ECLI:NL:PHR:2026:470

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer25/01199

Zitting19 mei 2026

CONCLUSIE

V.M.A. Sinnige

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1971,

hierna: de verdachte

1.Inleiding

1.1

De verdachte is bij arrest van 28 maart 2025 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch (parketnr. 20-001811-21) wegens:

- feit 1: “deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven”;

- feit 3: “afpersing, terwijl het feit wordt gepleegd door twee of meer verenigde personen”;

- feit 4: “medeplegen van in de uitoefening van een beroep of bedrijf opzettelijk handelen in strijd met een in artikel 3 onder Pro B van de Opiumwet gegeven verbod”;

- feit 5: “openlijk in vereniging geweld plegen tegen personen”;

- feit 7: “opzettelijk handelen in strijd met het in artikel 3 onder Pro C van de Opiumwet gegeven verbod”;

- feit 8: “medeplegen van van het plegen van witwassen een gewoonte maken”

- feit 9: “van het plegen van witwassen een gewoonte maken”,

veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 38 maanden, met aftrek van het voorarrest als bedoeld in art. 27 lid 1 Sr Pro. Daarnaast heeft het hof beslist over in beslag genomen, nog niet teruggegeven voorwerpen, een en ander zoals vermeld in het arrest.

1.2

Er bestaat samenhang met de zaken 25/01200, 25/01197, 25/01198, 25/01277, 25/01279, 25/01299, 25/01288, 25/01275, 25/01280, 25/01148 en 25/01146. In die zaken zal ik, voor zover in de zaken middelen zijn ingediend^[1], vandaag ook concluderen.

1.3

Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte. R.J. Baumgardt en M.J. van Berlo, beiden advocaat in Rotterdam, hebben twee middelen van cassatie voorgesteld. Het eerste middel is gericht tegen de bewezenverklaring van (gekwalificeerde) afpersing onder feit 3. Met het tweede middel wordt in diverse deelklachten opgekomen tegen de bewezenverklaring van medeplegen van gewoontewitwassen onder feit 8.

2.Het eerste middel

2.1

Het middel is gericht tegen de bewezenverklaring van de onder feit 3 ten laste gelegde afpersing.

2.2

Ten laste van de verdachte is onder feit 3 bewezen verklaard dat:

“hij in de periode van 29 december 2014 tot en met 9 januari 2015 in de gemeente Eindhoven tezamen en in vereniging met een ander, met het oogmerk om zich en/of een ander wederrechtelijk te bevoordelen door bedreiging met geweld [slachtoffer] heeft gedwongen tot de afgifte van een personenauto (merk VW Touareg kenteken [kenteken 1] ), immers heeft/zijn verdachte en/of zijn medeverdachte (-zakelijk weergegeven-)

- bij die [slachtoffer] aan de deur geweest en een kennelijk eerder geleend geldbedrag terug geëist en

- heel dicht tegen die [slachtoffer] aan ging staan en toen op dwingende en dreigende toon aan die [slachtoffer] om de autosleutels van de VW Touareg werd gevraagd”.

2.3

Het hof heeft de bewezenverklaring doen steunen op de volgende bewijsmiddelen:^[2]

“
1. Het proces-verbaal getuigenverhoor d.d. 27 mei 2015, dossierpagina’s 93-99, voor zover inhoudende de verklaring van [slachtoffer] :

De rechter commissaris vroeg mij of ik een verklaring af wil leggen in verband met bedreiging en afpersing van een Volkswagen Touareg met kenteken [kenteken 1] .

Het was in 2005 of 2006. Ik weet dat ik op dat moment geld nodig had. Ik was op dat moment in een skybox in het PSV stadion. Ik raakte in gesprek met een man die bij een groepje mensen hoorde. Volgens mij was zijn voornaam [verdachte] of [verdachte] (het hof begrijpt telkens: [verdachte] ). Hij kwam in ieder geval uit Limburg. Ik zei tegen hem dat ik wel wat geld kon gebruiken. Ik weet nog dat hij tegen mij zei dat er wel iets te regelen viel. Ik weet ook nog dat we het toen over een bedrag hadden van € 10.000,00. Wij spraken af dat ik dit geld over een jaar terug zou betalen. Ongeveer twee wedstrijden later overhandigde de man mijn een envelop met geld.

Ik denk dat ik de Volkswagen Touareg een half jaar in bezit heb gehad. Het kenteken van de Volkswagen was [kenteken 1] . Eind 2014 of begin 2015 stonden twee mannen aan de deur. Er stond een man aan de deur die ik nadien pas herkende als die [verdachte] waarvan ik 10 jaar eerder dat geld had geleend, vertelde dat hij voor het geld kwam. Ik had hem namelijk nooit meer gezien en ik had op dat moment ook nog geen geld terug betaald. Op dat moment kwam die andere man de oprit op gelopen. Ik hoorde dat hij tegen die [verdachte] zei “hee hoe staat het er mee”. [verdachte] vertelde mij dat ik het geld nu of een dag later terug moest betalen. Hij noemde geen bedrag. Ik vertelde hem dat ik dat zo snel niet kon betalen. Mijn auto, de Volkswagen Touareg, stond op dat moment bij mij op de oprit. Ik hoorde toen dat [verdachte] aan mij vroeg of deze auto van mij was. Ik vertelde tegen hem dat de auto van mij was. De man met de tattoos kwam op dat moment heel dicht tegen mij aan staan en vroeg mij om de sleutels van de Volkswagen. Deze man ging heel dicht tegen mij aan staan waardoor ik heel erg bang werd. De manier waarop hij bijna tegen mij aan stond was erg bedreigend en ik was echt bang.

