ECLI:NL:GHDHA:2014:2211 - Gerechtshof Den Haag - Openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard wegens st...

Uitspraak

Rolnummer: 22-000455-13

Parketnummer: 09-755015-10

Datum uitspraak: 2 juli 2014

TEGENSPRAAK

Gerechtshof Den Haag

meervoudige kamer voor strafzaken

Arrest

gewezen op het hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank 's-Gravenhage van 21 december 2012 in de strafzaak tegen de verdachte:

[Verdachte - eigenaar],

geboren op [geboortedag] 1966 te [geboorteplaats],

adres: [adres].

Onderzoek van de zaak

Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen in eerste aanleg en het onderzoek op de terechtzittingen in hoger beroep van dit hof van 14 mei 2014, 21 mei 2014, 23 mei 2014, 4 juni 2014 en 18 juni 2014.

Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaat-generaal en van hetgeen door en namens de verdachte naar voren is gebracht.

De advocaat-generaal heeft gevorderd dat dat het vonnis waarvan beroep zal worden vernietigd en dat de verdachte ter zake van het onder 1 primair cumulatief, 2 primair cumulatief en 3 primair cumulatief ten laste gelegde zal worden veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 24 maanden, met aftrek van voorarrest, waarvan 12 maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van 2 jaren.

Procesgang

In eerste aanleg is het onder 1 primair cumulatief, 2 primair cumulatief en 3 primair cumulatief ten laste gelegde bewezen verklaard en is aan de verdachte ter zake geen straf of maatregel opgelegd.

Namens de verdachte en door de officier van justitie is tegen het vonnis hoger beroep ingesteld.

Tenlastelegging

Aan de verdachte is - na wijziging van de tenlastelegging ter terechtzitting in eerste aanleg en voor zover op grond van het vorenstaande nog aan de orde en na aanpassing van de omschrijving - ten laste gelegd dat:

[M. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Noordwijkerhout en/of Leiden en/of Hillegom en/of Lisse en/of Nieuw-Vennep, althans (elders) in Nederland, (telkens) tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, (telkens) al dan niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf, meermalen, althans eenmaal (telkens) opzettelijk heeft geteeld en/of bereid en/of bewerkt en/of verwerkt en/of heeft verkocht en/of afgeleverd en/of verstrekt en/of vervoerd en/of (in elk geval) (telkens) opzettelijk aanwezig heeft gehad een (grote) hoeveelheid hennep en/of een (groot) aantal hennepplanten en/of delen daarvan en/of hasjiesj (een gebruikelijk vast mengsel van hennephars en plantaardige elementen van hennep waaraan geen andere substanties zijn toegevoegd) te weten (onder meer):

A) in het pand aan de [adres 1] te Noordwijk op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid hennep en/of hasjiesj van in totaal (ongeveer) 30.000 gram (zaaksdossier 2) en/of

B) in het pand aan de [adres 2] te Noordwijkerhout op of omstreeks 20 juni 2011 (ongeveer) 80 hennepplanten (zaaksdossier 4) en/of

C) in het pand aan de [adres 3] te Nieuw-Vennep op of omstreeks 7 mei 2011 en/of 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 17.800 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 9) en/of

D) in het pand aan de [adres 4] te Hillegom op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal 19.180 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 12) en/of

E) in het pand aan de Korte Mare 8 te Leiden (coffeeshop GOA) op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 575,71 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 6) en/of

F) in het pand aan de Korte Mare 8 te Leiden (coffeeshop GOA) op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van 28 januari 2008 tot en met 2 januari 2011 een of meer (grote) hoeveelheid/hoeveelheden hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 6) en/of

G) in het pand aan de Heereweg 153 te Lisse (coffeeshop Happy Days) op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid hennep en/of hasjiesj van in totaal (ongeveer) 1.601,25 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 8) en/of

H) in het pand aan de Heereweg 153 te Lisse (coffeeshop Happy Days) op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van 27 januari 2008 tot en met 27 november 2010 een of meer (grote) hoeveelheid/hoeveelheden hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 8) en/of

I) in het pand aan de Lange Scheistraat 5 te Leiden (coffeeshop Stop 'n GOA) op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid hennep en/of hasjiesj van in totaal (ongeveer) 243,96 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 15) en/of

