Uitspraak
15/5125 AOW, 15/5473 AOW
Datum uitspraak: 18 juli 2016
Centrale Raad van Beroep
Meervoudige kamer
Uitspraak op de hoger beroepen tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van
3 juli 2015, 14/6033 (aangevallen uitspraak)
Partijen:
[Betrokkene] te [woonplaats] (betrokkene)
de Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank (Svb)
PROCESVERLOOP
Namens betrokkene heeft W.F.K. ter Hennepe hoger beroep ingesteld.
De Svb heeft een verweerschrift ingediend en tevens hoger beroep ingesteld.
Namens betrokkene heeft Ter Hennepe een verweerschrift ingediend.
Het onderzoek ter zitting heeft, gevoegd met een aantal soortgelijke zaken, op 8 april 2016 plaatsgevonden. Betrokkene is verschenen, bijgestaan door Ter Hennepe. De Svb heeft zich laten vertegenwoordigen door H. van der Most en mr. A. van der Weerd. In de gevoegde zaken wordt afzonderlijk uitspraak gedaan.
OVERWEGINGEN
1.1.
Desgevraagd heeft de Svb bij brief van 16 april 2014 aan betrokkene, geboren [in]
1953, een pensioenoverzicht toegezonden. Hierop is vermeld dat zijn pensioenopbouw ingevolge de Algemene Ouderdomswet (AOW) is beoordeeld tot en met
15 april 2014. Betrokkene is verzekerd geacht voor de AOW vanaf het begin van zijn pensioenopbouw op 3 november 1968 tot en met 15 april 2014, waardoor hij 92% van het AOW-pensioen heeft opgebouwd. Voorts is vermeld dat betrokkene zijn AOW-leeftijd bereikt op 3 november 2018.
1.2.
Bij de vaststelling van het pensioenoverzicht heeft de Svb toepassing gegeven aan artikel 7a van de AOW, zoals dat artikel toen luidde. Artikel 7a van de AOW is ingevolge de inwerkingtreding van de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd (Stb. 2012, 328) met ingang van 1 januari 2013 ingevoegd in de AOW, als gevolg waarvan de aanvangsleeftijd en de pensioengerechtigde leeftijd stapsgewijs zijn verhoogd. Voor betrokkene betekende dit dat in 2018 zijn aanvangsleeftijd 15 jaar en negen maanden is en de pensioengerechtigde leeftijd
65 jaar en 9 maanden.
1.3.
Betrokkene heeft bezwaar gemaakt tegen dit pensioenoverzicht. Hij is werkzaam geweest bij [naam werkgever] en is op 1 februari 2012 gedeeltelijk en op 1 november 2013, op 60-jarige leeftijd, volledig met pre-pensioen gegaan. Hij ontvangt sedertdien een op een CAO gebaseerde Vut-uitkering die, naar zijn zeggen, doorloopt tot de leeftijd van 65 jaar. Door de verschuiving van de aanvangsleeftijd en de verhoging van de AOW-leeftijd heeft betrokkene een AOW-gat van negen maanden en lijdt hij een aanzienlijke financiële schade. Volgens betrokkene brengt de wetswijziging in zijn geval een schending mee van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol (Eerste Protocol) bij het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Voorts is volgens betrokkene een verboden onderscheid naar leeftijd gemaakt, waarbij hij zich heeft beroepen op artikel 14 van Pro het EVRM en artikel 26 van Pro het Internationaal Verdrag inzake burgerlijke en politieke rechten (IVBPR).
1.4.
Bij de beslissing op bezwaar van 18 september 2014 (bestreden besluit) heeft de Svb het bezwaar van betrokkene voor zover gericht tegen de ingangsdatum van de AOW-opbouw ongegrond verklaard. Voor zover het bezwaar gericht is tegen de ingangsdatum van het AOW-pensioen is dit bezwaar niet-ontvankelijk verklaard, omdat met de vermelding van de AOW-leeftijd geen rechtsgevolg is beoogd.
2. Bij de aangevallen uitspraak heeft de rechtbank het beroep van betrokkene tegen het bestreden besluit gegrond verklaard. De rechtbank heeft overwogen dat het pensioenoverzicht in zijn geheel moet worden aangemerkt als een besluit: niet alleen wat betreft de rechtsvaststelling van de opgebouwde verzekerde jaren maar ook wat betreft het bereiken van de AOW-leeftijd. Kern van het besluit is volgens de rechtbank dat de AOW-opbouw is begonnen op 3 november 1968 en dat betrokkene – wat er ook gebeurt – daardoor in ieder geval niet eerder dan 3 november 2018 de AOW-leeftijd zal bereiken. De Svb heeft het bezwaar ten aanzien van de ingangsdatum van het AOW-pensioen ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard. De rechtbank heeft voorts overwogen dat artikel 1 van Pro het Eerste Protocol niet is geschonden. Daartoe is allereerst verwezen naar de uitspraak van de Raad van 27 juni 2014 (ECLI:NL:CRVB:2014:2276), waarin de Raad heeft geoordeeld dat de verschuiving van de ingangsdatum van het AOW-pensioen op grond van artikel 16 van Pro de AOW, geen schending van het eigendomsrecht oplevert. Voorts is de rechtbank van oordeel dat ook met betrekking tot de geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd zoals in artikel 7a van de AOW is bepaald, is voldaan aan de voorwaarden die op grond van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol gesteld worden aan een inbreuk op het eigendomsrecht. Met name is volgens de rechtbank van een onevenredig zware last voor betrokkene geen sprake.
3.1.
In hoger beroep is namens betrokkene aangevoerd dat door de wetswijziging een ongerechtvaardigde inbreuk op zijn eigendomsrecht is gemaakt. Door de financiële gevolgen van de wetswijziging wordt een onevenredig zware last op betrokkene gelegd, welke niet wordt weggenomen door de zogenoemde versleepregeling (het naar voren halen van het pensioen van de Stichting Spoorwegpensioenfonds), mede gezien het feit dat ook de fiscale druk onevenredig is verhoogd. Ook overigens zijn de door de overheid aangereikte compenserende maatregelen onvoldoende.
3.2.
De Svb heeft in hoger beroep aangevoerd dat wat betreft de ingangsdatum van het AOW-pensioen geen sprake is van een besluit. Het pensioenoverzicht strekt niet verder dan de vaststelling van de verzekerde tijdvakken tot aan de datum van het besluit. Voor zover het bezwaar is gericht tegen de gewijzigde ingangsdatum van het recht op AOW-pensioen is het terecht niet-ontvankelijk verklaard. Voorts heeft de Svb gesteld dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat sprake is van aantasting van een eigendomsrecht nu het besluit niet strekte tot gehele of gedeeltelijke ontneming van enig eigendom van betrokkene. Met het verschuiven van de aanvangsdatum voor de berekening van het AOW-pensioen wordt geen inbreuk gemaakt op de verzekerde jaren voor de AOW, omdat zijn verzekering niet is vervallen. Voorts kan niet worden gezegd dat de verzekering voor de AOW als zodanig een vermogensrecht vertegenwoordigt. In een latere fase van de procedure heeft de Svb hieraan het nadere standpunt toegevoegd dat naast de mededeling over de pensioengerechtigde leeftijd in het pensioenoverzicht, ook de daarin vermelde aanvangsleeftijd niet ziet op enig rechtsgevolg. Volgens de Svb strekt het pensioenoverzicht ertoe om op basis van de vigerende wetgeving informatie te verschaffen over de verzekerde tijdvakken en het toekomstige recht op ouderdomspensioen. De aanvangsleeftijd en de pensioengerechtigde leeftijd liggen voor de jaren tot en met 2021 vast in artikel 7a van de AOW. Deze leeftijden zijn niet voor interpretatie vatbaar, zodat een mededeling over deze leeftijden op zichzelf beschouwd geen rechtsgevolgen tot stand brengt. De aanvangsleeftijd en de pensioengerechtigde leeftijd functioneren in het kader van de AOW uitsluitend om ingevolge de artikelen 7 en 13 van de AOW de ingangsdatum van het ouderdomspensioen en de hoogte daarvan te bepalen. In het pensioenoverzicht komt de toepassing van die artikelen echter niet aan de orde. Voorts is in het pensioenoverzicht met de vermelding van de aanvangsleeftijd niets gezegd over de verzekering tussen het 15e jaar en de aanvangsleeftijd en is met de vermelding van de aanvangsleeftijd ook vanuit dit perspectief geen concreet rechtsgevolg tot stand gebracht.
4. De Raad oordeelt als volgt.
4.1.
Naar vaste rechtspraak van de Raad is een pensioenoverzicht een besluit in de zin van artikel 1:3 van Pro de Algemene wet bestuursrecht, waartegen in rechte opgekomen kan worden. Door middel van het pensioenoverzicht vindt een rechtsvaststelling plaats met betrekking tot de tot op dat moment verzekerde tijdvakken die in de toekomst tot aanspraken op een AOW-pensioen kunnen leiden. Een dergelijk pensioenoverzicht kan alleen aangevraagd en verstrekt worden over een periode waarin mogelijk verzekerde jaren zijn opgebouwd, maar waarin feitelijk nog geen recht op een AOW-pensioen bestond. Het feitelijk rechtsgevolg van het pensioenoverzicht treedt echter pas in bij het, na aanvraag, (mogelijk) toekennen van AOW-pensioen.
4.1.2.
In het pensioenoverzicht van 16 april 2014 heeft een rechtsvaststelling plaatsgevonden van de verzekerde tijdvakken die onder de vigerende wetgeving meetellen voor de opbouw van het toekomstige AOW-pensioen van betrokkene. Deze tijdvakken zijn voor betrokkene vastgesteld over de periode van 3 november 1968 tot en met 15 april 2014. Deze rechtsvaststelling is dan ook een besluit dat in rechte kan worden getoetst.
4.1.3.
Anders dan de rechtbank oordeelt de Raad dat de vermelding van de toekomstige AOW-leeftijd een mededeling is van informatieve aard die in het kader van een pensioenoverzicht niet gericht is op rechtsgevolg en daarom voor dat deel geen besluit is waartegen in rechte kan worden opgekomen. Hiermee is niet gezegd dat betrokkene een effectief rechtsmiddel tegen de toekomstige ingangsdatum van zijn AOW-pensioen wordt onthouden, nu hij tegen het besluit dat wordt afgegeven naar aanleiding van zijn aanvraag om een AOW-pensioen bezwaar kan maken. In zoverre slaagt het hoger beroep van de Svb en dient de aangevallen uitspraak te worden vernietigd.
4.1.4.
Bij de rechtsvaststelling in het pensioenoverzicht van de verzekerde tijdvakken van betrokkene is aangesloten bij de datum 3 november 1968. Deze datum is, overeenkomstig artikel 7a (oud) van de AOW, de aanvangsleeftijd in 2018, zijnde 15 jaar en negen maanden. Vanaf deze leeftijd leidt een niet verzekerd tijdvak tot een korting op het ouderdomspensioen. Anders gezegd: op de leeftijd van 15 jaar en negen maanden, bij betrokkene is dat op 3 november 1968, begint de periode van opbouw van vijftig verzekerde jaren die kunnen leiden tot een volledig AOW-pensioen. Door de inwerkingtreding van artikel 7a van de AOW op 1 januari 2013 heeft een verschuiving van de aanvankelijke aanvangsleeftijd van 15 jaar plaatsgevonden, vanaf welke leeftijd betrokkene onweersproken tijdvakken van verzekering had opgebouwd voor de AOW. De Raad volgt de Svb niet in zijn betoog dat ook de in het pensioenoverzicht genoemde aanvangsleeftijd als begin van de nieuwe opbouwperiode niet zou zijn gericht op rechtsgevolg, nu deze aanvangsleeftijd ontegenzeggelijk deel uitmaakt van de in 4.1.2 bedoelde rechtsvaststelling. Hieraan doet niet af dat, naar inmiddels ook is gebleken, deze aanvangsleeftijd door nieuwe wetswijzigingen kan veranderen.
4.2.1.
De vraag die vervolgens voorligt is of de invoering van artikel 7a van de AOW en de daarmee gepaard gaande verschuiving van de aanvangsleeftijd strijdig is met het recht op bescherming van het ongestoord genot van eigendom als gewaarborgd door artikel 1 van Pro het Eerste Protocol.
4.2.2.
Artikel 1 van Pro het Eerste Protocol luidt in de Nederlandse vertaling:
“Iedere natuurlijke of rechtspersoon heeft recht op het ongestoord genot van zijn eigendom. Aan niemand zal zijn eigendom worden ontnomen behalve in het algemeen belang en onder de voorwaarden voorzien in de wet en in de algemene beginselen van internationaal recht. De voorgaande bepalingen tasten echter op geen enkele wijze het recht aan, dat een Staat heeft om die wetten toe te passen, die hij noodzakelijk oordeelt om het gebruik van eigendom te reguleren in overeenstemming met het algemeen belang of om de betaling van belastingen of andere heffingen of boeten te verzekeren.”
4.2.3.
Onder de term “eigendom” in artikel 1 van Pro het Eerste Protocol moeten niet alleen worden verstaan bestaande bezittingen, maar ook vermogensbestanddelen, met inbegrip van aanspraken met betrekking waartoe de betrokkene kan onderbouwen dat hij ten minste een gerechtvaardigde verwachting heeft dat die zullen worden gerealiseerd. Bepalend bij deze vaststelling is de wetgeving die van kracht is ten tijde van de gestelde inmenging (vergelijk Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 6 oktober 2005, nr. 11810/02, Maurice, par. 67 en 70).
4.2.4.
Allereerst zal worden bezien of sprake is van eigendom als bedoeld in artikel 1 van Pro het Eerste Protocol.
4.2.5.
Vóór de inwerkingtreding van de wetswijziging die in dit geding ter discussie wordt gesteld, was (verplicht) verzekerd op grond van artikel 6 van Pro de AOW – onder meer – de ingezetene die nog niet de leeftijd van 65 jaar had bereikt. Een recht op ouderdomspensioen ingevolge artikel 7 van Pro de AOW had degene die de leeftijd van 65 jaar had bereikt en verzekerd was geweest in het tijdvak, aanvangende met de dag waarop de leeftijd van 15 jaar was bereikt en eindigende met de dag voorafgaande aan de dag waarop de leeftijd van 65 jaar was bereikt. Dit betekende dat in beginsel in de vijftig jaar tussen de 15e en 65e verjaardag een volledig AOW-pensioen (van 100%) werd opgebouwd, met dien verstande dat op grond van artikel 13 van Pro de AOW voor elk niet verzekerd jaar in die periode een korting werd toegepast van 2%.
4.2.6.
Door de invoering van artikel 7a van de AOW zijn betrokkene weliswaar geen verzekerde tijdvakken ontnomen, maar wel wordt een tijdvak niet langer in aanmerking genomen voor de opbouw van zijn AOW-pensioen. Anders dan door de Svb is gesteld en door de regering in de Memorie van Toelichting (MvT) bij de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd (Tweede Kamer, 2011-2012, 33290, nr. 3, blz. 11) is te kennen gegeven, moeten de door een betrokkene in de periode tussen het 15e en 65e jaar reeds opgebouwde verzekerde tijdvakken worden aangemerkt als opeisbare rechten (“claims”) die als vermogensrechten kunnen worden beschouwd behorende tot een eigendomsrecht als bedoeld in artikel 1 van Pro het Eerste Protocol (vergelijk in dit verband de beslissing van het EHRM van 27 maart 2007, nr. 77782/01, Luczak, onder A.3. voorlaatste alinea en het arrest van het EHRM van 7 juli 2011, nr. 37452/02, Stummer, par. 84, waar het gaat om de toegang tot de verzekering in relatie tot het uitkeringsrecht).
Hierbij wordt tevens van belang geacht dat aan de (voorheen) opgebouwde verzekerde tijdvakken een recht op AOW-pensioen van een bepaalde hoogte werd ontleend met ingang van de pensioengerechtigde leeftijd. Voorts is ook de Svb blijkens zijn beleidsregel SB2191 van mening dat de tijdvakken van verzekering vervuld krachtens een opbouwverzekering als eigendom in de zin van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol moeten worden aangemerkt.
4.2.7.
Vervolgens is de vraag aan de orde of door de inwerkingtreding van de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd een inmenging heeft plaatsgevonden in het eigendomsrecht van betrokkene. Ingevolge artikel 7a van de AOW zijn met ingang van 1 januari 2013 de pensioengerechtigde leeftijd (voorheen 65 jaar) en de aanvangsleeftijd (voorheen 15 jaar) per leeftijdscohort opgeschoven. Door de verschuiving van de aanvangsleeftijd van betrokkene, ten tijde van het pensioenoverzicht met negen maanden, zijn de eerdere negen maanden van opbouw van verzekerde tijdvakken vervallen.
4.2.8.
Nu er sprake is van inmenging in het eigendomsrecht van betrokkene, dient te worden bezien of de bij het bestreden besluit gehandhaafde toepassing van artikel 7a van de AOW, voldoet aan de in artikel 1 van Pro het Eerste Protocol besloten liggende voorwaarden voor de rechtvaardiging van deze inmenging in het eigendomsrecht. Bij de beslechting van dit geschilpunt wordt acht geslagen op de uitleg die het EHRM in zijn rechtspraak aan artikel 1 van Pro het Eerste Protocol geeft.
4.2.9.
Door betrokkene wordt niet betwist dat de inmenging in het eigendomsrecht is gebaseerd op de wet en dat aan deze inmenging een legitieme doelstelling ten grondslag ligt. De vraag die moet worden beantwoord, is of deze inmenging in het recht op ongestoord genot van eigendom in het algemeen proportioneel is te achten, dan wel in het geval van betrokkene leidt tot een onevenredig zware last (“an individual and excessive burden”).
4.2.10.
Met betrekking tot de proportionaliteitsrelatie tussen het met de inmenging gediende algemeen belang en de bescherming van de individuele rechten, verwijst de Raad
– kortheidshalve – naar zijn uitspraak van heden in de zaken 14/6146 AOW en 14/6794 AOW, ECLI:NL:CRVB:2016:2502 waarin ten aanzien van de wijziging van de ingangsdatum en de verhoging van de AOW-leeftijd is geoordeeld dat deze in het algemeen proportioneel is te achten en dat die in het algemeen niet leidt tot een schending van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol.
4.2.11.
Het voorgaande laat onverlet dat het mogelijk is dat de toepassing van artikel 7a van de AOW in concrete gevallen leidt tot een onevenredig zware last en tot een schending van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol. Of er sprake is van een onevenredig zware last moet van geval tot geval op basis van een deugdelijk individueel feitenonderzoek worden beoordeeld.
4.2.12.
Door de verhoging van de aanvangsleeftijd van betrokkene, ten tijde in geding met
negen maanden, waardoor het begin van de pensioenopbouw van betrokkene navenant is opgeschoven, is aan de voorkant van de pensioenopbouw een inbreuk gemaakt op zijn eigendomsrecht. Of deze verhoging van de aanvangsleeftijd voor betrokkene tot een onevenredige zware last leidt, kan echter pas worden bezien in het kader van de besluitvorming die betrekking heeft op de toekenning van het AOW-pensioen en de ingangsdatum van dat pensioen. Pas op dat moment kan de hoogte van de eventuele schade worden vastgesteld. Enig individueel feitenonderzoek ten tijde van het bestreden besluit en ook nu, kan nog niet leiden tot het oordeel dat betrokkene ten tijde van zijn pensioengerechtigde leeftijd, die ook nu nog niet vaststaat, een onevenredig zware last zal hebben te dragen als gevolg van de verhoging van de aanvangsleeftijd in de AOW. Hierbij wordt tevens in aanmerking genomen dat betrokkene nog enige jaren heeft om zich op de (gewijzigde) ingangsdatum van zijn AOW-pensioen in te stellen.
4.3.
Uit het voorgaande volgt dat de bij het bestreden besluit gehandhaafde periode van pensioenopbouw niet leidt tot een schending van artikel 1 van Pro het Eerste Protocol van het EVRM. Doende wat de rechtbank behoorde te doen, zal het beroep van betrokkene ongegrond worden verklaard.
5. Er is geen aanleiding de Svb te veroordelen in de proceskosten van betrokkene.
BESLISSING
De Centrale Raad van Beroep
- vernietigt de aangevallen uitspraak;
- verklaart het beroep tegen het besluit van 18 september 2014 ongegrond.
Deze uitspraak is gedaan door M.M. van der Kade als voorzitter en H.J. Simon en
E.E.V. Lenos als leden, in tegenwoordigheid van N. Veenstra als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 18 juli 2016.
(getekend) M.M. van der Kade
(getekend) N. Veenstra