Uitspraak
RECHTBANK OVERIJSSEL
Team Strafrecht
Meervoudige economische kamer
Zittingsplaats Zwolle
Parketnummer: 84.053882.22 (P)
Datum vonnis: 2 juli 2026
Vonnis op tegenspraak in de zaak van de officier van justitie tegen:
[verdachte] B.V.,
gevestigd aan de [vestigingsplaats].
1.Het onderzoek op de terechtzitting
Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzittingen van 25 september 2025, 21 mei 2026 en 18 juni 2026.
De rechtbank heeft kennisgenomen van de vordering van de officier van justitie en van wat namens verdachte door [gemachtigde], gemachtigde, namens de vennootschap, en door de raadslieden mr. C.P. Posthuma, advocaat in Eindhoven, en mr. W.J.W. van Eijk, advocaat in ’s-Hertogenbosch, naar voren is gebracht.
2.De tenlastelegging
De verdenking komt er, kort en zakelijk weergegeven, op neer dat verdachte:
feit 1:zich in de periode van 16 november 2017 tot en met 23 maart 2019 in [plaats] meermalen schuldig heeft gemaakt aan het opzettelijk schenden van de zorgplicht zoals neergelegd in artikel 13 van Pro de Wet bodembescherming (Wbb) (oud);
feit 2:zich in de periode van 2 oktober 2019 tot en met 26 februari 2020 in [plaats] schuldig heeft gemaakt aan het meermalen, al dan niet samen met een of meer anderen, opzettelijk in een of meer watergangen brengen van een vloeistof waarin zich vrije kalk bevond afkomstig van LD-staalslakken, zonder dat daartoe een vergunning of vrijstelling was verleend en terwijl artikel 6.3 van de Waterwet (oud) niet van toepassing was.
Voluit luidt de tenlastelegging aan verdachte, dat:
1.
zij op één of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 16 november 2017 tot
en met 23 maart 2019 te [plaats], gemeente [plaats],
opzettelijk,
(een) handeling(en) als bedoeld in artikel 6 tot Pro en met 11 van de Wet
bodembescherming heeft verricht, te weten
op een perceel aan of nabij de [adres 1], aldaar op of in de bodem
brengen/toepassen van LD staalslakken (Linz-Donawitz) waarin zich vrije kalk
bevond dat na contact met (grond)water in de bodem een verhoogde pH-waarde
veroorzaakt en/of kan veroorzaken,
terwijl zij verdachte wist althans redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat door die
handeling(en) de bodem kon worden verontreinigd of aangetast, en niet aan haar
verplichting heeft voldaan alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van haar
konden worden gevergd, teneinde die verontreiniging of aantasting te voorkomen,
en/of indien die verontreinig of aantasting zich voordeed, die verontreiniging of
aantasting en/of de directe gevolgen daarvan te beperken en/of zoveel mogelijk
ongedaan te maken;
(Map 1 pag 528-548 fysiek dossier, pag 530-550 digitaal dossier en map 3 PV-SEO
087 pag 1640-1646 fysiek dossier, pag 442-448 digitaal dossier);
2.
zij op een of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 2 oktober 2019 tot en
met 26 februari 2020 te [plaats], gemeente [plaats]
tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen,
opzettelijk,
een stof, te weten een vloeistof waarin zich vrije kalk bevond afkomstig van LD
staalslakken (Linz-Donawitz), die aanwezig waren op een perceel aan of nabij de
[adres 1], aldaar, heeft gebracht in een of meer watergang(en), zijnde (een)
oppervlaktewaterlicha(a)m(en), dat/die was/waren gelegen langs voornoemd
perceel, terwijl:
a. een daartoe strekkende vergunning niet was verleend door Onze Minister dan wel
het bestuur
van het betrokken waterschap, en
b. daarvoor geen vrijstelling was verleend bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur, en
c. artikel 6.3 van de Waterwet niet van toepassing was, immers
-stroomde op of omstreeks 2 oktober 2019 die vloeistof uit/via een talud in een
C-watergang met nummer [nummer 1], (Map 4, SEO-110W, pag 2005 -2065 fysiek dossier
en pag 259-319 digitaal dossier), en/of
-stroomde op of omstreeks 18 oktober 2019 die vloeistof uit/via een talud in een
B-watergang met nummer [nummer 2] (Map 4, SEO-111W, pag 2066-2079 fysieke
dossier, pag 320-333 digitale dossier), en/of
-stroomde op of omstreeks 6 december 2019 die vloeistof uit/via een talud in een
watergang nabij het kadastrale nummer [nummer 3] (Map 5, SEO-172W, SEO-173W en
SEO-174W pag 2447-2493 fysieke dossier en pag 171-217 digitale dossier), en/of
-stroomde op of omstreeks 29 januari 2020 die vloeistof uit/via een talud en/of over
de onbeschermde bodem in een C-watergang met nummer [nummer 5], (Map 4,
SEO-113W, pag 2099 – 2117 fysiek dossier en pag 353-371 digitaal dossier), en/of
-stroomde op of omstreeks 26 februari 2020 die vloeistof over de onbeschermde
bodem in een C-watergang met nummer [nummer 4], (Map 4, SEO-113W, pag 2099 –
2117) (Map 1 zaaksdossier II pag 550A-589 fysiek, en pag 555-595 digitaal dossier).
3.De voorvragen
De rechtbank heeft vastgesteld dat de dagvaarding geldig is, dat zij bevoegd is tot kennisneming van deze zaak, dat de officier van justitie ontvankelijk is in de vervolging en dat er geen redenen zijn voor schorsing van de vervolging.
4. De bewijsmotivering [1]
4.1
Inleiding
Op 25 maart 2019 is onder leiding van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek gestart genaamd ‘SEOUL’. Het onderzoek heeft betrekking op het project dat ten noorden van de A15 in de gemeente [plaats] (voormalig gemeente Lingewaal) werd uitgevoerd. Het gaat om het project ‘Geluidswal [locatie] te [plaats]’ oftewel ‘Zuidbaan’ van de golfclub [bedrijf 1] B.V. (verder: [bedrijf 1]). Het project behelsde – kort gezegd – de aanleg van een tweede golfbaan met een geïntegreerde geluidswal en werd uitgevoerd op het terrein van [bedrijf 1] gelegen aan de [adres 1] in [plaats]. [verdachte] B.V. (verder: [verdachte] of verdachte), was als aannemer/projectontwikkelaar betrokken bij het project en voerde werkzaamheden uit ten behoeve van de aanleg van een toegangsweg, een parkeerterrein en de geluidswal. Voor de aanleg van deze werken werd onder andere gebruik gemaakt van LD-staalslakken als bouwstof.
Eerder is op 22 maart 2019 het project stilgelegd door de Omgevingsdienst Rivierenland (verder: de ODR) naar aanleiding van vermoedens van bodem- en waterverontreiniging. Het daaropvolgende strafrechtelijk onderzoek heeft tot de verdenking geleid van de feiten zoals ten laste gelegd.
4.2
Het standpunt van de officier van justitie
De officier van justitie heeft zich op het standpunt gesteld dat beide ten laste gelegde feiten wettig en overtuigend bewezen kunnen worden verklaard.
Ten aanzien van feit 1 heeft de officier van justitie aangevoerd dat verdachte, terwijl zij wist van het risico op bodemverontreiniging, niet heeft gehandeld in overeenstemming met de toepassingsvoorwaarden in het door [bedrijf 2] aan haar beschikbaar gestelde productcertificaat K131133/01 van 1 januari 2017. Zo heeft verdachte geen capillair onderbrekende zandlaag van ten minste 0,50 meter onder de staalslakken aangebracht. Daarmee heeft verdachte haar zorgplicht zoals bedoeld in artikel 13 Wbb Pro (oud) geschonden. De rechtbank begrijpt het standpunt van de officier van justitie verder in de zin dat verdachte moet worden vrijgesproken van feit 1 voor zover dit feit ziet op het beperken dan wel zoveel mogelijk ongedaan maken van (de gevolgen van) een verontreiniging en/of aantasting van de bodem.
4.3.
Het standpunt van de verdediging
De verdediging heeft vrijspraak bepleit van beide ten laste gelegde feiten. Zij heeft daartoe, kort weergegeven, het volgende aangevoerd.
Ten aanzien van het onder 1 ten laste gelegde heeft de verdediging allereerst aangevoerd dat de analyseresultaten van het op 29 augustus 2019 verrichte PD-onderzoek (het plaatsen van de peilbuizen) moeten worden uitgesloten van het bewijs, omdat de plaatsing van de peilbuizen niet volgens de daartoe geldende regels is verricht. Door de onjuiste plaatsing van de peilbuizen is een open verbinding ontstaan tussen de LD-staalslakken en het grondwater zodat, voor zover de analyseresultaten inhouden dat sprake was van verhoogde pH-waarden, deze onbetrouwbaar zijn en daarmee niet bruikbaar zijn voor het bewijs. Het onder 1 ten laste gelegde kan om die reden niet wettig en overtuigend worden bewezen.