J) in het pand aan de Lange Scheistraat 5 te Leiden (coffeeshop Stop 'n GOA) op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van 7 juli 2008 tot en met 12 juni 2011 een of meer (grote) hoeveelheid/hoeveelheden hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 15),

althans (telkens) meer dan 30 gram van een materiaal bevattende hennep en/of hasjiesj en/of marihuana, zijnde hennep en/of hasjiesj, (telkens) (een) middel(en) vermeld op de bij de Opiumwet behorende lijst II, dan wel aangewezen krachtens artikel 3a, vijfde lid van die wet en/of een middel als bedoeld in artikel 1 lid 1 sub d van Pro de Opiumwet vermeld op de bij die wet behorende lijst II, aan welk(e) feit(en) (of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) feitelijk leiding heeft/hebben gegeven en/of tot welk feit (of tot welke verboden gedraging) de verdachte en/of zijn mededader(s) opdracht heeft/hebben gegeven;

en/of

[S. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Noordwijkerhout en/of Leiden en/of Hillegom en/of Lisse en/of Nieuw-Vennep, althans (elders) in Nederland, (telkens) tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, (telkens) al dan niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf, meermalen, althans eenmaal (telkens) opzettelijk heeft geteeld en/of bereid en/of bewerkt en/of verwerkt en/of heeft verkocht en/of afgeleverd en/of verstrekt en/of vervoerd en/of (in elk geval) (telkens) opzettelijk aanwezig heeft gehad een (grote) hoeveelheid hennep en/of een (groot) aantal hennepplanten en/of delen daarvan en/of hasjiesj (een gebruikelijk vast mengsel van hennephars en plantaardige elementen van hennep waaraan geen andere substanties zijn toegevoegd) te weten (onder meer):

A) in het pand aan de [adres 1] te Noordwijk op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid hennep en/of hasjiesj van in totaal (ongeveer) 30.000 gram (zaaksdossier 2) en/of

B) in het pand aan de [adres 2] te Noordwijkerhout op of omstreeks 20 juni 2011 (ongeveer) 80 hennepplanten (zaaksdossier 4) en/of

C) in het pand aan de [adres 3] te Nieuw-Vennep op of omstreeks 7 mei 2011 en/of 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 17.800 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 9) en/of

D) in het pand aan de [adres 4] te Hillegom op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal 19.180 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 12) en/of

E) in het pand aan de Korte Mare 8 te Leiden (coffeeshop GOA) op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 575,71 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 6) en/of

Subsidiair, indien het vorenstaande niet tot een bewezenverklaring en/of een veroordeling mocht of zou kunnen leiden:

hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Noordwijkerhout en/of Leiden en/of Lisse en/of Hillegom en/of Nieuw-Vennep, althans (elders) in Nederland, (telkens) tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, (telkens) al dan niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf, meermalen, althans eenmaal (telkens) opzettelijk heeft geteeld en/of bereid en/of bewerkt en/of verwerkt en/of heeft verkocht en/of afgeleverd en/of verstrekt en/of vervoerd en/of (in elk geval) (telkens) opzettelijk aanwezig heeft gehad een (grote) hoeveelheid hennep en/of een (groot) aantal hennepplanten en/of delen daarvan en/of hasjiesj (een gebruikelijk vast mengsel van hennephars en plantaardige elementen van hennep waaraan geen andere substanties zijn toegevoegd) te weten (onder meer):

A) in het pand aan de [adres 1] te Noordwijk op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid hennep en/of hasjiesj van in totaal (ongeveer) 30.000 gram (zaaksdossier 2) en/of

B) in het pand aan de [adres 2] te Noordwijkerhout op of omstreeks 20 juni 2011 (ongeveer) 80 hennepplanten (zaaksdossier 4) en/of

C) in het pand aan de [adres 3] te Nieuw-Vennep op of omstreeks 7 mei 2011 en/of 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 17.800 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 9) en/of

D) in het pand aan de [adres 4] te Hillegom op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal 19.180 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 12) en/of

E) in het pand aan de Korte Mare 8 te Leiden (coffeeshop GOA) op of omstreeks 20 juni 2011 een (grote) hoeveelheid van in totaal (ongeveer) 575,71 gram hennep en/of hasjiesj (zaaksdossier 6) en/of

althans (telkens) meer dan 30 gram van een materiaal bevattende hennep en/of hasjiesj, zijnde hennep en/of hasjiesj, (telkens) (een) middel(en) vermeld op de bij de Opiumwet behorende lijst II, dan wel aangewezen krachtens artikel 3a, vijfde lid van die wet en/of een middel als bedoeld in artikel 1 lid 1 sub d van Pro de Opiumwet vermeld op de bij die wet behorende lijst II;

[M. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 januari 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, althans (elders) in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, zich schuldig heeft gemaakt aan het plegen van (gewoonte) witwassen, hebbende zij, verdachte, en/of haar mededader(s), (een of meer) voorwerp(en), te weten een of meer geldbedrag(en) van in totaal (ongeveer) 10.500.000 euro, althans in totaal (ongeveer) 7.000.000 euro, in elk geval enig geldbedrag, verworven en/of voorhanden gehad en/of overgedragen en/of omgezet en/of van dat/die voorwerp(en) gebruik gemaakt, terwijl zij, verdachte, en/of haar mededader(s) wist(en) dat dat/die voorwerp(en) - onmiddelijk of middelijk - afkomstig was/waren uit enig misdrijf, aan welk(e) feit(en) (of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) feitelijk leiding heeft/hebben gegeven en/of tot welk(e) feit(en) of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) opdracht heeft/hebben gegeven;

en/of

[S. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 januari 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, althans (elders) in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, zich schuldig heeft gemaakt aan het plegen van (gewoonte) witwassen, hebbende zij, verdachte, en/of haar mededader(s), (een of meer) voorwerp(en), te weten een of meer geldbedrag(en) van in totaal (ongeveer) 10.500.000 euro, althans in totaal (ongeveer) 3.500.000 euro, in elk geval enig geldbedrag, verworven en/of voorhanden gehad en/of overgedragen en/of omgezet en/of van dat/die voorwerp(en) gebruik gemaakt, terwijl zij, verdachte, en/of haar mededader(s) wist(en) dat dat/die voorwerp(en) - onmiddelijk of middelijk - afkomstig was/waren uit enig misdrijf, aan welk(e) feit(en) (of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) feitelijk leiding heeft/hebben gegeven en/of tot welk(e) feit(en) of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) opdracht heeft/hebben gegeven;

Subsidiair, indien het vorenstaande niet tot een bewezenverklaring en/of een veroordeling mocht of zou kunnen leiden:

Hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 januari 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, althans (elders) in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, zich schuldig heeft gemaakt aan het plegen van (gewoonte) witwassen, hebbende hij, verdachte, en/of zijn mededader(s), (een of meer) voorwerp(en), te weten een of meer geldbedrag(en) van in totaal (ongeveer) 10.500.000 euro, althans in totaal (ongeveer) 1.660.000 euro, in elk geval enig geldbedrag (zaaksdossier 19), verworven en/of voorhanden gehad en/of overgedragen en/of omgezet en/of van dat/die voorwerp(en) gebruik gemaakt, terwijl hij, verdachte, en/of zijn mededader(s) wist(en) dat dat/die voorwerp(en) - onmiddelijk of middelijk - afkomstig was/waren uit enig misdrijf;

[M. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, in elk geval in Nederland, (telkens) opzettelijk heeft deelgenomen aan een organisatie, welke bestond uit een samenwerkingsverband van haar, verdachte, en/of een of meer natuurlijke personen en/of rechtspersonen, te weten in elk geval [verdachte A] en/of [directeur] en/of [verdachte B] en/of [S. B.V.] en/of een of meer (andere) natuurlijke personen en/of rechtspersonen, welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijf/misdrijven, namelijk het overtreden van

 artikel 3 Opiumwet Pro en artikel 11 tweede Pro en/of derde en/of vijfde lid Opiumwet, te weten het al dan niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf (telkens) opzettelijk telen en/of bereiden en/of bewerken en/of verwerken en/of verkopen en/of afleveren en/of verstrekken en/of vervoeren, en/of (in elk geval) (telkens) opzettelijk aanwezig hebben van (grote) hoeveelheid/hoeveelheden hennep(planten) en/of delen daarvan en/of hasjiesj (een gebruikelijk vast mengsel van hennephars en plantaardige elementen van hennep waaraan geen andere substanties zijn toegevoegd), althans (telkens) (een) hoeveelheid/hoeveelheden meer dan 30 gram van een materiaal bevattende hennep en/of hasjiesj, zijnde (telkens) (een) middel(en) vermeld op de bij de Opiumwet behorende lijst II, dan wel aangewezen krachtens artikel 3a, vijfde lid van die wet en/of een middel als bedoeld in artikel 1 lid 1 sub d van Pro de Opiumwet vermeld op de bij die wet behorende lijst II

en/of

 artikel 420bis (opzettelijk witwassen) Wetboek van Strafrecht en/of artikel 420ter (gewoonte witwassen) Wetboek van Strafrecht, te weten het (telkens) verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten althans gebruik maken van (een) voorwerp(en), te weten onder meer een of meer geldbedrag(en), terwijl hij, verdachte, en/of zijn mededader(s) (telkens) wist(en) dat voornoemd(e) voorwerp(en) – onmiddellijk of middellijk – afkomstig was/waren uit enig misdrijf,

aan welk(e) feit(en) (of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) feitelijk leiding heeft/hebben gegeven en/of tot welk(e) feit(en) of tot welke verboden gedraging(en) de verdachte en/of zijn mededader(s) opdracht heeft/hebben gegeven;

en/of

[S. B.V.] in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, in elk geval in Nederland, (telkens) opzettelijk heeft deelgenomen aan een organisatie, welke bestond uit een samenwerkingsverband van haar, verdachte, en/of een of meer natuurlijke personen en/of rechtspersonen, te weten in elk geval [verdachte A] en/of [directeur] en/of [verdachte B] en/of [M. B.V.] en/of een of meer (andere) natuurlijke personen en/of rechtspersonen, welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijf/misdrijven, namelijk het overtreden van

en/of

Subsidiair, indien het vorenstaande niet tot een bewezenverklaring en/of een veroordeling mocht of zou kunnen leiden:

hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2008 tot en met 28 november 2011 te Noordwijk en/of Leiden en/of Lisse, in elk geval in Nederland, (telkens) opzettelijk heeft deelgenomen aan een organisatie, welke bestond uit een samenwerkingsverband van hem, verdachte, en/of een of meer natuurlijke personen en/of rechtspersonen, te weten in elk geval [eigenaar] en/of [verdachte A] en/of [verdachte B] en/of [M. B.V.] en/of [S. B.V.] en/of een of meer (andere) natuurlijke personen en/of rechtspersonen, welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijf/misdrijven, namelijk het overtreden van

en/of

terwijl hij, verdachte, (een van) de leider(s) van deze organisatie was.

Het vonnis waarvan beroep

Het vonnis waarvan beroep kan niet in stand blijven omdat het hof zich daarmee niet verenigt.

Ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging

Ter terechtzitting is namens de verdachte bepleit het openbaar ministerie niet-ontvankelijk te verklaren in de vervolging, onder meer omdat het handelen van het openbaar ministerie in strijd is met beginselen van een goede procesorde en geen redelijk denkend lid van het openbaar ministerie tot een vervolgingsbeslissing kon komen, één en ander zoals uitgewerkt in onder meer de pleitnota.

De advocaat-generaal heeft namens het openbaar ministerie geconcludeerd tot verwerping van dit verweer op gronden zoals uiteengezet in onder meer het schriftelijk requisitoir.

Het hof stelt voorop dat artikel 167, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering aan het openbaar ministerie de bevoegdheid toekent zelfstandig te beslissen of naar aanleiding van een ingesteld opsporingsonderzoek vervolging moet plaatsvinden. De beslissing om tot vervolging over te gaan leent zich slechts in zeer beperkte mate voor een inhoudelijke rechterlijke toetsing, in die zin dat slechts in uitzonderlijke gevallen plaats is voor een niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in de vervolging op de grond dat het instellen of voortzetten van die vervolging onverenigbaar is met beginselen van een goede procesorde.

De in de tenlastelegging neergelegde verdenkingen betreffen in de kern het verwijt dat de verdachte alleen of met anderen in georganiseerd verband het verbod heeft overtreden om hennepproducten voorhanden te hebben, te verkopen en de opbrengst daarvan heeft verhuld.

Aan de hand van na te noemen door het hof op basis van het dossier en het verhandelde op de terechtzittingen in hoger beroep vastgestelde feiten, overweegt het hof voorts het volgende.

De verdachte was sinds ongeveer vijftien jaar eigenaar van drie zogenaamde coffeeshops voor de verkoop van hennepproducten, te weten van GOA (Korte Mare 8) en Stop ’n Goa (Lange Scheistraat 5) in Leiden en van Happy Days (Heereweg 153) in Lisse.

Met betrekking tot coffeeshops hanteerde het openbaar ministerie in de jaren voorafgaand aan de opsporing en vervolging in de onderhavige zaak een gedoogbeleid dat is gepubliceerd met de “Aanwijzing Opiumwet” (Stcrt. 2000, nr. 250 en 2010, nr. 20611).

Deze Aanwijzing verwees naar lokaal coffeeshopbeleid waarbij regulering plaatsvindt door middel van een vergunningenstelsel waarin toestemming wordt gegeven om een horeca-inrichting te exploiteren waar men zich mag beroepen op het justitiële gedoogbeleid. De Aanwijzing vermeldde dat het openbaar ministerie bij de totstandkoming en handhaving van lokaal coffeeshopbeleid samenwerkt met de lokale autoriteiten en dat het openbaar ministerie zich inspant om in het driehoeksoverleg met de burgemeester(s) afspraken te maken over een efficiënte en effectieve hantering van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten. De Aanwijzing vermeldde tevens dat een actieve rol vanuit het openbaar ministerie het signaal geeft dat justitie het belang van de in de driehoek (tussen officier van justitie, burgemeester en politie) afgesproken aanpak onderschrijft en de bestuurlijke aanpak strafrechtelijk ondersteunt. Met deze Aanwijzing werd uitgedragen dat er lokaal voor coffeeshops een gedoogbeleid kan bestaan waarop (ook) het openbaar ministerie zijn optreden ter plaatse baseert en dat er in dat geval afspraken zijn over een geïntegreerde en complementaire inzet van de bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving. Een (potentiële) coffeeshophouder mocht daarom in beginsel verwachten dat lokaal vanuit de overheid – gemeente, politie en openbaar ministerie – één beleid werd gevoerd.

Vervolgens behelsde de Aanwijzing strikte criteria waaronder coffeeshops zouden kunnen worden gedoogd. Onder het kopje “AHOJG-criteria” waren de criteria A (geen reclame), H (geen harddrugs), O (geen overlast, zoals parkeeroverlast, geluidshinder, vervuiling, rondhangende klanten), J (geen jeugdigen) en G (geen verkooptransacties van meer dan 5 gram) opgesomd. Onder het kopje “Strakker gedoogbeleid” was aangegeven dat de maximale handelsvoorraad van gedoogde coffeeshops die lokaal in de driehoek kan worden vastgesteld, de 500 gram niet te boven mag gaan.