Opmerking verbalisant: De getuige doet voor hoe de man met de tattoos bijna tegen hem aan stond. Wij, verbalisanten, zien dat de getuige emotioneel wordt.

Ik wilde de autosleutels natuurlijk niet geven maar ik werd hier zo bang van dat ik naar binnen liep om de sleutels te pakken. Ik kan bijna niet uitleggen hoe bang ik op dat moment was. Dat kwam door het intimiderende gedrag van die man met de tattoos die dicht tegen me aanstond. Ik denk dat als ik de sleutels niet gegeven zou hebben dat mij iets aan gedaan zou worden, dat ze me zouden pakken of slaan. Ik gaf toen de autosleutels aan die [verdachte] . De mannen zeiden helemaal niets meer. Ik zag dat [verdachte] in mijn auto stapte en wegreed. Die man met de tattoos ging ook weg. Voordat ze weg gingen vertelde ik wel dat ik een vrijwaring van de auto wilde hebben. Die [verdachte] riep nog dat hij daar voor zou zorgen. De vrijwaring van de Volkswagen kwam een week later met de post binnen.

2. Het proces-verbaal van relaas d.d. 9 juni 2016, dossierpagina 19, voor zover inhoudende het relaas van verbalisanten [verbalisant 1] , [verbalisant 2] en [verbalisant 3] :

Info Rijksdienst voor het Wegverkeer: het kenteken is afgegeven voor een Volkswagen Touareg 4 motion, kleur grijs.

Kentekentenaamstelling van 20 oktober 2014 t/m vrijdag 09 januari 2015, ten name van [slachtoffer] ( [geboortedatum] 1949, [a-straat 1] te [plaats] ).

3. Het proces-verbaal van de terechtzitting bij de rechtbank Maastricht d.d. 13 mei 2021, voor zover inhoudende:

De verdachte verklaart als volgt:

Ik ben inderdaad bij [slachtoffer] aan de deur geweest in verband met een verstrekte lening van € 10.000,00. In eerste instantie stond ik alleen voor de deur en was er niemand anders bij. Een tijd later is er nog wel een andere man bij gekomen. Dat was de man die wordt omschrijven als de man met de tatoeages.

Ik ben tijdens het gesprek in de deuropening blijven staan en heb gevraagd hoe wij het zouden gaan oplossen zodat ik mijn geld terug kreeg. Toen zei [slachtoffer] dat hij het geld niet had. Vervolgens ( ) vroeg ik naar de auto en de waarde daarvan.

[slachtoffer] vond het niet leuk om de auto te geven, maar hij vond het ook niet leuk om te betalen. Volgens mij ben ik buiten blijven staan toen [slachtoffer] de autosleutels heeft gehaald. De andere man is ook buiten gebleven. [slachtoffer] ging de autosleutels en autopapieren pakken. Je kunt immers de auto niet op je naam overschrijven zonder die papieren.

[slachtoffer] vroeg nog eerst om uitstel van betaling, maar het was de zoveelste keer dus ik vroeg om onmiddellijke betaling of iets anders zodat het af kwam. Volgens mij heb ik de sleutels aangenomen. Ik ben zelf met de auto weggereden en de andere man ging met onze auto terug. Het was geen aangekondigd bezoek.”

2.4

Het arrest bevat de volgende bewijsoverwegingen:^[3]

“
Afpersing [slachtoffer] (zaakdossier 5, feit 3)

(…)

Voor het overige overweegt het hof dat uit de bewijsmiddelen volgt dat de verdachte ongeveer een week voor 9 januari 2015 in de avonduren onaangekondigd bij [slachtoffer] aan de deur is geweest om de onmiddellijke terugbetaling van een schuld te bewerkstelligen. Toen [slachtoffer] niet kon betalen, vroeg de verdachte de sleutels van de Volkswagen Touareg van [slachtoffer] die op de oprit van diens huis stond. De verdachte werd bij dit verzoek vergezeld door een andere man. [slachtoffer] verklaart over deze tweede man dat hij een imponerende indruk op hem maakte. Op enig moment kwam deze man heel dicht bij hem staan en vroeg naar de autosleutels. [slachtoffer] voelde zich daardoor bedreigd en was bang, waarna hij naar binnen liep om de autosleutels te pakken. Deze heeft hij afgegeven aan de verdachte, die vervolgens met de Touareg weg is gereden.

Hoewel [slachtoffer] zijn verklaring over de dreiging in een later verhoor bij de rechter commissaris enigszins afzwakt, gaat het hof, net als de rechtbank uit van zijn eerste verklaring. Anders dan het Openbaar Ministerie en de verdediging ziet het hof geen aanleiding om aan de geloofwaardigheid van dit onderdeel te twijfelen, nu dit wordt ondersteund door de waarnemingen van de verbalisanten tijdens het afleggen van deze verklaring. Immers, [slachtoffer] heeft voorgedaan hoe dicht de tweede man op hem kwam staan, waarbij de verbalisanten zagen dat [slachtoffer] emotioneel werd. Daarnaast leidt het hof uit de mededeling van medeverdachte [medeverdachte 2] tijdens het OVC-gesprek van 9 februari 2015 af dat de Touareg van [slachtoffer] is ‘afgepakt’ en er derhalve geen sprake is van vrijwillige afgifte, maar van wederrechtelijk meenemen.

Gelet op vorenstaande acht het hof dan ook het onder feit 3 primair ten laste gelegde medeplegen van afpersing wettig en overtuigend bewezen.”

2.5

In de toelichting op het middel wordt aangevoerd dat uit de bewijsmiddelen blijkt dat [slachtoffer] om de sleutels van de Volkswagen is gevraagd, maar dat hieruit niet volgt, en niet kan volgen, dat dit “op dwingende en dreigende toon” is gevraagd en dat de bewezenverklaring daarom onvoldoende met redenen omkleed is.

2.6

Die klacht treft geen doel. Het hof heeft blijkens de bewijsoverweging uit de bewijsmiddelen afgeleid dat de verdachte werd vergezeld door een andere man, die op [slachtoffer] een imponerende indruk maakte, dat deze man heel dicht bij [slachtoffer] kwam staan en hem vroeg naar de autosleutels en dat [slachtoffer] zich daardoor bedreigd voelde en bang was. Daarop heeft [slachtoffer] zijn autosleutels gepakt en aan de verdachte afgegeven. Dit heeft het hof uit de bewijsmiddelen, in het bijzonder de verklaring die [slachtoffer] op 27 mei 2015 heeft afgelegd, kunnen afleiden. [slachtoffer] heeft immers verklaard dat op het moment dat hem om de sleutels van de auto werd gevraagd, de “man met de tattoos” heel dicht bij hem kwam staan, dat hij dit bedreigend vond, dat hij hiervan bang werd en dat dit kwam door het intimiderende gedrag van de man. Het hof heeft voorts overwogen de eerste verklaring (ik begrijp: de verklaring van 27 mei 2015 die voor het bewijs is gebruikt) geloofwaardig te vinden, mede omdat deze wordt ondersteund door de waarneming van de verbalisanten tijdens het afleggen van de verklaring dat [slachtoffer] toen hij voordeed hoe dicht de tweede man op hem kwam staan emotioneel werd. Gelet op het voorgaande acht ik de bewezenverklaring, ook voor zover deze inhoudt dat [slachtoffer] op dwingende en dreigende toon om de sleutels van de Volkswagen is gevraagd, niet onbegrijpelijk en voldoende gemotiveerd.

2.7

Het middel faalt.

3.Het tweede middel

3.1

Het tweede middel heeft betrekking op de bewezenverklaring van het onder feit 8 ten laste gelegde medeplegen van gewoontewitwassen en valt uiteen in vier deelklachten die ik achtereenvolgens zal bespreken. Eerst geef ik de inhoud van het arrest weer voor zover van belang voor het bespreken van het middel.

De bewezenverklaring en de bewijsvoering

3.2

Ten laste van de verdachte is onder feit 8 bewezen verklaard dat:

“hij op meerdere tijdstippen in de periode van 1 januari 2010 tot en met 16 juni 2014 in Nederland, tezamen en in vereniging met anderen

a. van voorwerpen, te weten meerdere geldbedragen tot een totaal van € 352.671,55 de werkelijke aard, de herkomst, heeft verhuld

b. voorwerpen, te weten een of meerdere geldbedragen tot een totaal van € 352.671,55 heeft verworven en voorhanden heeft gehad en heeft overgedragen en heeft omgezet en gebruik van heeft gemaakt,

terwijl hij, verdachte en zijn mededaders wisten dat die voornoemde geldbedragen geheel of gedeeltelijk - onmiddellijk of middellijk - afkomstig waren uit enig misdrijf

zulks terwijl verdachte en zijn mededaders van het plegen van voormelde feiten een gewoonte hebben gemaakt”.

3.3

Het hof heeft de bewezenverklaring doen steunen op de bewijsmiddelen zoals opgenomen op de pagina’s 82 tot en met 104 van (de bewijsmiddelenbijlage bij) het arrest.

3.4

Het hof heeft over de bewezenverklaring voorts het volgende overwogen:^[4]

“
Witwassen [A] V.O.F. (zaakdossier 12A, feit 8)

Zoals het hof reeds overwoog is de verdachte vrijgesproken van het feitelijk leidinggeven aan het medeplegen van witwassen door [A] VOF. Aan het hof ligt thans ter beoordeling voor het impliciet subsidiair tenlastegelegde medeplegen van gewoontewitwassen.

Het hof overweegt daartoe als volgt.

Niet gespecificeerde omzet in de onderneming [A] V.O.F.

De politie heeft voor de onderzoeksperiode van 1 januari 2010 tot 27 mei 2015 onderzoek gedaan naar (de contante geldstroom in) [A] V.O.F. Medeverdachte [medeverdachte 1] was gedurende de hele periode vennoot van deze onderneming en de verdachte was tot 14 juni 2014 vennoot van deze onderneming.

In het onderzoek heeft de politie ten eerste de zakelijke bankrekening van de onderneming geanalyseerd op contante stortingen en contante opnames. Daaruit bleek van 729.096,29 euro aan contante stortingen over de jaren 2009 tot en met 2015, waarvan 106.302,15 euro al in 2009 werd gestort. In de onderzoeksperiode betrof het dus (729.096,29 - 106.302,15 =) 622.794,14 euro. Nader onderzoek leerde dat een bedrag van 344.517,96 euro daarvan kon worden verklaard met privéstortingen (25.175,63 euro), opnamen van de Duitse zakelijke bankrekening (86.900,00 euro) en contant afgerekende facturen (232.442.33 euro).

Bij onderzoek in de administratie bleek dat op de meeste omzetrekeningen reguliere omzet geboekt leek te zijn die verantwoord was per factuur/debiteur. Uitzonderingen daarop waren de omzetrekeningen auto’s (#8000), verhuizing (#8013) en money collect (#8030). Deze boekingen waren niet onderverdeeld naar onderliggende facturen of vrachten, maar alleen als een totaalbedrag verantwoord. Ook werden er geen onderliggende documenten zoals vrachtbrieven of facturen hiervoor in de bedrijfsadministratie aangetroffen. De omvang van deze niet gespecificeerde contante omzet was
375.448,05euro over de jaren 2010 tot en met 2014.

Uit het onderzoek van de politie is niet gebleken waar dit geld vandaan kwam. Gelet op hetgeen de verdachte verweten wordt, namelijk het medeplegen van gewoontewitwassen, ziet het hof zich voor de vraag gesteld of dit geldbedrag afkomstig is uit enig misdrijf.

Uitgangspunt

Het hof stelt voorop dat voor een bewezenverklaring van het bestanddeel ‘afkomstig uit enig misdrijf, niet is vereist dat uit de bewijsmiddelen moet kunnen worden afgeleid dat het desbetreffende voorwerp afkomstig is uit een nauwkeurig aangeduid misdrijf. Wel is voor een veroordeling ter zake van dit wetsartikel vereist dat vaststaat dat het voorwerp afkomstig is uit enig misdrijf. Indien op grond van de beschikbare bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband valt te leggen tussen een voorwerp en een bepaald misdrijf, kan niettemin bewezen worden geacht dat een voorwerp ‘uit enig misdrijf’ afkomstig is, indien het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het in de tenlastelegging genoemde voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Als uit het door het openbaar ministerie aangedragen bewijs feiten en omstandigheden kunnen worden afgeleid die van dien aard zijn dat zonder meer sprake is van een vermoeden van witwassen, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een verklaring geeft voor de herkomst van het voorwerp. Indien de verdachte een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring heeft gegeven over de herkomst van het voorwerp, dan ligt het vervolgens op de weg van het openbaar ministerie om nader onderzoek te doen naar de, uit de verklaringen van de verdachte blijkende, alternatieve herkomst van het voorwerp.

Overwegingen van het hof

Op grond van het vorenstaande, acht het hof het vermoeden gerechtvaardigd dat het geldbedrag van 375.448,05 euro uit enig misdrijf afkomstig is geweest. Dat vermoeden wordt versterkt door de geconstateerde betrokkenheid van de verdachte bij de hennepkwekerij in Duitsland (zaakdossier 8), waarvoor hij bij dit arrest ook wordt veroordeeld. Uit dat zaakdossier blijkt van een grote hennepplantage waarvan de verdachte een van de initiators, en kennelijk ook een van de begunstigden van de opbrengst was. Voorts ziet het hof aanwijzingen voor de betrokkenheid bij drugshandel in diverse afgeluisterde gesprekken, zoals weergegeven in zaakdossier 10B. Zaakdossier 10B beschrijft de vermeende betrokkenheid van onder meer de verdachte bij de productie c.q. handel in drugs dan wel voorbereidingshandelingen daartoe. Hij zal worden vrijgesproken van deelneming aan de criminele Opiumwet-organisatie, maar dat laat onverlet dat het zaakdossier wel degelijk aanwijzingen bevat voor betrokkenheid bij drugshandel.

Dat betekent dat van de verdachte mag worden verlangd dat hij een verklaring geeft voor de herkomst van dat geldbedrag.

De verdachte heeft bij de politie geen verklaring afgelegd. Bij de rechter-commissaris op 8 januari 2018 en ter terechtzitting van 26 mei 2021 heeft hij wel verklaringen afgelegd. Die luidden - kort gezegd - dat [A] V.O.F. ook contante omzet genereerde en dat hijzelf contante inkomsten genoot uit incassowerkzaamheden, die hij vervolgens aan zijn vader (opmerking hof: medeverdachte [medeverdachte 1] ) gaf ten behoeve van de onderneming en die vervolgens geboekt werden als money collect. Ter terechtzittingen in hoger beroep heeft de verdachte deze laatste verklaring herhaald, maar (daarmee) evenmin een verklaring afgelegd die de redengevendheid van voormelde vaststellingen kan ontzenuwen.

Het hof constateert dat de politie, ook naar aanleiding van de verklaringen van de accountants, reeds onderzoek heeft gedaan naar de herkomst van de niet gespecificeerde omzet. Daartoe heeft zij de administratie onderzocht, het overige beslag dat gelegd is bij de onderneming en de verdachten, alsmede de digitale bestanden zoals e-mails en telefoontaps. Uit al dat onderzoek zijn geen aanwijzingen gevonden dat daadwerkelijk sprake was van dergelijke hoeveelheden contante omzet uit verhuizingen of incassowerkzaamheden.

Het hof is van oordeel dat de verklaring van de verdachte over de herkomst van niet gespecificeerde omzet niet kan worden aangemerkt als een verklaring, die concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is. Immers, is de verklaring ten eerste al niet concreet. De verdachte heeft enkel verklaard dat het om ‘tientallen’ incasso’s per jaar ging en dat hij zo’n 150.000 tot 200.00 euro zou hebben verantwoord in de boeken, hetgeen hij later corrigeerde tot zo’n 110.00 euro, overeenkomstig de totale post ‘money collect’ in de administratie. Overigens kan dat dan weer niet kloppen met de stelling dat onder money collect ook contante inkomsten uit verhuizingen vielen. Om welke bedragen het concreet en per incasso zou gaan, is niet duidelijk geworden. Verder is de verklaring ook volstrekt niet verifieerbaar. Pas ter terechtzitting van 26 mei 2021 is een schriftelijke verklaring overgelegd van [getuige 1] gedateerd 25 mei 2021 inhoudende niet meer dan een (feitelijk de-auditu) verklaring dat de verdachte incassowerkzaamheden zou hebben gedaan voor ene inmiddels overleden [naam 1] . Er kan ook anderszins op geen enkele wijze worden afgeleid of daadwerkelijk sprake is van, en zo ja hoeveel, contante inkomsten uit incassowerkzaamheden. Zo zijn er geen notities of agenda’s en dergelijke met bijvoorbeeld data, prijzen en opdrachtgevers overgelegd, aan de hand waarvan een controle zou kunnen plaatsvinden.

Het voorgaande maakt dan ook dat het hof van oordeel is dat de verklaring van de verdachte onvoldoende tegenwicht biedt tegen de verdenking om (nieuw) nader onderzoek te rechtvaardigen. Daarenboven is het gevraagde nadere onderzoek zo onbepaald en geeft dit zo weinig concrete aanknopingspunten om te kunnen beoordelen of (een deel van) het voormelde onverklaarbare bedrag een legale en geen criminele herkomst had, dat ook om die reden dit onderzoek niet gerechtvaardigd is. Feitelijk was de verklaring van de verdachte reeds weerlegd in het einddossier. Daarom is er geen andere conclusie mogelijk dan dat de niet gespecificeerde omzet onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is en dat de verdachte dit ook wist. Nu het money collect verhaal naar het oordeel van het hof enkel wordt opgehangen om een draai te geven aan de onverklaarbare contante stortingen, gaat het hof ervan uit dat de verdachte omdat hij vennoot was in de VOF medepleger was en aldus op de hoogte en verantwoordelijk is voor het totale bedrag aan contante stortingen. Maar ook uit verdachte’s eigen verklaring waarin hij gepoogd heeft een aannemelijke verklaring te geven voor de herkomst van het onverklaarbare geldbedrag, leidt het hof af dat de verdachte wetenschap heeft gehad. De verdachte heeft deze geldbedragen samen met medeverdachte [medeverdachte 1] voorhanden gehad en omgezet en daarvan de herkomst verhuld door die geldbedragen in strijd met de waarheid te doen boeken in de administratie van de VOF.

Gewoonte

Gelet op de totale hoogte van het witgewassen geldbedrag, de frequentie en de periode van ruim vijf jaren, is het hof van oordeel dat sprake is van gewoontewitwassen.

Medeplegen

Tevens is het hof van oordeel dat er bij het bewezenverklaarde gewoontewitwassen sprake was van een nauwe en bewuste samenwerking tussen de verdachte en medeverdachte [medeverdachte 1] .

Conclusie

Op grond van het voorgaande acht het hof het onder 8 subsidiair tenlastegelegde medeplegen van gewoontewitwassen van 352.671,55 euro bewezen.

Het hof merkt bij het bedrag nog het volgende op. Uit het dossier blijkt van in totaal 375.448,05 euro niet gespecificeerde omzet in de onderzoeksperiode van 1 januari 2010 tot 27 mei 2015. De verdachte was evenwel na 14 juni 2014 geen vennoot meer in de onderneming en daarna bleken ook de contante stortingen aanzienlijk te verminderen. Uit de analyse van de niet gespecificeerde omzet in 2014 (pg. 282-283) kan worden afgeleid dat een bedrag van 22.776,50 euro (of 18.823,50 excl. 21% BTW) is verantwoord na 14 juni 2014 en dat het totaalbedrag van 375.448,05 euro hiermee dus moet worden verminderd.”

Inleidende opmerkingen

3.5

Het beoordelingsschema dat de Hoge Raard hanteert ten aanzien van het bewijs van de criminele herkomst van een voorwerp wanneer er geen rechtstreeks verband valt te leggen tussen dat voorwerp en een concreet misdrijf, luidt als volgt:

“Dat een voorwerp “afkomstig is uit enig misdrijf” (als bedoeld in artikel 420bis en volgende van het Wetboek van Strafrecht), kan, als op grond van de beschikbare bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband valt te leggen met een bepaald misdrijf, niettemin bewezen worden geacht als het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Het is aan het openbaar ministerie bewijs aan te dragen van dergelijke feiten en omstandigheden.

Als de door het openbaar ministerie aangedragen feiten en omstandigheden een vermoeden rechtvaardigen dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring geeft dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is. De omstandigheid dat deze verklaring van de verdachte mag worden verlangd, houdt niet in dat het aan de verdachte is om aannemelijk te maken dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is.

Als de verdachte zo’n verklaring geeft, ligt het op de weg van het openbaar ministerie nader onderzoek te doen naar die verklaring. De rechter zal dan mede op basis van de resultaten van dat onderzoek moeten beoordelen of ondanks de verklaring van de verdachte het witwassen bewezen kan worden op de grond dat (het niet anders kan zijn dan dat) het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Als zo’n verklaring uitblijft, mag de rechter die omstandigheid betrekken in zijn overwegingen over het bewijs. (Vgl. HR 18 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2352.)”^[5]

3.6

Dit kader kan als volgt worden vertaald in een stappenschema, dat ik ontleen aan een recente conclusie van A-G Aben.^[6]

“Nog eens samengevat (en van een handzame nummering voorzien) geeft de Hoge Raad de feitenrechter bij wijze van beoordelingsschema de volgende handvatten (beoordelingselementen) voor de vraag of de feitenrechter de verdachte het uitblijven van een hem bevrijdende verklaring mag tegenwerpen in zijn overwegingen omtrent het bewijs:

(i). Rechtvaardigen de door het OM aangedragen feiten en omstandigheden ‘het vermoeden’ dat – het niet anders kan zijn dan dat – het betreffende voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is?

(ii). Zo ja, heeft de verdachte ‘een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring’ gegeven waarin ligt besloten dat het voorwerp niet uit enig misdrijf afkomstig is? In dit verband valt op te merken dat van de verdachte niet mag worden verlangd dat hij aannemelijk maakt dat het voorwerp niet uit enig misdrijf afkomstig is.

(iii). Als de verdachte een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring heeft gegeven, ligt het op de weg van het OM daarnaar nader onderzoek te doen.

(iv). Op basis van de resultaten van dit onderzoek moet worden beoordeeld of de criminele herkomst van het voorwerp bewezen kan worden.”

3.7

Bij de toepassing van het stappenschema kan gebruikgemaakt worden van zogenoemde ‘indicatoren’ of ‘typologieën’, die erop (kunnen) duiden dat sprake is van witwassen. Algemeen aanvaard is dat geldbedragen van behoorlijke omvang in contante coupures, die niet terug zijn te voeren op een aantoonbare bron van inkomsten vermoedens oproepen van witwassen.^[7]

3.8

Voor de bespreking van het middel is daarnaast van belang dat de overwegingen van het hof waarover wordt geklaagd van feitelijke aard zijn en in cassatie daarom alleen op hun begrijpelijkheid kunnen worden onderzocht.

De bespreking van het middel

Eerste deelklacht

3.9

Met het middel wordt op de eerste plaats geklaagd dat het hof het vermoeden van de criminele herkomst van de geldbedragen heeft afgeleid uit niet redengevende feiten en omstandigheden. Blijkens de toelichting doelen de stellers van het middel daarmee op de overwegingen van het hof met betrekking tot de betrokkenheid van de verdachte bij een hennepkwekerij in Duitsland (waarvoor de verdachte onder feit 4 is veroordeeld) en aanwijzingen voor betrokkenheid bij de drugshandel (waarvan de verdachte is vrijgesproken). Geklaagd wordt dat de geconstateerde betrokkenheid van de verdachte bij de hennepkwekerij een feit uit maart 2015 betreft, waaruit geen vermoeden kan worden afgeleid wat betreft in de jaren ervoor gepleegde feiten. Nu het hof het vermoeden van witwassen – niet onbegrijpelijk – reeds heeft gebaseerd op de vaststellingen dat boekingen van in totaal € 375.448,05 op een drietal omzetrekeningen in de administratie niet waren onderverdeeld naar onderliggende facturen of vrachten maar alleen als een totaalbedrag verantwoord, dat in de bedrijfsadministratie geen onderliggende documenten zoals vrachtbrieven of facturen werden aangetroffen en dat uit het onderzoek van de politie niet is gebleken waar dit geldbedrag vandaan kwam, en voornoemde betrokkenheid bij drugs gerelateerde aangelegenheden dit vermoeden voor het hof ‘slechts’ heeft versterkt, kan deze klacht niet tot cassatie leiden.

Tweede deelklacht

3.1

De tweede deelklacht is gericht tegen het oordeel van het hof dat het bewezenverklaarde bedrag uit misdrijf afkomstig is en niet afkomstig is uit de door verdachte genoemde werkzaamheden, zoals incassowerkzaamheden. Aangevoerd wordt dat dit oordeel in strijd is met bewijsmiddel 13, waarin het hof heeft vastgesteld dat uit ‘money collect’ afgedragen geld aan de VOF werd afgedragen, en met de vaststelling van het hof ten aanzien van het onder feit 3 bewezen verklaarde dat de verdachte zich bij een incasso van een openstaande schuld schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit, hetgeen volgende steller van het middel een aanwijzing inhoudt dat de verdachte zich beroepshalve bezighield met incassowerkzaamheden.

3.11

Ik stel voorop dat het hof heeft vastgesteld dat (i) op grond van door de politie uitgevoerd onderzoek naar onder meer de boekhouding van de VOF sprake is van een vermoeden dat het bewezenverklaarde geldbedrag uit misdrijf afkomstig is, (ii) dat de door de verdachte gegeven verklaring voor de herkomst van het geldbedrag niet kan worden aangemerkt als een verklaring, die concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk, zodat (iii) nader onderzoek van het Openbaar Ministerie niet gerechtvaardigd is, en (iv) dat geen andere conclusie mogelijk dan dat de niet gespecificeerde omzet onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is.

3.12

Het hof heeft de bewezenverklaring van het onder feit 8 ten laste gelegde witwassen onder meer doen steunen op het volgende bewijsmiddel:

“
13. Een proces-verbaal van de in het openbaar gehouden terechtzitting in eerste aanleg van de rechtbank Limburg d.d. 26 mei 2021, voor zover inhoudende als verklaring van [verdachte]:

U vraagt mij naar ‘money collect.’ (...) Ik gaf dat geld aan mijn vader [medeverdachte 1] en ik nam aan dat hij dat verantwoordde. (...)”

3.13

Dit bewijsmiddel houdt (niet meer) in (dan) dat de verdachte, gevraagd naar ‘money collect’ – ik begrijp: de omzetrekening ‘money collect’ #8030 – heeft verklaard dat hij geld aan zijn vader gaf en ervan uitging dat die dit verantwoordde. Uit de bewijsoverwegingen is af te leiden dat het hof de verklaring van de verdachte over de
herkomstvan het geld, waaronder de gestelde incassowerkzaamheden, niet volgt en niet aanmerkt als een verklaring, die concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk. Dat oordeel, en het hierop volgende oordeel van het hof dat het bewezenverklaarde bedrag afkomstig is uit misdrijf, is niet in strijd met het gebruik van bewijsmiddel 13.

3.14

Hetzelfde geldt voor de vaststellingen die het hof heeft gedaan in het kader van de onder feit 3 bewezen verklaarde afpersing. Op de eerste plaats is hieruit wat mij betreft niet, zoals de stellers van het middel menen, af te leiden dat de verdachte zich
beroepshalvebezighield met incassowerkzaamheden. Daar komt bij dat de enkele vaststelling van het hof dat de verdachte, eenmalig, een openstaande (en overigens door hemzelf verstrekte) lening heeft vereffend (en daarbij nota bene een strafbaar feit pleegde) niet strijdig is met het oordeel van het hof dat bij politieonderzoek geen aanwijzingen zijn gevonden dat daadwerkelijk sprake was van dergelijke hoeveelheden contante omzet uit verhuizingen of incassowerkzaamheden dat daarmee een bedrag van € 375.448,05 kan worden verantwoord en ook niet met het oordeel van het hof dat de door de verdachte afgelegde verklaring niet kan worden aangemerkt als een verklaring, die concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is en nader onderzoek door het Openbaar Ministerie rechtvaardigt. Deze deelklacht treft geen doel.

3.15

Daarbij merk ik nog op dat het hof heeft geconstateerd dat de politie, ook naar aanleiding van de verklaringen van de accountants, reeds onderzoek heeft gedaan naar de herkomst van de niet gespecificeerde omzet, daartoe de administratie, het overige beslag dat gelegd is bij de onderneming en de verdachten en de digitale bestanden zoals e-mails en telefoontaps heeft onderzocht en dat uit dat onderzoek geen aanwijzingen zijn gevonden dat daadwerkelijk sprake was van dergelijke hoeveelheden contante omzet uit verhuizingen of incassowerkzaamheden. Ten aanzien van het gevraagde nadere onderzoek heeft het hof overwogen dat dit zo onbepaald is en zo weinig concrete aanknopingspunten geeft om te kunnen beoordelen of (een deel van) het onverklaarbare bedrag een legale en geen criminele herkomst had, dat ook om die reden dit onderzoek niet gerechtvaardigd is.

Derde deelklacht

3.16

De derde deelklacht betreft het medeplegen en de wetenschap van de verdachte van de criminele herkomst van de bedragen. Aangevoerd wordt dat het hof het opzet en medeplegen kennelijk slechts heeft afgeleid uit de omstandigheid dat de verdachte vennoot van de VOF was en dat dit onvoldoende is.

3.17

Deze klacht berust op een verkeerde lezing van het arrest. Het hof heeft de wetenschap (en in het verlengde daarvan ook het medeplegen) van de verdachte niet enkel afgeleid uit de omstandigheid dat hij een vennoot was van de VOF. Het hof heeft in dat oordeel ook betrokken dat de verdachte, die als vennoot in de VOF op de hoogte en verantwoordelijk was voor het totale bedrag aan contante stortingen, “gepoogd heeft een aannemelijke verklaring te geven voor de onverklaarbare contante stortingen”, welke verklaring het hof – voorzichtig gezegd – ongeloofwaardig acht. Het afleggen van deze, wat het hof betreft, onaannemelijke verklaring (en dus het uitblijven van een aannemelijke verklaring) heeft het hof betrokken in zijn bewijsconstructie.^[8]Gelet op de overige feiten en omstandigheden – zoals die volgen uit het politieonderzoek – acht ik het oordeel van het hof dat (het niet anders kan dan dat) de verdachte wetenschap had van de criminele herkomst van de geldbedragen niet onbegrijpelijk en voldoende gemotiveerd. Dit geldt evenzo voor het oordeel dat sprake is van medeplegen. Het hof heeft geoordeeld dat er bij het bewezenverklaarde gewoontewitwassen sprake was van een nauwe en bewuste samenwerking tussen de verdachte en medeverdachte [medeverdachte 1] . Ook dat oordeel, waartegen (anders dan voornoemde klacht met betrekking tot het opzet) geen specifieke klacht is geformuleerd, acht ik niet onbegrijpelijk en voldoende gemotiveerd.

Vierde deelklacht

3.18

Tot slot wordt geklaagd dat het hof niet heeft gerespondeerd op het verweer van de verdediging waarin is aangevoerd dat de VOF financieel gezien in zwaar weer verkeerde en het niet aannemelijk is dat een vennoot met die wetenschap bedragen afdraagt/laat afdragen aan de VOF, hetgeen als een contra-indicatie voor het (bewijs van) opzet moet worden beschouwd. Volgens de stellers van het middel had het hof gelet op de inhoud van dit argument en de indringendheid daarvan hierop wel moeten reageren, te meer nu het hof in de bewijsmiddelen heeft vastgesteld dat de VOF daadwerkelijk in 2015 is gefailleerd.

3.19

Het proces-verbaal van de zittingen van het hof houdt het volgende in:

“De raadsman deelt mede:

(…) Volgens het Openbaar Ministerie is er geld witgewassen door dit in de VOF te stoppen. Het is erg onlogisch om witgewassen geld in een bedrijf te stoppen dat failliet aan het gaan is. Ook daar zal ik bij mijn pleidooi op terug komen.”^[9]

3.2

De ter zitting van 16 januari 2025 voorgedragen en overgelegde pleitnota van de raadsman houdt het volgende in:

“
Algemeen.

Het blijft wonderlijk dat [medeverdachte 1] in 2015 zijn verhuisbedrijf moet opgeven vanwege een faillissement omdat hij een
betrekkelijk lage vorderingniet kan voldoen.

Maar al jaren loopt hij met zijn bedrijf op het randje van omkiepen, worden verzekeraars met contante bedragen zoet gehouden (blijkt uit het dossier) om de broodnodige verzekering niet te geroyeerd te krijgen, en staat hij regelmatig op de faillissementsrol.

Er ging veel contant bij [A] VOF. [betrokkene 1] verklaart dat zelfs zij als accountants contant werden betaald. Er werd heel veel contant betaald door debiteuren, (blz 79 vonnis). Hij stortte dat contante geld af. Zijn boekhouding liep soms 1 jaar achter (blz 79)

Graag wilde hij zijn bedrijf na faillissement nog voortzetten maar hij kon de financiën niet opbrengen en - erger nog - het zakelijk faillissement werd gevolgd door een privé faillissement. Tal van spullen werden verkocht waaronder ook dierbare zaken. Een curator die alles doornam: en dat alles bij iemand die al dat geld zou hebben witgewassen? Failliet gaan - zakelijk en privé - voor 24.000,- concurrente schuldeisers? Het wordt wel een heel raar verhaal als we moeten geloven dat hij zoveel extra inkomsten zou hebben.

De gedachte dat er in het bedrijf bedragen zouden worden witgewassen - en dit is toch echt de stelling van justitie - doet vreemd aan. Witwassen door crimineel geld in een verliesgevend bedrijf te stoppen? Een bedrijf waar de particuliere personen nauwelijks geld van ontvangen? Wat ben je dan aan het witwassen?

Justitie probeert de suggestie te wekken dat [A] zich alleen maar zou beroepen op zijn zwijgrecht en geen verklaring zou hebben gegeven voor geconstateerde contante stortingen.

Dat is niet waar. Bij de rechter-commissaris hebben zowel [medeverdachte 1] als ook [verdachte] een verklaring afgelegd. Maar niet zij alleen: ook de accountants zijn in het onderzoek en deels bij de RC nog eens gehoord. Overigens al in 1999 werd een verklaring gegeven voor de kas verschillen: en die verklaring is ook de verklaring voor de periode waar we nu over spreken. De belangrijkste post: verhuizingen die contant werden afgerekend. Daarnaast zijn er wat inkomsten geweest uit money collect incasso's door [verdachte] . Dit is niet iets wat [medeverdachte 1] verzint voor deze procedure:
DIT LIEP AL ZO VANAF 1999. Zo staat het in de boeken en zo wordt ook door de accountants verklaard.

(…)

Eindconclusie 12A.

Er is geen sprake van witwassen van crimineel geld. [medeverdachte 1] (375.488,05), [verdachte] dienen te worden vrijgesproken. Het gaat om omzet die gewoon gestort is als money collect en deels om enkele betalingen van incasso werkzaamheden van [verdachte] en natuurlijk ook de auto's.”

3.21

Bij de beoordeling van deze klacht stel ik voorop dat niet ieder ter terechtzitting ingenomen standpunt bij niet-aanvaarding noopt tot een gemotiveerde verwerping. Van een motiveringsplicht is wel sprake wanneer de rechter afwijkt van een ingenomen uitdrukkelijk onderbouwd standpunt. Als uitdrukkelijk onderbouwd standpunt wordt aangemerkt een standpunt dat duidelijk, door argumenten geschraagd en voorzien van een ondubbelzinnige conclusie ten overstaan van de feitenrechter naar voren is gebracht.^[10]

3.22

De klacht in onderhavige zaak ziet op het verzuim te responderen op “het verweer van de verdediging waarin is aangevoerd dat de VOF financieel gezien in zwaar weer verkeerde en het niet aannemelijk is dat een vennoot met die wetenschap bedragen afdraagt/laat afdragen aan de VOF”. Hierover kan ik kort zijn. Het aangevoerde is door het hof kennelijk niet opgevat als een responsieplichtig verweer. Dat oordeel is, in het licht van hetgeen door de verdediging naar voren is gebracht, niet onbegrijpelijk. Het in de schriftuur bedoelde verweer kwalificeert niet als een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt. De omstandigheid dat het hof (een klein onderdeel van) een faillissementsverslag van de V.O.F. als bewijsmiddel heeft gebezigd maakt dit niet anders.

4.Slotsom

4.1

De middelen falen en kunnen met een aan art. 81 lid 1 RO Pro ontleende motivering worden afgedaan.

4.2

Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.

4.3

Deze conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Verwerping cassatieberoep inzake afpersing en medeplegen gewoontewitwassen