De verdediging heeft voorts betwist dat sprake is geweest van een overtreding van artikel 13 Wbb Pro (oud). De verdediging heeft daartoe aangevoerd dat (1) verdachte niet wist dan wel redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat door haar handelen de bodem verontreinigd kon raken omdat zij heeft gehandeld in overeenstemming met het door [bedrijf 2] aan haar beschikbaar gestelde productcertificaat K42785/03 van 20 december 2013 en niet bekend was met (de inhoud van) het productcertificaat K131133/01 van 1 januari 2017, (2) verdachte, na constatering van mogelijke verontreinigingen, maatregelen heeft getroffen om mogelijke bodemverontreiniging te beperken of ongedaan te maken, (3) door de toepassing van de staalslakken geen blijvende bodemverontreiniging of- aantasting is opgetreden en (4) recent onderzoek naar LD-staalslakken uitwijst dat er ook bodemverontreiniging of
-aantasting zou zijn ontstaan als verdachte zou hebben gehandeld in overeenstemming met het productcertificaat K131133/01 van 1 januari 2017.
In het geval de rechtbank een overtreding van artikel 13 Wbb Pro (oud) bewezen acht, heeft de verdediging aangevoerd dat op basis van het dossier niet kan worden vastgesteld dat verdachte opzettelijk heeft gehandeld, ook niet in voorwaardelijke zin. De verdediging heeft daartoe aangevoerd dat een zorgplichtbepaling – zoals de zorgplichtbepaling van artikel 13 Wbb Pro (oud) – niet opzettelijk kan worden overtreden.
Ten aanzien van het onder 2 ten laste gelegde heeft de verdediging aangevoerd dat op basis van het dossier niet kan worden vastgesteld dat verdachte opzettelijk, voorwaardelijk opzet daaronder begrepen, stoffen in het oppervlaktewater heeft geloosd.
4.4
Het oordeel van de rechtbank
4.4.1
Vaststelling van de feiten en omstandigheden
De rechtbank stelt op basis van het dossier en van hetgeen ter terechtzitting is besproken de volgende feiten en omstandigheden vast.
De verdachte rechtspersoon [verdachte] B.V.
Uit uittreksels uit het Handelsregister van de Kamer van Koophandel blijkt het volgende.
[verdachte] B.V. is opgericht op 16 september 2002 en is gevestigd op het adres [adres 2]. De bedrijfsactiviteiten bestaan uit ‘bevorderen van hergebruik, beheer van locaties met oogmerk van hergebruik van grond, baggerspecie en bouwstoffen’. Vanaf 16 september 2002 is [bedrijf 3] B.V. enig aandeelhouder van [verdachte] B.V. Vanaf 12 oktober 2010 is [bedrijf 4] B.V. bestuurder van [verdachte] en met ingang van 18 april 2019 enig bestuurder. [2]
[bedrijf 4] B.V. is opgericht op 16 september 2002 en is eveneens gevestigd op het adres [adres 2]. De bedrijfsactiviteiten bestaan uit ‘Het oprichten en verwerven van, deelnemen in, het samenwerken met, het voeren van de directie over, alsmede het (doen) financieren van andere ondernemingen, in welke rechtsvorm ook Handel in bouwmaterialen, consultancy’. Sinds 16 september 2002 is [naam 1] de bestuurder en enig aandeelhouder van [bedrijf 4] B.V. [3]
Het project ‘Zuidbaan’
Op 9 januari 2012 is door de gemeente Lingewaal aan [bedrijf 1] een omgevingsvergunning verleend voor de aanleg van een golfbaan op het perceel gelegen aan de [adres 1]. [4] Op 3 december 2015 is door [naam 1] namens [verdachte] een e-mail aan [naam 2] (verder: [naam 2]) van [bedrijf 1] gestuurd met het voorstel om te bespreken wat [verdachte] zou kunnen betekenen in de realisatie van de golfbaan. [5] [naam 2] was op dat moment de algemeen directeur van [bedrijf 1]. [6] Nadat er op 8 januari 2016 een overleg heeft plaatsgevonden tussen [verdachte] en [bedrijf 1], stuurde [naam 1] op 19 februari 2016 namens [verdachte] een eerste voorstel aan [naam 2]. Dit voorstel hield in dat [verdachte] werkzaamheden zou verrichten inzake de aanvoer en verwerking van grond in een zicht- c.q. geluidswal op de nog aan te leggen Zuidbaan. Uit het voorstel volgde dat voor het project ongeveer 700.000 m3 tot 850.000 m3 grond van kwaliteitsklasse ‘Industrie’ zou worden aangevoerd en dat dit voor [bedrijf 1] een opbrengst van € 1,00 per verwerkte m3 grond zou kunnen opleveren, met in totaal een (bruto) opbrengst van € 700.000,00 tot
€ 850.000,00. De aanvoer van een dergelijk volume grond vergde volgens [verdachte] een looptijd van vijf tot tien jaar. [7] Nadat [bedrijf 1] kenbaar had gemaakt dat zij een kortere uitvoeringstermijn van drie jaar voor ogen hadden, ging [naam 1] namens [verdachte] de mogelijkheid van het gebruik van LD-staalslakken onderzoeken. [8]
LD-staalslakken ontstaan bij de productie van staal volgens de ‘Linz-Donawitz methode’ en zijn te herkennen als steenachtig materiaal. [9] LD-staalslakken (hierna ook: staalslakken) zijn afkomstig van het bedrijf [bedrijf 5] B.V. (verder: [bedrijf 5]) en worden namens [bedrijf 5] in de markt gebracht door het bedrijf [bedrijf 2] B.V. (verder: [bedrijf 2]). [10] Staalslakken zijn een ‘vrij toepasbare bouwstof’ en mogen als zodanig worden toegepast in bepaalde werken. Bij de toepassing van staalslakken dient echter rekening te worden gehouden met het feit dat staalslakken een bepaalde hoeveelheid ‘vrije kalk’ bevatten en dat deze vrije kalk, nadat deze in contact komt met (grond)water, kan leiden tot een verhoogde pH-waarde van de bodem en oppervlakte- en grondwater. Dit kan verontreiniging of aantasting van de bodem veroorzaken. [11]
Op 4 maart 2016 heeft [naam 1] een e-mail naar [naam 3] van [bedrijf 2] gestuurd waarin hij kenbaar heeft gemaakt dat hij voor de aanleg van een zicht- c.q. geluidswal van [bedrijf 1] gebruik zou willen maken van staalslakken. [12] [naam 1] was op dat moment al bekend met staalslakken, nu hij reeds eerder, zo heeft hij zelf verklaard, in het kader van een ander project bij [bedrijf 2] was geweest voor een voorlichting over het gebruik van staalslakken. Tijdens deze voorlichting is aan hem een PowerPointpresentatie getoond waarin het risico op een verhoogde pH-waarde wegens het uitspoelen van vrije kalk werd benoemd. Tevens werd daarbij benoemd dat het voorkomen van een verhoogde pH-waarde onder de zorgplicht valt. Tijdens deze voorlichting zijn ook de randvoorwaarden van de toepassing van staalslakken besproken. Eén van deze voorwaarden hield in dat de staalslakken niet mogen worden toegepast in geval van direct contact met grondwater. Er dient sprake te zijn van voldoende afstand tot het grondwater en een capillair onderbrekende laag aan de onderzijde van de staalslakken. [13]
Als reactie op [naam 1] heeft [bedrijf 2] aangegeven staalslakken te kunnen leveren aan [verdachte] voor het project van [bedrijf 1]. [14] Hoewel [bedrijf 1] aanvankelijk twijfels had over de toepassing van staalslakken in de geluidswal, is zij uiteindelijk ook akkoord gegaan. Op 29 augustus 2016 heeft [naam 1] hierover het volgende bericht naar [bedrijf 2] gestuurd: “
Je foto’s en onze toelichting op staalslakken en de toepassing hiervan maar ook jullie nadruk op de voorwaarden hoe deze veilig toegepast kunnen worden heeft [bedrijf 1] overtuigd.” [15] In de periode van oktober 2016 tot en met maart 2017 heeft [naam 1] vervolgens veelvuldig e-mailcontact gehad met zowel [bedrijf 2] als [bedrijf 5] over de hoeveelheid te leveren staalslakken en de prijs die [bedrijf 2] voor het afnemen van de staalslakken kon bieden. [16]
Je foto’s en onze toelichting op staalslakken en de toepassing hiervan maar ook jullie nadruk op de voorwaarden hoe deze veilig toegepast kunnen worden heeft [bedrijf 1] overtuigd.” [15] In de periode van oktober 2016 tot en met maart 2017 heeft [naam 1] vervolgens veelvuldig e-mailcontact gehad met zowel [bedrijf 2] als [bedrijf 5] over de hoeveelheid te leveren staalslakken en de prijs die [bedrijf 2] voor het afnemen van de staalslakken kon bieden. [16]
Op 18 juli 2017 is de definitieve ‘opdrachtbevestiging zandvervangingsproject geluidswal golfbaan [bedrijf 1] te [plaats]’ van [bedrijf 2] namens [verdachte] ondertekend door [naam 1] en namens [bedrijf 2] door [naam 4] (verder: [naam 4]). Uit de opdrachtbevestiging volgt dat [verdachte] en [bedrijf 2] zijn overeengekomen dat [verdachte] één miljoen ton staalslak ZV 0-90 mm zal afnemen tegen een vergoeding van € 6,80 per ton staalslak. Op ‘blad 2’ van de opdrachtbevestiging, direct onder de plek waar [naam 1] de opdrachtbevestiging heeft ondertekend, is vermeld dat de volgende stukken als bijlagen zijn opgenomen bij de opdrachtbevestiging:
- kopie NL BSB productcertificaat K131133-01 LD ZV [bedrijf 2];
- Productinformatieblad LD63Z-170301, incl. CE-markering en prestatieverklaring (DoP);
- Leveringsvoorwaarden N.V.L.B.;
- Notitie N13.01c/EO 17 juli 2013 “Gebruik van LD-staalslak als ophoogmateriaal in zandvervangingsprojecten”;
- Te tekenen verklaring zorgplicht en aansprakelijkheid (de hierna te noemen vrijwaringsverklaring).
In het dossier bevindt zich de kopie van het NL BSB productcertificaat K131133-01 LD ZV van [bedrijf 2] dat als bijlage is opgenomen bij de opdrachtbevestiging. Het productcertificaat is gedateerd 2017-01-01 en bestaat uit drie pagina’s. Het certificaat is voorzien van de schuine rode opdruk
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel.’Onder het kopje ‘Toepassingsvoorwaarden’ op pagina 2 staat beschreven dat het gebruik van LD-staalslak een tijdelijke, lokale verhoging van de pH van de bodem en het grond- en nabijgelegen oppervlaktewater kan veroorzaken, als gevolg van de uitspoeling van de vrije kalk als de
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel.’Onder het kopje ‘Toepassingsvoorwaarden’ op pagina 2 staat beschreven dat het gebruik van LD-staalslak een tijdelijke, lokale verhoging van de pH van de bodem en het grond- en nabijgelegen oppervlaktewater kan veroorzaken, als gevolg van de uitspoeling van de vrije kalk als de
LD-staalslak in contact komt met hemel- of grondwater. In dit productcertificaat is een aantal toepassingsvoorwaarden beschreven waarmee bij het (grootschalige) gebruik van
LD-staalslak voor zandvervanging en -ophogingen rekening moet worden gehouden. Onder andere de volgende toepassingsvoorwaarden zijn opgenomen:
- alleen toepassen op landbodems (LD-staalslak voor zandvervanging kan niet in oppervlaktewateren en op waterbodems worden toegepast);
- niet toepassen in direct contact met grondwater. Voldoende afstand tot het grondwater en een capillair onderbrekende laag aan de onderzijde van de constructie:
- onder de LD-staalslak een laag doorlatend zand aanbrengen (zand voor zandbed), met een dikte van ten minste 0,50 m;
- de onderzijde van de LD-staalslak zo ontwerpen dat deze, na zetting, ten minste 0,50 m boven het bestaande maaiveld wordt toegepast;
- geen grotere restzetting na aanbrengen dan 0,25 meter over 30 jaar;
- geen kunstmatige verlaging van de stijghoogte van het grondwater via een drainage en/of bemaling. [18]
Ook de gebruiksinstructie “Gebruik van LD-staalslak als ophoogmateriaal in zandvervangingsprojecten” van [bedrijf 2] met kenmerk N13.01c van 17 juli 2013 bevindt zich in het dossier. Ook hierin is beschreven dat de toepassing van staalslakken kan leiden tot een verhoging van de pH-waarde en dat hiervoor passende maatregelen moeten worden genomen, zoals het houden van voldoende afstand tot het grondwater en het aanbrengen van een capillair onderbrekende laag (bijvoorbeeld een zandbed) aan de onderzijde van de staalslakken. In de gebruiksinstructie is daarnaast beschreven dat maatregelen ter voorkoming van pH-effecten vallen onder de zorgplicht. [19] [naam 1] heeft verklaard dat hij de gebruiksinstructie heeft gelezen bij het tekenen van de opdrachtbevestiging op 18 juli 2017. [20]
Tussen [verdachte] en [bedrijf 1] is vervolgens op 6 september 2017 een overeenkomst van opdracht/bemiddeling/aanneming van werk gesloten. De overeenkomst is namens [bedrijf 1] ondertekend door [naam 2] en namens [verdachte] door [naam 1] en [naam 5] (verder: [naam 5]). [bedrijf 1] en [verdachte] zijn daarbij overeengekomen dat [verdachte] de aanleg van een toegangsweg, een parkeerterrein en een geluids-zichtwal zal uitvoeren. Tevens kan [verdachte] bemiddelen bij de aan- en verkoop van grond- en/of bouwstoffen en zal zij de vergunningen aanvragen die nodig zijn voor de door haar te verrichten werkzaamheden en de begeleiding van het werk en de aanleg van voornoemde werken verzorgen. Overeengekomen is dat [verdachte] een vergoeding zal ontvangen die gelijk is aan veertig procent van de netto-opbrengst van de aan- en verkoop van grond en bouwstoffen. [bedrijf 1] zal de overige zestig procent ontvangen. Indien de werkzaamheden volgens het in de overeenkomst neergelegde plan worden uitgevoerd, zal [bedrijf 1] daarmee een netto-opbrengst van ongeveer € 4.200.000,00 realiseren. Met het ondertekenen van de overeenkomst verklaart [verdachte] dat zij verantwoordelijk is voor alle zaken met betrekking tot de aanvoer en verwerking van grond en bouwstoffen en dat zij – als opdrachtnemer – verantwoordelijk is voor de uitvoering van de werkzaamheden en het daarbij voldoen aan de daaraan te stellen eisen en verplichtingen. [verdachte] vrijwaart [bedrijf 1] tot slot voor eventuele aansprakelijkheidsstellingen dan wel claims van derden. [21]
Op respectievelijk 11 en 18 september 2017 hebben [naam 1] (namens [verdachte]) en [naam 2] (namens [bedrijf 1]) de vrijwaringsverklaring van [bedrijf 2] ondertekend. [verdachte] en [bedrijf 1] vrijwaren hiermee [bedrijf 2] van mogelijke claims die voortvloeien uit het toepassen van de staalslakken op een wijze die niet in overeenstemming is met de geldende richtlijnen/voorschriften. In deze overeenkomst verklaren [verdachte] en [bedrijf 1] dat zij volledig door [bedrijf 2] zijn geïnformeerd over en bekend zijn met de wettelijke randvoorwaarden, de civieltechnische en milieu hygiënische eigenschappen van LD-staalslakken en de mogelijke gevolgen die het gebruik van LD-staalslakken bij het ophogen van de bodem ten behoeve van woonwijken en industrieterreinen kunnen hebben. Zij verklaren bekend te zijn met de milieu hygiënische toepassingsrisico’s bij het gebruik van LD-staalslak als gevolg van uitspoeling van vrije kalk en de pH-verhoging van grond- en oppervlaktewater. Ook verklaren zij de voornoemde gebruiksinstructie van 17 juli 2013 te hebben ontvangen van [bedrijf 2]. [22]
Op 9 november 2017 heeft [naam 1] per e-mail aan [naam 4] van [bedrijf 2] gevraagd wanneer zij ‘het definitieve certificaat van de slakken’ zullen ontvangen. [naam 4] heeft daarop op 10 november 2017 aan [naam 1] laten weten dat [verdachte] het originele productcertificaat pas zal ontvangen na uitlevering van het project en dat voorlopig alleen een kopie van het productcertificaat wordt afgegeven. [naam 4] schreef vervolgens dat hij [naam 1] nogmaals het kopie NL-BSB productcertificaat K131133-01 LD ZV zal toesturen. Dit productcertificaat is vervolgens meegestuurd als bijlage. [23] Op 1 december 2017 stuurde [naam 1] dit productcertificaat (K131133-01 LD ZV gedateerd 2017-01-01) per e-mail naar [naam 6] en [naam 2] en lichtte daarbij toe dat het een ‘kopie’ van het certificaat betrof. In tegenstelling tot het productcertificaat dat als bijlage is opgenomen bij de opdrachtbevestiging van 18 juli 2017 en de e-mail van 10 november 2017, bestaat het door [naam 1] meegestuurde productcertificaat slechts uit één pagina die niet is voorzien van de schuin rode opdruk
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel.’Twee dagen later, op 3 december 2017, stuurde [naam 1] het volgende e-mailbericht aan [naam 6]:
‘Als we een certificaat willen opsturen naar de gemeente (als we de overige info ook hebben?) dan dit certificaat mailen a.u.b. De andere zal alleen maar onnodige vragen geven schat ik’. [24]
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel.’Twee dagen later, op 3 december 2017, stuurde [naam 1] het volgende e-mailbericht aan [naam 6]:
‘Als we een certificaat willen opsturen naar de gemeente (als we de overige info ook hebben?) dan dit certificaat mailen a.u.b. De andere zal alleen maar onnodige vragen geven schat ik’. [24]
