auto en het geldbedrag aan de klagers, opgevat als een klaagschrift als bedoeld in artikel 552a Sv. Dat oordeel is onjuist nu de rechtbank ervan is uitgegaan dat die auto en dat geldbedrag onderdeel zijn van een op de voet van artikel 74 Sr Pro tussen [betrokkene 1] en de officier van justitie afgesloten transactie om strafvervolging te voorkomen. Uit artikel 552ab Sv zoals dat luidde tot de inwerkingtreding van de Wet OM-afdoening, in samenhang met de overgangsbepaling in artikel XI van die wet, volgt dat artikel 552ab Sv ook in gevallen als dit van toepassing is gebleven (vgl. HR 29 maart 2022, ECLI:NL:HR:2022:457). Dat brengt met zich dat de rechtbank het klaagschrift had moeten opvatten als een klaagschrift in de zin van die bepaling. De termijn voor het indienen van zo’n klaagschrift is – kort gezegd – niet later dan drie maanden nadat de (gewezen) verdachte of de veroordeelde heeft voldaan aan de gestelde voorwaarden van de transactie om strafvervolging te voorkomen, dan wel de klager daarmee bekend is geworden. De rechtbank heeft daarom het klaagschrift ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard op de – aan artikel 552a Sv ontleende – grond dat het is ingediend op een tijdstip waarop drie maanden zijn verstreken sinds de vervolgde zaak tot een eind is gekomen.
2.5
Voor zover het cassatiemiddel hierover klaagt, slaagt het. Dat brengt mee dat bespreking van het restant van het cassatiemiddel niet nodig is.
3 Beslissing
De Hoge Raad:
- vernietigt de beschikking van de rechtbank;
- wijst de zaak terug naar de rechtbank Rotterdam, opdat de zaak opnieuw wordt behandeld en afgedaan.”
3.4
Het lijkt mij dat op grond van dezelfde redenering ook in de onderhavige zaak het middel gegrond is en dat vernietiging van de bestreden beschikking is aangewezen.
3.5
Ik teken daarbij nog wel het volgende aan. Anders dan in de aangehaalde beschikking van 27 februari 2024 is niet met zoveel woorden namens de klager in raadkamer een beroep gedaan op een - ten opzichte van het moment waarop de verdachte aan de transactievoorwaarden heeft voldaan - latere bekendheid van de klager daarmee. Dat zou reden kunnen zijn om te stellen dat de door de rechtbank gehanteerde termijn van drie maanden na totstandkoming van de transactie alsnog niet onjuist is. Dat lijkt mij echter een miskenning van de strekking van de in art. 552ab Sv voorkomende mogelijkheid dat de termijn aanvangt na de bekendheid van de klager met het voldoen aan de transactievoorwaarden. Die strekking lijkt mij vergelijkbaar met de bij rechtsmiddelen tegen einduitspraken voorkomende ‘ontsnappingsmogelijkheid’ dat de termijn voor het rechtsmiddel eerst aanvangt nadat zich een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat de einduitspraak de verdachte bekend is (vgl. art. 408 lid 2 Sv Pro en art. 432 lid 2 Sv Pro). De rechter zal het bestaan van zo’n omstandigheid ambtshalve moeten onderzoeken voordat een niet-ontvankelijkheid in het rechtsmiddel kan worden uitgesproken. Dat heeft als consequentie dat veelal (eerst) het aanwenden van het rechtsmiddel als aanvangsmoment van die termijn zal moeten worden aanvaard. Bij toepassing van art. 552ab Sv zal de rechtbank zich dus rekenschap hebben te geven van het moment van bekendheid bij de klager met het voldoen aan de transactievoorwaarden. Bij gebreke van enige overweging daaromtrent van de rechtbank slaagt het middel in zoverre.
3.6
Het naar mijn mening slagen van de tweede deelklacht in het middel brengt mee dat bespreking van het middel voor het overige niet nodig is. Mocht de Hoge Raad niettemin prijs stellen op bespreking daarvan dan ben ik uiteraard bereid daaromtrent nader te concluderen.
4. Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden beschikking en terugwijzing naar de rechtbank Noord-Holland, teneinde op het bestaande beklag opnieuw te worden beoordeeld en afgedaan.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG