Uitspraak
Rechtbank noord-holland
Zittingsplaats Haarlem
Bestuursrecht
zaaknummer: HAA 21/6693
uitspraak van de meervoudige kamer van 29 juli 2024 in de zaak tussen
[eiseres] B.V., gevestigd te [vestigingsplaats] , eiseres
(gemachtigde: mr. R.C.A.R. Wanningen),
en
de inspecteur van de Belastingdienst, kantoor Doetinchem, verweerder.
Procesverloop
Eiseres heeft op 28 september 2020 op aangifte een bedrag van € 57.941 aan verhuurderheffing over het jaar 2020 voldaan.
Eiser heeft tegen de voldoening op aangifte bezwaar gemaakt.
Verweerder heeft bij uitspraak op bezwaar het bezwaar ongegrond verklaard.
Eiseres heeft daartegen beroep ingesteld.
Verweerder heeft een verweerschrift ingediend.
Eiseres heeft nadere stukken ingediend.
Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 17 juni 2024 te Haarlem.
Namens eiseres is [naam 1] verschenen, alsmede haar gemachtigde. Verweerder heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. [naam 2] en [naam 3] .
Overwegingen
Feiten
1. Eiseres heeft op 29 september 2020 een (groeps-)aangifte verhuurderheffing voor het jaar 2020 gedaan naar een belastbaar bedrag van € 10.309.926 en een te betalen bedrag van € 57.941 voor 86,56 objecten.
2. Eiseres had op 1 januari 2020 de mede-eigendom van de onroerende zaken die zij in de aangifte verhuurderheffing 2020 heeft vermeld.
3. Tot de gedingstukken behoort een USB-stick met daarop een geluidsopname en een transcript van deze geluidsopname, van een bespreking tussen een voormalig medewerker van de Belastingdienst en twee medewerkers van eiseres. In dit gesprek verklaart de oud-medewerker – kort gezegd – dat hij meerdere malen, beginnend in 2018, bij het Ministerie van Financiën heeft aangedrongen op reparatiewetgeving voor een gebrek in de Wet verhuurderheffing ontstaan door de arresten van de Hoge Raad in juni 2018. Halverwege 2019 kwam hem ter ore dat er voorlopig geen reparatiewetgeving kwam. Volgens de oud-medewerker was al sinds 2014 bekend dat mede-eigendomsituaties een strijdpunt waren.
Geschil4. Tussen partijen is in geschil of eiseres terecht een bedrag van € 57.941 op aangifte heeft voldaan. Meer specifiek is in geschil het antwoord op de vraag of de terugwerkende kracht van de wet van 8 juli 2020 tot wijziging van de Wet maatregelen woningmarkt 2014 II (reparatie verhuurderheffing bij gedeeld genot huurwoningen) (hierna: de reparatiewetgeving) in strijd is met het rechtzekerheidsbeginsel.
5. Eiseres beantwoordt deze vraag bevestigend. Eiseres stelt dat de hoofdregel is dat aan fiscale wetgeving geen terugwerkende kracht mag worden toegekend; dit is slechts anders in bepaalde, uitzonderlijke gevallen. Eiseres stelt dat in dit geval onvoldoende rechtvaardigingsgronden aanwezig zijn om terugwerkende kracht te rechtvaardigen.
Eiseres concludeert tot gegrondverklaring van het beroep, vernietiging van de uitspraak op bezwaar en restitutie van het door haar afgedragen bedrag van € 57.941. Tevens verzoekt eiseres om een vergoeding van proceskosten.
6. Verweerder stelt zich op het standpunt dat de terugwerkende kracht van de reparatiewetgeving niet in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel. Volgens verweerder zijn er voldoende rechtvaardigingsgronden om aan de wetgeving terugwerkende kracht toe te kennen.
Verweerder concludeert tot ongegrondverklaring van het beroep.
Beoordeling van het geschil
Omvang van het geschil
7. De rechtbank stelt voorop dat tussen partijen de gegevens op basis waarvan de aangifte is ingediend en belasting is afgedragen, zoals de hoeveelheid objecten, de waarde van die objecten en de op grond daarvan berekende verhuurderheffing, niet in geschil zijn.