Reeds op 31 augustus 2017 heeft [naam 1] namens [verdachte] een (nieuwe) aanvraag voor een omgevingsvergunning ingediend bij de gemeente Lingewaal voor de aanleg van een golfbaan met als toevoeging een geïntegreerde geluidswal. [25] De omgevingsvergunning is op 4 mei 2018 aan [verdachte] verleend. [26]
Storten van de staalslakken
In de periode van 16 november 2017 tot aan de stillegging op 22 maart 2019 is er door [verdachte] een hoeveelheid van circa 670.000 ton staalslakken gestort op het terrein aan de [adres 1] in [plaats]. De staalslakken zijn gedurende die periode in delen (dagelijks) per schip en vrachtwagen aangevoerd. Een deel van de staalslakken is vanaf medio november 2017 gestort op de parkeerplaats die eerder is aangelegd door [naam 7]. [27] Vanaf medio mei 2018 is het overige deel van de staalslakken gestort op de bodem van de aan te leggen golfbaan en geluidswal. [28]
Toezicht en stillegging van het project
Zowel door de ODR als het Waterschap Rivierenland (verder: het waterschap) werd toezicht gehouden op de werkzaamheden die werden verricht op het terrein in [plaats]. In mei 2018 zag toezichthouder [naam 8] van het waterschap (verder: [naam 8]) tijdens een luchtsurveillance voor het eerst een witte, onbekende vloeistof op het terrein liggen. [29] In juli 2018 is onder andere [naam 1] er door toezichthouder [naam 9] van het waterschap (verder: [naam 9]) op gewezen dat het niet is toegestaan om (hemel)water, dat na contact met de staalslakken op het terrein mogelijk verontreinigd is geraakt, te laten afspoelen naar oppervlaktewater. Op 18 januari 2019 heeft [naam 9] geconstateerd dat er toch uitloging naar een watergang heeft plaatsgevonden. Hij zag dat het water grijs was gekleurd en dat er sprake was van grijze afzettingen op het talud en op de bodem van de watergang. Nadat [naam 9] deze bevindingen per e-mail heeft gedeeld met onder andere [verdachte], heeft [naam 1] op 23 januari 2019 laten weten dat zij hiervan op de hoogte waren en dat ze het gingen herstellen. Op 7 februari 2019 heeft [naam 9] geconstateerd dat de betreffende watergang grotendeels weer schoon was. Hij zag dat de staalslakken twee à drie meter van de watergangen waren getrokken en dat er klei was neergelegd om uitspoeling tegen te gaan. [30]
Op 22 februari 2019 zagen toezichthouders van de ODR diverse plassen op het terrein. De plassen hadden geen heldere kleur. [naam 1] verklaarde hierover tegenover een medewerker van de ODR dat deze kleur waarschijnlijk werd veroorzaakt door kalk die is vrijgekomen in de staalslakken nadat deze in contact waren gekomen met hemelwater. [31] Naar aanleiding daarvan heeft het waterschap onderzoek gedaan naar de kwaliteit van het oppervlaktewater rondom het terrein waarop de staalslakken zijn gestort. Er is een monster genomen van de witte onbekende vloeistof dat in een plas op de staalslakken lag en er is een drietal steekmonsters genomen van het oppervlaktewater in de omliggende watergangen. [32] In de bemonsteringen zijn zware metalen aangetroffen die worden gekwalificeerd als zeer zorgwekkende stoffen. Ook had één van de monsters van het oppervlaktewater een zeer hoge pH-waarde. [33] Naar aanleiding van deze bevindingen is het project op 22 maart 2019 stilgelegd door de ODR. Dit is mondeling medegedeeld aan [naam 1]. Vanaf dat moment heeft [verdachte] alleen werkzaamheden mogen verrichten op het terrein in overleg met en na goedkeuring van het bevoegd gezag. [34]
Toezicht en verricht onderzoek na de stillegging
Op 27 maart 2019, 4 april 2019 en 12 juni 2019 is er door een toezichthouder van het waterschap waargenomen dat er een vloeistof vanaf het terrein waarop de staalslakken zijn aangebracht, afstroomde naar het oppervlaktewater. In alle gevallen bevatte de vervolgens bemonsterde vloeistoffen zware metalen en in één geval had een monster een hoge
pH-waarde. Op zowel 4 april 2019 als 12 juni 2019 is [naam 1] door het waterschap gewezen op de afstroming van verontreinigd water. Beide keren heeft [naam 1] aangegeven dat hij opdracht zou geven om de lozing te beëindigen. [35] Op 14 augustus 2019 is wederom waargenomen dat er percolaatwater naar het oppervlaktewater afstroomt. Uit analyseresultaten van de bemonsterde vloeistof volgen dat deze zware metalen bevatte en een hoge pH-waarde had. [36]
Op 29 augustus 2019 is in opdracht van het Functioneel Parket onderzoek verricht op het perceel waar de staalslakken zijn toegepast. Er zijn onder andere op vijf plekken grondboringen verricht door het daartoe gecertificeerde bedrijf VCMi (Veldwerk, Controles en Milieu-inspecties) met als doel om de bodemopbouw op die plekken te kunnen vaststellen. [37] Uit de vijf boorprofielen volgen dat op geen van de vijf locaties een laag doorlatend zand was aangebracht onder de staalslakken. Op twee van de vijf locaties was geen kleilaag direct onder de staalslakken aanwezig. [38]
Lozingen in de periode 2 oktober 2019 tot en met 26 februari 2020
In de periode van 2 oktober 2019 tot en met 26 februari 2020 is in totaal vijf keer geconstateerd dat er water vanaf het terrein waarop de staalslakken door [verdachte] zijn aangebracht, afstroomde naar oppervlaktewater.
2 oktober 2019
Op 2 oktober 2019 is geconstateerd dat er een vloeistof vanuit het talud in het oppervlaktewater van de C-watergang met nummer [nummer 1] stroomde. Uit de analyse van de genomen steekmonsters volgt dat de vloeistof een pH-waarde had van meer dan twaalf
en een gehalte van 610 microgram calcium per liter water bevatte. [39]
18 oktober 2019
Op 18 oktober 2019 is geconstateerd dat er een vloeistof vanuit het talud in het oppervlaktewater van de B-watergang met nummer [nummer 2] stroomde. Uit de analyse van de genomen steekmonsters volgt dat de vloeistof een pH-waarde had van 9,7 en een gehalte van 31 microgram calcium per liter water bevatte. [40]
6 december 2019
Op 6 december 2019 is geconstateerd dat er een vloeistof vanuit het talud in het oppervlaktewater van een watergang nabij het perceel met het kadastrale nummer [nummer 3] sijpelde. Vanwege de geringe hoeveelheid van deze vloeistof, worden er steekmonsters genomen van het oppervlaktewater wat zich bevindt op de plek waar de vloeistof in de watergang sijpelde. Uit de analyse van de genomen monsters volgt dat de vloeistof een pH-waarde had van meer dan twaalf en een gehalte van 330 microgram calcium per liter water bevatte. [41]
29 januari 2020
Op 29 januari 2020 is geconstateerd dat er een vloeistof aan de buitenzijde van een kleidijk, die rondom de staalslakken is opgeworpen, uit het talud van de dijk percoleerde. Door een verbalisant is waargenomen dat deze vloeistof zich verspreidde over de onbeschermde bodem en vervolgens in de rietkraag van de C-watergang met nummer [nummer 5] stroomde. Uit de analyse van de genomen steekmonsters volgt dat de afstromende vloeistof een pH-waarde had van 11,6 en een gehalte van 35 microgram calcium per liter water bevatte. [42]
26 februari 2020
Op 26 februari 2020 is ten slotte geconstateerd dat er een vloeistof over de rijplaten op het perceel stroomde. Door een verbalisant is waargenomen dat deze vloeistof zich verspreidde over de onbeschermde bodem en vervolgens in de C-watergang met nummer [nummer 4] stroomde. Uit de analyse van de genomen steekmonsters volgt dat de afstromende vloeistof een pH-waarde had van 10,5 en een gehalte van 30 microgram calcium per liter water bevatte. [43]
Voor de lozingen was, zo blijkt uit het dossier, geen vrijstelling of vergunning verleend.