De Aanwijzing bevatte geen criterium dat aan bezoekersaantallen, de omzet, de winst of de totale omvang (bijvoorbeeld in aantal transacties of in grammen) van de verkoop vanuit de coffeeshop grenzen stelt. Dergelijke grenzen zijn ook niet in de gemeenten Leiden of Lisse uitgedragen of aan de verdachte bekend gemaakt.

De drie coffeeshops waarvan de verdachte eigenaar was, zijn bewust en expliciet gedoogd op grond van de AHOJG-criteria uit de Aanwijzing. Het gedogen is tot uiting gebracht in, telkens verlengde, exploitatievergunningen (Lisse) en verlofbeschikkingen (Leiden). Het gedoogd zijn van de drie coffeeshops was, behalve vanuit het driehoeksoverleg, ook uitgedragen door wijkagenten en tijdens informatiebijeenkomsten en overleggen met de gemeente, de GGD, de politie Hollands-Midden en coffeeshophouders.

De bedrijfsvoering van de coffeeshops waarvan de verdachte eigenaar was, was er geheel op gericht om alle (kenbare) gedoogvoorwaarden na te komen. De verdachte en andere bij de coffeeshops betrokkenen hebben hun handelen afgestemd op het door hen waargenomen vigerend overheidsbeleid. Zij spanden zich met succes in om te voldoen aan de criteria A, H, O, J en G. Zij zorgden er tevens voor dat de voorraad in de verkoopruimte (de “winkel”) van de coffeeshop tijdens de openingsuren de 500 gram niet te boven ging. De plaatselijke politie controleerde op de AHOJG-criteria en op de voorraad in de shop van maximaal 500 gram.

Dat de handelsvoorraad die in de verkoopruimte van de coffeeshops aanwezig was de 500 gram te boven ging, blijkt niet, althans onvoldoende, uit het dossier.

Bij de doorzoeking op 20 juni 2011 is in de coffeeshop Stop ’n Goa (Lange Scheistraat 5 te Leiden) volgens de verbalisanten 289,1 gram aangetroffen; dus minder dan 500 gram. De verhoorde medewerker [naam medewerker] heeft verklaard dat het niet gebeurde dat er meer dan 500 gram in de winkel aanwezig was.

Bij de doorzoeking op 20 juni 2011 in coffeeshop Happy Days (Heereweg 153 te Lisse) werden plastic bakken en gripzakjes met wiet, joints en hasj aangetroffen met volgens de verbalisanten een totaalgewicht van 593,25 gram hennep; dus meer dan 500 gram.

Bij de doorzoeking op 20 juni 2011 in de coffeeshop GOA (Korte Mare 8 te Leiden) werden gripzakjes met hennepproducten (zoals toppen en joints) en zakjes met hasj aangetroffen, waarop de verbalisant aan de hand van de hoeveelheid zakjes en de aard van de inhoud concludeerde dat er 643,6 gram softdrugs aanwezig was; dus eveneens meer dan 500 gram.

Echter, gezien de wijze van totstandkoming van de conclusies ten aanzien van het gewicht en de in dit geding aan de orde gestelde weegperikelen, kunnen de processen-verbaal met deze conclusies niet tot bewijs dienen, zoals ook de advocaat-generaal heeft aangevoerd.

Gelet op hetgeen overigens in het dossier naar voren komt, kan niet vastgesteld worden dat er meer dan 500 gram in de winkelruimten van de coffeeshops aanwezig was.

Het gedogen heeft plaatsgevonden en voortgeduurd terwijl de drie coffeeshops zichtbaar druk bezocht werden en duidelijk hoge omzetten genereerden. Uit de diverse getuigenverklaringen – ook van betrokken politieambtenaren – blijkt dat zichtbaar was dat de coffeeshops goed lopende bedrijven waren. Het hof neemt over en maakt tot de zijne de waarneming van de rechtbank bij een schouw dat, blijkens de voorraadlijsten die werden geraadpleegd, de handelsvoorraad van 500 gram zo snel werd verkocht dat deze die dag reeds driemaal tussentijds was aangevuld. Door de voor de belastingdienst bijgehouden – en steeds in orde bevonden – boekhouding was de hele omzet binnen de coffeeshops voor de overheid kenbaar vanaf 2003. Binnen het regionaal samenwerkingsverband werd tussen de belastingdienst, openbaar ministerie en politie (en andere organisaties) informatie uitgewisseld. De hoge omzet vormde jarenlang geen aan de verdachte kenbaar gemaakt beletsel voor het strafrechtelijk gedogen van de coffeeshops.