Juridisch kader
8. Artikel 1.3 van de Wet maatregelen woningmarkt 2014 II (hierna: ‘WMW 2014 II’), luidde als volgt:
“Indien er ter zake van een huurwoning meer dan één genothebbende krachtens eigendom, bezit of beperkt recht is, wordt voor de verhuurderheffing de huurwoning in aanmerking genomen bij degene aan wie de beschikking, bedoeld in artikel 22 van Pro de Wet waardering onroerende zaken, ter zake van die huurwoning op de voet van artikel 24, derde en vierde lid, van die wet is bekendgemaakt.”
9. De Hoge Raad heeft in het arrest van 8 juni 2018 (ECLI:NL:HR:2018:846) – kort gezegd – geoordeeld dat het feit dat de verhuurderheffing in gevallen van mede-eigendom wordt geheven ten laste van één genothebbende, en wel degene aan wie de WOZ-beschikking wordt bekendgemaakt, zoals opgenomen in artikel 1.3 van de WMW 2014 II, onverenigbaar is met de discriminatie- en willekeurverboden.
10. Naar aanleiding van dit arrest heeft de wetgever wetgeving opgesteld, zodat het door de Hoge Raad geconstateerde rechtstekort werd gerepareerd en in het geval van mede-eigendom verhuurderheffing geheven kon worden. Het wetsvoorstel ‘Reparatie verhuurderheffing bij gedeeld genot huurwoningen’ (zie kamerstukken II 2019/2020,
35 409, nr. 2) is op 10 maart 2020 ingediend. De reparatiewetgeving is op 14 juli 2020 in werking getreden en werkt terug tot 1 januari 2020. Daarbij is artikel 1.3 van de WMW 2014 II vervallen en artikel 1.6a van de WMW 2014 II in werking getreden. Artikel 1.6a van de WMW 2014 II luidt als volgt:
35 409, nr. 2) is op 10 maart 2020 ingediend. De reparatiewetgeving is op 14 juli 2020 in werking getreden en werkt terug tot 1 januari 2020. Daarbij is artikel 1.3 van de WMW 2014 II vervallen en artikel 1.6a van de WMW 2014 II in werking getreden. Artikel 1.6a van de WMW 2014 II luidt als volgt:
“Voor de toepassing van de artikelen 1.4 en 1.6 wordt een huurwoning waarvan het genot krachtens eigendom, bezit of beperkt recht wordt gedeeld door twee of meer natuurlijke personen, rechtspersonen of groepen, in aanmerking wordt genomen bij elk van deze natuurlijke personen, rechtspersonen of groepen, naar rato van de mate van de eigendom, onderscheidenlijk het bezit of het beperkt recht.”
11. In het advies van de Raad van State inzake het wetsvoorstel en in de reactie daarop van de Minister van Milieu en Wonen (Kamerstukken II, 2019/2020, 35 409, nr. 4 (Advies Afdeling advisering Raad van State en Nader Rapport), p. 4) is, voor zover van belang, het volgende overwogen:
“Met betrekking tot de hierboven genoemde bijzondere omstandigheden merkt de Afdeling het volgende op. De genoemde arresten van de Hoge Raad zijn van 8 juni 2018. De Staatssecretaris van Financiën schreef op 22 oktober 2019 dat de regering naar aanleiding van deze arresten van de Hoge Raad aan een wetswijziging werkt en dat het streven is om deze maatregel met ingang van 1 januari 2021 in werking te laten treden. Dit betekent dat er blijkbaar aanvankelijk geen noodzaak werd gevoeld tot grote spoed. Ook de noodzaak tot het gebruik van terugwerkende kracht is blijkbaar pas na 22 oktober 2019 ontstaan.
