Conclusie
15/04240
mr. G.R.B. van Peursem
11 november 2016
Conclusie inzake:
[eiser]
(hierna: [eiser]),
eiser tot cassatie,
tegen
Olympia Uitzendbureau B.V.
(hierna: Olympia),
verweerster in cassatie.
In deze in 2012 begonnen zaak is aan de orde of het in 2007 aan [eiser] gegeven ontslag op staande voet wegens ‘diefstal uit bagage en postzakken’ rechtsgeldig is. [eiser] is ter zake strafrechtelijk veroordeeld voor (poging tot) diefstal door de politierechter, maar in hoger beroep vrijgesproken. Het hof oordeelt in de onderhavige op die strafzaak volgende ontslagzaak net als de kantonrechter dat met ‘diefstal’ in de ontslagbrief niet het strafrechtelijke begrip ‘diefstal’ is bedoeld, maar het in strijd met de voorschriften meenemen en doorzoeken van bagage. Dat dit laatste feitelijk is voorgevallen, acht het hof door Olympia bewezen en daarin ziet het hof een dringende reden voor ontslag op staande voet.
In cassatie richt [eiser] zijn pijlen op de mededelingseis bij ontslag op staande voet. Niet is onderzocht of de aldus meegedeelde dringende reden voor [eiser] onmiddellijk kenbaar was. Ook is het fixatiebeginsel miskend en zijn [eisers] persoonlijke omstandigheden niet juist en begrijpelijk in de afweging betrokken volgens de klachten, hetgeen ook de kostenveroordeling raakt volgens de laatste voortbouwende klacht. De zaak vertoont enige verwantschap met het recente arrest
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland [1] . Ik meen dat het cassatieberoep niet opgaat.
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland [1] . Ik meen dat het cassatieberoep niet opgaat.
1. Feiten [2] en procesverloop
1.1 Tussen partijen is met ingang van 1 april 2005 een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd tot stand gekomen.
1.2 [eiser] was laatstelijk werkzaam als bagage-/platformmedewerker op de luchthaven Schiphol. Op de arbeidsovereenkomst was de Cao uitzendkrachten van toepassing.
1.3 Op 7 december 2007 heeft Olympia [eiser] op staande voet ontslagen wegens het feit dat in de nacht van 6 op 7 december 2007 door KLM Security Services was vastgesteld dat [eiser] zich had schuldig gemaakt aan diefstal uit bagage en postzakken.
1.4 Bij brief van 7 december 2007 [3] heeft Olympia het ontslag op staande voet bevestigd. In deze brief is onder meer het volgende vermeld:
“In de nacht van 6 op 7 december 2007 is vastgesteld dat u zich schuldig heeft gemaakt aan diefstal uit bagage en postzakken. Diefstal is een dringende reden voor ontslag op staande voet. Van deze diefstal is aangifte gedaan zowel bij de Koninklijke Marechaussee als bij de KLM Security.”
1.5 Op 14 december 2007 heeft [eiser] de nietigheid van het ontslag ingeroepen, wegens het ontbreken van een dringende reden.
1.6 Op 28 december 2007 is de Schipholpas van [eiser] ingenomen.
1.7 Op 21 januari 2008 heeft het CWI Olympia toestemming verleend het dienstverband met [eiser] op te zeggen voor zover rechtens vereist, voor zover het dienstverband niet reeds op 7 december 2007 tot een rechtsgeldig einde is gekomen door het op die dag gegeven ontslag op staande voet, dan wel door de ontbindende voorwaarde van artikel 14 van Pro de arbeidsovereenkomst (de arbeidsovereenkomst komt van rechtswege te vervallen indien de werknemer door de beveiligingsdienst van de opdrachtgever en de Koninklijke Marechaussee geen toestemming wordt verleend op de luchthaven Schiphol werkzaamheden te verrichten).
1.8 Bij arrest van 18 augustus 2011 heeft het gerechtshof Amsterdam in hoger beroep een vonnis van de rechtbank Haarlem, waarbij [eiser] strafrechtelijk was veroordeeld voor diefstal, vernietigd en verklaard dat niet bewezen is dat [eiser] het hem primair en subsidiair ten laste gelegde heeft begaan en heeft het hof hem daarvan vrijgesproken.
1.9 Bij beschikking van 6 december 2012 heeft de kantonrechter van de rechtbank Amsterdam, onder het voorbehoud dat de arbeidsovereenkomst nog bestond, de arbeidsovereenkomst ontbonden met ingang van 15 december 2012, onder toekenning van een vergoeding van € 6.700,- bruto aan [eiser].
1.10 [eiser] heeft op de zitting in hoger beroep van 17 januari 2014 verklaard dat hij die hele avond/nacht van 6 op 7 december 2007 chauffeur was van de bewuste trekker en slechts tot taak had met die trekker karren en vliegtuigtrappen te vervoeren, maar geen bagage.
1.11 In deze op 18 juli 2012 ingeleide procedure vordert [eiser] een declaratoir dat de arbeidsovereenkomst tussen partijen in stand is gebleven tot 15 december 2012, met loondoorbetaling vanaf 7 december 2007 tot 15 december 2012, vermeerderd met de wettelijke verhoging ex art. 7:625 BW Pro en de wettelijke rente.
1.12 Olympia voert ten verwere primair aan dat de arbeidsovereenkomst op 7 december 2007 is geëindigd en dat zij daarom geen loon meer verschuldigd is. [eiser] is op staande voet ontslagen wegens diefstal uit bagage en postzakken, omdat uit de rapportage van KLM Security Services was gebleken dat [eiser] in strijd met de geldende regelingen bagage en postzakken had meegenomen naar een donkere en afgelegen plek en deze bagage en postzakken heeft geopend en doorzocht.
Het subsidiaire verweer (beëindiging per 7 december 2007 wegens vervulling van een ontbindende voorwaarde door inneming van zijn Schipholpas) en het meer subsidiaire verweer (beëindiging door opzegging per 23 februari 2008 met toestemming ex art. 6 BBA Pro) spelen in cassatie geen rol meer.
1.13 De kantonrechter heeft de vorderingen afgewezen [4] , omdat het ontslag op staande voet houdt, overwegend dat bij de beoordeling van de rechtsgeldigheid daarvan niet van belang is of de diefstal uit bagage en postzakken als (poging tot) diefstal in strafrechtelijke zin kan worden aangemerkt. Voldoende is dat is komen vast te staan dat [eiser] in strijd met de geldende regelingen bagage en postzakken heeft meegenomen naar een donkere plek en daar heeft geopend en doorzocht en zich aldus heeft schuldig gemaakt aan de in het ontslagbesluit vermelde diefstal uit bagage en postzakken. Dat [eiser] door de strafrechter is vrijgesproken doet niet af aan het feit dat [eiser], gelet op de geconstateerde en onvoldoende weersproken onregelmatigheden, het vertrouwen van Olympia onwaardig is geworden. De door [eiser] aangevoerde persoonlijke omstandigheden vormen gelet op de aard en de ernst van de dringende reden geen aanleiding voor de conclusie dat een onmiddellijke beëindiging van de arbeidsovereenkomst niet gerechtvaardigd was, aldus dit vonnis.
1.14 [eiser] is hiervan in hoger beroep gekomen. Olympia heeft de vijf grieven bestreden.
“3.3 De
grieven 4 en 5richten zich in de kern tegen het oordeel van de kantonrechter dat bij de beoordeling van het ontslag op staande voet niet van belang is of de diefstal uit bagage en postzakken als diefstal of als poging tot diefstal in strafrechtelijke zin kan worden aangemerkt. Deze grieven falen. Uit het partijdebat blijkt dat partijen het begrip ‘diefstal’, dat als ontslaggrond is gehanteerd, in verschillende zin hebben bedoeld en opgevat. [eiser] heeft in eerste aanleg en in zijn memorie van grieven dit begrip opgevat in strafrechtelijke zin (en is van oordeel dat nu hij van diefstal is vrijgesproken dit er aan in de weg staat diefstal als ontslaggrond te hanteren), terwijl Olympia hiermee klaarblijkelijk bedoelde het bewust in strijd met de geldende regelingen bagage en/of postzakken meenemen (naar een donkere plek), en/of deze te openen en te doorzoeken. De omstandigheid dat [eiser] door de strafrechter, die gebonden is aan de bewoordingen van de tenlastelegging (waarin opvalt dat niet subsidiair poging tot diefstal
uitbagage en/of (poging tot) verduistering in dienstbetrekking is opgenomen) is vrijgesproken van het hem - op het op dit feitencomplex betrekking hebbende - tenlastegelegde brengt slechts mee dat hetgeen in die strafzaak is ten laste gelegd niet is bewezen, maar staat er niet aan in de weg dat de rechter in de onderhavige civielrechtelijke procedure tot het oordeel komt dat het door Olympia gestelde en als diefstal aangeduide feitencomplex komt vast te staan. Indien de door Olympia gestelde feiten komen vast te staan, leveren die naar het oordeel van het hof een dringende reden op voor ontslag op staande voet, nu [eiser] niet heeft betwist dat het meenemen en doorzoeken in strijd met de geldende regels was. Of een en ander geleid heeft tot daadwerkelijke ontvreemding van goederen is niet relevant. Juist omdat voor Olympia niet te controleren valt of haar werknemers bij het doorzoeken van postzakken en bagage iets ontvreemden - het betreft immers eigendommen van derden - mag zij de zware sanctie van ontslag op staande voet stellen op het - expliciet verboden - doorzoeken van postzakken en bagage.