De verdachte was zich niet ervan bewust, en hoefde dat na de jarenlange gedoogde exploitatie ter plaatse ook niet te zijn, dat hij de grenzen waarbinnen de coffeeshops aan de hand van de criteria uit de Aanwijzing en het lokale beleid door het openbaar ministerie werden gedoogd, overschreed enkel door het aanhouden, buiten de winkel, van de voor de bedrijfsvoering nodige voorraden. Daartoe overweegt het hof, naast het hiervoor overwogene, het volgende.

Voor coffeeshops met een omzet zoals bij de verdachte, is het niet mogelijk het aanbod en de kwaliteit te waarborgen zonder te kunnen beschikken over een externe voorraad waarmee de handelsvoorraad in de winkel kan worden aangevuld. Om die reden beschikte de verdachte buiten de winkelruimte over ‘stashes’ (hierna: exploitatievoorraden) van waaruit de in de coffeeshops aanwezige handelsvoorraad van (maximaal) 500 gram werd aangevuld. Deze exploitatievoorraden waren noodzakelijk om verantwoord lokale handel te laten plaatsvinden binnen de goed bezochte coffeeshops. Niet alleen de belastingdienst, maar ook de gemeenten Leiden en Lisse, de plaatselijke politie en het openbaar ministerie wisten van het bestaan en de noodzaak van dergelijke exploitatievoorraden buiten de coffeeshops. De verdachte wist dat zij het wisten.

Naar aanleiding van vragen over de aanvulling van de winkelvoorraad uit de exploitatievoorraden werd, onder meer in georganiseerde overleggen tussen gemeente, politie, GGD en coffeeshophouders, aan de directeur van de coffeeshops te kennen gegeven dat niet actief op “de achterdeur” werd gecontroleerd. De politie liet aan de coffeeshophouders weten dat zij zich “mak” moesten houden om niet op te vallen en drong aan op heimelijkheid: “ga niet met al te veel voorraad over straat”, want “als je niet opvalt, gaat het zaakje gewoon door”. Bij een zoeking enige jaren eerder waarbij in een bergplaats een exploitatievoorraad van tegen de 50 kilogram hennep werd aangetroffen, heeft de directeur van de coffeeshops slechts een verklaring moeten afleggen waarna het openbaar ministerie hem noch de betrokken rechtspersonen vervolgd heeft. De politieambtenaar [naam politieambtenaar], destijds wijkagent voor heel de gemeente Lisse, heeft hierover verklaard dat er binnen het politieapparaat geen bijzonderheden omtrent deze aangetroffen voorraad zijn besproken omdat het niet bijzonder was dat ergens een voorraad lag. De verdachte is wel vervolgd, maar vrijgesproken.

Voor zover de verdachte had moeten weten dat in de zinsnede in de Aanwijzing “De voorraad zal in elk geval de 500 gram niet te boven mogen gaan” onder voorraad ook moesten worden begrepen de exploitatievoorraden van de shops die elders dan in de winkel lagen opgeslagen – hetgeen niet volgt uit het (tevergeefse) voorstel van coffeeshophouders om de knellende grens van 500 gram naar een kilo te verhogen – mocht hij er van uitgaan dat dit voor het gedoogbeleid ten aanzien van de gedoogde coffeeshops in Leiden en Lisse waarvan hij eigenaar was een dode letter was, zolang met de exploitatievoorraden niet openlijk te koop werd gelopen. Dit laatste gebeurde dan ook bewust niet. De exploitatievoorraden werden verborgen gehouden.

Uit het dossier blijkt wel dat de verdachte zich moest realiseren dat hij als eigenaar van de coffeeshops een groter risico liep op aanhouding door de politie, dat er bestuursrechtelijk en strafrechtelijk kon worden opgetreden als er bij controle schending van de AHOJG-criteria werd geconstateerd en ook dat wanneer hij met de exploitatievoorraad zodanig te koop zou lopen dat deze door de politie werd aangetroffen, deze voorraad in beslag genomen zou worden.

Uit het dossier en het hiervoor onder 1 tot en met 6.4 overwogene tezamen, blijkt echter tevens dat de verdachte zich er niet van bewust was, noch moest zijn, dat het exploiteren van gedoogde coffeeshops in Leiden en Lisse zou kunnen leiden tot doelbewuste, gerichte zoektochten naar exploitatievoorraden met strafrechtelijke dwangmaatregelen zoals onverwachte huiszoekingen met grote politie-inzet, en – bij vondsten – tot strafrechtelijke vervolging onder de dreiging van langdurige gevangenisstraf en ontneming van de gegenereerde coffeeshopopbrengsten.