De toelichting motiveert de terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2020 door te wijzen op het risico dat de volledige voor het jaar 2020 geraamde opbrengst van de verhuurderheffing (€ 1,8 miljard) wordt misgelopen. (…)
Dat lijkt de Afdeling zeer onwaarschijnlijk. Los daarvan ziet de Afdeling niet hoe het starten van dergelijke procedures door belastingplichtigen met huurwoningen in volle eigendom kan worden gezien als omvangrijk oneigenlijk gebruik of misbruik van een wettelijke voorziening of als aanmerkelijk aankondigingseffect.
De toelichting motiveert daarnaast dat het toekennen van terugwerkende kracht het creëren van mede-eigendomssituaties, en daarmee een lagere opbrengst voor het heffingsjaar 2020, voorkomt. De omvang van die lagere opbrengst wordt echter niet inzichtelijk gemaakt. Mede gelet op de genoemde budgettaire gevolgen (€ 2 miljoen voor de periode van de
arresten van de Hoge Raad tot 1 januari 2020) roept dit de vraag op of wel sprake is van een aankondigingseffect dat «aanmerkelijk» is en of wel sprake is van een «omvangrijk» oneigenlijk gebruik of misbruik van de wettelijke regeling dat een terugwerkende kracht zou rechtvaardigen.
Daar komt bij dat indien daadwerkelijk sprake zou zijn van een omvangrijk oneigenlijk gebruik of misbruik, van de wetgever verwacht had mogen worden dat deze eerder had ingegrepen. Dat is echter niet gebeurd; de regeling en de uitleg door de Hoge Raad bestaan al langere tijd.
Gelet op het voorgaande is de Afdeling van oordeel dat genoemde omstandigheden onvoldoende rechtvaardiging vormen voor de voorgestelde terugwerkende kracht. De Afdeling adviseert daarom de terugwerkende kracht te schrappen.
De opmerkingen van de Afdeling geven mij aanleiding om de achtergrond van en noodzaak voor deze spoedreparatie met terugwerkende kracht nader toe te lichten.
(…)
Het belang van reparatie van de mede-eigendomsbepaling is reeds in juni 2018 onderkend. De oplossingsrichting was echter nog niet meteen duidelijk. Ook waren bij de Belastingdienst op dat moment nog geen signalen binnengekomen dat de arresten potentieel een substantiëler derving tot gevolg zouden kunnen hebben. Hierdoor was het spoedeisende karakter niet evident. Daardoor is de reparatie van de mede-eigendomsbepaling aanvankelijk voorzien met ingang van 1 januari 2021, oftewel het heffingsjaar 2021.
Medio november 2019 is dit beeld echter drastisch veranderd. Er is duidelijk geworden dat een reëel risico is ontstaan op procedures over het heffingsjaar 2019, en daarmee ook op procedures over het heffingsjaar 2020. Met deze procedures is een zeer groot budgettair belang gemoeid. Voor het heffingsjaar 2020 gaat het om maximaal € 1,8 miljard (de gehele
opbrengst van de verhuurderheffing).
Op 22 oktober 2019 was de noodzaak tot spoedreparatie van de mede-eigendomsbepaling met terugwerkende kracht derhalve nog niet duidelijk. Dit is te verklaren door het feit dat de aangiftetermijn voor het heffingsjaar 2019 is verstreken op 30 september 2019. Uiterlijk op deze datum moest de aangifte voor de verhuurderheffing over 2019 zijn ingediend en de verhuurderheffing over dat jaar zijn voldaan. De bezwaartermijn tegen deze aangifte is derhalve uiterlijk medio november verstreken. Veel belastingplichtigen hebben in eerste instantie een pro-formabezwaarschrift ingediend, waardoor niet aanstonds duidelijk
was dat (i) deze bezwaarschriften zouden worden gemotiveerd met een beroep op het gelijkheidsbeginsel en dat (ii) het met deze bezwaarschriften gemoeide budgettaire belang zou kunnen oplopen tot € 1,2 miljard voor het heffingsjaar 2019 (ruim 70% van de geraamde
opbrengst van € 1,7 miljard).
Tegen de geschetste achtergrond is aannemelijk dat ten minste evenveel – en waarschijnlijk zelfs meer – belastingplichtigen een bezwaarschift tegen de verschuldigde verhuurderheffing over het heffingsjaar 2020 zullen indienen en zich daarin eveneens zullen beroepen op het gelijkheidsbeginsel. Het lijkt mij daarbij niet onwaarschijnlijk dat deze belastingplichtigen vervolgens gaan procederen. Ingeval de uiteindelijke uitkomst van de procedures is dat de belastingheffing niet kan worden geëffectueerd bij volle eigenaren, wordt de Staat geconfronteerd met een derving van 70% tot 100% van de geraamde opbrengst van de verhuurderheffing voor het heffingsjaar 2020 (€ 1,3 miljard tot maximaal € 1,8 miljard).
(…)
Het budgettaire risico dat de Staat loopt, is dus de reden voor de terugwerkende kracht.
(…)
Hoewel geen sprake is van omvangrijk oneigenlijk gebruik of misbruik van een wettelijke voorziening dan wel van een aanmerkelijk aankondigingseffect, acht ik het niettemin gerechtvaardigd om in dit specifieke geval terugwerkende kracht toe te kennen, teneinde het risico op een zeer grote budgettaire derving uit te sluiten. Er is dan ook geen gevolg gegeven aan het advies de terugwerkende kracht te schrappen.”
Terugwerkende kracht reparatiewetgeving
12. Eiseres stelt dat er onvoldoende rechtvaardigingsgronden aanwezig zijn om de terugwerkende kracht van de reparatiewetgeving te rechtvaardigen. Eiseres betwist dat sprake was van een groot budgettair belang voor het invoeren van de reparatiewetgeving. Eiseres verwijst ter onderbouwing van haar standpunt naar het wetgevingsadvies van de Raad van State inzake de reparatiewetgeving.
Volgens eiseres heeft de wetgever bovendien onvoldoende voortgang betracht bij het wetgevingsproces. Dit leidt ertoe dat toepassing van terugwerkende kracht niet gerechtvaardigd is. Eiseres betwist dat verweerder en de wetgever tot november 2019 niet op de hoogte waren van de acute noodzaak tot wetswijziging. Eiseres stelt dat de rechtsongelijkheid c.q. willekeur in geval van mede-eigendomsituaties reeds bij de totstandkoming van de wet zijn onderkend.
13. Verweerder stelt zich op het standpunt dat terugwerkende kracht in onderhavige situatie gerechtvaardigd is en dat de wetgever voldoende voortvarend heeft gehandeld. Ter onderbouwing verwijst verweerder naar de in eerste instantie relatief beperkte geschatte opbrengst van de verhuurderheffing van objecten waarbij sprake is van gedeeld genot. Hij stelt zich op het standpunt dat de wetgever voldoende voortvarend heeft gehandeld toen bleek dat een groot financieel afgeleid effect leek te kunnen ontstaan door het uitblijven van reparatiewetgeving. Volgens verweerder werd de omvang van de problematiek duidelijk toen verweerder medio november 2019 grote aantallen bezwaarschriften ontving van belastingplichtigen met huurwoningen in volle eigendom die een beroep deden op het gelijkheidsbeginsel.
14. In het Harmonisatiewetarrest (HR 14 april 1989, ECLI:NL:HR:1989:AD5725) heeft de Hoge Raad geoordeeld dat het in artikel 120 van Pro de Grondwet neergelegde toetsingsverbod met zich brengt dat de rechter wetten in formele zin niet mag toetsen aan het Statuut en ook niet aan algemene rechtsbeginselen. Hetzelfde geldt voor toetsing aan ander ongeschreven recht. Bij de huidige stand van de rechtsontwikkeling bestaat onvoldoende aanleiding om tot een andere uitleg van het grondwettelijke toetsingsverbod te komen. Wel is de rechter bevoegd een bepaling in een wet in formele zin buiten toepassing te laten indien sprake is van bijzondere omstandigheden die niet of niet ten volle zijn verdisconteerd in de afweging van de wetgever. Daartoe bestaat aanleiding indien die niet-verdisconteerde bijzondere omstandigheden tot gevolg hebben dat de toepassing van de wettelijke bepaling zozeer in strijd komt met algemene rechtsbeginselen of ander ongeschreven recht, dat die toepassing achterwege moet blijven (HR 9 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:815, rechtsoverwegingen 3.3.3 en 3.3.4).
15. Eiseres draagt als bijzondere omstandigheid aan dat de wetgever eerder signalen heeft ontvangen dat reparatiewetgeving noodzakelijk was na het arrest van de Hoge Raad en dat de wetgever daarom niet voortvarend heeft gehandeld. Eiseres doet daartoe het voorwaardelijke aanbod om de in punt 3 genoemde oud-medewerker van de Belastingdienst als getuige te horen.
16. De rechtbank constateert dat tussen partijen niet in geschil is dat de wetgever al voor november 2019 signalen had dat reparatiewetgeving nodig was. Om deze reden is de rechtbank voorbijgegaan aan het aanbod van eiser om de oud-medewerker van de Belastingdienst als getuige te horen.
17. De rechtbank volgt eiseres niet in haar stelling dat er sprake is van een niet door de wetgever verdisconteerde bijzondere omstandigheid die tot gevolg heeft dat de toepassing van de wettelijke bepaling zozeer in strijd komt met het rechtszekerheidsbeginsel of enig ander algemeen rechtsbeginsel of ander ongeschreven recht, dat toepassing van de wet achterwege moet blijven. De rechtbank overweegt daartoe het volgende.
18. Gelet op het onder punt 14 beschreven toetsingskader toetst de rechtbank niet het wetgevingsproces, maar toetst zij of sprake is van bijzondere omstandigheden die niet in de afweging van de wetgever zijn verdisconteerd. Het standpunt van eiseres miskent dit. Dat de Afdeling Advisering van de Raad van State (hierna: de Afdeling Advisering) negatief heeft geadviseerd wat betreft het toekennen van terugwerkende kracht onder meer op grond van hetgeen is opgenomen in de ‘notitie terugwerkende kracht en eerbiedigende werking’ (bijlage bij kamerstukken II 1995/1996, 24677, nr. 5) maakt dit niet anders. Uit de parlementaire geschiedenis volgt dat de wetgever de opmerkingen van de Afdeling Advisering heeft aangegrepen om de terugwerkende kracht nader toe te lichten (zie onder punt 12). Ondanks dat het advies van de Afdeling Advisering niet is gevolgd, heeft de wetgever het advies dus duidelijk in zijn belangenafweging meegenomen.
19. Ten aanzien van de stelling van eiseres dat de wetgever onvoldoende voortvarend heeft gehandeld, overweegt de rechtbank dat de wetgever enige tijd moet worden gegund om zorgvuldige wetgeving te kunnen concipiëren. De wetgever komt daarbij de ruime bevoegdheid toe om prioriteiten te stellen in zijn wetgevingsagenda (vgl. Rechtbank Noord-Holland 6 mei 2022, ECLI:NL:RBNHO:2022:5274 en de conclusie van de A-G van
26 april 2024, ECLI:NL:PHR:2024:467, r.o. 1.10). Dit te meer nu voor het door het arrest van de Hoge Raad van 8 juni 2018 ontstane rechtstekort meerdere oplossingsrichtingen mogelijk waren (ECLI:NL:HR:2018:846, r.o. 2.5.1 tot en met 2.5.3). Bovendien volgt uit de parlementaire geschiedenis dat de volledige potentiële budgettaire derving en daarmee de spoedeisendheid van de reparatiewetgeving pas na het verstrijken van de bezwaartermijn voor het heffingsjaar 2019, te weten medio november 2019, in de volle omvang duidelijk werd. Daarna is bij brief van de Minister van Milieu en Wonen van 20 december 2019, vergezeld door een persbericht, de inhoud van de reparatiewetgeving en de terugwerkende kracht medegedeeld (Kamerstukken II 2019/20, 27 926, nr. 315). Het wetsvoorstel is vervolgens ingediend op 10 maart 2020 en de reparatiewetgeving is op 14 juli 2020 in werking getreden. Gelet op dit tijdsverloop heeft de wetgever niet (evident) lang gewacht met het opheffen van het rechtstekort dat door het arrest van de Hoge Raad is ontstaan. De rechtbank ziet hierin dan ook geen bijzondere omstandigheid.
20. Voor zover eiseres stelt dat de reparatiewetgeving onvoldoende voorzienbaar was, overweegt de rechtbank als volgt. Zoals al aangehaald onder punt 19 is de inhoud van de reparatiewetgeving en de terugwerkende kracht bij brief van 20 december 2019, vergezeld door een persbericht, medegedeeld. Naar het oordeel van de rechtbank was het vanaf dit moment voor belastingplichtigen voorzienbaar dat reparatiewetgeving met terugwerkende kracht tot 1 januari 2020 zou volgen. Dit moment ligt voor de aanvang van het onderhavige belastingjaar en voor het moment van het doen van de aangifte verhuurderheffing door eiseres op 29 september 2020. Gelet op de mededeling en het persbericht is de toekenning van terugwerkende kracht aan de reparatiewetgeving voorzienbaar en niet in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel.
21. De rechtbank is tenslotte van oordeel dat de terugwerkende kracht van de onderhavige wetswijziging geen inbreuk vormt op de door artikel 1 Eerste Pro Protocol (EP) bij het EVRM gewaarborgde rechten van eiseres. Daartoe overweegt de rechtbank dat niet elke wijziging van belastingwetgeving leidt tot een door artikel 1 EP Pro verboden inbreuk op het ongestoord genot van eigendom. Belastingplichtigen kunnen er in redelijkheid niet op vertrouwen dat geen nieuwe belastingen zullen worden ingevoerd. In het onderhavige geval geldt dat gelet op het verloop van het wetgevingsproces zoals hiervoor weergegeven al vóór 1 januari 2020 voorzienbaar was dat de wetgever de reparatiewetgeving met terugwerkende kracht tot 1 januari 2020 wenste in te voeren. Ook de inhoud van de voorgenomen wet was op dat moment voldoende duidelijk en de verschuldigdheid van de verhuurderheffing 2020 in gevallen van mede-eigendom was daarmee in voldoende mate te voorzien. Naar het oordeel van de rechtbank heeft de wetgever bij afweging van alle betrokken belangen, waaronder die van eiseres, met recht kunnen besluiten aan de wetswijziging terugwerkende kracht te verlenen.
Slotsom
22. Gelet op het vorenoverwogene dient het beroep ongegrond te worden verklaard.
Proceskosten
23. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.
Beslissing
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.
Deze uitspraak is gedaan door mr. S.J. Richters, voorzitter, en mr. S.K.A. Efstratiades en mr. G.H. de Soeten, leden, in aanwezigheid van mr. T. van Opzeeland, griffier. De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 29 juli 2024.
griffier voorzitter
Een afschrift van deze uitspraak is in Mijn Rechtspraak geplaatst. Indien u niet digitaal procedeert, is een afschrift per post verzonden op:
Rechtsmiddel
Tegen deze uitspraak kunnen partijen binnen zes weken na de verzenddatum hoger beroep instellen bij het gerechtshof Amsterdam (belastingkamer).
U kunt digitaal beroep instellen via www.rechtspraak.nl. Daar klikt u op “Formulieren en inloggen”. Hoger beroep instellen kan eventueel ook nog steeds door verzending van een brief aan het gerechtshof Amsterdam (belastingkamer), Postbus 1312, 1000 BH Amsterdam .
Bij het instellen van hoger beroep dient het volgende in acht te worden genomen:
1. bij het hogerberoepschrift wordt een afschrift van deze uitspraak overgelegd.
2. het hogerberoepschrift moet, indien het op papier wordt ingediend, ondertekend zijn. Verder moet het ten minste het volgende vermelden:
a. de naam en het adres van de indiener;
b. de datum van verzending;
c. een omschrijving van de uitspraak waartegen het hoger beroep is ingesteld;
d. de redenen waarom u het niet eens bent met de uitspraak (de gronden van het hoger beroep).