grieven 4 en 5richten zich in de kern tegen het oordeel van de kantonrechter dat bij de beoordeling van het ontslag op staande voet niet van belang is of de diefstal uit bagage en postzakken als diefstal of als poging tot diefstal in strafrechtelijke zin kan worden aangemerkt. Deze grieven falen. Uit het partijdebat blijkt dat partijen het begrip ‘diefstal’, dat als ontslaggrond is gehanteerd, in verschillende zin hebben bedoeld en opgevat. [eiser] heeft in eerste aanleg en in zijn memorie van grieven dit begrip opgevat in strafrechtelijke zin (en is van oordeel dat nu hij van diefstal is vrijgesproken dit er aan in de weg staat diefstal als ontslaggrond te hanteren), terwijl Olympia hiermee klaarblijkelijk bedoelde het bewust in strijd met de geldende regelingen bagage en/of postzakken meenemen (naar een donkere plek), en/of deze te openen en te doorzoeken. De omstandigheid dat [eiser] door de strafrechter, die gebonden is aan de bewoordingen van de tenlastelegging (waarin opvalt dat niet subsidiair poging tot diefstal
uitbagage en/of (poging tot) verduistering in dienstbetrekking is opgenomen) is vrijgesproken van het hem - op het op dit feitencomplex betrekking hebbende - tenlastegelegde brengt slechts mee dat hetgeen in die strafzaak is ten laste gelegd niet is bewezen, maar staat er niet aan in de weg dat de rechter in de onderhavige civielrechtelijke procedure tot het oordeel komt dat het door Olympia gestelde en als diefstal aangeduide feitencomplex komt vast te staan. Indien de door Olympia gestelde feiten komen vast te staan, leveren die naar het oordeel van het hof een dringende reden op voor ontslag op staande voet, nu [eiser] niet heeft betwist dat het meenemen en doorzoeken in strijd met de geldende regels was. Of een en ander geleid heeft tot daadwerkelijke ontvreemding van goederen is niet relevant. Juist omdat voor Olympia niet te controleren valt of haar werknemers bij het doorzoeken van postzakken en bagage iets ontvreemden - het betreft immers eigendommen van derden - mag zij de zware sanctie van ontslag op staande voet stellen op het - expliciet verboden - doorzoeken van postzakken en bagage.
3.4.1
Grief 3houdt in dat de kantonrechter ten onrechte heeft geoordeeld dat met het overleggen van het rapport van KLM Security Services gedateerd 7 december 2007, van rapporteurs [betrokkene 1] en [betrokkene 2], security officers, Olympia heeft voldaan aan haar civielrechtelijke bewijslast ten aanzien van de aan de dringende reden ten grondslag gelegde feiten en voorts dat [eiser] die rapportage niet voldoende gemotiveerd heeft betwist, met de kanttekening dat Olympia niet hoeft te bewijzen dat [eiser] zich in strafrechtelijke zin heeft schuldig gemaakt aan diefstal.
Grief 3houdt in dat de kantonrechter ten onrechte heeft geoordeeld dat met het overleggen van het rapport van KLM Security Services gedateerd 7 december 2007, van rapporteurs [betrokkene 1] en [betrokkene 2], security officers, Olympia heeft voldaan aan haar civielrechtelijke bewijslast ten aanzien van de aan de dringende reden ten grondslag gelegde feiten en voorts dat [eiser] die rapportage niet voldoende gemotiveerd heeft betwist, met de kanttekening dat Olympia niet hoeft te bewijzen dat [eiser] zich in strafrechtelijke zin heeft schuldig gemaakt aan diefstal.
3.4.2 In de bedoelde rapportage is onder meer het volgende opgenomen.
‘uit eerder onderzoek waren reeds een aantal personen naar voren gekomen die zich mogelijk schuldig zouden maken aan diefstal uit bagage en postzakken en van deze personen was [eiser] werkzaam voor Olympia voor SPL/PG. In de nacht van 6 op 7 december 2007, hebben rapporteurs met name [eiser] geobserveerd tijdens zijn werkzaamheden. (...) Tijdens observaties werd gezien dat twee medewerkers van SPL/PG een collo bagage van het platform hadden weggenomen en deze meenamen in een trekker van SPL/PG. Vervolgens begaven zij zich naar een afgelegen donkere plek tussen D-51 en D-53, alwaar zij de bagage hebben doorzocht in de trekker. Op deze locatie zijn later nog een collo bagage, een open postzak en een doos met elektronische apparatuur aangetroffen.'
Als waarnemingen en bevindingen van de rapporteurs [betrokkene 1] en [betrokkene 2] op 7 december 2007 is het volgende weergegeven.
‘Aan het begin van de nacht van 07 december 2007, hadden de rapporteurs een inventarisatie gemaakt van bagage en postzakken die langs de randwegen op het platform lagen. Onder andere op de randweg ter hoogte van D-07 lagen twee colli bagage. Een van deze koffers was voorzien van FRAGILE labels en beide waren voorzien van UNK labels. Omstreeks 01.30 uur lag er nog maar een collo bagage en wel degene met de FRAGILE labels. De andere was verdwenen. Omstreeks 03.15 uur zagen rapporteurs dat een trekker van SPL/PG met daarin [eiser] en Oczelik stopten bij D-07. Direct daarna bleek ook het laatste collo bagage dat daar lag verdwenen.
De trekker met daarin beide betrokken was vanaf D-07 doorgereden naar D-51 en stond geparkeerd op een donkere locatie tussen het stationsgebouw en een grote KLM personenbus. Alleen [eiser] zat nog in de trekker. Terwijl collega van Unen de trekker met daarin [eiser] bleef observeren ben ik achter de trekker langsgelopen om te kijken wat zich daar afspeelde en waar Oczelik zich bevond. Direct achter de trekker van [eiser] werd een open witte postzak aan getroffen en voor de personenbus een collo bagage dat braaksporen vertoond. (...) Inmiddels was [eiser] met zijn trekker naar de ruimte van SPL/PG op D-43 gereden en had daar zijn trekker voor de deur geparkeerd. In deze trekker werd later een open collo bagage aangetroffen dat duidelijk was doorzocht. Bij nader onderzoek, bleek dit collo voorzien van FRAGILE en UNK label en herkenden wij deze bagage als die kort daarvoor op D-07 had gelegen.’
3.4.3 Een mutatierapport van 7 december 2007 van (het hof begrijpt: KLM) security services houdt in dat [eiser] om 3.30 uur is overgebracht naar de meldkamer, gehoord is en vervolgens overgedragen aan en aangehouden door de Kmar [6] , waar de betrokken rapporteurs een verklaring hebben afgelegd.
3.4.4 Door het overleggen van voormelde rapporten heeft Olympia in eerste aanleg haar verweer tegen de vorderingen van [eiser] volgens de kantonrechter voldoende onderbouwd. Uitgaande van de waarnemingen van Hettelingh en Van Unen, heeft de kantonrechter, bij gebreke toentertijd van een relevante betwisting door [eiser] van een en ander, daaruit de conclusie getrokken dat [eiser] betrokken was geweest bij het onbevoegd wegnemen van ten minste een collo bagage bij D-07, dit verplaatsen naar D-43 en doorzoeken. Hij heeft dit gebaseerd op de waarnemingen die volgens die rapportage waren gedaan, te weten dat [eiser], als bestuurder van een trekker, is gestopt bij een bagagestuk dat zich bevond bij D-07, dat [eiser] vervolgens is doorgereden, waarna dit bagagestuk daar verdwenen bleek te zijn, terwijl dit korte tijd later, geopend en kennelijk doorzocht, is aangetroffen in zijn trekker.
3.4.5 In hoger beroep stelt [eiser] echter bij wijze van toelichting op de grief dat de desbetreffende rapportage erg summier is en niet ondertekend. Hij onderbouwt nu wel met feiten en omstandigheden zijn betwisting van de vaststellingen als gedaan in de rapportage. In het bijzonder voert hij aan dat meerdere personen werden verdacht van diefstal en dat Olympia geen inzage heeft geboden in observaties die zouden zijn gedaan naar andere verdachten. Hij ontkent de collo bagage die zich met de sticker “fragile” bij D-07 zou hebben bevonden op zijn trekker te hebben geladen. Hij stelt dat hij bevoegd was om naar de bewuste donkere plaats(en) de rijden en dat hij niet naar D-51 is gereden maar naar D-47 (naast D-51) om naar de kantine te gaan. Hij heeft ontkend dat hij naar D-43 is gereden, het collo bagage op zijn trekker heeft gelegd en de bagage heeft doorzocht. Hij stelt dat D-07 naast D-43 ligt. Verder heeft hij betwist dat het collo bagage op zijn trekker zou zijn aangetroffen nu in het rapport geen specificatie wordt gegeven om welke trekker het zou gaan. Hij stelt dat er nooit met hem besproken is dat de collo bagage op zijn trekker zou zijn aangetroffen en dat hij de beschuldiging nooit heeft kunnen weerleggen. Hij geeft aan dat onbekend is gebleven of daadwerkelijk goederen uit de postzak en bagage gestolen zijn, nu Olympia het onderzoeksrapport van de Kmar, aan wie de postzak en de colli voor nader onderzoek waren overgedragen, niet in het geding heeft gebracht. Ten slotte stelt hij dat het meenemen en openen van bagage geen diefstal is.