[naam 1] heeft verklaard dat hij wist dat uitspoeling van vloeistoffen die in contact waren geweest met staalslakken naar het oppervlaktewater moest worden voorkomen. [44]
Getuigen
Meerdere getuigen hebben verklaard over de wijze waarop de staalslakken op het perceel aan de [adres 1] zijn gestort. Getuige [getuige 1] en aangever [aangever] hebben verklaard dat zij zagen dat er in het najaar van 2018 staalslakken werden gestort op de kale, onbeschermde grond op het perceel. [45] Dit is in diezelfde periode ook gezien door toezichthouder [naam 8]. [46] Getuige [getuige 1] heeft daarnaast gezien dat de staalslakken boven op een laag water van twintig à vijfentwintig centimeter werden gestort. [47]
Ook getuigen [getuige 2] en [getuige 3] hebben een verklaring afgelegd. Zij hebben als graaf- dan wel shovelmachinist in opdracht van [verdachte] werkzaamheden verricht met betrekking tot de toepassing van staalslakken op het terrein in [plaats]. Zij hebben verklaard dat zij nooit enige instructie hebben gekregen van [naam 1] of [naam 5] over de wijze waarop de staalslakken moesten worden toegepast op de bodem en dat er met hen nooit is gesproken over het feit dat er onder de staalslakken een laag doorlatend zand van ten minste een halve meter moest worden aangebracht. Getuige [getuige 2] heeft verklaard dat hij zowel door [naam 1] als [naam 5] werd aangestuurd in zijn werkzaamheden. Getuige [getuige 3] heeft verklaard dat hij voornamelijk werd aangestuurd door [naam 5]. [48]
4.4.2
Gewijzigde wetgeving
Met ingang van 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Gelijktijdig zijn de Waterwet en de Wet bodembescherming komen te vervallen.
Overtreding van het bepaalde in artikel 6.2 van de Waterwet (vervallen) is thans strafbaar gesteld in artikel 5.1 lid 2 sub c van de Omgevingswet juncto de artikelen 1a, 2 en 6 van de Wet op de economische delicten. Overtreding van het bepaalde in artikel 13 Wet Pro bodembescherming (eveneens vervallen) is – voor zover sprake is van aanzienlijke nadelige gevolgen – thans strafbaar gesteld in artikel 1.7a van de Omgevingswet juncto de artikelen 1a, 2 en 6 van de Wet op de economische delicten. Uit de wetsgeschiedenis volgt dat ter zake van de strafwaardigheid geen gewijzigde inzichten gelden.
De Omgevingswet bevat voor zover hier van belang geen overgangsrecht. Nu de Omgevingswet dezelfde gedragingen strafbaar stelt als de Waterwet en de Wet bodembescherming en ook de daarmee corresponderende strafbedreiging niet gewijzigd zijn in gunstiger zin voor de verdachte, dient het ten laste gelegde te worden beoordeeld aan de hand van het ten tijde van het delict geldende recht. Deze wetswijzigingen zijn voor deze strafzaak derhalve niet van belang.
4.4.3
Overwegingen van de rechtbank ten aanzien van feit 1
De vraag die de rechtbank moet beantwoorden is of [verdachte] zich schuldig heeft gemaakt aan het opzettelijk schenden van de zorgplicht zoals bedoeld in artikel 13 Wbb Pro (oud). De rechtbank overweegt daartoe – op basis van de hiervoor vastgestelde feiten en omstandigheden – als volgt.
Juridisch kader van artikel 13 Wbb Pro (oud)
Op een ieder die op of in de bodem handelingen als bedoeld in artikel 6 tot Pro en met 11 Wbb (oud) verricht, rust ingevolge artikel 13 Wbb Pro (oud) de verplichting om ervoor te zorgen dat de bodem door die handelingen niet wordt verontreinigd of aangetast. [49] Deze zorgplicht bestaat enerzijds uit het nemen van maatregelen ter voorkoming van een verontreiniging en anderzijds, in het geval zich een verontreiniging voordoet, uit het nemen van maatregelen om de gevolgen daarvan te beperken of ongedaan te maken. Er dienen preventieve maatregelen te worden genomen indien degene die de veroorzakende handeling verricht weet of redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat de bodem als gevolg van die handeling kan worden verontreinigd. Voor een overtreding van artikel 13 Wbb Pro (oud) is dus in zoverre niet vereist dat zich reeds een daadwerkelijke verontreiniging van de bodem heeft voorgedaan. Als er toch een verontreiniging optreedt, dienen maatregelen te worden genomen om de verontreiniging en de directe gevolgen daarvan te beperken dan wel zoveel mogelijk ongedaan te maken. De zorgplicht omvat in beide gevallen het nemen van ‘alle maatregelen die redelijkerwijs van diegene kunnen worden gevergd’.
Schending van de zorgplicht
Op basis van de hiervoor uiteengezette feiten en omstandigheden wordt vastgesteld dat [verdachte] op meerdere tijdstippen in de periode van 16 november 2017 tot en met 22 maart 2019 LD-staalslakken heeft toegepast in of op de bodem op het perceel gelegen aan de [adres 1] in [plaats]. Het verweer van de verdediging inhoudende dat een gedeelte van dit perceel, te weten de met puingranulaat aangelegde parkeerplaats, geen bodem is in de zin van artikel 1 Wbb Pro (oud), volgt de rechtbank niet. Volgens artikel 1 Wbb Pro (oud) is de definitie van een bodem ‘het vaste deel van de aarde met de zich daarin bevindende vloeibare en gasvormige bestanddelen en organismen’. Hoewel een puinlaag inderdaad niet altijd onderdeel uitmaakt van de bodem als bedoeld in de Wbb (oud), [50] volgt uit rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State dat een stortlaag die voor minder dan vijftig procent uit bodemvreemd materiaal bestaat nog steeds als bodem in de zin van de Wbb (oud) moet worden beschouwd. [51] Uit geen van de boorprofielen van het verrichte PD-onderzoek volgt dat op het perceel aan de [adres 1] sprake is van een bodem die voor meer dan vijftig procent uit puingranulaat (bodemvreemd materiaal) bestaat. Het verweer wordt dan ook verworpen.
Niet betwist is, en zo blijkt ook uit de bewijsmiddelen, dat het brengen van staalslakken in of op de bodem een handeling betreft die naar haar aard geschikt is om de bodem te verontreinigen of aan te tasten. Bij de toepassing van staalslakken bestaat het risico dat de vrije kalk in de staalslakken uitloogt en in contact komt met (grond)water. In het water kan die uitlogende kalk een sterk verhoogde pH-waarde veroorzaken en tot bodemverontreiniging leiden.
[verdachte] was, reeds voordat zij betrokken was bij het project in [plaats], bekend met de toepassingsrisico’s van staalslakken. Namens [verdachte] is door [naam 1] verklaard [52] dat hij wist dat het brengen van staalslakken op of in de bodem, vanwege het risico op uitloging van vrije kalk, in de bodem kon leiden tot een verhoogde pH-waarde. [naam 1] is hierover tijdens een voorlichting van [bedrijf 2] geïnformeerd en daarnaast heeft hij met het ondertekenen van zowel de opdrachtbevestiging als de vrijwaringsverklaring van [bedrijf 2] namens [verdachte] verklaard de gebruiksinstructie met kenmerk N13.01c van 17 juli 2013 te hebben gelezen. In deze gebruiksinstructie is het risico op een verhoging van de pH-waarde beschreven. Ook heeft [naam 1] met het ondertekenen van de vrijwaringsverklaring van [bedrijf 2] namens [verdachte] verklaard volledig geïnformeerd te zijn over en bekend te zijn met de toepassingsrisico’s van staalslakken. Uit de e-mail die [naam 1] op 29 augustus 2016 naar [bedrijf 2] heeft gestuurd, blijkt bovendien dat [verdachte] wist dat staalslakken op een veilige manier moesten worden toegepast om negatieve effecten te voorkomen.
Nu [verdachte] ermee bekend was dat de toepassing van staalslakken kon leiden tot een verontreiniging van de bodem, of dit gelet op het hiervoor overwogene in ieder geval redelijkerwijs had kunnen vermoeden, rustte op haar ingevolge artikel 13 Wbb Pro (oud) de verplichting om alle maatregelen te treffen die redelijkerwijs van haar konden worden gevergd ter voorkoming van een eventuele verontreiniging.