Aanleiding voor het opsporingsonderzoek in deze zaak waren een anonieme melding in 2008 dat de familie van de verdachte witwast en handelt in harddrugs en C.I.E. meldingen in 2009 dat de verdachte en zijn broer veel onroerend goed bezitten en zelf zorgen voor de weed in hun coffeeshops waarvoor zolderkamertjes en loodsen worden gebruikt, hetgeen iemand voor de verdachte zou regelen. Vervolgens is de relevante informatie van de belastingdienst over de periode vanaf 1 januari 2003 gevorderd om een juist en volledig beeld te krijgen van de inkomsten, het vermogen en de omzetontwikkeling van de coffeeshops. Uit deze informatie bleek dat de verdachte in samenwerking met de directeur van de coffeeshops zich bezig hield met de inkoop en opslag van hennepproducten die via de thans in geding zijnde drie coffeeshops werden verkocht. Alle inkomsten en uitgaven werden verklaard door het handelen in deze drie coffeeshops. Andere verdachte geldstromen waren niet aanwezig, zo bleek al uit het proces-verbaal van bevindingen van 27 april 2010 van de politie Hollands Midden.

In 2011 ingezette observanten stelden vast dat de verdachte bij verschillende mensen hennep aankocht voor zijn coffeeshops. Over verwevenheid met georganiseerde criminaliteit (anders dan de coffeeshopbedrijven), met harddrugs of met andere vormen van zware criminaliteit werden geen relevante signalen ontvangen. Evenmin waren er relevante aanwijzingen gekomen dat de verdachte aangekochte hennep inzette voor de straathandel, export of andere criminele doeleinden of dat deze drugs via andere kanalen dan de coffeeshops werden verhandeld.

Nadat het onderzoeksteam te weten was gekomen dat er op 7 mei 2011 een levering van “dozen” plaatsvond en observanten vervolgens gezien hadden dat de verdachte en de directeur van de coffeeshops na een overdracht van twee donkere voorwerpen naar de [adres 3] te Nieuw-Vennep reden, vond in dit pand een doorzoeking ter inbeslagneming plaats. Daarbij zijn in stalen kasten voorraden softdrugs – ongeveer 9.420 gram softdrugs en 9975 voorgedraaide joints – gevonden en in beslag genomen. Het was bekend dat één van de in de tenlastelegging genoemde vennootschappen het pand sedert 2006 huurde. De softdrugs waren bestemd voor de coffeeshops. Er zijn toen geen andere drugs of illegale kwekerijen aangetroffen. De verdachte en de directeur werden wel aangehouden, maar de volgende dag weer in vrijheid gesteld.

Het openbaar ministerie heeft in het geding niet naar voren gebracht dat de vennootschappen of de verdachte hennepproducten aanwezig hebben gehad voor andere doeleinden dan voor de door de lokale driehoek gedoogde verkoop vanuit de drie coffeeshops. Ook nog ter zitting in hoger beroep stelt het openbaar ministerie zich op het standpunt dat alle aangetroffen hennepproducten moeten worden aangemerkt als de voorraad van de drie coffeeshops en dat deze alle beroepsmatig eigendom zijn van de verdachte.

In totaal is in de tenlastegelegde periode een voorraad van ongeveer 70 kilogram hennepproducten aangetroffen, waarvan bij de doorzoekingen op 20 juni 2011 ongeveer 60 kilo. Gelet op de gemiddelde (door de gedogende instanties gekende) omzet van de drie coffeeshops betreft dit geen onredelijke of bovenmatige voorraad aan het begin van een zomerperiode.

Buiten het door het openbaar ministerie aangevoerde overtreden van de 500 gram-grens en het witwassen als gevolg van coffeeshopverkoop, is er geen andere overtreding ten laste gelegd. Niets wijst er op dat de coffeeshops niet voldeden aan alle in de Aanwijzing onder “Coffeeshops AHOJG-criteria” (onder A, H, O, J, G en I) genoemde voorwaarden. De exploitatievoorraden werden netjes buiten beeld gehouden en de verdachte hield zich “gedeisd” en viel niet op. Desgevraagd gaf de verdachte informatie aan overheidsinstanties en desgewenst paste hij de bedrijfsvoering van de coffeeshops aan.

Hoewel de verdachte in het verleden er steeds voor zorgdroeg dat de coffeeshops, passend in het lokale gedoogbeleid, aan de eisen van alle lokaal opererende instanties voldeden en hij openheid van zaken over de coffeeshops had gegeven, heeft het openbaar ministerie vóór 20 juni 2011 niet aan de verdachte verzocht de wijze waarop de gedoogde coffeeshops geëxploiteerd werden te (laten) wijzigen. Het heeft niet meegedeeld dat de bezoekersaantallen of de omzet van de coffeeshops te groot werden of dat er te veel verkooptransacties plaatsvonden. Het heeft niet aan de verdachte te kennen gegeven dat een te weinig kleinschaligheid van zijn coffeeshops in de weg stond aan langer gedogen door het openbaar ministerie. Het heeft evenmin aan de verdachte meegedeeld dat het gedogen van de coffeeshops waarvan hij eigenaar was wegens de wijze van bedrijfsvoering zou eindigen. De verdachte is niet in de gelegenheid gesteld de bedrijfsvoering grotendeels of geheel te staken of anderszins aan te passen.