1.16 In dit tussenarrest is Olympia toegelaten tot bewijslevering van haar stelling dat [eiser] zich in de nacht van 6 op 7 december 2007 heeft schuldig gemaakt aan het meenemen van bagage en/of postzakken (naar een donkere plek), en/of deze te openen en te doorzoeken.
1.17 Bij eindarrest [7] is Olympia volgens het hof in haar bewijsopdracht geslaagd en is het vonnis van de kantonrechter bekrachtigd. Het hof heeft daartoe onder meer als volgt overwogen:
“2.9 In het licht van de hiervoor vermelde bewijsvoering van Olympia [8] is het verweer van [eiser] dat hij in de nacht van 7 december 2007 geen bagage heeft weggenomen niet meer dan een ongemotiveerde ontkenning die niet met concrete feiten en omstandigheden is geschraagd. Het hof acht gelet op het voorgaande Olympia daarom in haar bewijsopdracht geslaagd. Niets van wat [eiser] na het tussenarrest nog heeft aangevoerd en hiervoor niet is besproken, kan tot een ander oordeel leiden.
2.10 Een en ander leidt tot de slotsom dat Olympia [eiser] op staande voet heeft mogen ontslaan, mede in aanmerking genomen wat het hof in rechtsoverweging 3.3 van het tussenarrest heeft overwogen. [eiser] heeft moeten begrijpen dat zijn gedragingen van die avond, die Olympia als diefstal heeft geformuleerd, de aanleiding tot zijn ontslag hebben gevormd en dat Olympia met die formulering niet de reden van het ontslag heeft willen beperken tot een voltooide diefstal in strafrechtelijke zin. [eiser] heeft nog gesteld dat de resultaten van het onderzoek ten tijde van het ontslag op staande voet niet aan hem zijn voorgelegd en dat hij zich niet daartegen heeft kunnen verweren. Deze stelling wijst het hof van de hand. Uit de in het geding gebrachte processen-verbaal blijkt dat [eiser] over de observaties en beschuldigingen is gehoord en daarover heeft verklaard. Nu het verwijt van strafrechtelijk verwijtbaar handelen in direct verband stond met het ontslag op staande voet valt niet in te zien dat hij over een en ander in het ongewisse is gebleven en daarvan enig nadeel heeft ondervonden. Niets stond er destijds aan in de weg dat hij de nietigheid van dat ontslag inriep en daarvoor de gronden aangaf. Dat [eiser] dat toen heeft nagelaten om pas vijf jaar later deze procedure te beginnen, kan met enig informatietekort of de onmogelijkheid verweer te voeren geen verband houden.”
1.18 [eiser] heeft tijdig beroep in cassatie ingesteld tegen tussen- en eindarrest. Olympia heeft verweer gevoerd en geconcludeerd tot verwerping van het beroep. Vervolgens hebben partijen hun standpunten schriftelijk toegelicht, waarna zij respectievelijk hebben gere- en gedupliceerd.
2.Beoordeling van het cassatieberoep
2.1
[eisers] cassatiemiddel heeft drie onderdelen, waarvan het eerste uiteenvalt in twee subonderdelen.
Onderdeel 1betreft de mededelingseis bij ontslag op staande voet. Het hof zou het vereiste dat over de dringende reden
onmiddellijke duidelijkheidmoet zijn bij de wederpartij hebben miskend (ik noem dit subonderdeel 1.1, weergegeven in 12, 14, 15 en 16 1e gedeelte van de cassatiedagvaarding).
onmiddellijke duidelijkheidmoet zijn bij de wederpartij hebben miskend (ik noem dit subonderdeel 1.1, weergegeven in 12, 14, 15 en 16 1e gedeelte van de cassatiedagvaarding).
Ook zou het hof hebben miskend dat de werkgever dient hard te maken dat de door hem meegedeelde ontslaggrond zich heeft voorgedaan en is aan te merken als dringende reden (het fixatiebeginsel – ik noem dit subonderdeel 1.2 en dat is weergegeven in 13, 16 2e gedeelte en 17 van de cassatiedagvaarding).
Volgens
onderdeel 2zijn de persoonlijke omstandigheden van [eiser] niet juist althans niet begrijpelijk in de afweging betrokken (cassatiedagvaarding 18 t/m 21).
onderdeel 2zijn de persoonlijke omstandigheden van [eiser] niet juist althans niet begrijpelijk in de afweging betrokken (cassatiedagvaarding 18 t/m 21).
Onderdeel 3klaagt over de kostenbeslissing van het hof in rov. 2.11 van het eindarrest en is louter voortbouwend op de eerste twee onderdelen (cassatiedagvaarding 22).
ontslag op staande voet
2.2
Art. 7:677 lid 1 BW Pro (als geldend ten tijde van het onderhavige ontslag op staande voet in 2007) geeft een werkgever (maar ook een werknemer) de mogelijkheid om de arbeidsovereenkomst met onmiddellijke ingang op te zeggen wegens een dringende reden, mits dit onverwijld geschiedt, onder gelijktijdige mededeling van die reden aan de wederpartij. De partij die opzegt zonder een dringende reden of zonder gelijktijdige mededeling van die reden, is schadeplichtig. Het zijn voor de werkgever zodanige daden, eigenschappen of gedragingen van de werknemer, die ten gevolge hebben dat van de werkgever redelijkerwijze niet kan worden gevergd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren (art. 7:678 lid 1 BW Pro).
2.3
Art. 7:678 lid 2 BW Pro geeft een niet-limitatieve opsomming van omstandigheden die een dringende reden kunnen opleveren, waaronder de situatie waarin de werknemer zich schuldig maakt aan diefstal, verduistering, bedrog of andere misdrijven, waardoor hij het vertrouwen van de werkgever onwaardig wordt. De reden moet zo dringend zijn, dat de opzegging onverwijld dient plaats te vinden [9] , waarbij onder omstandigheden een zeker tijdsverloop tussen de opzegging en het einde van de dienstbetrekking aanvaardbaar is. [10]
2.4
De reden voor het ontslag moet onverwijld worden meegedeeld, zodat het voor de wederpartij onmiddellijk duidelijk is welke eigenschappen of gedragingen tot het beëindigen van de dienstbetrekking hebben geleid. [11] De wederpartij moet zich na de mededeling immers kunnen beraden of zij de opgegeven reden(en) als juist erkent en als dringend aanvaardt. [12] De mededeling behoeft niet steeds met zoveel woorden te worden gedaan en kan ook in een of meer gedragingen besloten liggen, maar ook dan blijft vereist dat daaruit voor de wederpartij onmiddellijk duidelijk is welke, door de ander als dringend aangemerkte, reden door deze aan de beëindiging van de dienstbetrekking ten grondslag wordt gelegd, althans dat daaromtrent bij de wederpartij, gelet op de omstandigheden van het geval, in redelijkheid geen enkele twijfel kan bestaan. [13]
De werkgever die een werknemer aldus heeft opgezegd, dient in geval van betwisting van de dringende reden door de werknemer te stellen en zo nodig te bewijzen dat de door de werkgever meegedeelde ontslaggrond zich heeft voorgedaan en is aan te merken als dringende reden. [14] Als slechts een deel van het door de werkgever als dringende reden voor het ontslag aan de werknemer meegedeelde feitencomplex komt vast te staan, is het ontslag op staande voet alleen geldig, als dat gedeelte op zichzelf kan worden beschouwd als een dringende reden, mits het voor de werknemer in het licht van de aanzegging en de overige omstandigheden van het geval onmiddellijk duidelijk was dat de werkgever hem ook zou hebben ontslagen indien deze (anders dan hij blijkens de ontslagaanzegging meende) daarvoor niet meer grond zou hebben gehad dan in rechte is komen vast te staan, althans dat daaromtrent bij de werknemer, gelet op de omstandigheden van het geval, in redelijkheid geen twijfel kan hebben bestaan. [15]
Het is verder vaste rechtspraak van Uw Raad dat de bij het ontslag medegedeelde reden de werkgever in een procedure over de rechtsgeldigheid van het ontslag bindt (het zogenoemde fixatiebeginsel). [16] De werkgever, die een werknemer op staande voet heeft ontslagen, dient in geval van betwisting van de dringende reden door de werknemer te stellen en zo nodig te bewijzen dat de door de werkgever medegedeelde (en dus niet een andere) ontslaggrond zich heeft voorgedaan en is aan te merken als dringende reden. [17] Dat betekent dat wanneer de meegedeelde dringende reden niet komt vast te staan terwijl er wel een andere dringende reden komt vast te staan, geen sprake is van een geldig ontslag op staande voet. [18]
2.5
Bij de beoordeling van de dringende reden moeten vervolgens de omstandigheden van het geval, in onderling verband en samenhang, in aanmerking worden genomen. [19] Daarbij zijn in de eerste plaats de aard en de ernst van de dringende reden van belang maar daarnaast ook de aard van de dienstbetrekking, de duur daarvan en de wijze waarop de werknemer die dienstbetrekking heeft vervuld, alsmede de persoonlijke omstandigheden van de werknemer, zoals zijn leeftijd en de gevolgen die een ontslag op staande voet voor hem zou hebben. Aldus vindt een afweging plaats tussen het belang van de werkgever bij beëindiging en het belang van de werknemer bij het behoud van zijn dienstbetrekking waarbij heeft te gelden dat, naar mate de verweten gedraging ernstiger is, de omstandigheid dat het ontslag ingrijpende gevolgen heeft minder snel aan de dringende reden in de weg zal staan. Dit betekent dat de afweging van belangen kan ertoe leiden dat een onmiddellijke beëindiging van de arbeidsovereenkomst gelet op de ernst van de gedraging gerechtvaardigd is, ook indien de gevolgen voor de werknemer ingrijpend zijn. [20]
Voor het maken van deze belangenafweging is vereist dat de werknemer een beroep doet op omstandigheden die er volgens hem toe moeten leiden dat wordt geoordeeld dat geen sprake is van een dringende reden. [21] De rechter hoeft niet ambtshalve te onderzoeken of van dergelijke omstandigheden sprake is, maar indien dergelijke omstandigheden worden aangevoerd - ook al is dat summier - moet de rechter er blijk van geven dat hij de vereiste afweging heeft verricht. [22] Ook omstandigheden die niet direct te maken hebben met het werk dienen in de afweging te worden betrokken. [23]
2.6
Aan de beslissing dat van een dringende redenen sprake is in een geval van opzegging door de werkgever worden hoge motiveringseisen gesteld. [24] Indien de werkgever in de opzeggingsbrief een strafrechtelijke term hanteert, brengt dit met zich dat de werkgever de aanwezigheid van het strafrechtelijke begrip in beginsel moet bewijzen. Zo heeft Uw Raad in
Wapenaar/Taxi Hofman [25] geoordeeld dat, als verduistering aan het ontslag op staande voet ten grondslag wordt gelegd, de werkgever de daarbij behorende opzet moet stellen, en zo nodig bewijzen [26] . In
Tetterode-tankpas [27] was sprake van een ontslag op staande voet wegens fraude/diefstal. Deze bestond eruit dat de echtgenote van de werknemer ten behoeve van haar eigen auto (benzine) meerdere malen gebruik had gemaakt van de door de werkgever ten behoeve van de leaseauto (diesel) aan de werknemer ter beschikking gestelde tankpas. Het partijdebat was in die zaak gericht op de verwijtbaarheid en met name op de vraag of de werknemer aan het oneigenlijk gebruik van de tankpas door zijn echtgenote had meegewerkt. Dit was volgens partijen het geval als de werknemer van het gebruik wist dan wel had behoren te weten (hetgeen door de werknemer werd ontkend). Het hof oordeelde dat de werknemer van het oneigenlijk gebruik geweten moet hebben of had behoren te weten, waardoor het ontslag op staande voet in stand bleef. In cassatie werd aangevoerd dat het niet voldoende was dat de werknemer van het oneigenlijk gebruik behoorde te weten maar dat vereist was dat hij het wist. Uw Raad oordeelde dat uit de overwegingen van het hof, in onderlinge samenhang bezien, volgt dat onaannemelijk is dat de werknemer niet wist van het oneigenlijk gebruik van zijn vrouw. Daarmee heeft uw Raad de vereiste opzet in de overwegingen van het hof ingelezen en de beslissing in stand gelaten. [28] Ook in de zaak
[.../...] [29] (afgedaan met toepassing van art. 81 RO Pro) werd het opzetbegrip diefstal/verduistering ingevuld door het partijdebat. Partijen hadden in die zaak alleen gedebatteerd over de vraag of het bewijs ten aanzien van diefstal/verduistering was geleverd, ervan uitgaande dat dit noodzakelijk was voor een dringende reden waaruit moet worden afgeleid dat zij kennelijk het strafrechtelijke begrip voor ogen hebben gehad. De vraag of eveneens sprake zou kunnen zijn van een dringende reden indien geen sprake was van opzet was geen onderdeel van het debat, zodat dit in cassatie ook niet aan de orde was. [30]
Wapenaar/Taxi Hofman [25] geoordeeld dat, als verduistering aan het ontslag op staande voet ten grondslag wordt gelegd, de werkgever de daarbij behorende opzet moet stellen, en zo nodig bewijzen [26] . In
Tetterode-tankpas [27] was sprake van een ontslag op staande voet wegens fraude/diefstal. Deze bestond eruit dat de echtgenote van de werknemer ten behoeve van haar eigen auto (benzine) meerdere malen gebruik had gemaakt van de door de werkgever ten behoeve van de leaseauto (diesel) aan de werknemer ter beschikking gestelde tankpas. Het partijdebat was in die zaak gericht op de verwijtbaarheid en met name op de vraag of de werknemer aan het oneigenlijk gebruik van de tankpas door zijn echtgenote had meegewerkt. Dit was volgens partijen het geval als de werknemer van het gebruik wist dan wel had behoren te weten (hetgeen door de werknemer werd ontkend). Het hof oordeelde dat de werknemer van het oneigenlijk gebruik geweten moet hebben of had behoren te weten, waardoor het ontslag op staande voet in stand bleef. In cassatie werd aangevoerd dat het niet voldoende was dat de werknemer van het oneigenlijk gebruik behoorde te weten maar dat vereist was dat hij het wist. Uw Raad oordeelde dat uit de overwegingen van het hof, in onderlinge samenhang bezien, volgt dat onaannemelijk is dat de werknemer niet wist van het oneigenlijk gebruik van zijn vrouw. Daarmee heeft uw Raad de vereiste opzet in de overwegingen van het hof ingelezen en de beslissing in stand gelaten. [28] Ook in de zaak
[.../...] [29] (afgedaan met toepassing van art. 81 RO Pro) werd het opzetbegrip diefstal/verduistering ingevuld door het partijdebat. Partijen hadden in die zaak alleen gedebatteerd over de vraag of het bewijs ten aanzien van diefstal/verduistering was geleverd, ervan uitgaande dat dit noodzakelijk was voor een dringende reden waaruit moet worden afgeleid dat zij kennelijk het strafrechtelijke begrip voor ogen hebben gehad. De vraag of eveneens sprake zou kunnen zijn van een dringende reden indien geen sprake was van opzet was geen onderdeel van het debat, zodat dit in cassatie ook niet aan de orde was. [30]
2.7
Het partijdebat was eveneens van doorslaggevende betekenis in het arrest
[B]/CP&A Outdoor [31] . Deze zaak had betrekking op een werknemer die administratieve registratielijsten onjuist had ingevuld, hetgeen door de werkgever was aangeduid als ‘fraude’. Uit het partijdebat bleek volgens Uw Raad dat partijen het (niet vastomlijnde) begrip ‘fraude’, dat als ontslaggrond is gehanteerd, in verschillende zin hebben bedoeld en opgevat: de werknemer heeft dit begrip opgevat in - niet nader gespecificeerde - strafrechtelijke zin en de werkgever als het bewust onjuist invullen van administratieve registratielijsten. Uw Raad heeft in die zaak ‘fraude’ in de ontslagbrief gelezen als een samenvatting van de werknemer verweten gedragingen waarbij er voor de werknemer op dat punt ook geen misverstand kon bestaan – en dus niet als ‘fraude’ in strafrechtelijke zin:
[B]/CP&A Outdoor [31] . Deze zaak had betrekking op een werknemer die administratieve registratielijsten onjuist had ingevuld, hetgeen door de werkgever was aangeduid als ‘fraude’. Uit het partijdebat bleek volgens Uw Raad dat partijen het (niet vastomlijnde) begrip ‘fraude’, dat als ontslaggrond is gehanteerd, in verschillende zin hebben bedoeld en opgevat: de werknemer heeft dit begrip opgevat in - niet nader gespecificeerde - strafrechtelijke zin en de werkgever als het bewust onjuist invullen van administratieve registratielijsten. Uw Raad heeft in die zaak ‘fraude’ in de ontslagbrief gelezen als een samenvatting van de werknemer verweten gedragingen waarbij er voor de werknemer op dat punt ook geen misverstand kon bestaan – en dus niet als ‘fraude’ in strafrechtelijke zin:
“3.7. Uit dit partijdebat blijkt dat partijen het (niet vastomlijnde) begrip “fraude”, dat mede als ontslaggrond is gehanteerd, in verschillende zin hebben bedoeld en opgevat. [B] heeft in zijn memorie van grieven dit begrip opgevat in – niet nader gespecificeerde – strafrechtelijke zin, terwijl CP&A hiermee klaarblijkelijk bedoelde het bewust onjuist invullen van administratieve registratielijsten. In dit licht moet rov. 5.7 van het bestreden arrest aldus worden verstaan dat bij de beoordeling van de rechtsgeldigheid van het aan [B] gegeven ontslag op staande voet niet van belang is of het niet correct invullen van de tijden op de onderhoudslijsten als “fraude” in strafrechtelijke zin kan worden aangemerkt. Noodzakelijk, maar ook voldoende ter rechtvaardiging van het ontslag in de gegeven omstandigheden is dat [B] de begin- en eindtijden van de werkzaamheden per object niet correct heeft ingevuld terwijl hij, gelet op de eerder gegeven waarschuwingen, wist of had moeten weten dat hij dat wel moest doen.
3.8.
Ook de tegen rov. 5.7 gerichte klacht mist dus feitelijke grondslag en kan daarom niet tot cassatie leiden. Het hof heeft immers niet miskend dat de aan de werknemer meegedeelde dringende reden de ontslaggrond “fixeert”, maar de mede als grond gehanteerde “fraude met dagstaten c.q. opzettelijke misleiding” uitgelegd in de door CP&A bedoelde zin. De klacht dat het hof van oordeel zou zijn geweest dat van de door CP&A opgegeven dringende reden slechts een gedeelte in rechte is komen vast te staan, mist dus eveneens feitelijke grondslag.”
2.8
Recentelijk is in
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland [32] de vraag aan de orde geweest of het gebruik van het strafrechtelijke begrip ‘diefstal’ tot gevolg heeft dat de werkgever alle bestanddelen van de strafrechtelijke delictsomschrijving moet bewijzen. Ook in deze zaak ging het om het gebruik van een tankpas die door de werkgever ter beschikking was gesteld ten behoeve van de bedrijfsauto. De werknemer had deze tankpas gebruikt ten behoeve van zijn privé auto en de auto van zijn echtgenote. De werknemer werd ontslagen wegens ‘diefstal’. De vraag of het strafrechtelijke begrip diefstal door de werkgever bewezen moest worden is door uw Raad ontkennend beantwoord:
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland [32] de vraag aan de orde geweest of het gebruik van het strafrechtelijke begrip ‘diefstal’ tot gevolg heeft dat de werkgever alle bestanddelen van de strafrechtelijke delictsomschrijving moet bewijzen. Ook in deze zaak ging het om het gebruik van een tankpas die door de werkgever ter beschikking was gesteld ten behoeve van de bedrijfsauto. De werknemer had deze tankpas gebruikt ten behoeve van zijn privé auto en de auto van zijn echtgenote. De werknemer werd ontslagen wegens ‘diefstal’. De vraag of het strafrechtelijke begrip diefstal door de werkgever bewezen moest worden is door uw Raad ontkennend beantwoord:
“3.5.4 Reeds uit de hiervoor in 3.5.2 en 3.5.3 vermelde rechtspraak, in samenhang bezien, volgt dat aan de letterlijke tekst van een ontslagbrief niet steeds doorslaggevende betekenis toekomt voor het antwoord op de vraag welke dringende reden aan de wederpartij is meegedeeld, en dat het uiteindelijk erom gaat of voor de werknemer aanstonds duidelijk is welke dringende reden tot de opzegging heeft geleid. Ook een in een ontslagbrief vermelde opzeggingsgrond dient mede te worden uitgelegd in het licht van de omstandigheden van het geval.
3.5.5
Anders dan het middel in onderdeel 3.2 tot uitgangspunt neemt, is het bovenstaande niet principieel anders indien in de ontslagbrief enkel strafrechtelijke begrippen worden gehanteerd (vgl. HR 24 april 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH0387). In de arresten HR 26 januari 2001, ECLI:NL:HR:2001:AA9664 en HR 23 maart 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ7616, waarop het middel een beroep doet, was de vraag naar uitleg van de aan de werknemer gedane mededeling in de procedure niet aan de orde gesteld.
3.6
Het hof heeft in rov. 4.5 overwogen dat tussen partijen niet in geschil is dat de twee tankbeurten in november 2008 met betrekking tot de Laguna aan de orde zijn gekomen in de gesprekken op 5 en 6 januari 2009, en dat [betrokkene] tijdens de bespreking op 6 januari 2009 [eiser] in verband met deze tankbeurten heeft beschuldigd van diefstal. Tegen de achtergrond van deze gesprekken moet, aldus het hof, voor [eiser] in elk geval duidelijk zijn geweest dat de in de brief van 7 januari 2009 gebezigde term ‘diefstal’ betrekking had op het wederrechtelijk gebruik – waarmee het hof kennelijk bedoelt: gebruik voor privédoeleinden zonder toestemming – van de tankpas ten behoeve van de Laguna op 14 en 24 november 2008, een en ander zoals nader toegelicht in de brief van de gemachtigde van Autocentrum van 19 januari 2009. Het middel klaagt niet over deze uitleg van de aan [eiser] gedane mededeling, waarop het hof in het vervolg van zijn arrest heeft voortgebouwd (zie rov. 4.6.1). In cassatie staat derhalve vast dat de term ‘diefstal’ in de brief van 7 januari 2009 niet in zijn strafrechtelijke betekenis dient te worden opgevat, maar in de door het hof vermelde betekenis. De uitleg die het hof aan die mededeling heeft gegeven, is ook niet onbegrijpelijk.”
2.9
Alvorens aan bespreking van het cassatiemiddel toe te komen ter verduidelijking nog het volgende. In de s.t. zijdens [eiser] onder 15-20 wordt terecht aangekaart dat onze zaak verschilt met de zojuist besproken zaak beslist door Uw Raad op 19 februari 2016. In onze zaak is namelijk, anders dan in
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland,niet een cassatieklacht dat wanneer ‘diefstal’ als reden voor ontslag op staande voet wordt meegedeeld, de rechter steeds moet vaststellen dat is voldaan aan alle elementen van de delictsomschrijving uit art. 310 Sr Pro. Het gaat nu bij onderdeel 1 over onmiddellijke duidelijkheidstoets van de dringende reden en de toepassing van het fixatiebeginsel en dat was in de zaak van februari j.l. niet aan de orde.
[A]/Autocentrum Zuid-Nederland,niet een cassatieklacht dat wanneer ‘diefstal’ als reden voor ontslag op staande voet wordt meegedeeld, de rechter steeds moet vaststellen dat is voldaan aan alle elementen van de delictsomschrijving uit art. 310 Sr Pro. Het gaat nu bij onderdeel 1 over onmiddellijke duidelijkheidstoets van de dringende reden en de toepassing van het fixatiebeginsel en dat was in de zaak van februari j.l. niet aan de orde.
onmiddellijke duidelijkheid
2.1
Subonderdeel 1.1richt zich tegen rov. 3.3 van het tussenarrest en rov. 2.10 van het eindarrest, waarin de onmiddellijke duidelijkheidstoets is miskend volgens de klacht. In rov. 3.3 van het tussenarrest, zo wordt betoogd, heeft het hof uit het oog verloren dat niet volstaat dat de feiten die Olympia met ‘diefstal’ aan het ontslag ten grondslag bedoelde te leggen (nl. het onbevoegd meenemen en doorzoeken van bagage/post) als dringende reden kwalificeren, maar dat daarvoor ook nodig is dat het [eiser] onmiddellijk duidelijk was/daarover bij hem gelet op de omstandigheden van het geval in redelijkheid geen enkele twijfel kon bestaan, dat Olympia dat en niets anders bedoelde. De klacht leest deze miskenning ook in de passage in rov. 2.10 van het eindarrest dat [eiser] – hoewel hem in de ontslagbrief als dringende reden ‘diefstal uit bagage en postzakken’ was opgegeven –
redelijkerwijs heeft moeten begrijpendat Olympia zich met ‘diefstal’ niet heeft willen beperken tot het begrip ‘diefstal’ in strafrechtelijke zin, maar heeft bedoeld ‘het meenemen van bagage en/of postzakken naar een donkere plek en deze te openen en te doorzoeken zonder dat sprake was van enige daadwerkelijke ontvreemding van goederen uit die bagage en/of postzakken’. Dat geeft volgens de klacht blijk van een onvoldoende strenge maatstaf voor de manier waarop een dringende reden moet worden meegedeeld. Het hof had niet moeten onderzoeken of [eiser] dit
redelijkerwijs heeft moeten begrijpen, maar of hem dit
onmiddellijk duidelijkwas. Gesuggereerd wordt dat het hof deze vraag in het tussenarrest over het hoofd heeft gezien en vervolgens in het eindarrest getracht heeft de gemaakte fout te herstellen, hetgeen het hof vervolgens op onjuiste wijze zou hebben gedaan.
redelijkerwijs heeft moeten begrijpendat Olympia zich met ‘diefstal’ niet heeft willen beperken tot het begrip ‘diefstal’ in strafrechtelijke zin, maar heeft bedoeld ‘het meenemen van bagage en/of postzakken naar een donkere plek en deze te openen en te doorzoeken zonder dat sprake was van enige daadwerkelijke ontvreemding van goederen uit die bagage en/of postzakken’. Dat geeft volgens de klacht blijk van een onvoldoende strenge maatstaf voor de manier waarop een dringende reden moet worden meegedeeld. Het hof had niet moeten onderzoeken of [eiser] dit
redelijkerwijs heeft moeten begrijpen, maar of hem dit
onmiddellijk duidelijkwas. Gesuggereerd wordt dat het hof deze vraag in het tussenarrest over het hoofd heeft gezien en vervolgens in het eindarrest getracht heeft de gemaakte fout te herstellen, hetgeen het hof vervolgens op onjuiste wijze zou hebben gedaan.
2.11
Volgens mij gaat dit niet op. Uit de overwegingen van het hof in onderlinge samenhang bezien moet naar ik meen worden afgeleid dat het hof hier materieel de juiste toets heeft toegepast. Het hof heeft in rov. 3.3 van het tussenarrest overwogen dat [eiser] wist dat het meenemen en/of doorzoeken van bagage in strijd met de geldende regels was. In rov. 2.10 van het eindarrest heeft het hof (na bewijslevering door Olympia) overwogen dat [eiser] zich daaraan schuldig heeft gemaakt en dus in strijd met de geldende regels heeft gehandeld. Vervolgens heeft het hof vastgesteld dat [eiser] daarmee diezelfde nacht is geconfronteerd en daarover is gehoord en daarover heeft verklaard ten overstaan van kort gezegd beveiligings- en bewakingspersoneel. Op grond van deze omstandigheden tezamen heeft het hof kennelijk geconcludeerd dat het voor [eiser] evident moet zijn geweest/er althans geen twijfel bij hem kon bestaan waarom hij werd ontslagen. Het hof heeft dit alleen in andere bewoordingen weergegeven, namelijk dat [eiser]
heeft moeten begrijpendat zijn gedragingen van die avond, die Olympia als ‘diefstal’ heeft geformuleerd, de aanleiding tot zijn ontslag hebben gevormd. Volgens de s.t. zijdens Olympia onder 8 zijn de bewoordingen van het hof die onder 15 van de cassatiedagvaardingen worden gewraakt “afgestemd op die in de arresten genoemd in rov. 3.5.5 van het arrest van 19 februari van dit jaar, met name op HR 24 april 2009, JAR 2009/129” (herhaald bij dupliek onder 5). Dat blijkt niet expliciet, maar dat zou de gekozen woordkeus kunnen verklaren. Het doet aan het voorgaande niet af.
heeft moeten begrijpendat zijn gedragingen van die avond, die Olympia als ‘diefstal’ heeft geformuleerd, de aanleiding tot zijn ontslag hebben gevormd. Volgens de s.t. zijdens Olympia onder 8 zijn de bewoordingen van het hof die onder 15 van de cassatiedagvaardingen worden gewraakt “afgestemd op die in de arresten genoemd in rov. 3.5.5 van het arrest van 19 februari van dit jaar, met name op HR 24 april 2009, JAR 2009/129” (herhaald bij dupliek onder 5). Dat blijkt niet expliciet, maar dat zou de gekozen woordkeus kunnen verklaren. Het doet aan het voorgaande niet af.
2.12
Dat dit in onze zaak neerkomt op een te soepele toets, gelet op het arrest
Bakkermans/Straalservice [33] als bevestigd in het
Meridiaan College-arrest [34] waarin de daarin toegepaste
heeft moeten begrijpen–toets van het hof te licht zou zijn bevonden, zoals subonderdeel 1.1 aandraagt in de cassatiedagvaarding onder 12 en 16 1e gedeelte, zie ik niet. Met name uit het tweede genoemde arrest van ruim elf jaar later blijkt tot twee keer toe dat de vereiste
onmiddellijke duidelijkheidook besloten kan liggen in een hofoverweging die neerkomt op een
heeft moeten begrijpen-toets. In de eerste
heeft moeten begrijpen-toets van het hof in de
Meridiaan College-zaak lag volgens Uw Raad besloten dat de ontslaggrond voor X.
onmiddellijk duidelijkwas. Uw Raad overweegt in rov. 3.3.2 en 3.3.3 dat het hof in die zaak in rov. 5.6 in aanmerking heeft genomen dat in de ontslagbrief verklaringen van leerlingen zijn geciteerd over ongewenste intimiteiten door X, dat hij in 2006 is gewaarschuwd en in 2009 is berispt voor soortgelijke feiten en daarvoor begeleiding heeft gekregen ter voorkoming daarvan. Rov. 3.3.3 besluit dan met dit:
Bakkermans/Straalservice [33] als bevestigd in het
Meridiaan College-arrest [34] waarin de daarin toegepaste
heeft moeten begrijpen–toets van het hof te licht zou zijn bevonden, zoals subonderdeel 1.1 aandraagt in de cassatiedagvaarding onder 12 en 16 1e gedeelte, zie ik niet. Met name uit het tweede genoemde arrest van ruim elf jaar later blijkt tot twee keer toe dat de vereiste
onmiddellijke duidelijkheidook besloten kan liggen in een hofoverweging die neerkomt op een
heeft moeten begrijpen-toets. In de eerste
heeft moeten begrijpen-toets van het hof in de
Meridiaan College-zaak lag volgens Uw Raad besloten dat de ontslaggrond voor X.
onmiddellijk duidelijkwas. Uw Raad overweegt in rov. 3.3.2 en 3.3.3 dat het hof in die zaak in rov. 5.6 in aanmerking heeft genomen dat in de ontslagbrief verklaringen van leerlingen zijn geciteerd over ongewenste intimiteiten door X, dat hij in 2006 is gewaarschuwd en in 2009 is berispt voor soortgelijke feiten en daarvoor begeleiding heeft gekregen ter voorkoming daarvan. Rov. 3.3.3 besluit dan met dit:
“(...)Door te oordelen
dat daarmee voor X. voldoende duidelijk waswelke feiten en omstandigheden aan het ontslag ten grondslag lagen, heeft het hof niet blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. In het oordeel van het hof ligt, mede gelet op zijn overweging in rov. 5.11 dat de dringende reden voor X. in het licht van de inhoud van de aanzegging en overige omstandigheden van het geval duidelijk moet zijn geweest, besloten dat de ontslaggrond voor X. onmiddellijk duidelijk was. De klacht faalt dus.” (cursivering A-G)
dat daarmee voor X. voldoende duidelijk waswelke feiten en omstandigheden aan het ontslag ten grondslag lagen, heeft het hof niet blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. In het oordeel van het hof ligt, mede gelet op zijn overweging in rov. 5.11 dat de dringende reden voor X. in het licht van de inhoud van de aanzegging en overige omstandigheden van het geval duidelijk moet zijn geweest, besloten dat de ontslaggrond voor X. onmiddellijk duidelijk was. De klacht faalt dus.” (cursivering A-G)
Vervolgens kwam de vraag aan de orde of het X. ook
onmiddellijk duidelijkwas of hij ook zou zijn ontslagen wegens het uiteindelijk door de rechter vastgestelde deel van de dringende reden, namelijk zijn gedrag tegenover twee van de vier in de ontslagbrief opgevoerde leerlingen. Dat moet X. volgens het hof
duidelijk zijn geweest,omdat dat
besloten ligtin de aard van de betrokken klachten inzake ongewenste intimiteiten en in rov. 3.4.1 en 3.4.2 wijst Uw Raad ook de cassatieklacht daarover van de hand:
onmiddellijk duidelijkwas of hij ook zou zijn ontslagen wegens het uiteindelijk door de rechter vastgestelde deel van de dringende reden, namelijk zijn gedrag tegenover twee van de vier in de ontslagbrief opgevoerde leerlingen. Dat moet X. volgens het hof
duidelijk zijn geweest,omdat dat
besloten ligtin de aard van de betrokken klachten inzake ongewenste intimiteiten en in rov. 3.4.1 en 3.4.2 wijst Uw Raad ook de cassatieklacht daarover van de hand:
“In zijn oordeel dat X., in het licht van de gehele inhoud van de aanzegging en de voorgeschiedenis,
duidelijk moet zijn geweestdat de dringende reden werd gevormd door klachten van leerlingen over ongewenste aanrakingen,
ligt beslotendat bij X.
redelijkerwijs geen twijfel kan hebben bestaandat hij ook zou zijn ontslagen indien slechts een deel van de inhoud van de in die aanzegging weergeven klachten zou komen vast te staan.” (cursiveringen A-G)
duidelijk moet zijn geweestdat de dringende reden werd gevormd door klachten van leerlingen over ongewenste aanrakingen,
ligt beslotendat bij X.
redelijkerwijs geen twijfel kan hebben bestaandat hij ook zou zijn ontslagen indien slechts een deel van de inhoud van de in die aanzegging weergeven klachten zou komen vast te staan.” (cursiveringen A-G)
Gecasseerd werd in deze zaak alleen op grond van het ten onrechte passeren van een getuigenbewijsaanbod van X.
Het subonderdeel wil een te absolute betekenis toegekend zien aan de
Straalservice-casus. De door het onderdeel bedoelde subregel lijkt mij niet te bestaan in het licht van de uiteengezette latere ontwikkelingen. Bedacht moet daarbij worden dat in die zaak geen daadwerkelijke mededeling was gedaan (anders dan in onze zaak en de
Meridiaan College-zaak) en dat dan niet hoeft te verbazen dat er wat hogere eisen gesteld worden aan de vraag of rechtens kan worden gezegd dat niettemin voor betrokkenen
onmiddellijk duidelijkwas waarom hij werd ontslagen op staande voet. In die constellatie ligt een
had moeten begrijpen-exercitie van de feitenrechter allicht eerder onder een argwanend cassatievergrootglas.
Straalservice-casus. De door het onderdeel bedoelde subregel lijkt mij niet te bestaan in het licht van de uiteengezette latere ontwikkelingen. Bedacht moet daarbij worden dat in die zaak geen daadwerkelijke mededeling was gedaan (anders dan in onze zaak en de
Meridiaan College-zaak) en dat dan niet hoeft te verbazen dat er wat hogere eisen gesteld worden aan de vraag of rechtens kan worden gezegd dat niettemin voor betrokkenen
onmiddellijk duidelijkwas waarom hij werd ontslagen op staande voet. In die constellatie ligt een
had moeten begrijpen-exercitie van de feitenrechter allicht eerder onder een argwanend cassatievergrootglas.
2.13
Anders geformuleerd in de woorden van prof. Sagel moet de toets van de mededelingseis bij ontslag op staande voet deze zijn: is de dringende reden daarvoor zodanig helder geformuleerd en overgebracht, dat die mededeling tot
onmiddellijke duidelijkheidbij de wederpartij leidt omtrent de dringende reden [35] . Welnu, die vereiste duidelijkheid heeft het hof naar ik meen zonder schending van rechtsregels en voldoende begrijpelijk kunnen aannemen in onze zaak (een overigens grotendeels feitelijke exercitie). Gelet op hetgeen als in de nacht van 6 op 7 december 2007 voorgevallen is vastgesteld door het hof na bewijslevering door Olympia, waarmee [eiser] naar in cassatie onbestreden vast staat direct is geconfronteerd die nacht door KLM-beveiligingspersoneel en de Marechaussee en waarover hij is ondervraagd en heeft verklaard toen, maakt – anders dan het cassatiemiddel op dit subonderdeel wil – inzichtelijk dat voor [eiser]
onmiddellijk duidelijkis geweest dat met ‘diefstal’ in de op 7 december 2007 gedateerde ontslagbrief werd gedoeld op: het onbevoegd meenemen en doorzoeken van bagage van passagiers; immers: dàt is wat werd geconstateerd en hem is voorgehouden die nacht. In redelijkheid kan er dan voor [eiser] geen twijfel over zijn geweest dat dìt type gedragingen werd bedoeld met de aanduiding ‘diefstal’. Dat [eiser] niet voldoende duidelijk zou zijn gemaakt waarom hij op staande voet werd ontslagen heeft in de woorden van de s.t. zijdens Olympia onder 15 gelet op de omstandigheden van deze zaak inderdaad een zekere mate van schijnheiligheid. [eiser] had niets te zoeken in de bagage en postzakken en zijn blote ontkenningen aangaande de daaromtrent gedane waarnemingen maken tegenover de gedetailleerde bevindingen van beveiligingspersoneel blijkend uit processen verbaal van opsporingsambtenaren een povere indruk.
onmiddellijke duidelijkheidbij de wederpartij leidt omtrent de dringende reden [35] . Welnu, die vereiste duidelijkheid heeft het hof naar ik meen zonder schending van rechtsregels en voldoende begrijpelijk kunnen aannemen in onze zaak (een overigens grotendeels feitelijke exercitie). Gelet op hetgeen als in de nacht van 6 op 7 december 2007 voorgevallen is vastgesteld door het hof na bewijslevering door Olympia, waarmee [eiser] naar in cassatie onbestreden vast staat direct is geconfronteerd die nacht door KLM-beveiligingspersoneel en de Marechaussee en waarover hij is ondervraagd en heeft verklaard toen, maakt – anders dan het cassatiemiddel op dit subonderdeel wil – inzichtelijk dat voor [eiser]
onmiddellijk duidelijkis geweest dat met ‘diefstal’ in de op 7 december 2007 gedateerde ontslagbrief werd gedoeld op: het onbevoegd meenemen en doorzoeken van bagage van passagiers; immers: dàt is wat werd geconstateerd en hem is voorgehouden die nacht. In redelijkheid kan er dan voor [eiser] geen twijfel over zijn geweest dat dìt type gedragingen werd bedoeld met de aanduiding ‘diefstal’. Dat [eiser] niet voldoende duidelijk zou zijn gemaakt waarom hij op staande voet werd ontslagen heeft in de woorden van de s.t. zijdens Olympia onder 15 gelet op de omstandigheden van deze zaak inderdaad een zekere mate van schijnheiligheid. [eiser] had niets te zoeken in de bagage en postzakken en zijn blote ontkenningen aangaande de daaromtrent gedane waarnemingen maken tegenover de gedetailleerde bevindingen van beveiligingspersoneel blijkend uit processen verbaal van opsporingsambtenaren een povere indruk.
fixatie van de ontslaggrond
2.14
Volgens
subonderdeel 1.2heeft het hof het fixatiebeginsel miskend, omdat getoetst moet worden of
de opgegeven dringende redenis komen vast te staan en niet of er sprake is van
een (andere) dringende redenvoor ontslag op staande voet. Dat het hof dit uitgangspunt heeft miskend blijkt volgens de klacht uit rov. 3.3 van het tussenarrest, waarin het hof overweegt dat het bij de beoordeling van de vraag of het gegeven ontslag op staande voet wegens diefstal uit bagage en postzakken niet relevant is of sprake was van daadwerkelijke ontvreemding van goederen. Daarmee, evenals met zijn oordeel in rov. 3.3 dat ‘Olympia de zware sanctie van ontslag op staande voet mag stellen op het - expliciet verboden - doorzoeken van postzakken en bagage’, heeft het Hof miskend dat de werkgever, indien de werknemer in rechte opkomt tegen een hem gegeven ontslag op staande voet, de bewijslast draagt van de
daadwerkelijk aan de werknemer opgegeven ontslaggrond. Het doorzoeken van postzakken en bagage zonder iets weg te nemen is volgens de klacht een fundamenteel andere ontslaggrond dan ‘diefstal uit bagage en postzakken’, want dat laatste impliceert ontvreemding van goederen. Daarmee is ook de onjuistheid van rov. 2.10 van het eindarrest gegeven (zie voor dit alles cassatiedagvaarding onder 16, 2e gedeelte). Ook de passage uit rov. 3.3 van het tussenarrest dat de door Olympia gestelde feiten meenemen en doorzoeken van bagage en poststukken
eendringende reden opleveren, geven volgens 17 van de cassatiedagvaarding blijk van deze onjuiste rechtsopvatting: het gaat niet om
eendringende reden, maar of
demedegedeelde reden als dringend kwalificeert.
subonderdeel 1.2heeft het hof het fixatiebeginsel miskend, omdat getoetst moet worden of
de opgegeven dringende redenis komen vast te staan en niet of er sprake is van
een (andere) dringende redenvoor ontslag op staande voet. Dat het hof dit uitgangspunt heeft miskend blijkt volgens de klacht uit rov. 3.3 van het tussenarrest, waarin het hof overweegt dat het bij de beoordeling van de vraag of het gegeven ontslag op staande voet wegens diefstal uit bagage en postzakken niet relevant is of sprake was van daadwerkelijke ontvreemding van goederen. Daarmee, evenals met zijn oordeel in rov. 3.3 dat ‘Olympia de zware sanctie van ontslag op staande voet mag stellen op het - expliciet verboden - doorzoeken van postzakken en bagage’, heeft het Hof miskend dat de werkgever, indien de werknemer in rechte opkomt tegen een hem gegeven ontslag op staande voet, de bewijslast draagt van de
daadwerkelijk aan de werknemer opgegeven ontslaggrond. Het doorzoeken van postzakken en bagage zonder iets weg te nemen is volgens de klacht een fundamenteel andere ontslaggrond dan ‘diefstal uit bagage en postzakken’, want dat laatste impliceert ontvreemding van goederen. Daarmee is ook de onjuistheid van rov. 2.10 van het eindarrest gegeven (zie voor dit alles cassatiedagvaarding onder 16, 2e gedeelte). Ook de passage uit rov. 3.3 van het tussenarrest dat de door Olympia gestelde feiten meenemen en doorzoeken van bagage en poststukken
eendringende reden opleveren, geven volgens 17 van de cassatiedagvaarding blijk van deze onjuiste rechtsopvatting: het gaat niet om
eendringende reden, maar of
demedegedeelde reden als dringend kwalificeert.