De rechtbank ziet zich vervolgens voor de vraag gesteld welke maatregelen in redelijkheid van [verdachte] gevergd konden worden. De ‘hamvraag’ in het dossier is of [verdachte] kennis had van het productcertificaat K131133-01 LD ZV van 1 januari 2017 (hierna: het Productcertificaat) waarin de destijds geldende toepassingsvoorwaarden voor het gebruik van staalslakken zijn opgenomen. [naam 1] heeft hierover namens [verdachte] verklaard dat hij dit productcertificaat pas in de zomer van 2019, na de stillegging van het project, heeft ontvangen van [bedrijf 2] en dat hij dus ten tijde van het storten van de staalslakken geen kennis had van de inhoud van dit productcertificaat. [53] Op basis van de hiervoor vastgestelde feiten en omstandigheden concludeert de rechtbank dat [naam 1], en daarmee [verdachte], reeds voorafgaand aan het toepassen van de staalslakken in [plaats] kennis had van het Productcertificaat. Zo was het Productcertificaat, althans een kopie daarvan, als bijlage onderdeel van de opdrachtbevestiging van [bedrijf 2] die [naam 1] op 18 juli 2017 namens [verdachte] heeft ondertekend en heeft [naam 1] ditzelfde (kopie)Productcertificaat vervolgens op 10 november 2017 nogmaals per e-mail van [bedrijf 2] ontvangen. Bovendien blijkt uit het dossier dat [naam 1] het Productcertificaat op 1 december 2017 aan [naam 6] en [naam 2] van [bedrijf 1] heeft gemaild. Wat er ook van zij dat het door [naam 1] meegestuurde productcertificaat slechts uit één pagina bestond en niet was voorzien van de rode opdruk
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel’, ook deze e-mail bevestigt naar het oordeel van de rechtbank dat [naam 1] op dat moment reeds over het Productcertificaat beschikte. De rechtbank stelt dan ook vast dat [verdachte] – in ieder geval vanaf de start van de werkzaamheden in november 2017 – kennis had van het Productcertificaat en, ten minste – van de daarin opgenomen toepassingsvoorwaarden.
‘KOPIE. Ongeldig als bewijsmiddel’, ook deze e-mail bevestigt naar het oordeel van de rechtbank dat [naam 1] op dat moment reeds over het Productcertificaat beschikte. De rechtbank stelt dan ook vast dat [verdachte] – in ieder geval vanaf de start van de werkzaamheden in november 2017 – kennis had van het Productcertificaat en, ten minste – van de daarin opgenomen toepassingsvoorwaarden.
Op pagina 2 van het Productcertificaat worden de toepassingsvoorwaarden van het gebruik van staalslakken beschreven. Hierin is onder andere vermeld dat staalslakken niet mogen worden toegepast in direct contact met grondwater en dat daartoe (onder meer) een laag doorlatend zand onder de staalslakken moet worden aangebracht, met een dikte van ten minste 0,50 meter. Deze zandlaag wordt ook wel een capillair onderbrekende laag genoemd.
Aan deze voorwaarde is niet voldaan. Uit de boorprofielen van de op 29 augustus 2019 verrichte grondboringen volgt dat er geen laag doorlatend zand is aangebracht onder de staalslakken. Dit komt overeen met de getuigenverklaringen waaruit volgt dat de staalslakken op de onbeschermde bodem zijn gestort. Uit de boorprofielen volgt daarnaast dat er op drie van de vijf locaties een kleilaag onder de staalslakken aanwezig is. Dit komt overeen met de verklaring van [naam 1] dat onder een deel van de staalslakken een kleilaag is aangebracht. Uit het dossier blijkt echter niet, zoals door de verdediging is gesteld, dat door een professionele partij aan [verdachte] kenbaar was gemaakt dat een kleilaag ook zou volstaan als capillair onderbrekende laag. De rechtbank gaat daarom voorbij aan dit verweer.
Nu de rechtbank enkel de resultaten van de op 29 augustus 2019 verrichte grondboringen (de boorprofielen) voor het bewijs bezigt, behoeft het bewijsuitsluitingsverweer van de verdediging – inhoudende dat de op 29 augustus 2019 geplaatste peilbuizen niet conform de daartoe geldende voorschriften zijn geplaatst – verder geen bespreking.
Door de geldende toepassingsvoorwaarden niet na te leven, terwijl [verdachte] wist of in ieder geval redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat de toepassing van staalslakken bodemverontreiniging kon veroorzaken, heeft zij naar het oordeel van de rechtbank niet alle maatregelen genomen die redelijkerwijs van haar konden worden gevergd om een verontreiniging van de bodem te voorkomen. [verdachte] heeft daarmee de op haar rustende zorgplicht van artikel 13 Wbb Pro (oud) geschonden. Nu het in zoverre gaat om een preventieve zorgplicht, is daarvoor niet vereist dat wordt vastgesteld dat zich daadwerkelijk een verontreiniging heeft voorgedaan.
De omstandigheid dat er mogelijk ook bodemverontreiniging zou zijn opgetreden als [verdachte] wél aan de toepassingsvoorwaarden van het productcertificaat zou hebben voldaan, zoals door de verdediging is gesteld, doet aan het voorgaande niet af. Door bij de toepassing van de staalslakken niet te voldoen aan de toepassingsvoorwaarden van het productcertificaat, heeft [verdachte] niet alle maatregelen getroffen die op dat moment redelijkerwijs van haar gevergd konden worden.
Voor zover het onder 1 ten laste gelegde ziet op het nalaten om maatregelen te treffen ter ongedaanmaking of beperking van de gevolgen van een bodemverontreiniging, zal de rechtbank [verdachte] vrijspreken. Het project is met ingang van 22 maart 2019 stilgelegd door de ODR en [verdachte] mocht vanaf dat moment alleen maatregelen nemen in overleg met en na goedkeuring van het bevoegd gezag. De overig gevoerde verweren van de verdediging behoeven gelet daarop geen bespreking.
Toerekening aan de verdachte rechtspersoon
De rechtbank stelt voorop dat een rechtspersoon als dader van een strafbaar feit kan worden aangemerkt indien de gedraging in redelijkheid aan de rechtspersoon toegerekend kan worden. Die toerekening is afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval, waartoe mede behoort de aard van de verboden gedraging. Een belangrijk oriëntatiepunt bij de toerekening is of de gedraging heeft plaatsgevonden in de sfeer van de rechtspersoon. Een dergelijke gedraging kan in beginsel worden toegerekend aan de rechtspersoon.
De rechtbank overweegt dat de verwerking van grond en bouwstoffen behoort tot de reguliere werkzaamheden van [verdachte]. Uit de vastgestelde feiten en omstandigheden blijkt dat zij verantwoordelijk was voor de aanvoer en verwerking van de staalslakken en dat zij – als opdrachtnemer en afnemer van de staalslakken – verantwoordelijk was voor de uitvoering van de werkzaamheden op een wijze die in overeenstemming was met de daaraan gestelde eisen en verplichtingen.
De rechtbank is gezien het voorgaande van oordeel dat het hiervoor beschreven handelen plaatsvond in de sfeer van de rechtspersoon en daarom aan [verdachte] kan worden toegerekend.
Opzet
In het economisch strafrecht moet de term opzet worden uitgelegd als kleurloos opzet. Dit betekent dat voor een bewezenverklaring van het opzettelijk begaan van een dergelijk delict niet vereist is dat het opzet van de verdachte was gericht op het niet naleven van de in de bewezenverklaring bedoelde wettelijke verplichtingen. Voldoende is dat het opzet is gericht op de feitelijke gedragingen.
Het handelen van [verdachte] is te kwalificeren als opzettelijk. Zoals hiervoor overwogen, was zij bekend met de toepassingsrisico’s en de toepassingsvoorwaarden van staalslakken en heeft zij desondanks nagelaten om aan deze voorwaarden te voldoen. In dit nalaten ligt het opzettelijk handelen van [verdachte] besloten. Dat het schenden van een zorgplichtbepaling, waaronder de zorgplichtbepaling van artikel 13 Wbb Pro (oud), niet opzettelijk kan worden begaan, zoals door de verdediging is bepleit, vindt geen steun in het recht. [54]
Concluderend
De rechtbank is van oordeel dat wettig en overtuigend bewezen is dat [verdachte] het onder 1 ten laste gelegde heeft begaan, met dien verstande dat de rechtbank bewezen acht dat [verdachte] de op haar rustende zorgplicht meermaals opzettelijk heeft geschonden door geen maatregelen te nemen ter voorkoming van een verontreiniging dan wel aantasting van de bodem. De rechtbank zal [verdachte] van het overige onder 1 ten laste gelegde vrijspreken.
4.4.4
Overwegingen van de rechtbank ten aanzien van feit 2
Onder feit 2 wordt [verdachte] verweten dat zij meermalen opzettelijk verontreinigd water vanaf het terrein waarop staalslakken lagen, in het oppervlaktewater heeft geloosd. De rechtbank overweegt daarover als volgt.
De lozingen
Op basis van de vastgestelde feiten en omstandigheden wordt geconcludeerd dat op de in de tenlastelegging genoemde data percolaatwater vanaf het terrein waarop LD-staalslakken lagen – vanuit een talud en/of over de onbeschermde bodem – in het oppervlaktewater is gestroomd. Uit analyse van de steekmonsters van het afgevloeide water volgt dat het water telkens een (aanzienlijke) hoeveelheid kalk bevatte en een hoge pH-waarde had. Voor deze lozingen had [verdachte] geen vergunning of vrijstelling noch was artikel 6.3 van de Waterwet (oud) van toepassing.
Toerekening aan rechtspersoon
Om de hiervoor omschreven redenen, waarbij de rechtbank betrekt dat uitloging van staalslakken inherent is aan het gebruik dat in deze van die staalslakken als bouwstof in het kader van de normale werkzaamheden van [verdachte] is gemaakt, rekent de rechtbank ook deze gedragingen toe aan [verdachte].
Opzet
Voor zover de verdediging heeft aangevoerd dat er geen sprake was van opzet van [verdachte], verwerpt de rechtbank dit verweer. Uit de gebezigde bewijsmiddelen blijkt dat [naam 1], bestuurder van [verdachte], bekend was met het risico van uitspoeling van percolaatwater in het oppervlaktewater en ook met het feit dat het aan [verdachte] was om maatregelen te treffen ter voorkoming daarvan. In de periode voorafgaand aan de ten laste gelegde periode is [naam 1] er herhaaldelijk door het waterschap op gewezen dat er lozingen van verontreinigd water in het oppervlaktewater plaatsvonden. Hoewel [verdachte] maatregelen heeft getroffen om (verdere) afspoeling van verontreinigd water te voorkomen, zijn deze niet effectief gebleken nu zich lozingen bleven voordoen. Dit was [naam 1], en daarmee [verdachte], bekend. Door na te laten maatregelen te treffen die wel afdoende waren, heeft [verdachte] telkens bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat er door contact met de staalslakken verontreinigd water zou afstromen naar het oppervlaktewater.
Medeplegen
Naar het oordeel van de rechtbank is niet komen vast te staan dat [verdachte] het onder 2 ten laste gelegde in een nauwe en bewuste samenwerking met een ander heeft begaan. Naar het oordeel van de rechtbank is het (eigen) medeplegen van de vennootschap met de bestuurder of feitelijk leidinggever niet mogelijk, zodat de rechtbank haar zal vrijspreken van het ten laste gelegde medeplegen.
Concluderend
De rechtbank is van oordeel dat wettig en overtuigend bewezen is dat [verdachte] het onder 2 ten laste gelegde heeft begaan, met uitzondering van het ten laste gelegde medeplegen.
4.4.5
Het verzoek om aanhouding
Ter zitting heeft de verdediging het (herhaalde) verzoek gedaan om de behandeling van de strafzaak tegen [verdachte] aan te houden. De verdediging heeft daartoe gewezen op de onduidelijkheid die momenteel bestaat over de milieueffecten van de toepassing van
LD-staalslakken en over de vraag of staalslakken überhaupt, zelfs met het toepassen van alle mogelijk te nemen maatregelen, veilig op de bodem kunnen worden toegepast. Deze onduidelijkheid maakt aldus de verdediging dat er op dit moment geen adequate beoordeling van de feiten mogelijk is. Het is daarom noodzakelijk dat de rapportages van het RIVM, waarin meer duidelijkheid zal worden gegeven over de toepassing van staalslakken, worden afgewacht. Daarnaast is de uitkomst van de strafzaak tegen [bedrijf 2] ook relevant voor de beoordeling van de vraag of [verdachte], als afnemer van de staalslakken, enig verwijt kan worden gemaakt met betrekking tot de (onjuiste) toepassing van de staalslakken. De behandeling van de strafzaak tegen [verdachte] dient derhalve ook in afwachting daarvan te worden uitgesteld.
Het aanhoudingsverzoek van de verdediging is ter zitting van 21 mei 2026 door de rechtbank afgewezen. In het licht van het hiervoor overwogene, en in aanmerking genomen de ‘overall fairness’ van de strafzaak tegen [verdachte], blijft de rechtbank bij dat oordeel.
De rechtbank overweegt daarover nog het volgende. Voor zover de verdediging heeft bepleit dat de rapportages van het RIVM moeten worden afgewacht om duidelijkheid te verkrijgen over de milieueffecten van staalslakken, overweegt de rechtbank dat, gezien de omstandigheid dat momenteel een algeheel toepassingsverbod voor het gebruik van staalslakken geldt, te verwachten is dat eventuele toekomstige regelgeving ten aanzien van het gebruik van staalslakken niet gunstiger voor verdachte zal zijn dan de regelgeving die gold ten tijde van het plegen van de onderhavige feiten. Met de voortzetting van de strafzaak wordt verdachte dan ook niet geschaad in enig rechtens te respecteren belang. Daar komt bij dat de rechtbank in het licht van artikel 6 Europees Pro Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) heeft te waken tegen een onredelijke vertraging van de strafzaak.
Ook in de omstandigheid dat [bedrijf 2] mogelijk in strafrechtelijke zin een verwijt kan worden gemaakt, ziet de rechtbank – in het bijzonder in het licht van hetgeen de rechtbank heeft overwogen over de zorgplicht van [verdachte] – geen reden tot uitstel van de strafzaak.
4.5
De bewezenverklaring
De rechtbank acht op grond van de opgegeven bewijsmiddelen waarin zijn vervat de redengevende feiten en omstandigheden waarop de bewezenverklaring steunt wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het onder 1 en 2 ten laste gelegde heeft begaan, met dien verstande dat:
feit 1
zij op tijdstippen in de periode van 16 november 2017 tot en met 22 maart 2019 te [plaats], gemeente [plaats],
opzettelijk,
handelingen als bedoeld in artikel 6 tot Pro en met 11 van de Wet bodembescherming (oud) heeft verricht, te weten op een perceel aan of nabij de [adres 1], aldaar op of in de bodem
brengen/toepassen van LD staalslakken (Linz-Donawitz) waarin zich vrije kalk bevond dat na contact met (grond)water in de bodem een verhoogde pH-waarde kan veroorzaken,
terwijl zij verdachte wist althans redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat door die
handelingen de bodem kon worden verontreinigd of aangetast, en niet aan haar verplichting heeft voldaan alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van haar konden worden gevergd, teneinde die verontreiniging of aantasting te voorkomen;
feit 2
zij op tijdstippen in de periode van 2 oktober 2019 tot en met 26 februari 2020 te [plaats], gemeente [plaats],
opzettelijk,
een stof, te weten een vloeistof waarin zich vrije kalk bevond afkomstig van LD staalslakken (Linz-Donawitz), die aanwezig waren op een perceel aan of nabij de [adres 1], aldaar, heeft gebracht in watergangen, zijnde oppervlaktewaterlichamen, die waren gelegen langs voornoemd perceel, terwijl:
a. een daartoe strekkende vergunning niet was verleend door Onze Minister dan wel het bestuur van het betrokken waterschap, en
b. daarvoor geen vrijstelling was verleend bij of krachtens algemene maatregel van bestuur, en
c. artikel 6.3 van de Waterwet (oud) niet van toepassing was, immers
- stroomde op 2 oktober 2019 die vloeistof uit/via een talud in een C-watergang met nummer [nummer 1], en
-stroomde op 18 oktober 2019 die vloeistof uit/via een talud in een B-watergang met nummer [nummer 2], en
-stroomde op 6 december 2019 die vloeistof uit/via een talud in een watergang nabij het kadastrale nummer [nummer 3], en
-stroomde op 29 januari 2020 die vloeistof uit/via een talud en over de onbeschermde bodem in een C-watergang met nummer [nummer 5], en
-stroomde op 26 februari 2020 die vloeistof over de onbeschermde bodem in een C-watergang met nummer [nummer 4].
De rechtbank acht niet bewezen wat aan verdachte meer of anders is ten laste gelegd, zodat zij haar daarvan zal vrijspreken.
5.De strafbaarheid van het bewezen verklaarde
Het bewezen verklaarde is strafbaar gesteld in artikel 13 Wbb Pro (oud) en artikel 6.2 Waterwet (oud), in combinatie met de artikelen 1a (oud), 2 en 6 van de Wet op de economische delicten en artikel 51 van Pro het Wetboek van Strafrecht (Sr). Er zijn geen feiten of omstandigheden aannemelijk geworden die de strafbaarheid van de feiten uitsluiten. Het bewezen verklaarde levert op:
feit 1
het misdrijf:
overtreding van een voorschrift gesteld bij artikel 13 van Pro de Wet Bodembescherming (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
overtreding van een voorschrift gesteld bij artikel 13 van Pro de Wet Bodembescherming (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
feit 2
het misdrijf:
overtreding van een voorschrift, gesteld bij artikel 6.2 van de Waterwet (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd.
overtreding van een voorschrift, gesteld bij artikel 6.2 van de Waterwet (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd.
6.De strafbaarheid van verdachte
Er zijn geen feiten of omstandigheden aannemelijk geworden die de strafbaarheid van verdachte uitsluiten. De rechtbank oordeelt daarom dat verdachte strafbaar is voor de bewezen verklaarde feiten.
7.De op te leggen straf
7.1
De vordering van de officier van justitie
De officier van justitie heeft gevorderd dat [verdachte] wordt veroordeeld tot een geldboete van € 150.000,00, waarvan € 50.000,00 voorwaardelijk met een proeftijd van drie jaren.