De in het voorgaande opgesomde constellatie van feiten en omstandigheden tezamen maakt dat de verdachte er op mocht vertrouwen dat het openbaar ministerie niet zonder meer tot vervolging zou overgaan op grond van zoekingen naar alle exploitatie- en winkelvoorraden van zijn coffeeshops na een daartoe georganiseerde actie.

Op 20 juni 2011 vonden onaangekondigde doorzoekingen plaats. Daarbij stonden ruim twintig politieagenten met huiszoekingsbevelen voor de woningen van de directeur en van de verdachte. De opslagplaatsen voor de exploitatievoorraden, de locaties waar administratie werd bewaard en de coffeeshops werden doorzocht. Er vonden inbeslagnemingen en arrestaties plaats, deels in aanwezigheid van vrouw en jonge kinderen. Het hof gaat er van uit dat minder ingrijpende middelentoereikend waren om de aard en omvang van de handel te onderzoeken, mede gelet op de onder 7.5 genoemde medewerking tot dan toe van de verdachte.

De gronden waarop het openbaar ministerie meende in juni 2011 actief en met toepassing van dwangmiddelen zoals onaangekondigde invallen, op zoek te moeten gaan naar de omvang van de voorraden van de drie coffeeshops, zijn (ook bij het onderzoek ter terechtzitting) niet duidelijk geworden, althans onbegrijpelijk gebleven. Daartoe overweegt het hof, naast het vorenoverwogene, het volgende.

Als aanleiding van (voortzetting van) de onderhavige vervolging heeft het openbaar ministerie een verdenking van zeer winstgevende coffeeshopexploitatie en het – daaruit voortkomende – witwassen van grote geldbedragen aangevoerd. Echter, gelet op het feit dat de opsporing jegens de verdachte slechts opslag en handel ten behoeve van
de gedoogdecoffeeshops en
daaruitvoortvloeiend witwassen had opgeleverd, kan dit, mede in het licht van al het hiervoor overwogene, niet van voldoende gewicht gevonden worden om als grond voor (voortzetting van) de onderhavige strafrechtelijke vervolging, met alle voor de verdachte dreigende sancties van dien, te kunnen dienen.

Dat er enig door strafrechtelijke handhaving beschermd belang gediend werd met een acute strafrechtelijke vervolging van deze verdachte heeft het openbaar ministerie niet, althans onvoldoende, kunnen aantonen, mede gelet op de opmerking van de advocaat-generaal ter zitting in hoger beroep dat beperkt gedoogde verkoop meer in het algemeen belang is dan ongecontroleerde zwarte verkoop, en in het licht van de plaatselijke, door de lokale driehoek gefiatteerde, opvatting (zoals verwoord door de als getuige gehoorde burgemeester van Leiden over de coffeeshops van de verdachte in de gemeente Leiden) dat “je beter coffeeshops kunt hebben op deze wijze, dan volledig illegaal”.

Anders dan de officier van justitie impliciet lijkt te verwoorden (requisitoir in eerste aanleg pagina’s 14 en 23) deed zich in deze zaak niet de situatie voor dat prioriteitstelling vanwege een beperkte omvang van de beschikbare menskracht en middelen aan eerder optreden tegen de onderhavige coffeeshopexploitaties en de daarmee gepaard gaande exploitatievoorraden in de weg stond. Het was een prioriteitstelling vanwege een lokaal bewust, binnen de lokale driehoek afgesproken, aan de strikte in de Aanwijzing onder A, O, H, J en G opgesomde criteria gebonden gedogen, dat in het algemeen (lokaal) belang tot niet optreden tegen de exploitaties van de onderhavige, druk bezochte coffeeshops had geleid. In de prioriteitstelling was geen, althans geen aan de verdachte kenbaar gemaakte, wijziging gekomen.

Conclusie

De hiervoor genoemde feiten en omstandigheden tezamen maken dat (voortzetting van) de vervolging onverenigbaar is met beginselen van een goede procesorde, waaronder rechtszekerheid, evenredigheid, zorgvuldigheid, en het verbod van willekeur om de reden dat geen redelijk handelend lid van het openbaar ministerie heeft kunnen oordelen dat met (voortzetting van) de onderhavige vervolging van deze verdachte enig door strafrechtelijke handhaving beschermd belang gediend kan zijn. Het openbaar ministerie is daarom niet ontvankelijk.

BESLISSING

Het hof:

 vernietigt het vonnis waarvan beroep en doet opnieuw recht;

 verklaart het openbaar ministerie

niet-ontvankelijk in de strafvervolging.

Dit arrest is gewezen door mr. J. Borgesius,

mr. J.M. Reinking en mr. G. Dulek-Schermers,

in bijzijn van de griffier mr. S.N. Keuning.

Het is uitgesproken op de openbare terechtzitting van het hof van 2 juli 2014.

Openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard wegens strijd met beginselen goede procesorde bij gedoogde coffeeshops

Uitspraak

Gerechtshof Den Haag

Arrest

[Verdachte - eigenaar],

BESLISSING