2.15
Dit mist volgens mij feitelijke grondslag, omdat het berust op een verkeerde lezing van het arrest van het hof. Het ontslag op staande voet is gebaseerd op het meenemen en doorzoeken van postzakken en bagage, hetgeen door Olympia is samengevat als ‘diefstal’; geen diefstal in enge strafrechtelijke zin, maar ruimer in de vorm van ‘ongeautoriseerd oppikken en afvoeren van (...) bagage’ in de woorden van de s.t. zijdens Olympia onder 12. Dat is
deopgegeven dringende reden; het hof onderzoekt niet of er een andere dringende reden voorhanden is. Voldoende is dat dit feitencomplex/die dringende reden is komen vast te staan. Dat [eiser] daadwerkelijk goederen uit de bagage heeft
ontvreemd(in strafrechtelijke zin) is daarvoor niet vereist. Van een wezenlijk andere ontslaggrond dan in de ontslagbrief aangegeven, is geen sprake [36] , omdat ‘diefstal’ hier niet in strafrechtelijke zin moet worden begrepen.
deopgegeven dringende reden; het hof onderzoekt niet of er een andere dringende reden voorhanden is. Voldoende is dat dit feitencomplex/die dringende reden is komen vast te staan. Dat [eiser] daadwerkelijk goederen uit de bagage heeft
ontvreemd(in strafrechtelijke zin) is daarvoor niet vereist. Van een wezenlijk andere ontslaggrond dan in de ontslagbrief aangegeven, is geen sprake [36] , omdat ‘diefstal’ hier niet in strafrechtelijke zin moet worden begrepen.
2.16
Zodoende meen ik dat onderdeel 1 geen doel treft.
Afweging omstandigheden
2.17
In
onderdeel 2wordt onder verwijzing naar het arrest
Van Essen/Schrijver [37] geklaagd dat het hof heeft nagelaten om bij de beoordeling van de dringende reden een afweging te maken van alle omstandigheden van geval, waaronder de aard en ernst van de dringende reden, de aard van de dienstbetrekking, de duur en de wijze van vervulling ervan en de persoonlijke omstandigheden van de werknemer. Dat had volgens de klacht wel gemoeten, omdat [eiser] hier bij repliek onder 36 e.v. in eerste aanleg, maar ook in appel een beroep op heeft gedaan: bij grieven onder 2 heeft hij gewezen op het feit dat hij sinds 1996 op Schiphol werkzaam was en dus een dienstverleden had van meer dan 10 jaar. Dit is een omstandigheid die bij de beoordeling van de dringende reden betrokken had moeten worden. Het hof heeft aldus blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, althans zijn beslissing onvoldoende gemotiveerd.
onderdeel 2wordt onder verwijzing naar het arrest
Van Essen/Schrijver [37] geklaagd dat het hof heeft nagelaten om bij de beoordeling van de dringende reden een afweging te maken van alle omstandigheden van geval, waaronder de aard en ernst van de dringende reden, de aard van de dienstbetrekking, de duur en de wijze van vervulling ervan en de persoonlijke omstandigheden van de werknemer. Dat had volgens de klacht wel gemoeten, omdat [eiser] hier bij repliek onder 36 e.v. in eerste aanleg, maar ook in appel een beroep op heeft gedaan: bij grieven onder 2 heeft hij gewezen op het feit dat hij sinds 1996 op Schiphol werkzaam was en dus een dienstverleden had van meer dan 10 jaar. Dit is een omstandigheid die bij de beoordeling van de dringende reden betrokken had moeten worden. Het hof heeft aldus blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, althans zijn beslissing onvoldoende gemotiveerd.
2.18
Ook dit gaat volgens mij niet op. [eiser] heeft in eerste aanleg bij repliek onder 36 e.v. inderdaad een beroep gedaan op persoonlijke omstandigheden. De kantonrechter heeft dit clementieberoep in rov. 2 verworpen en geoordeeld dat de persoonlijke omstandigheden, gelet op de aard en de ernst van de dringende reden, geen reden vormden voor de conclusie dat een onmiddellijke beëindiging van de arbeidsovereenkomst niet gerechtvaardigd was. Tegen deze overweging is
geen griefgericht. [eiser] heeft er bij grieven onder 2 wel op gewezen dat hij, voor hij bij Olympia in dienst trad, via verschillende uitzendbureaus op Schiphol werkzaam is geweest en dat daarom volgens hem sprake was van een dienstverband sinds 1996. [38] Hij heeft evenwel tegen de feitelijke vaststelling door de kantonrechter onder 1 dat hij sinds 1 april 2005 bij Olympia in dienst was
geen griefgericht en dat ook overigens niet nader op voor het onderhavige punt ter zake dienende wijze ter discussie gesteld in appel. De vraag of de persoonlijke omstandigheden met zich brachten dat van een dringende reden geen sprake was, was in hoger beroep dan ook geen voorwerp van procedureel debat.
geen griefgericht. [eiser] heeft er bij grieven onder 2 wel op gewezen dat hij, voor hij bij Olympia in dienst trad, via verschillende uitzendbureaus op Schiphol werkzaam is geweest en dat daarom volgens hem sprake was van een dienstverband sinds 1996. [38] Hij heeft evenwel tegen de feitelijke vaststelling door de kantonrechter onder 1 dat hij sinds 1 april 2005 bij Olympia in dienst was
geen griefgericht en dat ook overigens niet nader op voor het onderhavige punt ter zake dienende wijze ter discussie gesteld in appel. De vraag of de persoonlijke omstandigheden met zich brachten dat van een dringende reden geen sprake was, was in hoger beroep dan ook geen voorwerp van procedureel debat.
2.19
Betoogd zou kunnen worden dat het hof, gelet op het arrest
Looijen/Jansen & De Kruyf [39] , deze in eerste aanleg aangevoerde stelling ambtshalve in zijn oordeel had moeten betrekken, zoals in de cassatiedagvaarding onder 21 wordt aangekaart [40] . Ik meen dat de strekking van dit arrest niet zo ver gaat, dat de negatieve zijde van de devolutieve werking van het hoger beroep hierdoor opzij gezet zou moeten worden. Steun hiervoor valt te ontlenen aan het
De Lange/Wennekes Lederwaren-arrest [41] : persoonlijke omstandigheden waarop de werknemer in het processuele debat zich niet heeft beroepen, vergen geen rechterlijk onderzoek bij de vraag of sprake is van een dringende reden. Ik meen dat het hof in de specifieke processuele omstandigheden van onze zaak zich niet ambtshalve expliciet behoefde af te vragen of [eisers] persoonlijke omstandigheden gelet op de aard en de ernst van de dringende reden aan het ontslag op staande voet in de weg dienen te staan. Daarop strandt volgens mij onderdeel 2, maar ik realiseer mij dat dit deels een kwestie van processuele waardering is; het is de vraag wat zwaarder moet wegen, het wel aankaarten dat er iets is met een langer dienstverband dan op het eerste gezicht lijkt (ook al is daar in ander verband al een rechterlijke staf over gebroken in andere zin, vgl. voetnoot 38 en erg
to the pointis dat aankaarten nu ook weer niet geweest in onze zaak), of het geen grief richten tegen de vaststelling dat sprake is van een dienstsverband sinds 2005. Ik houd het als gezegd op het laatste.
Looijen/Jansen & De Kruyf [39] , deze in eerste aanleg aangevoerde stelling ambtshalve in zijn oordeel had moeten betrekken, zoals in de cassatiedagvaarding onder 21 wordt aangekaart [40] . Ik meen dat de strekking van dit arrest niet zo ver gaat, dat de negatieve zijde van de devolutieve werking van het hoger beroep hierdoor opzij gezet zou moeten worden. Steun hiervoor valt te ontlenen aan het
De Lange/Wennekes Lederwaren-arrest [41] : persoonlijke omstandigheden waarop de werknemer in het processuele debat zich niet heeft beroepen, vergen geen rechterlijk onderzoek bij de vraag of sprake is van een dringende reden. Ik meen dat het hof in de specifieke processuele omstandigheden van onze zaak zich niet ambtshalve expliciet behoefde af te vragen of [eisers] persoonlijke omstandigheden gelet op de aard en de ernst van de dringende reden aan het ontslag op staande voet in de weg dienen te staan. Daarop strandt volgens mij onderdeel 2, maar ik realiseer mij dat dit deels een kwestie van processuele waardering is; het is de vraag wat zwaarder moet wegen, het wel aankaarten dat er iets is met een langer dienstverband dan op het eerste gezicht lijkt (ook al is daar in ander verband al een rechterlijke staf over gebroken in andere zin, vgl. voetnoot 38 en erg
to the pointis dat aankaarten nu ook weer niet geweest in onze zaak), of het geen grief richten tegen de vaststelling dat sprake is van een dienstsverband sinds 2005. Ik houd het als gezegd op het laatste.
2.2
Onderdeel 3richt zich tegen de kostenveroordeling in rov. 2.11 van het arrest van 21 april 2015. Dit onderdeel is louter voortbouwend op de onderdelen 1 en 2. Nu ik de onderdelen 1 en 2 niet tot cassatie zie leiden, geldt voor onderdeel 3 hetzelfde.
3.Conclusie
Ik concludeer tot verwerping.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden,
Advocaat-Generaal