7.2
Het standpunt van de verdediging
In het geval van een bewezenverklaring heeft de verdediging verzocht om een lagere straf op te leggen dan de eis van de officier van justitie. De verdediging heeft daartoe gewezen op de omstandigheid dat het oude feiten betreft en dat sprake is van een forse overschrijding van de redelijke termijn. Voorts heeft de verdediging gewezen op de gevolgen die de strafzaak voor [verdachte] heeft gehad. Zo heeft zij forse financiële schade geleden als gevolg van de stillegging van het project en de maatregelen die zij daarna op het terrein in [plaats] heeft moeten treffen. [verdachte] heeft als gevolg daarvan een grote schuld en is nog verwikkeld in een civiele procedure met [bedrijf 1]. De verdediging verzoekt dan ook rekening te houden met de omstandigheid dat verdachte niet over enige draagkracht in de zin van artikel 24 Sr Pro beschikt. Daarnaast heeft [verdachte] reputatieschade opgelopen als gevolg van de negatieve media-aandacht met betrekking tot het project in [plaats], waarin zij als ‘zondebok’ is geportretteerd. Dit heeft tot financiële schade geleid, nu het aantrekken van nieuwe projecten hierdoor werd bemoeilijkt. Tot slot heeft de verdediging verzocht rekening te houden met de recentelijk gewijzigde inzichten omtrent de toepassing van staalslakken.
7.3
De gronden voor een straf
Bij de strafoplegging houdt de rechtbank rekening met de aard en de ernst van de gepleegde feiten, de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en de bedrijfsomstandigheden van verdachte, zoals die uit het dossier en tijdens de behandeling ter terechtzitting naar voren zijn gekomen. De rechtbank acht daarbij in het bijzonder het volgende van belang.
De aard en ernst van de feiten
[verdachte] heeft zich schuldig gemaakt aan twee milieu-gerelateerde delicten. Bij de toepassing van een zeer grote hoeveelheid staalslakken op het terrein van [bedrijf 1], te weten 670.000 ton, heeft zij niet conform de geldende toepassingsvoorwaarden gehandeld. Het was [verdachte] bekend dat de onjuiste toepassing van staalslakken kon leiden tot bodemverontreiniging. Desondanks heeft zij nagelaten – door geen capillair onderbrekende (zand)laag onder de staalslakken aan te brengen – om aan de toepassingsvoorwaarden te voldoen. [verdachte] heeft daarmee herhaaldelijk de op haar ingevolge artikel 13 Wbb Pro (oud) rustende zorgplicht geschonden en telkens het risico genomen dat er vervuiling van de bodem zou optreden. Daarnaast heeft [verdachte] zich bij herhaling schuldig gemaakt aan het lozen van (door uitloging van staalslakken) verontreinigd water in de watergangen rondom het terrein van [bedrijf 1]. Daarmee heeft [verdachte] in strijd gehandeld met de voorschriften die gelden voor het lozen van afvalwater dat in enige mate verontreinigd is geraakt door het contact met inerte goederen, in dit geval staalslakken.
De toepasselijke wet- en regelgeving heeft tot doel potentieel milieuverontreinigende activiteiten te reguleren zodat verontreiniging van het milieu zoveel mogelijk kan worden voorkomen. [verdachte] heeft deze wet- en regelgeving niet nageleefd en geen acht geslagen op de daarmee te beschermen belangen. In plaats daarvan heeft zij, kennelijk vanuit financiële overwegingen, gekozen voor een wijze van uitvoering die haar het meest gunstig voorkwam. De rechtbank rekent dit alles [verdachte] aan, te meer nu namens haar geen verantwoordelijkheid is genomen voor haar strafbare handelen en de daardoor ontstane risico’s voor het milieu.
Hier staat tegenover dat [verdachte], na de stillegging in maart 2019, heeft meegewerkt met het bevoegd gezag om de nadelige effecten van de situatie op het terrein in [plaats] voor zover mogelijk ongedaan te maken.
Bedrijfsomstandigheden van verdachte
De rechtbank houdt rekening met hetgeen door de raadslieden ter zitting naar voren is gebracht over de gevolgen die de strafzaak voor [verdachte] heeft gehad. De rechtbank acht aannemelijk dat zij door de stillegging van het project en door onderhavige strafzaak (financiële) schade heeft geleden en dat dit alles (nadelige) gevolgen heeft gehad, en nog steeds heeft, voor de bedrijfsvoering van [verdachte]. Ook houdt de rechtbank rekening met de omstandigheid dat zij reeds een aantal bestuursrechtelijke dwangsommen heeft voldaan.
De rechtbank heeft verder acht geslagen op een uittreksel van de justitiële documentatie van verdachte van 29 april 2026. Hieruit volgt dat [verdachte] eerder voor soortgelijke feiten is veroordeeld. Deze feiten zijn echter gedateerd, zodat dit niet van invloed is op de op te leggen straf.
De op te leggen straf
De ernst van de feiten, waarbij de rechtbank onder andere heeft gelet op de enorme hoeveelheid staalslakken die op de bodem zijn gestort en de risico’s die hierdoor voor het milieu zijn ontstaan, rechtvaardigt naar het oordeel van de rechtbank de oplegging van een forse geldboete. Alles afwegende, acht de rechtbank in beginsel de oplegging van een geldboete ter hoogte van € 120.000,00 passend en geboden.
De rechtbank is van oordeel dat er rekening mee moet worden gehouden dat de redelijke termijn zoals bedoeld in artikel 6, eerste lid, EVRM is overschreden. Op 4 augustus 2020 heeft in het kader van het strafrechtelijk onderzoek een doorzoeking plaatsgevonden op zowel het vestigingsadres van [verdachte] en tevens woonadres van [naam 1] als de werkkeet van [verdachte] op het terrein van [bedrijf 1]. Op dat moment is jegens [verdachte] een handeling verricht waaraan zij in redelijkheid de verwachting kon ontlenen dat tegen haar ter zake van een bepaald strafbaar feit door het Openbaar Ministerie een strafvervolging zal worden ingesteld. De rechtbank stelt aldus vast dat op 4 augustus 2020 de redelijke termijn is aangevangen waarbinnen verdachte dient te worden berecht. Als uitgangspunt heeft in deze zaak te gelden dat de behandeling ter terechtzitting moet worden afgerond met een eindvonnis binnen twee jaren nadat de redelijke termijn is aangevangen, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. De datum van dit vonnis is 2 juli 2026, wat een overschrijding van de redelijke termijn van bijna vier jaren betekent. Deze forse termijnoverschrijding komt voor rekening van het Openbaar Ministerie, nu niet is gesteld of gebleken dat sprake is van bijzondere omstandigheden die overschrijding van de redelijke termijn kunnen rechtvaardigen.
Gelet op de overschrijding van de redelijke termijn zal de rechtbank de op te leggen geldboete matigen tot een bedrag van € 100.000,00. De rechtbank ziet gezien het tijdsverloop geen meerwaarde in het opleggen van een voorwaardelijk strafdeel.
Voor wat betreft de draagkracht van [verdachte] is naar het oordeel van de rechtbank geen voldoende concreet, met bescheiden onderbouwd verweer gevoerd, nu geen inzicht is gegeven in de huidige financiële situatie van de vennootschap maar is volstaan met een kale mededeling ter zitting.
8.De toegepaste wettelijke voorschriften
De hierna te nemen beslissing berust op de hiervoor genoemde wetsartikelen. Daarnaast berust deze beslissing op de artikelen 23 en 57 Sr.
9.De beslissing
De rechtbank:
bewezenverklaring
- verklaart bewezen dat verdachte het onder 1 en 2 ten laste gelegde heeft begaan, zoals hierboven omschreven;
- verklaart niet bewezen wat aan verdachte meer of anders is ten laste gelegd en spreekt haar daarvan vrij;
strafbaarheid feiten
- verklaart het bewezen verklaarde strafbaar;
- verklaart dat het bewezen verklaarde de volgende strafbare feiten oplevert:
feit 1, het misdrijf:
overtreding van een voorschrift gesteld bij artikel 13 van Pro de Wet Bodembescherming (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
overtreding van een voorschrift gesteld bij artikel 13 van Pro de Wet Bodembescherming (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
feit 2, het misdrijf:
overtreding van een voorschrift, gesteld bij artikel 6.2 van de Waterwet (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
overtreding van een voorschrift, gesteld bij artikel 6.2 van de Waterwet (oud), opzettelijk begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd;
strafbaarheid verdachte
- verklaart verdachte strafbaar voor het bewezen verklaarde;
straf
- veroordeelt verdachte tot betaling van
een geldboete van € 100.000,00 (zegge: honderdduizend euro).
een geldboete van € 100.000,00 (zegge: honderdduizend euro).
Dit vonnis is gewezen door mr. D. ten Boer, voorzitter, mr. H. Manuel en mr. R.P. van Campen, rechters, in tegenwoordigheid van mr. L. Kannegieter, griffier, en is in het openbaar uitgesproken op 2 juli 2026.